Weerseloseweg 352_Bijlage bij regels

8621, 8622, 8623 8691, 8692 871 8891

Artsenpraktijken, klinieken en dagverblijven Consultatiebureaus 1 Verpleeghuizen 2 Kinderopvang

94 94 9491 94991 59 59 9101, 9102 93 96 9603 9603 96031 96032 9609

- DIVERSE ORGANISATIES Kerkgebouwen e.d. A Buurt- en clubhuizen - CULTUUR, SPORT EN RECREATIE Bibliotheken - OVERIGE DIENSTVERLENING 0 Begrafenisondernemingen: 1 - uitvaartcentra 2 - begraafplaatsen 3 - crematoria A Dierenasiels en -pensions

0

0

10

0

10

1

2P

0 0 100 30

0 0 10 0

10 10 30 100 C

0 0 10 0

10 10 100 100

1 1 3.2 3.2

2P 2P 2P 1P

553, 552 932

HOOFDGROEP RECREATIE Kampeerterreinen, vakantiecentra, e.d. (met keuken) G Jachthavens met diverse voorzieningen

30 10

0 10

50 C 50 C

30 30

50 50

3.1 3.1

2P 3P

2P

LIJST VAN BEDRIJFSTYPEN

VERKEER

10 0

0 0

10 C 50

10 0

10 D 50

1 3.1

1P 1P

10 30 0 0 0 50 0 0 0 0

0 0 0 0 0 30 0 0 0 0

50 C 200 50 C 100 C 300 C 30 50 C 50 C 10 30 C

10 10 0 50 R 50 R 0 0 0 0 50 R

50 200 50 100 300 50 50 50 10 50

3.1 4.1 3.1 3.2 4.2 3.1 3.1 3.1 1 3.1

3P 3P 2P 2P 3P 2P 2P 2P 2P 2P

0

0

200 C

10

200

4.1

2P

0 1000 200 0 30 30 0 10 C 10 0 200 300 0 500 1500 0 1500 1500 0 1500 1500 0 10 200 0 300 500 0 1000 1500 0 50 10 30 500 30 50 1000 Z 30 50 700 50 100 1500 Z 50 0 30 C 0 0 300 100 0 30 C 0

1000 30 10 300 1500 1500 1500 200 500 1500 50 500 1000 700 1500 30 300 30

5.3 2 1 4.2 6 6 6 4.1 5.1 6 3.1 5.1 5.3 5.2 6 2 4.2 2

GROOTSTE AFSTAND

CATEGORIE

10 - buitenbanen met voorzieningen: pistoolbanen 11 - buitenbanen met voorzieningen: boogbanen 2 - binnenbanen: boogbanen 3 - vrije buitenbanen: kleiduiven 4 - vrije buitenbanen: schietbomen 5 - vrije buitenbanen: geweerbanen 6 - vrije buitenbanen: pistoolbanen 7 - vrije buitenbanen: boogbanen 8 - buitenbanen met voorzieningen: schietbomen 9 - buitenbanen met voorzieningen: geweerbanen A Skelter- en kartbanen, in een hal B Skelter- en kartbanen, open lucht, < 8 uur/week in gebruik C Skelter- en kartbanen, open lucht, >=8 uur/week in gebruik D Autocircuits, motorcrossterreinen e.d., < 8 uur/week in gebruik E Autocircuits, motorcrossterreinen e.d., >=8 uur/week in gebruik F Sportscholen, gymnastiekzalen Modelvliegtuig-velden Fitnesscentra

GEVAAR

931 931 931 931 931 931 931 931 931 931 931 931 931 931 931 931 93299 9313, 9604

GELUID

HOOFDGROEP SPORT Kantines B Hondendressuurterreinen 0 Zwembaden: 1 - overdekt 2 - niet overdekt A Sporthallen C Overdekte kunstijsbanen D Stadions en open-lucht-ijsbanen E Maneges F Tennisbanen (met verlichting) G Veldsportcomplex (met verlichting) H Golfbanen I Kunstskibanen 0 Schietinrichtingen: 1 - binnenbanen: geweer- en pistoolbanen

INDICES

STOF

nummer

5629 94991 931 931 931 931 931 931 931 931 931 931 931 931 931

AFSTANDEN IN METERS

GEUR

OMSCHRIJVING

SBI-2008

1P 10 0 0 0 0 10 10 0 10 10 10 50 50 100 100 0 10 10

1P 1P 2P 1P 2P 2P 1P 2P 2P 2P 2P 2P 3P 3P 2P 1P 1P

LIJST VAN BEDRIJFSTYPEN

VERKLARING VAN DE LETTERS IN DE KOLOMMEN MET RICHTAFSTANDEN Continu: bedrijfsactiviteiten die doorgaans dag en nacht enige vorm van C geluidhinder veroorzaken voor hun omgeving Divers: bedrijfsactiviteiten met diverse en/of variabele vormen van D milieubelasting ten opzichte van hun omgeving Risico: bedrijfsactiviteiten die mogelijk onder de werking vallen van het R Besluit externe veiligheid inrichtingen (Bevi) Vuurwerk: bedrijfsactiviteiten waarop het Vuurwerkbesluit van toepassing V is Z Zonering: grote geluidsmakers als bedoeld in de Wet geluidhinder

VERKLARING VAN DE INDICES IN DE KOLOM "VERKEER" G Goederenvervoer P Personenvervoer 1 potentieel geringe verkeersaantrekkende werking 2 potentieel aanzienlijke verkeersaantrekkende werking 3 potentieel zeer grote verkeersaantrekkende werking

VERKEER

0 100 C 30 300 C 10 100 C 0 30 C 50 1500 C 50 500

CATEGORIE

STOF

0 30 0 10 200 0

INDICES GROOTSTE AFSTAND

GEUR

HOOFDGROEP VERKEER 0 Spoorwegen: 1 - stations 2 - rangeerterreinen, overslagstations (zonder rangeerheuvel) Bus-, tram- en metrostations 1 Autoparkeerterreinen, parkeergarages A Luchthavens B Helikopterlandplaatsen

GELUID

nummer

491, 492 491, 492 491, 492 493 5221 5223 5223

AFSTANDEN IN METERS GEVAAR

OMSCHRIJVING

SBI-2008

50 R 300 R 0 0 500 R 50

100 D 300 D 100 D 30 1500 D 500

3.2 4.2 3.2 2 6 5.1

3P 3G 2P 3P 3P 1P

Bijlage 3 Waterbergingsgebied

32

bestemmingsplan Weerseloseweg 352 (vastgesteld)

Landgoed ‘t Slöttelmös WATERBUFFERING VERSIE 1: 18 SEPTEMBER 2023

AUTEUR: F.R. TATTERSALL – Eigenaar landgoed ‘t Slöttelmös

INHOUDSOPGAVE 1.

Kadastrale gegevens en ligging.

2.

Aanleiding.

3.

Waterberging

4.

Uitvoering Fase 1

5.

Uitvoering Fase 2

1. Kadastrale gegevens en ligging. Gemeente:

Lonneker

Omschrijving:

Landgoed bestaande uit cultuurgronden, bos, waterpartijen en diverse opstallen.

Sectie nummer:

C9039

C8483

C8482

Oppervlakte:

12.31.39 ha

3405 m2

267 m2

2. Aanleiding en probleemstelling De afgelopen jaren hebben wij gezien wat de impact is van droogte op het landgoed. Bij zware regenval raakt de grond verzadigd en voeren we het water massaal af. In de droge zomers hebben we een groot tekort. De buien worden steeds heviger en de uitdaging om water

gecontroleerd af te voeren is een grote uitdaging.

Ook Den Haag heeft de focus op water; in het kabinetsstandpunt “Anders omgaan met Water” wordt gesteld dat het huidige watersysteem nu en ook naar de toekomst toe niet op orde is. Om hier verandering in aan te brengen behoeft het watersysteem aanpassingen. Het

watersysteem moet erop ingericht zijn om huidige en toekomstige problemen als gevolg van klimaatverandering, bodemdaling en zeespiegelrijzing zoveel mogelijk binnen stroomgebieden zelf op te kunnen lossen. Voor het aanpassen van het watersysteem gelden binnen het anders omgaan met water een aantal uitgangspunten waaronder: •

Anticiperen in plaats van reageren.

•

Betrekken waterhuishoudkundige.

•

Problemen door het volgen van de drietrapsstrategie: vasthouden – bergen – afvoeren.

•

Niet afwentelen van bestuurlijke verantwoordelijkheden.

•

Meer ruimte voor water naast techniek.

•

Het uitgangspunt meer ruimte voor water betekent dat voor een deel van de maatregelen ruimte gezocht moet worden.

Droogte in kaart gebracht. Afwijking van de normale hoeveelheid neerslag van 1 april tot heden. In de geel-oranje gebieden viel minder neerslag dan gebruikelijk. -0.4 betekent 40 procent minder neerslag dan normaal. BRON: KNMI

Water op landgoed ‘t Slöttelmös. Het landgoed kent vele waterlopen, vijvers en beken: •

Twee grote vijverpartijen.

•

1 Kikkerpoel.

•

2 Bomkraters uit WWII die dienst doen als kikkerpoel.

•

De Haverietbeek.

•

Vliegtuigvormige poel in het Eiken-Elsen brookbos.

•

Diverse sloten en watergangen.

Deelstroom- gebiedsvisies. In het kader van Waterbeleid 21e eeuw (WB21) hebben de provincies, in samenwerking met waterschappen en gemeenten, 17 deelstroomgebiedsvisies opgesteld, waarin zij hun visie en keuzen voor het waterbeheer in de 21e eeuw hebben uitgewerkt. Duurzaam

waterbeheer staat hierbij centraal, met meer ruimte voor water naast techniek. De maatregelen in de deelstroomgebiedsvisies hebben in overeenstemming met de uitgangspunten van het WB21 een sterk ruimtelijk karakter, waarin voornamelijk wordt ingezet op het vasthouden van water en leggen daarmee een aanzienlijke ruimtelijke claim neer. De provincies hebben voor de 17 regionale stroomgebieden in Nederland

deelstroomgebiedsvisies opgesteld. De trits vasthouden- bergen-afvoeren vormde hierbij een leidraad. Naast de gewenste ruimtelijke ontwikkelingen voor de lange termijn (2050) staan in de deelstroomgebiedsvisies ook maatregelen aangegeven die op korte termijn gerealiseerd moeten worden. Deze deelstroom-gebiedsvisies

hebben mede aan de basis gestaan van het Nationaal Bestuursakkoord Water.

Foto rechts: Eiken-Elsen brookbos landgoed ‘t Slöttelmös.

Waterberging Over het algemeen wordt in de deelstroomgebiedsvisies waterberging gezien als oplossingsrichting voor het verminderen van wateroverlast. Daarnaast wordt ook gesproken van waterberging als oplossing voor watertekort (seizoensberging). Voor een aantal gebieden geldt dat een

aanzienlijke hoeveelheid ruimte moet worden gereserveerd voor seizoensberging. Dit kan al dan niet gecombineerd gaan met natuur. Maatregelen die een goede ecologie en waterkwaliteit bevorderen, vragen om ruimte. De ruimtelijke claims zijn belangrijk om in een ruimtelijk plan op te nemen. Dit kan zowel bij een inrichtingsplan als bij het bestemmingsplan. Vaak is meervoudig ruimtegebruik zoals waterberging een vorm om de

ruimteclaim te beperken. Het uitgangspunt bij nieuwe ontwikkelingen is dat de waterkwaliteit of het ecologisch functioneren van het watersysteem niet verslechtert.

Op de foto aan de rechterzijde is het Eiken-Elsen brookbos te zien in de herst. Het is een afwisselend bos met vooral Eiken, Elsen, Wilg en Berk.

Haverietbeek in weiland ‘t Slöttelmös met op de achtergrond het ondergelopen Eiken-Elsen brookbos.

FASE 1 – Waterberging Op de afbeelding aan de rechterzijde is de instroom te zien vanuit Haverietbeek naar het Eiken-Elsen Brookbos. Dit is de enige aftakking vanuit de Haverietbeek naar het Eiken-Elsen

Brookbos. Alle daarop volgende zijkanalen dienen voor de afwatering van het Eiken-Elsen Brookbos naar de Haverietbeek.

- Hoofdwatergang

: Haverietbeek.

- Aantal instroomkanalen

:1

- Aantal uitstroomkanalen

: 13

Haverietbeek Op de dynamische kaart is de Haverietbeek te zien met op diverse plaatsen de aftakkingen van en naar het Eiken-Elsen brookbos. Ook zijn de diverse rabatten te zien die omstreeks 1900 warden aangelegd om het hemelwater af te voeren van het Beukenbos.

Bron: ahn.arcgisonline.nl

Uitvoeringsplan Om meer water te bergen in het Eiken-Elsen brookbos dienen diverse maatregelen te worden getroffen waaronder: •

Het verbreden van het instroomkanaal.

•

Het dichten van de uitstroomkanalen.

•

Het laatste uitstroomkanaal aanpassen en voorzien van een bedienbare sluis.

•

Het ontgraven van een deel bos aan de zuidkant.

•

Het dichten van diverse sloten en rabatten.

Foto rechtsboven: afwateringskanaal op Haverietbeek (te zien op dynamische kaart aan de linkerzijde; 1e aftakking bovenzijde)

Sloten in het brookbos. Diverse sloten in het brookbos staan in verbinding met de Haverietbeek. Het niet meer uitvoeren van periodiek onderhoud en het dempen van toestroom door dwarsliggende ontwateringsgeulen helpt om de vernatting in het gebied te versnellen en behouden. Op de foto rechts komen 2 afwateringssloten middels een Y- vertakking bijeen.

Oppervlakte bufferzone: 22.290 m2 Hoogste punt: 31,89 m (NAP)

Berekening waterbuffering fase 1.

Laagste punt: 30,43 m (NAP) Gemiddelde opslaghoogte: 40 cm Ondergrondse verzadigingscapaciteit: 8% Totale waterbuffering: 9.629.280 liter

Waterbufferingsgebied landgoed ‘t Slöttelmös, 22.290 vierkante meter.

FASE 2 – Uitbreiden bufferingsgebied

FASE 2 – De toekomst Fase 1 is gericht op de waterhuishouding rondom de Haverietbeek

en zal de komende jaren een waardevolle bijdrage leveren aan het tegengaan van droogte. Echter, gezien de opgaaf die er ligt om verdroging tegen te gaan en water langer vast te houden in het gebied (zie ook de vele initiatieven hiertoe door o.a. Landschap Overijssel), kunnen we mogelijk meer doen binnen de grenzen van

landgoed ‘t Slöttelmös en daartoe willen wij alvast een aantal mogelijkheden aandragen.

Overzicht Op de dynamische kaart is goed zichtbaar dat C8483 een nat gebied betreft. De oude beekloop loopt naar vijver 2, vijver 2 is met vijver 1 verbonden doormiddel van een duiker. Vijver 1 is doormiddel van een afwateringssloot aangesloten op de Haverietbeek.

De oude beekloop In 2019 is de oude beekloop is weer teruggebracht en geeft een impuls aan de ecologie en biodiversiteit.

Door de oude beekloop aan te sluiten op de Haverietbeek ontstaat er een overloop naar de 2 vijverpartijen en het perceel C8483. Naast de watertransportfunctie van de beek zal de

Aansluiting

oude beekloop dan ook dienen als wateropslag.

Op perceel C8483 stond zo’n 20 jaar geleden luchtmacht gebouw C1. Het gebouw is

gesloopt maar de kelders zitten nog deels in

C8483 (C1)

de grond, volgestort met aarde. Gevolg is dat het water moeilijk weg kan en lang blijft staan in het inmiddels met Elsen begroeide 3405m2 grote perceel.

Vijver 1 Vijver 1 is gelegen tegenover de woning en is kenmerkend door de ovale vorm en het eiland met oude rhododendrons. In de oevers van het eiland nestelen sinds jaar en dag Ijsvogels. De

foto rechtsboven is genomen in oktober 2020 net na het uitbaggeren. De Foto eronder is van januari 2021.

Vijver 2 Vijver 2 vormde tot 1942 een geheel met vijver 1. Bij de aanleg van de Duitse rolbanen werd de vijver halverwege dichtgemaakt. De doorstroming bleef intact doordat er zich een

lange duiker tussen beide vijvers bevind.

De waterstand in de vijver is afhankelijk

Waterstand

van grondwater, regenval, kwelstroom en mate van uitstroom naar de Haverietbeek.

Uitvoeringsplan Fase 2 • De oude beekloop verbinden met de Haverietbeek. • Perceel C8483 betrekken. • De twee grote vijvers benutten meer capaciteit. • Afvoer naar de Haverietbeek aanpassen.

Op het landgoed Slöttelmös wordt het verhang in de waterloop sterk verminderd om water langer vast te houden. Bij een verhang van 0,5m/km wordt in hetzelfde waterloopprofiel de berekende waterdiepte 80 cm bij een stroomsnelheid van 0,32m/sec.

Om de maximaal berekende waterdiepte niet hoger te maken dan de beginwaarde van 50 cm is bij een verhang van 0,5m/km een profiel nodig met een bodembreedte van 3,5m. Als de zomerse begroeiing in de waterloop uitbundig mag worden dan de bodem verbreden naar 7 tot 10 m.

de stroomsnelheid wordt dan rond de 0,1m/sec.

De bodemhoogte wordt ongeveer 30.20 – 30.30m+NAP.

Bron: tekening en berekening door Waterschap Vechtstromen in kader van waterretentie landgoed ‘t Slöttelmös.

Vijver 1 : 3053 m2

Vijver 2 : 3778 m2

Oude beekloop: 237m lang. Profieldiepte gemiddeld 0,53m.

C8483 (C1) 3405m2 waarvan 1627m2 potentieel buffergebied.

Oppervlakte bufferzone Vijver 1, 3053m2 + Vijver 2, 3778m2 + C8483, 1627m2 + oude beekloop, 380m2 =

Hoogste punt: 31,83 m (NAP)

Berekening waterbuffering fase 2.

Laagste punt: 30,27 m (NAP) Gemiddelde extra opslaghoogte: 37 cm Dit is de extra waterberging bovenop het huidige waterpeil.

Ondergrondse verzadigingscapaciteit: 8%

Totale waterbuffering: 3.531.665 liter

8.838m2

Financiële onderbouwing Omschrijving

Termijn

Kosten

Planschade*

Gedurende inrichtingsfase

225.000

Inrichtingskosten fase 1

Eenmalig, binnen termijn

45.000

Inrichtingskosten fase 2

Eenmalig, binnen termijn

28.000

Onderhoud**

30 jaar (5.000,– jr.) + indexatie 2,5% jr.

230.000

TOTAAL

528.000

*Planschade (vermogensschade): betreft de waardevermindering van de grond en de vergoeding die in vergelijkbare omstandigheden zou worden verstrekt voor het vasthouden van water in het gebied. **Het onderhoud zal moeten worden aangepast aan de nieuwe functie van het gebied en is daarmee intensiever. Ten opzichte van de huidige onderhoudskosten zullen deze kosten daarbij komen.

Haverietbeek in februari tijdens hevige regenval.

Elsen-Eiken brookbos

Groot onderhoud Vijver 2, September 2020.

Regulier onderhoud aan de vijvers en watergangen

Bijlage 4 Landschapstypen en koesteransichten

66

bestemmingsplan Weerseloseweg 352 (vastgesteld)

LEGENDA

3.4. Landschapstypenkaart en koesteransichten Beken en matenlanden

Stedelijke bebouwing

Oude hoevenlandschap Essen

Boslandschap Buitenplaats Boerenlandgoed

Hoogveenlandschap

In het buitengebied vinden we in verschillende gebieden vergelijkbare onderdelen van het landschap terug. Dit zijn gebieden met dezelfde kenmerken en een duidelijke eigen identiteit. Wij noemen dit landschapstypen. Na analyse van de beeldstructuurkaarten en met behulp van de “cultuurhistorische atlas” zijn de landschapstypen benoemd en op een nieuwe kaart gezet. Deze landschapstypenkaart vormt zo weer de basis voor de ansichten die allemaal een landschapstype of een onderdeel daarvan verbeelden. De onderscheiden landschapstypen zijn: Oude hoevenlandschap met daarin de essen en oude erven. Landgoederen, te onderscheiden in buitenplaatsen, boerenlandgoed en boslandschap. Veldontginningen. Beken en matenlandschap. Hoogveenlandschap. De kaart met landschapstypen en de koesteransichten dienen gebruikt te worden bij kleinere initiatieven die vooral het boerenerf en de directe omgeving aangaan. Initiatieven die een groter deel van het land inrichten, zoals bij nieuwe landgoederen, worden beoordeeld aan de hand van de landschapsvisie en ontwikkelansichten. (zie paragraaf 3.5)

Veldontginning

Landschapstypenkaart Behorend bij paragraaf 3.4

Buitenkans 2010 | Gids voor het buitengebied

Bij raadpleging van de koesteransichten dient men te bedenken dat de werkelijkheid meestal complexer is. Een indeling doet de werkelijkheid soms tekort. De beeldstructuurkaart kan dan extra informatie bieden, bijvoorbeeld in het grensgebied met een buurgemeente of daar waar twee landschapstypen samen komen.Ansichten vormen geen dictaat, maar zijn richtingaanwijzers voor ruimtelijke kwaliteit. Ze bieden ruimtelijke ingrediënten voor maatwerk. De ansichten zijn bedoeld als bron van inspiratie en als toetsingsinstrument bij de beoordeling van effecten van plannen op de ruimtelijke kwaliteit in het buitengebied. Behalve ansichten bevat deze gids ook beelden van de inrichting van het buitengebied op gedetailleerd niveau. Vele kleine zaken als verlichting, verharding, bermkanten, bebording etc. kunnen nogal bepalend zijn voor de uitstraling van een boerenerf en daarmee voor de karakteristiek van het landelijk gebied. We geven daarom,

verspreid door de gids, voorbeelden van details die ons inziens wel in het landelijk gebied passen en voorbeelden van zaken die daar niet passen. Tenslotte illustreren we met beelden dat koesteren niet betekent dat alles bij het oude moet blijven. Met inachtneming van de kenmerken van het landschapstype is vernieuwing van het landschap met respect voor het bestaande mogelijk.

De koesteransichten De koesteransichten geven in woord en beeld de karakteristieken van de verschillende landschapstypen weer. Daarmee definiëren ze zo goed mogelijk de landschappelijke identiteit. We noemen ze koesteransichten, omdat ze ingaan op de te koesteren aspecten van het huidig landschap. Op de ansichten is te zien wat de specifieke kenmerken van het landschapstype zijn. Een korte opsomming van de kenmerken, diverse schetsen, foto’s en vogelvluchten geven helderheid over de identiteit van het landschap. Er zijn bovendien twee symbolen opgenomen, die aangeven van welke ontwikkelingen we ‘blij’ dan wel ‘triest’ worden. De koesteransichten vallen uiteen in algemene ansichten per landschapstype en daarbij behorende specifiekere ansichten over bebouwing als onderdeel van het landschapstype. Daarnaast is er voor burgerwoningen een aparte ansicht opgenomen. Burgerwoningen zijn niet gebonden aan een landschapstype. We onderscheiden de volgende ansichten: 1 Oude Hoevenlandschap 2 Oude Hoevenlandschap - Oude erven 3 Landgoederen 4 Landgoederen - buitenplaatsen 5 Landgoederen - buitenplaatsen en bebouwing 6 Landgoederen - boerenlandgoed 7 Landgoederen - boslandschap 8 Veldontginning - algemeen en nieuwe erven 9 Beken en matenlanden 10 Hoogveenlandschap 11 Burgerwoningen

25

Ansicht 1 - Oude Hoevenlandschap

Ansicht 2 - Oude Hoevenlandschap - Oude erven Het oude hoevenlandschap, of ook wel kampen/essenlanschap genoemd, is het oudste landschapstype.

Drie karakteristieke typen:

De dragers zijn essen, kampen, oude erven (al dan niet geclusterd) en weidegronden langs beken.

• Eserven in krans rondom een grote es. • Ervencluster (knooperven) nabij een es of kamp. • Incidenteel solitaire oude erven bij oude kamp in jongere veldontginning op stuwwal.

De oude erven zijn zeer bepalende onderdelen en hebben een eigen ansicht gekregen. Voorbeelden van essen zijn Lonneker, Usselo / Helmerzijde, Brunink, Eschmarke, Hogeland

Landschap kort beschreven

Landschap & bebouwing

Kenmerken

Bebouwing en erf

• Behalve op de essen: kleinschalige grillige verkaveling, deels omzoomd door houtwallen • Essen zijn opvallende grote ruimten in het landschap • Wegen veelal krom, kronkelend, zich voegend naar de erven, soms over erf • Beek kronkelend door het landschap • Kampen (eenmansessen) aanwezig • Bouwland hogerop, weiland bij de beek • Afwisseling van coulissen (houtwal en lanen) en open ruimtes • Microrelief door essen & kampen, soms in de vorm van steilrand

• Oudste erven aan de rand van de es • Erven geclusterd (knooperf) in krans rond een es, langs een beek of soms solitair • Essen en kampen liggen hoger dan erven • Dakvlakken over de es heen zichtbaar, wijkend achter de kim van de es of kamp • Erven tegen een achtergrond van groen (bv. erfbos) • Stap van openbaar naar prive via open tuinelement: boomgaard moestuin, haag of boomgroepen • Het erf niet afgescheiden van de omgeving, een zichtbaar knooperf • Erven binnen een cluster verbonden door groene elementen

• Een samenhangend ensemble van boerderij (woonhuis en schuren) en erfbeplanting • Grote museale kwaliteit; monumentale bomen & oude gebouwen • Nonchalante groepering van gebouwen • Voorkant van de bebouwing van de weg af richting landerijen (kamp) • Erfbos met eikenbomen

• Verschil in voor- en achtererf • Geschiedenis afleesbaar in architectuur van de bebouwing • Rode, soms grijze, grote dakgevels met witte daklijsten (en houten topgevels) • Weinig afgebakende priveruimte • Detaillering cultuurhistorisch • Functionele erfinrichting, weinig versiering • Boomgaard, moestuin, hagen, eikenbos en een enkele solitair zijn kenmerkend • Hoofdhuis en kop van de schuur kennen ornamentiek

Es • Bolle, hoge ligging • Zeer oud waardevol esdek • Onbeplant, m.u.v. een enkele zeer oude boom • Soms gedeeltelijk, soms geheel omgrensd door een rand van oude boerderijen, erfbossen en houtwallen • Onregelmatige blokverkaveling, weinig verharde wegen • Grote dakvlakken wijkend achter de kim van de es of de kamp • Ontbreken van permanente perceelsscheidingen op es

• Herstel oude groenstructuren • Plekgewijs randen essen/kampen verdichten • Verbetering historische erfinrichting / beplanting • Verrassende doorkijkjes • Verbetering toegang en beleving • Beheer & onderhoud van landschapselementen • Veiligstelling oude karakteristieke bebouwing • Kamp / es met graan • Inheemse boomsoort en korte gewassen • Steilranden • Versterken manifestering es door groen kant eromheen

Buitenkans 2010 | Gids voor het buitengebied

• Grote volumes bos & grote open ruimtes • Egalisering / vergraven es • Rechttrekken percelen • Lange rechte lijnen • Stedelijke bouwvorm; niet ontworpen voor de plek • Overdadige versiering • Grote bouwvolumes naast het hoofdgebouw • Verwijderen coulissenstructuur • Kanaliseren beken • Bomen, kwekerij, bebouwing of waterpartij op es • Afsluiting van wegen over erven

• Verbetering erfinrichting • Historische kwaliteit verbeteren • Gebruik inheems boomsoorten • Versterking erfbeplanting • Uitbouw erfbeplanting horend bij bebouwing (groene voet)

• Afgebakende prive-tuinen • Afscheiding door hekken / hoge hagen • Grote gazons • Exoten als gekozen boomsoort • Veel bouwkundige versiering • Overdadig hekwerk, verlichting • Buiten de schaal van het erf raken • Verkleining tot burgererf

27

Ansicht 3 - Landgoederen

Ansicht 4 - Landgoederen- Buitenplaatsen

Buitenplaatsen zijn onderdeel van de ansicht Landgoederen. Enkele voorbeelden zijn:

Voorbeelden in Enschede: • Landgoed ‘t Welna • Landgoed ‘t Hoge Boekel • Landgoed Smalenbroek • Landgoed Groot Stokhorst • Landgoed Brunink

• Het Stroot • Het Zonnebeek • Welna

Korte beschrijving

Landschap kort beschreven

Bebouwing

• Een landgoed is in eerste instantie een economische eenheid, ruimtelijk gezien divers zowel binnen een landgoed als tussen de verschillende landgoederen • Typerende onderdelen zijn soms samen terug te vinden

• Buitenplaats - esthetisch ontworpen ruimtelijke eenheid van landschap en gebouwen • Het gebouw is een onderdeel van de ruimtelijke compositie • Gekenmerkt door verschillen in voedselrijkdom en vochtigheid • Ruimtelijke sequenties (kleinere en grotere samenhangende ruimtes) in een ontworpen ruimtelijke compositie • Onderdeel van groter geheel, landgoed met boscomplexen, lanenstructuren en agrarische gronden • Beperkte toegang van het privedeel, wel hoge beleefbaarheid • Beleefbaarheid park en huis door zichtlijnen vanuit omgeving • Doorgaande wandelroutes • Onderdeel van grotere landschapsstructuur met stelsel van lanen en bossen, boomgroepen en solitairen • Vastgehecht in z’n omgeving via de lanen en het bos • De boomkeuze bestaat soms ook uit exoten

• Hoofdmoot is groen, bebouwing ondersteunt het groen • Samenhang en hierarchie in de bebouwing; hoofdbebouwing aanwezig • Bebouwing in groene lobben of kamers • Landhuis gecomponeerd als decorstuk in de ruimteopbouw en heeft een hoge architectonische kwaliteit • Huis met een aangelegd park, esthetisch ontworpen • Herkenbare vormentaal (bv Engelse landschapsstijl) • Beken vaak onderdeel van tuinontwerp • Waterpartij aanwezig • Ontworpen ensemble van gebouw en open ruimte

Landgoederen zijn als nieuwe identiteit op onontgonnen gebied gelegd of hebben zich bij hun ontstaan al gevoegd naar het agrarische cultuurlandschap.

We onderscheiden: • Buitenplaats (parkdeel + villa) • Boslandschap (bosbouw deel) • Boerenlandgoed (soms villa) vooral agrarisch gebruik in ontworpen / esthetische setting Een landgoed kan dus kenmerken in zich dragen van alle drie ruimtelijke eenheden

Duurzame instandhouding van het bos, het park en de landgoedbebouwing

Buitenkans 2010 | Gids voor het buitengebied

Aantasting authentieke kenmerken landgoederen

• Verbetering toegankelijkheid en beleving • Verbetering ecologische waarde • Verbeteren van de zichtlijnen voor de omgeving • Vorm van beheer welke gericht is op behoud v.h. park

• Stedelijke bouwvormen, niet ontworpen voor de speciefieke plek • Nieuwe gebouwen die het hoofdgebouw overstemmen • Bebouwing die de ruimtelijke opzet van het park verstoort, doorbreking van ensemble • Bebouwing die het landgoed opdeelt in stukken en niet ruimtelijk continu laat • Aantasting historisch parkontwerp

29

Ansicht 5 - Landgoederen - Buitenplaatsen en bebouwing

Ansicht 6 - Landgoederen- Boerenlandgoed

Boerenlandgoederen zijn onderdeel van de ansicht Landgoederen. Enkele voorbeelden zijn: • Het Brunink • De Kuper • Hof Espelo

Algemeen

Bij uitbreiding hoofdgebouw

• Ruimtelijk ensemble van gebouwen en buitenruimte met een samenhangend ruimtelijk stelsel van hoofdruimten en subruimten • Park, bestaande uit boomgroepen, lanen, open ruimten, vijvers, bruggen en parkdetails. • Locatie nieuwbouw dient logisch voort te komen uit het ruimtelijke ensemble; "alsof het er ooit gestaan heeft” • Locatie nieuwbouw vooral in rand van het park • Nieuwbouw aanzienlijk kleiner dan hoofdgebouw

• Schaal, verhouding en kleurstelling moeten zo zijn dat het hoofdgebouw bovengeschikt blijft • Uitbreiding laat hoofdgebouw in zijn waarde en heeft vormverwantschap • Bouwvolume uitbreiding ondergeschikt aan volume hoofdgebouw • Architectuur op niveau van het hoofdgebouw

Behoud eenheid • Behoud eenheid parkgedeelte met omringend boslandschap • Geen opdelingen in ruimte, 1 beheerder • Garantie openbaar wandelpadenstelsel

Typen bebouwing bij nieuwbouw:

Landschap kort beschreven

Bebouwing & erf

• Landgoed in agrarische setting en gebruik, voegt zich naar agrarisch cultuurlandschap • Veelal verwantschap met oude hoevenlandschap • Grotere eenheden bos dan in louter agrarisch hoevenlandschap • 19e eeuwse verkaveling nog aanwezig; intimiteit/kleinschaligheid van voor de ruilverkavelingen • Er is een hoofdlaan aanwezig • Goede toegankelijkheid • Het erf middelpunt van een samenstel van agrarische gebruiksruimtes, een soort spin in een web • Situering vd bebouwing doet mee in het ontwerp vh boerenlandgoed • Open ruimtes en bebouwing vormen ensembles • Ecologisch waardevol door afwisseling en diversiteit • Enkele ontworpen landschapselementen, bv. lanen of boomgroepen

• Bebouwing heeft een agrarische uitstraling • Geen siertuin maar een gebruikstuin; ondergeschikt aan open ruimtes binnen het landgoed • Zware boomgroep centraal in de open ruimte • Boomgaard & erfbos meestal aanwezig • Bebouwingscluster staat aan het einde van de toegangslaan • Een ensemble van gebouwen vormt de kern van het landgoed • Verwantschap in bebouwing (dakvorm, kleur ed) • Er is 1 hoofdmassa aanwezig met vazalgebouwen

Ontsluiting en zichtlijnen • Ruimtelijke en functionele relatie met het hoofdgebouw • Zelfde ontsluitingspatroon als het hoofdgebouw, via hoofdontsluiting is nieuwe bebouwing ontsloten • Niet meer parkeerplaatsen dan bij het hoofdgebouw • Zichtrelaties met het hoofdgebouw

• Gebouw verbetert ruimtelijke kwaliteit buitenplaats • Herstel ontbrekende bouwsteen van het ruimtelijke ensemble • Aansluiting op bestaande hoofdontsluiting • Herstel parkontwerp • In aandachttrekkende zin ondergeschikt aan hoofdgebouw • Geen tuin

Buitenkans 2010 | Gids voor het buitengebied

Tuinmanswoning

Portierswoning

Prieelwoning

Belvedèrewoning

Folly

Koetshuis

• Ruimtelijk afgebakende tuin • Exoten • Slechte architectuur, opvallende kleurstelling • Ontsluiting, los van hoofdgebouw

• Verbeteren ecologische waarde • Verbeteren toegankelijkheid / beleving • Combinatie van landbouw en natuur • Beheer gericht op landbouw en kwaliteit

• Stedelijke bouwvormen • Bouwvormen die het hoofdgebouw overstemmen • ‘Catalogusstallen’ • Ruimtelijke continuiteit doorbreken • Nieuwbouw los van het ensemble

31

Ansicht 7 - Landgoederen - Boslandschap

Ansicht 8 - Veldontginning- Algemeen en nieuwe erven

Boslandschappen zijn onderdeel van de ansicht Landgoederen. Enkele voorbeelden zijn:

Veldontginningen komen in twee verschillende types voor:

• Haagse Bos • Lonnekerberg

• Natte veldontginning • Veldontginning op stuwwal

Landschap kort beschreven

Bebouwing & erf

Landschap kort beschreven

Bebouwing en erf

• Jonge ontginningen op voormalig woeste / heidegronden • Bboslandschap met incidentele bebouwing aangelegd door textielfabrikanten i.v.m. jachtbosbouw • Bossen in groot grondbezit, textielplantages • Monoculturen, bosbouwkundig belang • Door ouderdom en rust ecologisch waardevol • Lange lijnen, bospaden en wegen hebben rechtlijnig patroon • Bebouwing is divers, voorbeelden: jachthutten, beheerderswoningen, enkele villa’s, experimentele architectuurvormen

• Open ruimte in het bos • Naar binnen gerichte plek, geen relatie met open landschap • Open ruimte heeft funtionele kenmerken, geen parkaanleg • Bebouwing ligt los van de wegenstructuur • Enkele bouwmassa, geen gebouwenklomp • Meestal een poort op afstand van het huis • Enkele subruimtes in het bos welke utilitair zijn ingevuld • Ondergeschikte privetuin t.o.v. de functionele ruimtes • Enkele solitatire bomen aanwezig

• Rechte wegen, meestal bosrand of wegbeplanting in blikveld aanwezig • Ingericht t.b.v. agrarisch gebruik • Open karakter, rationele verkaveling, blokvormig / langwerpig • Bossen blokvormig met strakke randen • Zichtrelatie tussen huis en landschap, eenvoudig ontwerp • Erfbeplanting is schakel tussen landschap en huis • Vormgegeven overgang tussen privaat en publieke ruimte (tuin - haag / bosje / bosgroep - landelijk gebied) • Vergezichten; voornamelijk gras en bouwland, soms heiderestanten • Weinig bebouwing, los in de ruimte, gebouwen tasten openheid niet aan, grote ruimtematen • Bebouwing ligt aan ontginningswegen

• Kleine laan vanaf weg naar woonhuis • Toegangslaan van beperkte wegbreedte met inheemse bomen • Visuele relatie tussen huis en ontginningsweg • Jonge erven; regelmatig patroon van beplanting (erfbos - houtsingel - laan / boomgaard) • Samenhang tussen de rationele verkaveling en de vorm van het erf • Voorzijde woonhuis is op de weg georienteerd • Vorm van het erf is recht, rechte erfgrenzen • Setting van gebouwen is rechtlijniger (dan bij essen of oude hoeven) • Zware boomgroep binnenin of naast erf bij oude erven • Detaillering: sober, beperkte verhardingen, greppels en gras • Tuin is een geleidelijke overgang: natuurlijke ‘rand’, scheiding dmv een haag/ heg • Boerderij niet verstopt achter de tuin, grote dakvlakken zichtbaar vanuit landschap • Grote keur aan boerderijtypen: oud - nieuw

• Bosvilla is een bouwsteen

• Ecologische waarde verbeteren • Natuur verbeteren en versterken • Levendige bosbeelden • Wandelmogelijkheden • Voorzichtig bosbeheer

Buitenkans 2010 | Gids voor het buitengebied

• Toename van verkeer • Licht- en geluidtoename • Toename van bebouwing • Ontwatering • Maat- en schaalbeleving verkleinen • Grote kapvlaktes

• Losse houtsingels en bomenrijen in lengterichting verkaveling • Ecologische dooradering door beken en randenbeheer • Verbetering erfinrichting / beplanting

• Schaalverkleining • Grote volumes bos zonder open ruimtes • Versiering met hekken etc. op erven • Stedelijke detaillering • Kronkelige vormen

33

Ansicht 9 - Beken en matenlanden

Ansicht 10 - Hoogveenlandschap Beek neemt gedaante aan van passerend landschapstype: Hoogveenlandschap komt voor in het Aamsveen aan de natte stuwwalflank

• Zwaar beplant in oude hoevenlandschap • Open of begeleid door productiebos in heideveenontginningen • Beplante rand van es • Recht kanaaltje door boslandschap en in veldontginning

• Kenmerkende natuurlijke begroeiing op oude veenrestanten

Beken kort beschreven

Bovenloop

Landschap kort beschreven

• Gradientrijke situaties • Beek vaak diepliggend, begeleid door hoge houtwal • Soms broekbosjes aan de beek • Beek vormt een ecologische verbindingszone

• Wellen, bronnen en herkenbare beekdalen

• Ontginningspatroon zeer duidelijk in wegen en paden • Zeer natte delen • Veel natuurwaarden • Afwisseling van open ruimtes en bos • Rust, ruimte en ‘s nachts onverlicht • Resten van oude veenontginningspatronen • Rechte wegen • Beekdal Glanerbeek herkenbaar door aanwezige weidjes

Matenlanden kort beschreven

In Veldontginning

• Voormalige natte hooilanden • Kleinschalige structuur • Nat • Aan beek

• Rechte lange stromen • Diepere ontwatering • Soms beplant

In Oude Hoevenlandschap • Beek kronkelend maar niet vrij meanderend • Percelen voegen zich naar de beek • Beken veelal op perceelsrand • Soms zwaar beplant • Soms langs houtwal

In Boslandschap • Natuurlijke oevers • Verloop is samenhangend met ontginning; soms recht, soms meanderend • Heringericht --> meanderend

• Beeksysteem benadering • Waterkwaliteiten verbeteren • Oevers ecologisch beheren • Versterken beleefbaarheid beek • Water vasthouden in natuurgebieden • Oorspronkelijke loop herstellen

Buitenkans 2010 | Gids voor het buitengebied

• Dieper ontwateren • Verontreinigen • Rechttrekken • Ingrepen zonder cultuurhistorisch besef

• Verbetering natuurwaarden • Beleving + educatie

• Verstoring van de rust, stilte en duisternis • Ingrepen in de waterhuishouding

35

Ansicht 11 - Burgerwoningen

Kansen & mogelijkheden binnen koester-ansichten

nieuwe landgoederen, versterken kleinschaligheid

Algemeen voorkomen

Bebouwing en tuin

• Grote diversiteit van villa tot arbeiderswoning • Rijtjes van 2 tot 6 tweekappers uit jaren dertig • Solitaire tolhuizen, oude stationswoningen, cafe’s, winkels e.d. • Kleine tuindorpenachtige lintjes, soms ingehaald door de stad • "Pensioenwoningen” van nabijgelegen boerenerf • Permanente bewoond geraakte recreatiewoningen in bos • Nieuwe landhuizen

• Lintjes: Sterke scheiding voor-en achter • Eenvoudige voortuin, doorlopen van bermgreppel • Diepe achtertuin, eenvoudige voortuin • Doorzetting laan aan weg • Hagen van beperkte hoogte • Lint kent eenheid in verscheidenheid, woningen overheersen elkaar niet • Bij (vm) recreatiewoningen ontbreekt in principe de tuin, woning staat vrij in het bos • Bladerdak loopt door, bos is bovengeschikt • Villa’s hebben een parkachtige tuin, deeluitmakend van de landschapsstructuur

Typerend: • Burgerwoningen zijn "te gast” in het landschap • Kleine clusters, meestal lintjes tot solitair staand • Meestal op heideontginning, aan rand hoevenlandschap • Geen trottoir, geen officiële parkeerplaatsen aan de weg • Losse bebouwingsstructuur, geen "stadse” rijtjeswoningen • Meestal 1 bouwlaag, recreatiewoningen overwegend 1 soms 2 bouwlagen • Landschap bovengeschikt, verscholen in het groen

• Doorgaande landschappelijke lijnen handhaven bijv. laan, grasberm, greppel • Verscholen in het landschap • Inheems beplantingssortiment • Instandhouding bladerdak bij woningen in het bos • Bij (vm) recreatiewoningen een "bostuin”, onderdeel bos • Hagen en grote bomen die het gebouw inkaderen maar niet verstoppen

Buitenkans 2010 | Gids voor het buitengebied

ontginningslandschap aangekleed

versterken oude hoevenlandschap

• Verstoring landschappelijke continuïteit, onderbreking zichtlijnen • Onderbreking laan en bos • Tuinen die omgeving beïnvloeden • Uitzonderlijke schaal van enkele woning tussen de rest • Disharmonie met andere huizen • Overwoekering door bijgebouwen • Veel verlichting, opzichtige buitenreclame • Bij (vm) recreatiewoningen een open tuin in het bos

versterken veldontginningslandschap

37

Colofon Dit is een uitgave van: Afdeling Bestemmen Cluster Omgeving & Recht Gemeente Enschede

© Februari 2024, gemeente Enschede