2023-11-06 Notulen gemeente Epe Gemeenteraad, getekend

TRANSCRIPT VAN DE GEMEENTERAAD VAN GEMEENTE EPE d.d. 6 november 2023

Aanwezig: Voorzitter: T.C.M. Horn Griffier: D.Kattenberg CDA: B. Hendriks, AH. Oortgiesen, H. van Eistvan den Esschert, P. Siwabessij, Z. van der Weerd Nieuwe lijn: A. Vos K. Aldemir, M. Zweekhorst, L. Rodijk VVD: M. Tibben, L. Halkers, N. van den Berg SGP/CU: F. de Ruiter, W. van den Berg, H. Boon D66: J.H. Boermans (later), N. Doorn. S. van den Berg Gemeentebelangen: G.J.J. van Limburg, V. Griep-Pont GroenLinks: J.W. van der Baan PvdA: J. van Nuijs

Verder aanwezig: Wethouders: mevrouw Van Loon en de heren Heere, Kerkmans en Van den Berg Gemeentesecretaris: N. Dusink

Met kennisgeving afwezig: Forum voor Democratie: P. Vermaas

1.

Opening 1 mededelingen De voorzitter: Goedemiddag, dames en heren, leden van de gemeenteraad met op de publieke tribune en leden van het College. Maar uiteraard ook natuurlijk alle mensen die thuis kijken, allemaal van harte welkom. Dan open ik deze raadsvergadering. Raadsvergadering in twee delen, één van de belangrijkste raadsvergaderingen in een jaar, zeg ik altijd maar, want u stelt als het goed is aanstaande donderdag de begroting voor 2024 en later vast. Dat is niet onbelangrijk, want zonder een vastgestelde begroting kunnen wij als gemeente, en het College geeft daar leiding aan, niet het werk doen voor onze inwoners wat van ons verlangd wordt. Dus een belangrijke vergadering. Bij de mededelingen, er zijn een aantal mensen die wat later komen. Joost, de heer Boermans, D66, komt later. Mevrouw Rodijk was alweer aanwezig, u had gezwaaid, dus dat dat klopt. De heer Vermaas van Forum voor Democratie, die is ziek vandaag, dus die is verhinderd. We wensen hem beterschap. Zijn er andere mensen die mededelingen willen doen? Zo niet, dan zijn wij bij punt 2 van de agenda, dat is het vaststellen van die agenda.

1

2.

Vaststelling raadsagenda De voorzitter: Ik heb u al gezegd, dit is een stuk in twee delen. Dus u stelt nu een agenda vast voor nu en aanstaande donderdag, want we schorsen aan het einde van deze vergadering, deze avond de vergadering en gaan dan donderdag door. U heeft een agenda gekregen. We zullen nu niet helemaal zo formeel stemmen, want dat is ook later niet nodig vanavond nog. Is er iemand die op deze agenda iets wil toevoegen, weglaten? Niet? Mag ik aannemen dat u zo deze agenda kunt volgen. Ja? Dank. Dan gaan we dat ook zo doen.

3.

Programmabegroting 2024

—

2027 (1 termijn)

De voorzitter: Dan zijn we meteen gekomen bij de hoofdmoot, dat is de begroting 2024-2027. De Raad wordt voorgesteld om de programmabegroting 2024-2027 vast te stellen, inclusief de autorisatie aan het College ten aanzien van de verwerking van de verlaging van de indexering en de inzet van de reserves en opgenomen financiële middelen voor onderwijshuisvesting slash maatschappelijke accommodaties en huisvesting van vluchtelingen, statushouders en overige doelgroepen. Dat is het besluit wat voorligt als u de begroting aanstaande donderdag gaat goedkeuren. De werkwijze, die is uiteraard besproken, ook in het presidium. Zoals gebruikelijk is krijgt elke fractie vijf minuten de tijd voor een algemene toelichting. Dan zullen er ook geen interrupties van mijn kant worden toegestaan, zodat het verhaal in een keer afgemaakt kan worden. In aansluiting daarop zullen ook de moties en de amendementen worden ingediend. Dan is dat in ieder geval Dat deel van de beraadslagingen worden dan toegevoegd. Daarna is er uiteraard nog wel even gelegenheid voor verduidelijkende vragen, maar het debat, dat weet u, dat vindt aanstaande donderdag plaats. Donderdag 9 november. Dan is er ook gelegenheid voor u om eerst te reageren op datgene wat u vandaag gehoord heeft, niet alleen in eerste termijn van uw collega’s, maar ook in eerste termijn van het College.

Dan kunnen er ook verschillende woordvoerders reageren en dan gaan we proberen het debat op dat moment te voeren en af te sluiten met uiteindelijk de stemming over de begroting. Het is een goed gebruik om gewoon van de grote fractie naar de kleine fractie toe te werken, ik denk dat dat nog steeds een goed voorstel is. Dus dan zou ik in De heer Oortgiesen vindt het nog steeds een goed voorstel. Dus Dat is een aankondiging. Het is voor vandaag een goed voorstel. Mevrouw Hendriks, het CDA, aan u het woord. ...

...

Mevrouw Hendriks: Voorzitter, dank u wei. U noemde het al, lokaal CDA, of u zei CDA, u zei mevrouw Hendriks, maar naast mij staat ook mevrouw Van Eist, want wij willen graag samen het betoog voordragen, Ik begin en vervolgens zal mevrouw Van Eist het overnemen. Beste collega raadsleden, College, mensen op de tribune en mensen thuis, voor ons ligt de begroting 2024-2027. Het is het College ook dit jaar weer gelukt om een begroting te maken met een positief resultaat. Complimenten aan de ambtenaren die er hard aan gewerkt hebben en natuurlijk aan het College. Er ligt weer een mooie begroting waar de ambities van de gemeente in verwerkt zijn. Wij zullen ons zorg en vrijwilligers en moties en amendementen hierover betoog ingaan op onderwijs, aankondigen. Dit zal mevrouw Van Eist straks doen. Ik wil alleen even aftrappen met het soorten management plan, dat is een technisch woord. in een soorten management plan, dat staat namelijk dit jaar voor het eerst in de begroting, breng je in beeld waar de beschermde diersoorten in onze gemeente zouden kunnen leven en hoe groot die populatie is. In dit soort management plan staat dan wat je moet doen om deze soorten te beschermen en hoe je de populaties kan versterken. Met dat plan vragen we dan een generieke ontheffing aan de provincie, het is allemaal heel technisch.

De vraag is eigenlijk: waarom staat het in de begroting en waarom doen wij dit als gemeente? Dit doen wij heel duidelijk voor onze inwoners en voor het klimaat. Want u hebt vast wei gehoord dat als mensen nu hun spouwmuur zouden willen isoleren, dat ze eerst een onderzoek moeten laten doen of ...

2

er geen vieermuis in die spouwmuur zitten. Voor heel veel inwoners is dat een reden om te zeggen: laten maar zitten. Zeker als ook nog blijkt dat er inderdaad vieermuizen zitten. Eerst doe je een onderzoek of ze er zouden kunnen zitten en als daar een antwoord ja op gegeven wordt dan moet je gaan onderzoeken of ze er ook daadwerkelijk zitten. Veel mensen zijn dan eigenlijk allang afgehaakt en besluiten dan om hun woning maar niet te verduurzamen. Doordat de gemeente een soort management plan maakt en daarvoor een ontheffing aanvraagt bij de provincie, hoeven onze inwoners dus niet meer dat onderzoek uit te voeren voor het isoleren van hun woning. Het College neemt hier voor inwoners heel veel zorg uit handen en het gaat in de begroting om een bedrag van 225.000 euro. Het is best veel geld, maar wat ons betreft meer dan waard. We vinden het echt top dat het College op deze manier zijn nek uitsteekt voor onze inwoners en voor het klimaat. Nu gaat mevrouw Van Eist door. Mevrouw Van Eist: Dank u wei. De voorzitter: Mevrouw Van Eist, als u dus-

...

Anders gaat u door onder mevrouw Hendriks haar naam,

Mevrouw Hendriks: ik dacht we staan zo leuk samen. De voorzitter: Maar Mevrouw Van Eist: ik heb hem wel bij me. De voorzitter: U heeft het pasje bij u, dus Mevrouw Van Eist: Zeker. De voorzitter: Aan u het woord. Mevrouw Van Eist: Kijken of het goed is gegaan. Heiemaai goed. Dank u wei voorzitter. Waar wij als lokaal CDA erg blij mee zijn, zijn de investeringen die in deze begroting staan voor onderwijs. Goed onderwijs voor onze kinderen is namelijk erg belangrijk. Op een prettige school ieren kinderen beter, zitten ze beter in hun vel, gaan ze beter met elkaar om en kunnen ze sociale vaardigheden ontwikkeien. Ook worden de gebouwen energiezuiniger en voidoen panden na renovatie aan de normen van iuchtcircuiatie, waardoor de luchtkwaliteit binnen het gebouw aanzienlijk zai verbeteren. Wat ons betreft is het dus geen enkel probleem dat het College voorstelt om geld te lenen om te investeren in onze scholen. Dit geleende geld, samen met het gespaarde geld, zorgt voor een flinke investering in het onderwijs. Daarnaast snijdt het mes aan twee kanten, want naast het onderwijs gaan we meteen investeren in de maatschappelijke accommodaties. We proberen zoveei mogelijk onderwijs te combineren met sporthailen, buurthuizen of op andere plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Wat ons betreft een prima investering. Een heel ander onderwerp is respijtzorg.

Goed zorgen voor elkaar, dat vinden we belangrijk. In de behandeling van de programmabegroting op 26 oktober hebben wij als lokaal CDA daar vragen over gesteld, over de behoefte aan een onderzoek naar tijdelijke doelgroep respijtzorg. Respijtzorg is een vorm van ondersteuning waar zorgbehoevende inwoners kunnen iogeren zodat mantelzorgers worden ontlast. Het biedt manteizorgers de rust en helpt hen om met stress en de vermoeidheid die gepaard gaat met het verzorgen van deze intensieve zorg. Wij zien de respijtzorg dicht bij huis als een noodzakelijke ondersteuning aan al onze inwoners, want wij vragen van hem: blijf samen langer thuis wonen. Respijtzorg kun je als gemeente nog completer maken als je dit combineert met ons product Steuntje

3

in de Rug. Dan bied je de zorg behoevende zelf de kans om nieuwe ervaringen op te doen en sociale contacten te maken, wat bijdraagt aan algemeen welbevinden. Hiervoor zullen wij donderdag een motie indienen. Ons fractielid, de heer Siwabessij en D66 raadslid de heer Van den Berg, die hebben ons wakker geschud. Ze gaven aan dat de betrokkenheid van jongeren met de gemeente echt veel beter moet en kan. Jongeren zijn de toekomst en wij besluiten nu over hun toekomst. Moeten we ze juist niet betrekken bij onze toekomst? De heren Siwabessij en Van den Berg willen hier iets aan doen en ze zijn aan het werk gegaan. Ze hebben jongeren gesproken en andere gemeenten gebeld die succesvol zijn in jongerenparticipatie. Dit heeft zoveel inspiratie gegeven, dat ze binnen nu en twee maanden met een initiatiefvoorstel komen over jongerenparticipatie. Dit voorstel sluit goed aan bij zowel het raadsakkoord als het collegeprogramma. Dit jaar staat voor het eerst het raadsbudget in de begroting, deze 50.000 euro kan door de Raad gebruikt worden voor initiatieven voor en uit onze samenleving. We hebben er nooit een geheim van gemaakt dat wij, als lokaal CDA Wat ons betreft, dit bedrag niet in de begroting had gehoeven. We beslissen uiteindelijk over de hele begroting en niet over 50.000 euro.

Maar nu dit geld toch eenmaal gereserveerd wordt, mag het wat ons betreft deels gebruikt worden voor de participatie van onze jeugd. Het initiatiefvoorstel volgt, dus je kunt er alvast even over nadenken. In de krant heeft u het al kunnen lezen, wat we missen in deze begroting is de aandacht voor de verenigingen en de vrijwilligers in onze gemeente. Voor het Lokaal CDA zijn verenigingen en vrijwilligers een belangrijke basis voor een prettige samenleving waar we met elkaar elkaar ontmoeten. Verenigingen zijn onze kracht en de vrijwilligers zijn eigenlijk de suiker in onze samenleving. Vrijwilligers zijn allemaal verschillend, maar ze hebben ook allemaal hetzelfde doel en dat is iets goeds doen voor een ander. Verenigingen kunnen bij de gemeente subsidie aanvragen. Hiervoor hebben we als Raad een jaar geleden het subsidiebeleid vastgesteld, subsidie aanvragen moet digitaal voor verenigingen en tot zover gaat het wat ons betreft prima. Maar dan, subsidie aanvragen lijkt makkelijker dan dat het is, de heer Oortgiesen heeft hier ervaring mee. Als Lokaal CDA hebben we eerder vragen gesteld aan het College of het aanvragen van een subsidie niet makkelijker kan. Eén van de zaken die het moeilijk maken, is dat een vereniging een Eherkenning moet aanvragen, dat is een soort zakelijke DigiD. Deze herkenning kost geld, dat kan verschillen tussen de 25 en de 60 euro.

Dat is afhankelijk van de provider die je kiest en het is afhankelijk hoe lang de Eherkenning geldig is. Wij als Lokaal CDA vinden het bijzonder dat je een deel van de verkregen subsidie direct weer moet gebruiken om überhaupt de subsidie aan te kunnen vragen. Nu de Eherkenning toch een noodzakelijk iets lijkt, willen wij deze kosten vergoeden, dus de extra gemaakte kosten, aan de verenigingen. Hiervoor komen we aanstaande donderdag met een amendement. Vrijwilligers doen hun werk vrijwillig, ze hoeven er geen geld voor, ze zijn intrinsiek gedreven om een bijdrage te leveren. Wat wij als Lokaal CDA wel graag zouden willen, is dat de vrijwillig af te bedankt worden voor hun inzet in de gemeente. In het verleden is er door het College een vrijwilligersavond georganiseerd, gewoon een leuke avond met lekker eten en een goed programma. Gewoon dat we dan met elkaar even dank je wel kunnen zeggen tegen al die vrijwilligers. Aanstaande donderdag zullen wij een amendement indienen om met een bedrag het bedanken van de vrijwilligers te faciliteren, want in Epe is het samenwerken en samen doen. Ik ga afronden, want namelijk ik zie u allemaal al kijken, wat wordt nu het jaarlijkse Lokale CDA cadeautje? Hoe kun je nu het belang van de vereniging en het vrijwilligerswerk ludiek uitdrukken? Het is ons weer gelukt. Ik zei het al, we hebben vrijwilligers in alle kleuren en alle smaken.

Vrijwilligers zijn net als een lolly, ze zijn er in verschillende vormen, ze zijn er in verschillende maten en smaken. Maar ze zijn ook populair, ze zijn populair bij kinderen, maar ook bij volwassenen. De vrijwilligers houden onze samenleving bij elkaar, ze zorgen voor kleur, ze zorgen voor de smaken in de dorpen. Kleur, smaak, suiker, maar vooral de verbondenheid. Wellicht heeft u het al geraden, we hebben voor u allemaal een lolly. Dit keer doen we het even iets anders, u krijgt hem nu niet gezien de tijd. Maar met deze lolly symboliseren we onze vrijwilligers en de belangrijke functie die zij hebben in onze gemeenschap. Laten wij straks als we allemaal de lolly hebben, bij ieder likje aan deze lolly, daar mogen van ...

4

genieten en denken aan alle vrijwilligers in onze samenleving. Tot slot wensen wij het College veel succes en Gods zegen toe bij het uitvoeren van deze begroting. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Het is de bedoeling dat ook de amendementen en moties nu worden ingediend. Mevrouw Van Eist: De voorzitter: Gaat uw gang. Mevrouw Van Eist: Ik ga ze even pakken. Respijtzorgen, motie. Wilt u daar iets over voorgelezen hebben? De voorzitter: U heeft het al toegelicht, maar als u het dictum voorleest dan weten we waar het over gaat. Mevrouw Van Eist: Verzoekt het College? Naast het onderzoeken van tijdelijke doelgroep respijtzorg, actief één of twee plekken in de gemeente even te realiseren voor opvang respijtzorg. Dit vorm te geven in samenwerking met de lokale gemeenschap, lokale zorgorganisaties en weizijnsorganisaties. De respijtzorg te combineren met ons product Steuntje in de Rug, waardoor zorgbehoevende zelf de kans hebben om nieuwe ervaringen op te doen en sociale contacten te kunnen aangaan. De voorzitter: Als ook de getekende

...

heeft dan

Mevrouw Van Eist: Gaan we allemaal in orde maken. De voorzitter: Dan komt het zo Mevrouw Van Eist: Allemaal in orde. De voorzitter: Dan maakt ook deze motie ook deze onderdeel uit van de beraadsiaging. Gaat uw gang. Mevrouw Van Eist: Dan gaan we door naar de vrijwilligersavond. In de begroting een bedrag van 4000 euro op te nemen voor het organiseren van een vrijwiiligersavond om op deze manier de vrijwilligers in onze gemeente te bedanken, deze kosten te dekken uit positieve resultaat van de begroting en deze kosten vanaf 2025 structureel op te nemen in de begroting. De voorzitter: Daarmee maakt ook deze motie

...

Was het een motie of een amendement

Mevrouw Van Eist: Dit is amendement. De voorzitter: Een amendement, hè? Mevrouw Van Eist: Ja. De voorzitter: Dit amendement onderdeel van de beraadslagingen. Gaat uw gang. Mevrouw Van Eist: Volgende is ook een amendement. Vergoeding kosten Eherkenning verenigingen. in de begroting een bedrag van 2500 euro op te nemen voor het compenseren van de kosten die

5

verenigingen moeten maken voor het aanschaffen van een Eherkenning, dit bedrag is gebaseerd op honderd verenigingen maal 25 euro. Deze kosten te dekken uit positieve resultaat van de begroting, deze kosten vanaf 2025 structureel op te nemen in de begroting. •..: Moet je zo even tekenen. De voorzitter: Dank. Ook deze is onderdeel van de beraadslagingen en zullen ook vanaf nu zichtbaar zijn voor iedereen, ook buiten dit huis. Dank. Ik kijk even of er nog iemand toelichtende vragen heeft. Mevrouw Doorn, D66. Als ze klaar zijn met de administratie kunt u uw vraag stellen. Eén voordeel, dat politieke partijen bij het stellen van vragen geen Eherkenning nodig hebben. Of je de buy mag? De voorzitter: Mevrouw Doorn, D66. Mevrouw Doorn: Dank u wel, voorzitter. Mijn vraag gaat inderdaad over die Eherkenning, gewoon als een verhelderende vraag, verduidelijkende vraag van onze kant. Want wij hebben in de subsidieverordening, artikel zes, gelezen dat een subsidie schriftelijk ingediend kan worden bij het College. Maar ik begrijp uit uw verhaal dat in de praktijk dat niet schriftelijk schriftelijk is maar dat dat echt alleen maar met een Eherkenning kan, is dat correct? Mevrouw Van EIst: Ja, zeker. Mevrouw Doorn: Dank u wel. Mevrouw Van Eist: De heer Oortgiesen kan daar een toelichting op geven straks in de pauze. Mevrouw Doorn: Is prima. Dank u wel.

De voorzitter: Dank u wel voor uw bijdragen. Dan gaan we voor de tweede bijdrage naar Nieuwe Lijn, de heer Vos, neem ik aan. Aan u het woord. De heer Vos: Daar gaan we. Ik ga het lekker alleen doen. Goedenavond allemaal. De voorliggende begroting is tot stand gekomen door het vele werk van onze ambtenaren, Nieuw Lijn wil hen dan ook graag hiervoor bedanken. Het College van burgemeester en wethouders presenteert haar begroting voor de komende jaren, een sluitende begroting. Maar wel een die de komende jaren grote offers van onze inwoners gaat vragen. Om de begroting sluitend te krijgen zal er voor 2024 ruim 3.000.000 euro uit de vrijgevallen reserves gebruikt worden om de begroting sluitend te krijgen. In de jaren daarna zal er structureel 2.000.000 per jaar worden bezuinigd. Deze bezuinigingen van 2.000.000 per jaar zullen ons op vele terreinen raken. Er wordt door het College aangegeven dat deze maatregelen mede worden veroorzaakt door de gestegen loonkosten, energieprijzen, sterk gestegen materiaal prijzen. Op eerder gestelde vragen van de fractie Nieuwe Lijn is het ons nog steeds niet duidelijk op welke onderdelen deze bezuinigingen worden doorgevoerd. Daarbovenop wordt de Raad gevraagd middels een mandaat het College te machtigen begrotingswijzigingen door te voeren zonder de toestemming van de Raad. Wij hebben hier niet een goed gevoel bij.

De gemeentelijke belasting gaan weer stijgen, net als vorig jaar, maar blijven volgens het optimistische College onder het landelijk gemiddelde. Dat klopt, in 2022 lagen deze lasten rond 20 procent onder het landelijk gemiddelde en voor 2024 is er nog maar 1 procent onder landelijk gemiddelde. Stonden we in 2022 nog op de negentiende plek van de goedkoopste gemeente, nu, dit jaar staan wij op de honderd zevenentwintigste plaats. Met het uitvoeren van deze begroting zullen wij in 2024 zo rond de 6

tweehonderdste plekken uitkomen, denken wij. In het raadsakkoord van vorig jaar lezen wij: de financiële positie van onze gemeente is gezond. Dat willen we zo houden. Dit was nog maar vorig jaar. De budgetten van onderwijshuisvesting en maatschappelijke accommodaties worden door de colleges samengevoegd om zo een koppeling te realiseren voor een integraal huisvestingsplan. Zo zal er gekeken gaan worden naar de vernieuwde Sorry. Of de vernieuwde ook een theaterfaciliteit kan krijgen. Maar welke gevolgen dat heeft op bijvoorbeeld het voortbestaan van de Epe gemeentewoning, nu met veel voorstellingen, en de wieken in fase, is nog niet bekend. Het College heeft zich tot doel gesteld om tot 2030 achttienhonderd woningen te bouwen, een aantal mogelijke locaties zijn bekend. Maar wat zijn de nieuwe locaties die nodig zullen zijn om de deze grote aantallen te gaan halen? Het is ons niet duidelijk. Wat ons wel duidelijk is, is dat er weinig voortgang zit in het realiseren van lopende projecten van woningen. Waar woningen worden gereduceerd voor al onze inwoners. Projecten zoals de nieuwbouw van de Dekamarkt plus de ligt om niet bekende redenen stil.

Wel zijn er een aantal projecten in Epe appartement gerealiseerd in de zeer dure sector, zoals de Vanuit de plaatselijke samenleving bereiken ons berichten van de enorme scheefgroei in de opvang van asielzoekers, statushouders en vluchtelingen. Waarbij wordt gesteld dat in de planning staat dat het dorp Vaassen het zou gaan om honderdvijfentachtig plekken, in het dorp Epe slechts om tien. We weten dat het College en de coalitie naar eigen zeggen transparantie nastreven. Maar we kunnen ons nog niet aan de indruk onttrekken dat in ieder geval de Vaassense bevolking hiervan niet op de hoogte is. Is deze informatie juist of missen wij gegevens? Hoe verhouden zich deze aantallen tot het woningbouwplan van het College? Waarbij de nadruk van woningbouw vooral ligt in het dorp Epe. Het kan toch niet zo zijn dat het beeld of de werkelijkheid zo is dat het mooie dorpen Mooie woningen van onze eigen inwoners op de mooie plek in het dorp Epe worden gebouwd en dat Vaassen goed is voor de tijdelijke huisvesting van asielzoekers, statushouders en vluchtelingen op ongewenste locaties en gedateerde campings. Dan hebben we het nog niet eens over de druk in de zorg en het onderwijs. Zoals één van onze inwoners meldde: samen bouwen aan een gastvrij Epe gaat meer lijken op samen bouwen aan een gastvrij Vaassen.

Er zal de komende jaren een steeds groter beroep worden gedaan op de zelfredzaamheid of het zelf organiserend vermogen van onze inwoners. Dit vanuit de visie dat onze inwoners zelf verantwoordelijk zijn voor hun leven en de vrijheid om de invulling aan te geven. Dit betekent dat er een groter beroep wordt gedaan op de buurt waarin je woont en natuurlijk op jouw directe familie. De gemeente biedt daar waar nodig extra hulp door middel van voorzieningen. We zullen blijven volgen hoe zich dat in de praktijk gaat ontwikkelen. Op dit moment zijn er helaas voorbeelden van dat het niet goed gaat met deze zelfredzaamheid. Het is volgens ons een grote uitdaging om de buurt, familie en de vele hulpinstanties samen te laten werken zodat niemand buiten de boot valt. Daar waar onze gemeente vele jaren een schuldenvrije gemeente was, zal dit College externe langlopende leningen moet moeten aangaan om alle investeringen te kunnen financieren en worden onze inwoners opgezadeld met de kosten hiervan. Kortom, wij vragen ons af: zijn dit de eerste consequenties van de keuzes van de nieuwe coalitie? Enorme lastenverzwaring, onduidelijke bezuinigingen en geen concrete voordelen voor onze gemeente, voor onze inwoners, verenigingen en ondernemers ten opzichte van voorgaande jaren en ten opzichte van omliggende gemeentes. Dank u wel voorzitter. ...

...

...

...

De voorzitter: Dank u wel. Ik kijk even of er een verduidelijkende vraag gesteld wenst worden. Nee, dan was het helemaal helder. Dank. Dan gaan wij over naar de VVD, mevrouw Tibben. Aan u het woord. Mevrouw Tibben: Dank u wel, voorzitter. Vandaag zijn we hier om te spreken over de begroting voor de komende jaren, een cruciaal document dat de koers bepaalt en de prioriteiten weergeeft. Dit document is gericht op onze toekomst, maar toch is dit ook een mooi moment om even achterom te 7

kijken. Ter voorbereiding aan een vergadering als deze stelde ik mezelf de vraag: doen we nog het goede? Zorgt het werk wat wij iedere dag doen voor gelukkige inwoners, voor een fijne leefomgeving, voor een vloeiende dienstverlening? Op het gebied van financiën doen we het goede, voor ons ligt namelijk een sluitende begroting met voldoende budget voor de mooie initiatieven die er zijn. Complimenten hiervoor ook aan het College. Binnen het sociaal domein doen we het goede. Er ligt focus op goede maatschappelijke voorzieningen, inclusief goed en toegankelijk onderwijs. Ook wordt er toegankelijke zorg en ondersteuning aangeboden aan wie dit nodig heeft. Op het gebied van wonen doen we het goede, het afgelopen jaar zijn we geïnformeerd over verschillende nieuwbouwplannen, waarbij er een mooie mix is van goedkope koop, middeldure koop en huurwoningen. Binnenkort worden we geconstateerd over de woonagenda, wat ook meer mogelijkheden kan bieden voor bestaande bouw. We hopen hiermee ook meer ruimte te kunnen bieden aan woningsplitsing of flexibele woonvormen zoals Tiny Houses. Op het gebied van veiligheid doen we het goede, de criminaliteitscijfers in Epe zijn laag. Wel zit hier voor ons nog een zorg gezien de arbeidsmarktuitdagingen om de boa bezetting goed op orde te houden.

Vraag aan het College ook: kunnen jullie enkele concrete acties benoemen om deze bezetting op orde te krijgen en daarmee de veiligheid van onze inwoners te borgen? Als laatste willen we graag nog een motie indienen, deze past volgens ons perfect in het plaatje van het goede doen. Als Raad hebben we de afgelopen tijd geld geschonken als steun aan de burgerslachtoffers van Turkije, de Molukken en Oekraïne om hiermee het leed in de wereld te verzachten. Bij sommige verschrikkelijke omstandigheden doneren we wel geld, bij andere omstandigheden niet. Op dit moment is het willekeurig. We zien echter dat dit leed in de wereld stijgt, dusdanig dat we als gemeente het leed niet kunnen dragen. Voor alle verschrikkelijkheden geld doneren kan dus niet, maar willekeurig geld doneren zorgt weer voor verdeeldheid. Waarom bijvoorbeeld geen geld aan Marokko, Libanon of de burgerslachtoffers in Gaza en Israël? Daarnaast vinden we dat het geld wat we als gemeente beschikbaar hebben moeten gebruiken om de taken en uitdagingen die we hebben, goed te organiseren. Dat doen we voor onze inwoners, de groep die we hier ook vertegenwoordigen. We hebben daarom een motie om de keuze van het wel of niet doneren aan goede doelen, waaronder Giro555, bij onze inwoners zelf te laten.

Kan ik nu de motie voorlezen? De voorzitter: Graag Mevrouw Tibben: Constaterende dat: het leed in de wereld steeds groter lijkt te worden, de beperkte financiële middelen van de gemeente niet toereikend zijn om al dit leed op te vangen, er in de afgelopen periode diverse malen geld is gedoneerd om het leed in de wereld te verzachten, te denken aan de oorlog in Oekraïne en de natuurrampen in Turkije en de Molukken, gemeenten primair verantwoordelijk zijn om de middelen die zij hebben in te zetten voor essentiële die voor hun inwoners, zoals gezondheidszorg, onderwijs, openbare veiligheid en infrastructuur. Van mening dat: het toewijzen van gemeentelijke middelen aan goede doelen willekeurig is, er is geen geld gedoneerd voor de ramp in Marokko, Libanon of de burgerslachtoffers in Israël en Gaza, de behoefte van inwoners binnen de gemeente divers zijn en het willekeurig selecteren van goede doelen tot verdeeldheid kan leiden, onze inwoners zelf mooie initiatieven uitrollen om geld op te halen voor situaties die hen aan het hart gaat en het toewijzen van geld aan goede doelen ten koste gaat van projecten en diensten die voor onze inwoners belangrijk zijn. Spreekt uit dat: de keuze om te doneren aan externe goed de doelen, zoals Giro555, bij onze inwoners zelf ligt en er geen gemeentelijke financiële middelen worden toegewezen aan deze doelen. De voorzitter: Dank.

Daarmee is deze ook onderdeel van de beraadslagingen. U was klaar met uw betoog? Is er iemand die een vraag wil stellen? Mevrouw Hendriks, toelichtende vraag, CDA.

8

Mevrouw Hendriks: Ik wou een interruptie plegen, maar dat mag nog niet? De voorzitter: Nee, helaas, debat komt later. Maar als u een toelichtende vraag heeft, dan kan dat. Nee? Dan dank ik u. Dan de volgende fractie is de SGP/ChristenUnie, de heer De Ruiter. Aan u het woord. De heer De Ruiter: Voorzitter, dank u wel. Goedemiddag College, Raad, publieke tribune, ambtenaren. Fijn dat jullie op deze wijze kennis en meeleven met de gemeente, dat stellen wij zeer op prijs, de betrokkenheid die u op deze manier tentoonspreidt. Op deze momenten gaan onze gedachten uit naar de familie van Stefan Pruim, zijn vader is het afgelopen weekend door een ernstig ongeluk helaas uiteindelijk overleden. Wij bidden met hen mee en we leven met hen mee. Hij had hier heel graag bij willen zijn vanmiddag, maar dat lukt dus helaas niet. Vanaf deze plaats willen we hen heel veel sterkte toewensen voor de komende periode. Voorzitter, allereerst wil ik even inzoomen op het financiële domein. Je zou als thema boven deze programmabegroting kunnen zetten: verstandig besparen. Met name het woord besparen zien we iets positiever als het woord bezuinigen, met een knipoog naar Nieuwe Lijn. Onze vorige generatie en waarschijnlijk ook nog wel menig aanwezigen hier in deze zaal gaf vaak aan dat je de gulden, en dat is nu de euro, maar één keer kan uitgeven.

Voordat je deze uitgeeft, draai je hem nog wel tien keer om. Als je hem niet echt nodig hebt om hem uit te geven, stop hem dan in een spaarpot. Zeker als de toekomst ongewis is, is het fijn als je iets achterhand hebt. We moeten dus als politiek verstandige keuzes maken en daarvoor zitten we hier met elkaar. De gemeente Epe heeft de financiën zeer goed op orde, dat blijkt uit deze sluitende programmabegroting van ‘24 tot ‘27. De fractie van de SGP/ChristenUnie wil daarmee het College, burgemeester, wethouders complimenteren. Ook niet in het minst de aanwezige ambtenaren, velen zie ik hier zitten op de tribune, dankbaar voor het resultaat van jullie na vele uren via het College aan ons hebben overhandigd. Een goedgevulde spaarpot, zei ik al. Om het een en ander goed uit te beelden heb ik ook iets meegenomen. Het ligt hier in een keer. Nog iets meegenomen, ligt er ook in een keer. Een bespaarvarkentje, dat is wat anders als een spaarvarken. Bespaarvarkentje, want een beeld zegt veel meer als duizend woorden. Degene die in het onderwijs zitten zullen dat beamen. Maar ik heb ook nog. Ligt er ook in een keer. Een appel meegenomen, maar daar kom ik straks op terug, aan het eind van mijn betoog. Omdat er in de komende jaren sprake is van een begrotingstekort, is het verstandig om hierop te anticiperen.

Door bijvoorbeeld geen indexatie van 7,5 procent toe te passen op de kostenposten, besparen we als gemeente ongeveer 1 .000.000 euro per jaar voor de jaren ‘24 en ‘25. Dus wat doen we? We stoppen ‘24 en voor ‘25 2.000.000 miljoen euro hebben al inmiddels bespaard, wethouder. De jaren daarna zelfs structureel 2.000.000 per jaar. Dat is voor ‘25, ‘26 en dan doen we er gelijk maar even ‘27 bij. Voor degene die goed opgelet heeft, er zit nu al 6.000.000 in het bespaarvarkentje. Daarmee kunnen we tekorten voor de komende jaren, zelfs mogelijk vanaf ‘26, het hoofd bieden. Wij vinden dat als fractie zeer verstandig. Bij deze wil ik graag het positieve resultaat van deze begroting op die manier het spaarvarkentje aan de wethouder al overhandigen. De voorzitter: Ik neem aan dat de winst gedeeld wordt. De heer De Ruiter: U zult een hamertje moeten gebruiken om het doormidden te slaan, want dit is een porseleinen potje. Voorzitter, nu even aandacht voor het ruimtelijk domein. Vanaf 1 januari ‘24 treedt de omgevingswet in werking, die om een visie van onze leefomgeving vraagt: wat is van waarde, wat moeten worden beschermd, wat moet behouden blijven en wat moet verder worden doorontwikkeld? Voor de SGP/ChristenUnie is het antwoord op deze vraag duidelijk. Eén, een waardevolle leefomgeving. Twee, instandhouding van de natuur.

Drie, het landschap, de eigenschappen van het karakter van de dorpen en de bijbehorende buurtschappen waarborgen. 9

Hiervoor is, denken wij, maatwerk nodig. Van plannen voor de landbouw tot en met goed uitgewerkte ontwikkelingsplannen voor woningbouw. De ambities van het College zijn zeer hoog. Circa achttienhonderd nieuwe woningen gebouwd hebben, hebben we gelezen in de programmabegroting in 2030. Dat betekent tweehonderdvijftig woningen gemiddeld de komende zeven jaren. Elk jaar dat we die tweehonderdvijftig niet halen, wordt die bij die ander opgeplust. Dus daar zullen we de wethouder ook aan gaan houden. Voorbereidingen voor grote projecten zijn inmiddels in volle gang, zoals het Oosterhof Zuid in Vaassen, het Slat hier in Epe en zeer recentelijk hier ook het Zuukerenk Wij zijn daar blij mee. Maar als fractie zullen we ook blijvend aandacht vragen voor kleinschalige projecten in Ernst en Oene, want in onze kleine dorpen willen de ouderen en de jongeren natuurlijk ook blijven wonen. We hopen binnenkort de nieuwe woonagenda van het College te ontvangen en we hebben daar al vele malen om gevraagd samen met collega’s van D66. We hopen dat we het nieuwe woonprogramma, woonagenda binnenkort in onze mailboxen gaan zien. Kan het College daar ook nu een keer op antwoorden wanneer we die echt gaan zien? Passende huisvesting voor onze ontheemden vinden we ook erg belangrijk, maar die plannen die worden ontwikkelt, willen we wel graag zien via goede communicatie en participatie met de omwonenden.

Vanaf deze plaats doen wij opnieuw een beroep op het College om de unaniem aangenomen moties en amendementen in het recente verleden rondom Tiny Houses, woningsplitsing, transformatie van leegstaande panden, dat die nu echt gestalte gaat krijgen. Wij hopen ook hier op een reactie van het College vanavond of anders donderdag. Voorzitter, even aandacht voor het sociaal domein. De fractie van de SPG/ChristenUnie vindt het mooi dat er in deze begroting gesproken wordt over samenredzaamheid in plaats van zelfredzaamheid. De gemeente zet in op een basisinfrastructuur en daarnaast zorg en ondersteuning. Zorgelijk is echter wel de percentage jongeren wat met jeugd hulp nodig is, dat dat blijft stijgen. Hier moeten we toch samen wat aan kunnen doen, vindt onze fractie. Graag reactie van het College op deze stelling van ons, om er samen iets aan te kunnen gaan doen. Ondanks de rem op de uitgaven, besparingen, blijven we als gemeente wel investeren in onderwijsgebouwen. De investeringskoppeling, die in deze begroting tot uiting komt met de maatschappelijke accommodaties, zou mogelijk voor gunstigere uitkomsten kunnen geven dan de hoge bouwkosten van de huidige stand alone projecten van dit moment. Verstandige keuze, vinden wij. Onze fractie is ook verheugd dat eindelijk het beleidsplan begraafplaatsen in de begroting staat. We hopen op een spoedige realisatie hiervan.

Voorzitter, last but not east, de interactie met onze bewoners. Het is mooi te constateren dat er deze begroting ruimte is dat we als Raad en College nog meer naar buiten toe willen gaan treden, om zo de afstand tussen de inwoner en het bestuur te verkleinen. De afgelopen periode hebben we met enige regelmaat en met velen van u hier bewoners opgezocht in de dorpen en in de buurtschappen, er kwamen hele mooie goede gesprekken uit. Waardevol. We hopen dit verder uit te gaan breiden de komende periode, het zal de onderlinge communicatie zeer ten goede komen. Ik kom tot de afronding voorzitter. Als fractie van de SGP/ChristenUnie zijn wij dankbaar voor deze sluitende begroting, zeker in deze onzekere en onrustige tijden. Aan het begin van mijn bedroog had ik aangegeven dat ik nog even terug zou komen op de meegenomen appel. Ieder kent wel het spreekwoord: een appeltje voor de dorst. Hiermee wordt nog steeds bedoelt dat je in tijden van noot hartstikke fijn is als je wat achter de hand hebt. We gaan deze tijden krijgen. Bij deze willen we als fractie, de Raad en het College een appeltje voor de dorst geven en vraag ik straks even een minuutje schorsing voorzitter, aan het einde. Wij wensen het College de zegen van onze Heere God toe en veel wijsheid bij het uitvoeren van deze begroting. Dank u wel. De voorzitter: Dank. Ik kijk eerst even of er nog toelichtende vragen zijn.

De heer Van Nuijs, PvdA.

10

De heer Van Nuijs: Voorzitter, mijnheer de Ruiter heeft zijn bespaarvarken wel heel erg goed gevuld via een berekening. Stel dat dat niet klopt, is hij dan van plan om dat uit eigen zak ook bij te leggen. De voorzitter: De heer De Ruiter. We gaan het niet politiek maken, dat doen we allemaal donderdag. De heer De Ruiter: Deze vraag moet kunnen, zeker van de PvdA kant. Als u goed heeft opgelet waren het chocolade munten, dus deze mijnheer zal ook met chocolade munten terugbetalen. De voorzitter: Dank. Kunnen we de appels ook tijdens de schorsing straks uitdelen of nu. Dan kunnen we nu even doorgaan als u dat niet erg vindt. Ja? U heeft straks nog meer te goed allemaal, zoet en zuur. Als het een zure appel is tenminste. Mevrouw Doorn, D66, aan u het woord. Mevrouw Doorn: Dank u wel, voorzitter. De begroting 2024-2027. Goedemiddag allemaal, ook mensen thuis die zitten te kijken. De financiële situatie en deze begroting is wat anders nu We zitten wat minder ruim in ons jasje dan we gewend waren, laat dat Daar is denk ik iedereen het wel over eens. Maar voor ons is dat nog niet in een extreme zorgelijk op dit moment. Reserves leg je uiteindelijk aan met een reden, namelijk om ze te gebruiken als je ze nodig hebt. We gaan ze nu nodig hebben, is onze beleving. De oplossingen die nu geboden worden vinden we in eerste instantie adequaat.

De eerste twee jaar dat miljoen proberen te vinden op de verschillende programma’s, waarbij we de toezegging hebben gekregen van de wethouder op dit onderdeel, dat het inderdaad echt maximaal de inflatie van 7,5 per onderdeel is. Mocht dat meer zijn, dan komt het College terug naar de Raad. Ook de doorlichting vinden we een adequaat middel om te gebruiken hierin. Uiteindelijk moet je bijstellen daar wanneer het nodig is, voortschrijdend inzicht toepassen, goed na nadenken wat je aan het doen bent. Dat kan zeker geen kwaad. We hebben wel de vraag aan het College omhoog over iets van informatie over dat proces te kunnen delen. En wordt dit dan ook gecombineerd met de evaluatie van het raadsadvies coalitieakkoord wat we ook volgend jaar op de planning hebben staan? De andere besparing die eigenlijk erin zit is dat we, inderdaad wat de collega De Ruiter net zei, de onderwijshuisvesting combineren met maatschappelijke accommodaties qua budget, waardoor we slimme keuzes kunnen maken. Tenminste zo zien wij dat, we gaan ervan uit dat dat alleen gedaan wordt op het moment dat dat logisch is, dat het handig is, dat het zinvol is. Dat geeft Kan win-winsituaties opleveren aan alle kanten. Ook een betere verdeling eventueel van accommodaties, zaken die nodig zijn in de verschillende kernen, dat het beter verdeeld wordt.

Voor ons is de grootste plus eigenlijk in deze begroting heel simpel, want die is dat al het beleid waar we vorig jaar met zijn allen voor gekozen hebben door middel van een breed gedragen raadsakkoord en coalitieakkoord, dat houden we vast. Daar hoeven we, behalve de besparingen die gevraagd worden om de inflatie te kunnen dekken, niks nog te schrappen, even plat gezegd. Voor ons hoeft dat ook nog niet op dit moment, om die ambities bij te schaven. Daar hebben we volgend jaar die doorlichting voor. Wat we wel aan het College mee zouden willen geven is: doen, niet doorschuiven. Jullie het ongetwijfeld in de krant al gelezen, is geen nieuwe informatie dat we dit zouden zeggen voor jullie. Zijn een aantal zaken in de programmabegroting alsnog weer nu voor 2024 gepland, terwijl die al in 2023 plaats hadden zullen vinden. We hebben daar het participatie en communicatieplan of beleid, waarvan ik inmiddels gehoord heb dat dat heel misschien volgende maand toch al ter concentratie krijgt. Dus dat zou alleen maar mooi zijn. We hebben het dan over de inclusieagenda. Waarbij we inmiddels ook een toezegging van de wethouder gekregen hebben dat die naamgeving wordt aangepast naar inclusie en diversiteitsagenda, waardoor de noodzaak voor ons amendement verdwenen is in dit stuk. Zonder een visie op diversiteit is er voor ons namelijk geen mogelijkheid om een inclusieagenda te schrijven.

Je moet eerst weten waarom je het aan doen bent voordat je daar een beleid van gaat maken, woorden doen er in die zin toe. Wat ook uitgesteld is, is het uitwerkingskader zon en wind, Ik zal hem alvast even inkoppen, dat is gedeeltelijk ook door de Raad ...

...

11

zo gevraagd om die terug te nemen. Maar dat heeft natuurlijk te maken met het feit dat we graag een kwalitatief stuk zien en dat is natuurlijk belangrijker dan ooit. We zijn nu ook wel nieuwsgierig wat de huidige status is. We zouden daar oorspronkelijk na de zomervakantie oktober ongeveer iets over horen, we hebben daar nog niet echt een groot bericht over ontvangen. We zijn dan benieuwd wat de impact is van de uitspraken die nu gedaan worden landelijk door bijvoorbeeld minister Hugo de Jonge als het gaat om zon op land. Maar ook de actie die bijvoorbeeld de provincie Overijssel heeft genomen en gezegd heeft dat ze het niet meer gaan toestaan, als ik het goed begrepen heb. Dus weten we iets van de provincie Gelderland in deze, bijvoorbeeld? Dan natuurlijk, het kan haast niet anders, de woon agenda. De collega’s van de ChristenUnie/SGP refereren er al aan. We hebben denk ik genoeg gezegd over specifieke timing, vertragingen, et cetera. Belangrijkste vraag die we nu mee willen geven aan het College is: neem de Raad serieus in dit proces. Er is een perspectief. De perspectiefnota in juni, amendement aangenomen om eerst een woonagenda op te stellen, deze voorrang te geven boven alle andere activiteiten in de woningbouw opgave. In de bewoording die gekozen is in de programma begroting lijkt het weer alsof die ernaast gedaan wordt.

Het staat er letterlijk: daarnaast hebben we ook nog een woonagenda. Nee, we hebben eerst de woonagenda, dat hebben we geamendeerd in de perspectiefnota. Dat hebben we met zijn allen besloten, dus laten we dat dan ook doen. We hebben daar technische vragen over gesteld en die antwoorden die we gekregen hebben zijn logisch als het gaat om wettelijke taken die we uit moeten voeren. Daar hebben we alle begrip voor, maar blijf daar wel dan ook op focussen dat die woonagenda echt eerst moet. Daarbij hoorden we vorige maand dat die woonagenda al voor 99,5 procent afgemaakt was en zou die oorspronkelijk volgens de planning eerst bij de inwoners gelegd worden, inmiddels is dat veranderd, in november. Dus ook de vraag, herhaling die mijnheer De Ruiter stelde, wanneer kunnen we deze dan verwachten? We hebben, collega Hendriks heeft vorige raadsvergadering een mooi tijdspad neergezet over wat er allemaal nog kan en we willen die vertraging er niet in laten ontstaan. Ons idee is, dat hebben we vorige maand in de argumentatie en onderbouwing voor de moties ook aangegeven, dat we juist vertraging willen voorkomen door op tijd bij zaken betrokken te worden. Dit alles klinkt misschien supernegatief en we vertrouwen erop dat er geen opzet in het spel zal zijn. We hebben alle begrip voor ambitie en voor bouwen, bouwen, bouwen, zoals de collega’s van de VVD graag zeggen.

Alle begrip, want wij vinden wonen en bouwen ook belangrijk. Alleen het is nodig dat het kwalitatief gebeurt, dat het integraal gebeurt. Zie ook de motie water en bodem die we gehad hebben vorige keer en dat aandacht voor de Raad er is. Alles wat we onder dit doen en niet doorschuiven dat zou ons heel veel helpen als we echt met die lange termijn agenda aan de aanslag zouden gaan. Ik weet dat er verschillende stappen al in gezet zijn. Laten we ook daar vaart mee maken. Voor ons is het persoonlijk, D66 gemeente Epe, de grootste plus van dit budget, even een persoonlijk stukje, het budget voor raadsinitiatieven. Waar de collega’s van het CDA niet heel blij wij waren, maar dat mag gelukkig. Maar wij hopen hier echt mee aan het werk te kunnen gaan voor volgend jaar, voor aankomend jaar, moet ik zeggen. We hebben al twee potentiële invullingen bedacht, waarvan het Lokaal CDA al eentje aanstipte. Namelijk, mijnheer Siwabessij en mijnheer Van den berg zijn samen bezig met een initiatiefvoorstel om jongerenparticipatie op te starten, wat hopelijk kan doorgroeien naar een volwaardige jongerenraad. En we hebben net bedacht, gevonden eigenlijk, om potentieel initiatief Verrijk je Wijk te willen proberen op te starten. Dat kan wellicht ook mogelijk al met gelden in het bestaand beleid, dus misschien is daar het raads-initiatievenbudget niet voor nodig.

Maar ik verwijs iedereen graag naar de gemeente Zwartewaterland, leefbaarzwartewaterland.nl, waar een heel mooi project. Zo’n type project aan de hand is waarbij inwoners hun eigen voorstellen voor hun eigen leefbare wijken neer kunnen zetten. Hoe mooi is dat? Dat we niet alleen maar gaan ophalen omdat de gemeente een mooi plan heeft, maar dat we gewoon gaan vragen aan de inwoners: wat hebben jullie voor plannen en wat kunnen wij daarmee doen? Dat is iets waar we ook verder mee zullen gaan de komende tijd. Dan als afsluitend stuk zou ik nog een aantal verhelderende vragen willen stellen aan het College over de programmabegroting. In de 12

commissie van 26 oktober over de begroting zou er nog een lijst nagestuurd worden waaruit zou blijken bij welk woningbouwproject is afgesproken dat het prijsklassebeleid pas wordt vastgesteld op het moment dat de woningen in de verkoop gaan. Hoe rijmt dit precies met een eerder antwoord bij de behandeling van Zuukerenk waarin werd gegeven als de anterieure overeenkomst getekend wordt, dan geldt het beleid wat op dat moment vastgesteld is. Dus daar zouden we graag wat verheldering over hebben, zouden zeker die lijst nog steeds willen ontvangen. De vraag over het budget voor het aantal brandputten per jaar. Uit het antwoord op onze technische vragen kunnen we eigenlijk nu ook de omgekeerde vraag stellen: als er al zoveel gedaan wordt, waarom dan twee in het budget en niet één? De vraag is eigenlijk: waar zijn het aantal op gebaseerd? Onze partij maakt zich in ieder geval zorgen over de verdroging van de Veluwe en het daarbij behorende brandgevaar. Recent heeft de burgemeester hiertoe ook nog opgeroepen om hier rekening mee te houden. Het is niet de kwestie of het gaat gebeuren maar waarschijnlijk dat het gaat gebeuren. Dus we vragen, ongeacht het antwoord op deze vraag, maak keuzes College over wat echt nodig is om onze Veluwe op die manier te behouden, zonder dat het te veel verdroogt.

Dus of dat nou brandputten zijn of andere oplossingen, dat is voor ons natuurlijk uiteindelijk om het even. Als we maar veilig zijn en onze Veluwe behouden. Dan het onderhoud van zandpaden, onverharde wegen, bijvoorbeeld de Ossenweg in Epe of de Hertenkampseweg in Ernst. Verwacht het College hier extra middelen voor nodig te hebben of zit het al besloten in de mobiliteitsbudgetten die nu in de begroting staan? Als het laatste het geval is, welke intensiteit wordt hier dan aan gegeven? Dus hoe vaak, hoe kwalitatief worden die zandwegen behandeld? Als laatste verhelderende vraag, die gaat ook over verenigingen en vrijwilligers. Dus we zitten wel allemaal heel erg op dezelfde lijn. De potentie en huisvesting van het beleid van maatschappelijke accommodaties, daar zit mogelijkheden in om zaken samen te voegen. Maar we vragen ons af of het College ook nog meer mogelijkheden ziet om verdergaande samenwerking van verenigingen te kunnen ondersteunen. Want uiteindelijk als je een vereniging hebt met een bestuur en je hebt drie verenigingen die samengaan met een bestuur, dan heb je minder vrijwilligers nodig. Dus we vroegen ons af, en natuurlijk willen we dat niemand opleggen op verplichten, maar hoe kunnen we dat makkelijker maken? Onze conclusies van D66 gemeente Epe is dat we hier een sluitende begroting zien met hele heldere maatregelen voor de toekomst.

We verwachten van het College dat ze in deze situatie wel kort op de bal blijven zitten en op tijd de Raad informeren waar nodig. Ik zal het nog een keer herhalen: doen, niet doorschuiven. De woorden die gebruikt worden doen ertoe, zorg er alsjeblieft voor dat stukken van de gemeente juiste taal gebruiken op inhoud, op inclusie en ook niet op meerdere manieren te interpreteren zijn. Wij wensen het College heel veel succes met het realiseren van deze begroting en vooral vanuit D66 wensen ze veel nieuwe energie. Dank je wel voorzitter. De voorzitter: Dank u wel. Voordat ik de vraag ga stellen of dat iemand nog een toelichtende vraag wil, krijg ik net van de griffier door dat de lijst waar u om gevraagd heeft net voor de vergadering is toegevoegd. Mevrouw Doorn: Dank u wel. De voorzitter: Wat laat, maar daar kunt u straks nog even kennis van nemen. Is er nog iemand die een toelichtende vraag wil stellen? Mevrouw Hendriks, CDA. Mevrouw Hendriks: Dank u wel voorzitter. Verrijk je Wijk, mevrouw Doorn, wilt u daar nog iets meer over zeggen? Want we hebben gehoord dat er opgehaald wordt bij de inwoners wat ze graag met hun wijk willen doen. Dekt dat de lading of is er nog iets meer over te vertellen? De voorzitter: Mevrouw Doorn. 13

Mevrouw Doorn: Ja, er is wel meer over te vertellen, absoluut, maar ik kan deze plek nu gebruiken om dat helemaal volledig uit te geven. Het gaat erom dat inwoners hun eigen ideeën kunnen aanbieden bij de gemeente, dat daar budget voor beschikbaar is om daar wat mee te doen. Daar wordt in eerste instantie een professionele jury op gezet, die jury bestaat waarschijnlijk uit ambtenaren, uit mensen die in het vakgebied zitten waar het project over gaat, waar ze aan zitten te denken. Vervolgens blijven daar een aantal projecten uit over en die worden aan alle inwoners van de gemeenten verder voorgelegd om dan vervolgens te stemmen voor de meest leuke plannen, beste plannen. Daar hoort dan een hele mooie website bij, die heel uitnodigend is, want dat is natuurlijk belangrijk in dit soort zaken. Wordt heel bewust geactiveerd rondom vier thema’s die de gemeente Zwartewaterland dan heel erg belangrijk vindt en gekozen heeft over als het gaat om leefbaarheid. Ik vind in de basis dat we best wel eens beter wat dingen kunnen jatten dan het slecht zelf bedenken bijvoorbeeld. Dus als we kunnen leren van andere gemeentes en daar mooi ideeën van kunnen ophalen, dan ben ik daar heel erg voor. En anders, leefbaarzwartewaterland.nl, voor de rest van de informatie. De voorzitter: Dank voor de toelichting. Volgens mij is dit al een heel stuk meer waard, maar dat kan altijd later bekeken worden.

De heer De Ruiter, een toelichtende vraag. De heer De Ruiter: Mevrouw Hendriks maait het gras een beetje voor mijn voeten weg, maar mijn vraag was nog meer van dien aard. We praten dus waarschijnlijk alleen over plankosten en geen enkele euro uitvoeringskosten, klopt dat? De voorzitter: Mevrouw Doorn. Mevrouw Doorn: Nee, dat is niet direct correct. Dat ligt er natuurlijk uiteindelijk aan wat er uiteindelijk als plan wordt ingediend en wordt gekozen en welk budget daarvoor beschikbaar wordt gesteld. Alleen, we dienen dat dus nu niet in bij de begroting. We hebben geld in de begroting, dat 50.000 raads-budgetinitaitief en we werken het verder graag aankomend jaar uit, als het niet al binnen participatieplannen past zoals het nu al gebudgetteerd is. De voorzitter: Dank. Volgens mij is dit helder genoeg, want het is ook een kwestie van dat er later nog aan gewerkt kan worden om met elkaar eventueel iets moois samen te stellen. Geen vragen meer? Dank u wel. Dan gaan wij naar de fractie van GemeenteBelangen. De heer Van Limburg, aan u het woord. De heer Van Limburçi: Dank u wel, voorzitter. De zevende fractie die een licht mag laten schijnen over de begroting. Ik moet u teleurstellen, we hebben geen lolly, we hebben geen spaarvarken en we hebben geen appel meegenomen. Dus daar zult u het toch meer moeten doen helaas.

Opnieuw hebben we als gemeente Epe de begroting weer sluitend kunnen maken. Door de stijgende rente, loon en prijsstijgingen en de stijgende energieprijzen is er wel een tekort ontstaan, maar dit tekort kan relatief gemakkelijk worden opgevangen. Voor 2024 en 2025 worden op beïnvloedbare kosten posten geen indexatie toegepast. Dit klinkt goed, maar eigenlijk is het gewoon toch een bezuiniging. Als fractie hebben we weer voldoende mogelijkheden gehad om vragen te stellen. Wat ons opviel is het antwoord op onze vraag over de mogelijke reden voor toename van geweldsmisdrijven, winkeldiefstal en vernielingen. Het antwoord was namelijk dat er nader dossieronderzoek gedaan zou moeten worden. Dat bevreemdt ons een beetje. Geweldsmisdrijven, winkeldiefstal en vernielingen zijn bepalende onderdelen om wel of niet fijn en veilig te kunnen wonen en leven. Deze indicator zou toch continu in de gaten moeten worden gehouden. We zien dat er een groeiende behoefte is aan vrijwilligers en een afname van oudere vrijwilligers ten gevolge van de vergrijzing. Vrijwilligers zijn 14

heel erg belangrijk voor onze gemeente en met name de vrijwilligers met een vrijwilligersovereenkomst. We hebben hiervoor dan ook een motie voorbereid en die wordt zo meteen ook ingediend door mevrouw Griep. Het verwachtingsperspectief van inwoners van onze gemeente kan beïnvloed worden door verschillende factoren, zoals persoonlijke ervaringen, mediaberichtgeving en politieke standpunten. Het is belangrijk om open te staan voor verschillende perspectieven en met elkaar in gesprek te gaan om een harmonieuze en inclusieve gemeenschap te creëren. Wij als GemeenteBelangen Epe vinden participatie van onze inwoners dan ook heel erg belangrijk. Als ze een transparante gemeente willen zijn, dan hoort daar ook een verwachtingsperspectief of een verwachtingskader bij onze inwoners. Eigenlijk betekent dit dat er een structuur en een raamwerk moet zijn hoe er bij onze inwoners een verwachting wordt gevormd. Dit is iets waar onze gemeente niet in uitbrengt. Het is zo gemakkelijk om zich te verschuilen achter: het wordt ons opgedragen, we hebben geen andere keus. Dit verwachtingsperspectief kan op verschillende gebieden worden toegepast, onder andere bij de huisvesting van asielzoekers, statushouders en Oekraïners, maar ook bij de woningbouw. Er moet nogal wat gebouwd worden in de komende jaren, circa achttienhonderd woningen voor 2030.

Sinds 2019 loopt het aantal nieuwbouwwoningen alleen maar terug volgens de begroting en dat moet nu dus een extra opleving krijgen. Wij als GemeenteBelangen Epen zouden dit graag willen zien als een gemeenschappelijke doelstelling van College, gemeenteraad en inwonersparticipatie. Samen kan er zoveel moois, goeds en acceptabels gemaakt worden. Het College wil graag de Vrije hand en dat begrijpen we, maar naar onze mening staat er te vaak in de begroting dat bij het goedkeuren van de begroting, de gemeenteraad het College machtigt en mandaat geeft. Op onze vraag hoe dit zit, wordt geantwoord: dit is voortschrijdend inzicht. Mogelijke bouw van vierhonderdduizend woningen in de stedendriehoek kan de woningnood oplossen en economische groei stimuleren. Het kan ook zorgen voor werkgelegenheid en innovatie in de, onder andere, bouwsector. Echter, de bouw kan ook gepaard gaan met verkeerscongestie, toename van milieuproblemen, verhoogde criminaliteit en druk op de lokale voorzieningen. Daarom is het belangrijk dat de bouw gefaseerd en duurzaam wordt uitgevoerd met aandacht voor de belangen van alle betrokken partijen, zoals inwoners en bedrijven. Onzekerheden zijn er natuurlijk ook. Op dit moment zijn de kosten voor opvang asielzoekers, statushouder en Oekraïners nog te overzien, maar het kan in ons mooie land zomaar veranderen, zeker na de aanstaande Tweede Kamerverkiezingen.

Ook zien wij dat de uitkering uit het gemeentefonds zeer bepalend is of we als gemeente er financieel goed voor blijven staan. Maar zolang er nog voldoende landelijk budget is voor het stikstofprobleem, zal het wel niet zo’n vaart lopen. De begroting is helder en duidelijk en onze complimenten voor de medewerkers van de financiële afdeling die hieraan gewerkt hebben. We zijn een schuldenvrije gemeente, waar wij als fractie van GemeenteBelangen Epe erg trots op zijn. Voorzitter, ik ben gekomen aan het einde van de tweede algemene beschouwingen voordracht. Dank dat ik het twee keer had mogen doen en ik zou graag met uw goedkeuren het woord wil geven aan mevrouw Griep voor het indienen van de motie. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Kijk eerst nog even of er nog iemand een verduidelijkende vraag wil stellen. Zo niet, dan is het woord aan mevrouw Griep, namens GemeenteBelangen. Mevrouw Griep: Dank u wel, voorzitter, Ik wil graag even een toelichting geven dus op de motie van ons. Onze maatschappij staat en valt met onze vrijwilligers. Eigenlijk vervullen zij veel verkapte banen. Wij weten ook dat de maatschappij onbetaalbaar zou zijn als zij er niet waren. Vrijwilligerswerk zit in je bloed, het willen helpen in de maatschappij of je naaste daar waar nodig is en waar je affiniteit mee hebt. Wij weten ook dat vrijwilligers werven tegenwoordig ook niet meer vanzelfsprekend is.

Als er bijvoorbeeld bestuursleden aftreden bij een vereniging, hoeveel moeite moet men dan niet doen om weer een invulling te krijgen? Ik heb nog de tijd meegemaakt dat er altijd wel iemand zijn hand opstak bij een aftredend lid, tegenwoordig duiken de leden liever onder de tafel 15

weg. Maar de toekomst gaat een ander beeld krijgen, veel meer vrijwilligers zullen er nodig zijn. Ook wij als gemeente gaan ervan uit dat bepaalde taken met vrijwilligers vanzelfsprekend ingevuld gaan worden. Daarom is onze motie ook een wake up call. En zou met de jaren alleen maar meer behoefte zijn aan vrijwilligers, ook bijvoorbeeld voor de mantelzorg. Dit doordat mantelzorgers met de jaren meer belast worden en dan misschien toch een ondersteuning zouden moeten hebben door een vrijwilliger. Dit ook door het tekort in de zorg. Ook jongeren zouden een maatschappelijke bijdrage kunnen geven dus met vrijwilligerswerk, maar jongeren die willen ook wel een paar centjes bijverdienen, doen ze dus nu door vakkenvullen. Misschien dat het een optie zou zijn. Veel vrijwilligers maken kosten die niet altijd gedeclareerd worden, maar wel belastend kunnen zijn. Kilometers binnen de gemeentegrenzen kunnen niet gedeclareerd worden. Als er al een vrijwilligers vergoeding gegeven zou mogen worden, is dat nu de verantwoordelijkheid voor de welzijnsorganisaties of de vereniging. Zodra wij weten, is dat geld niet beschikbaar. Daarom willen wij met onze motie aandacht hiervoor vragen om met bovenstaande motivering het collegebeleid te laten maken, met een plan van aanpak te komen voor de komende twee jaar, hoe het groeiende vrijwilligerstekort op gaan vangen.

Met het eventueel mogelijk maken van een vrijwilligers vergoeding volgens de normen van de Rijksoverheid. Zal ik onze motie nu voorlezen. De voorzitter: Gaat uw gang. Mevrouw Griep: Deze motie heeft betrekking op de program mabegroting 2024-27 en het onderwerp is: nieuw beleid werving vrijwilligers voor de toekomst in verband met het in de komende jaren veelvuldig afvloeien van oudere vrijwilligers door vergrijzing. De Raad van de gemeente Epe in vergadering bijeen gehoord de beraadslagen constaterende dat: het aantal vrijwilligers in de komende jaren door vergrijzing en grote mate zal afnemen, jongeren vrijwilligers bovendien moeizamer te wijzen te werven zijn en mede daardoor een groeiende behoefte is aan vrijwilligers, de maatschappij voor een groot deel gedragen wordt door vrijwilligers. Volgens de burgerpeiling van de VNG, van de voorlichting die we vorige week gehad hebben, in vergelijking met andere gemeenten, zijn wij een gemeente dus die met veel mensen, veel vrijwilligers er dus toch bovenuit steken. Een vrijwilligersvergoeding gegeven mag worden volgens de normen van de overheid. Van mening dat: er meer vrijwilligers in de toekomst nodig zijn, ook ten behoeve van ondersteuning van mantelzorgers door het wegvallen van het aantal zorgmedewerkers in de toekomst. Dit alles ten behoeve van ondersteuning van onze maatschappij.

De gemeente vrijwilligerswerk aantrekkelijker moet maken voor nieuwe vrijwilligers. Hiervoor is beleid nodig. Door meer inwoners te werven met bijvoorbeeld vrijwilligersvergoeding, kunnen ook kwetsbare inwoners en inwoners met een kleinere beurs deelnemen aan vrijwilligerswerk. Op deze manier snijdt het mes aan twee kanten, inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt kunnen werkervaring opdoen en inwoners welke dreigen te vereenzamen kunnen wij op deze manier een kans geven om zich sociaal betrokken te voelen. Wij hiermee bevorderen dat naast de werving van volwassenen ook jongeren vrijwilligers kunnen motiveren. Onze maatschappij draait immers voor een groot deel op vrijwilligers, wij zijn van hen afhankelijk en moeten hen blijven koesteren. We verzoeken het College om voor de komende twee jaar in samenwerking met organisaties en verenigingen beleid te maken en met een plan van aanpak te komen om een aantrekkelijke werving van vrijwilligers te realiseren. En gaat over tot de orde van de dag. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank. Daarmee is ook deze motie onderdeel van de beraadslagingen. Als u hem getekend heeft, kunt u hem meteen achterlaten. Anders krijgen we later van u een... Dan gaan we naar de fractie van de Partij van de Arbeid. De heer Van Nuijs, aan u het woord. Er was eventjes wat verwarring daar.