Voortgangsrapportage 2021-2022 van het Uitvoeringsprogramma laaggeletterdheid
Tekst van het document
V O O R T G A N G S R A P P O R TA G E 20 21-20 2 2 U I T V O E R I N G S P R O G R A M M A L A A G G EL E T T E R D H E I D 20 21-20 25 O K T O B E R 20 2 2
SAMENVATTING
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
I N H O U D S O P G AV E AANLEIDING
3
1.0 SAMENVATTING
4
4.1
2.0 IEDEREEN EEN STERKE START
5
4.2
2.1
2.2
De jeugd heeft de toekomst
5
2.1.1
Zo vroeg mogelijk beginnen
5
2.1.2
Extra steun waar nodig en versterken ketenbenadering
6
2.1.3
De Twentse Belofte & het Jongeren Actieteam
9
Nieuwe Nederlanders op weg helpen
3.0 WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN 3.1
3.2
10
12
Volwasseneneducatie
12
3.1.1
Het bereik vergroten
12
3.1.2
Denken vanuit de inwoner en meer NT1’ers bereiken
14
3.1.3
Kwaliteitsbewaking en -bevordering
15
3.1.4
Verbeteren van de ketenaanpak
18
Ontwikkeling van vakkrachten
19
3.2.1
Entree- en vakopleidingen
19
3.2.2
Werkgeversbenadering
21
3.2.3
Sociale werkvoorziening DCW en Detacheringen
21
4.0 IEDEREEN KAN MEEDOEN
23
Een warm ontvangst
23
4.1.1
24
Wijkteams en Wijkwijzers
Gemeentelijke communicatie
25
4.2.1
Direct Duidelijk
25
4.2.2
Pilot digipanel
26
4.2.3
Ondersteunen via video
26
4.2.4
Informatiepunt digitale overheid
27
4.3
Geldzaken op orde
27
4.4
Goede gezondheid
28
4.5
Enschede studentenstad
28
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
2
SAMENVATTING
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
A A NL E I D I N G Voldoende basisvaardigheden lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden zijn noodzakelijk om mee te kunnen doen in onze veranderende samenleving. De aanpak van laaggeletterdheid raakt meerdere beleidsterreinen en vraagt om een integrale aanpak. De gemeenteraad nam daarom op 1 februari 2021 een initiatiefvoorstel aan om een uitvoeringsprogramma laaggeletterdheid te ontwikkelen. Dit resulteerde in het meerjarige Uitvoeringsprogramma laaggeletterdheid 2021-2025 “Samen optrekken” dat in september 2021 met unanimiteit door de Raad is vastgesteld. UITGANGSPUNTEN RAADSINITIATIEF LAAGGELETTERDHEID ▬ Taal als bindmiddel van de samenleving en daarbij aanpak laaggeletterdheid met hoge prioriteit. ▬ De ketenaanpak en gezinsaanpak centraal. ▬ De integrale aanpak zoveel mogelijk budgetneutraal door te voeren. ▬ Over de uitvoering van het plan jaarlijks te rapporteren aan de Raad. Met de eerste voortgangsrapportage van het uitvoeringsprogramma maken wij de stand van zaken over 2021 en de eerste helft van 2022 inzichtelijk. De in 2021 opgestelde doelstellingen en indicatoren (KPI’s) staan hierbij centraal.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
3
SAMENVATTING
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
S A M E N VAT T I N G
De komende tijd gaan we met volle kracht door op de ingeslagen weg. Vanwege de sterk
Deze voortgangsrapportage biedt inzicht op de inzet en resultaten van de aanpak
verwachting meer inwoners te maken met financiële problemen. Vanuit het beleidsveld
laaggeletterdheid gedurende de afgelopen anderhalf jaar.
‘Rondkomen met je inkomen’ blijven we inzetten op ondersteuning met een breed palet
gestegen kosten voor levensonderhoud, onder andere voor energie, krijgen naar
aan voorzieningen. En meer specifiek heeft uw Raad recentelijk besloten tot de instelling DEFINITIE LAAGGELETTERDHEID
van een Noodfonds. In ons gehele ondersteuningsaanbod houden we rekening met
Ongeveer 24% van de volwassen inwoners in Enschede heeft onvoldoende
laaggeletterdheid door in te zetten op laagdrempelige toegang, eenvoudig schriftelijk
basisvaardigheden om goed mee te kunnen (blijven) doen in onze veranderende
taalgebruik (Direct Duidelijk) en verwijzen we waar dit kansen biedt door naar het
samenleving. Zij hebben moeite met lezen, schrijven, rekenen en/of digitale
aanbod van het Huis voor Taal en Meedoen.
vaardigheden. Volgens de definitie van het Ministerie van OCW zijn mensen tot het niveau 2F/B2 laaggeletterd. Dit niveau staat gelijk aan ongeveer het eindniveau
WAT WE MET ONZE AANPAK WILLEN BEREIKEN
vmbo of MBO-2/3.
▬ E en integrale aanpak organiseren, waar ook in omliggende beleidsterreinen en organisaties aandacht bestaat voor laaggeletterdheid.
De resultaten in 2021 worden, evenals in 2020, in hoge mate bepaald door de coronamaatregelen. Hierdoor namen ongeveer 40% minder inwoners deel aan taalactiviteiten dan
▬ E en ketenaanpak waarin verschillende organisaties samenwerken om de inwoners de best mogelijke hulp aan te bieden.
vóór de coronacrisis. Juist de doelgroep laaggeletterden is gebaat bij persoonlijk contact
▬H et bereik van onze preventieve activiteiten en educatieactiviteiten vergroten.
dat toen minder kon worden geboden. Voor een aantal vrijwilligers gold dat zij moeite had
▬ E en warm ontvangst voor laaggeletterden bij belangrijke dienstverlenende
met de plotseling vereiste digitale werkvormen, naast de gezondheidsrisico’s waar
instanties.
voornamelijk oudere vrijwilligers mee te maken kregen. Gelukkig konden de coronamaatregelen begin 2022 worden afgebouwd, waarna we het activiteitenaanbod samen met onze
In hoofdstuk 2 laten we zien hoe we laaggeletterdheid zoveel mogelijk voorkomen door
partners weer volop in uitvoering brachten. Inmiddels liggen we goed op schema om eind
kinderen, jongeren en nieuwkomers te helpen bij de ontwikkeling van hun
2022 qua aantallen weer op of zelfs boven de situatie van vóór de coronacrisis te komen.
basisvaardigheden. In hoofdstuk 3 gaan we dieper in op hoe laaggeletterden hun basisvaardigheden kunnen verbeteren. In hoofdstuk 4 geven we weer hoe we drempels
Het uitvoeringsprogramma helpt om het thema laaggeletterdheid bij de verschillende
wegnemen zodat inwoners makkelijker mee kunnen doen.
beleidsterreinen op de agenda te zetten. Hierdoor waren we in staat om de afgelopen periode inhoudelijke en financiële dwarsverbindingen te leggen.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
4
SAMENVATTING
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
I E D E R E E N E E N S T E R K E S TA R T
In het Uitvoeringsprogramma laaggeletterdheid 2021-2025 – en ook in de Strategie
Voorkomen is beter dan genezen, is een bekend gezegde. We moeten dus voorkomen
te verhogen.
kansengelijkheid – stelden we ons ten doel het bereik van de voorschoolse educatie
dat onze jongeren onvoldoende geletterd het onderwijs verlaten. Ook moeten we zorgen dat statushouders hun inburgeringstraject met voldoende taalniveau afronden. Zo kunnen ook zij meedoen in de samenleving en op de arbeidsmarkt.
2.1
GEÏNDICEERDE KINDEREN DIE GESTART ZIJN MET DE VVE (PEILDATUM 1 JANUARI)
2020 2021 2022 STREEFWAARDE 2025 Percentage
74,7%
74,0%
72,2%
85,0%
DE JEUGD HEEFT DE TOEKOMST Het voorkomen van laaggeletterdheid begint met het voorkomen dat kinderen
We zien dat het percentage geïndiceerde peuters dat op tweejarige leeftijd – of later – is
laaggeletterd het onderwijs verlaten. En dat begint er mee dat kinderen een goede start
gestart met voorschoolse educatie gedaald is van 74,7% in 2020 naar 72,2% in 2022
in het basisonderwijs maken. Daarop richt de voorschoolse educatie zich.
(peildatum 1 januari). Het bereik ligt daarmee nog duidelijk onder de streefwaarde van 85%. Als we kijken naar het percentage ingeschreven – maar nog niet gestarte – peuters
2.1.1
is het beeld iets positiever, met een bescheiden toename van 83,1% naar 83,7%
ZO VROEG MOGELIJK BEGINNEN
(streefwaarde 90%).
WAT WILLEN WE BEREIKEN?
Doel: Het gebruik van de VVE door geïndiceerde kinderen in 2025 verhogen tot 85%. KPI: Percentage geïndiceerde kinderen dat gestart is met de VVE. KPI: Aantal aangeboden kennissessies aan pedagogisch medewerkers van IKC’s.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
5
SAMENVATTING
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
Het effect van recente ingrepen is in bovenstaande cijfers nog niet goed zichtbaar. Dit
INVESTEREN IN KWALITEIT: KENNISSESSIES VOOR PEDAGOGISCH MEDEWERKERS
voorjaar kwamen acties gereed om de informatievoorziening over voorschoolse educatie
In het uitvoeringsprogramma stelden we ook dat we de kwaliteit van de voorschoolse
– en daarmee hopelijk ook het gebruik ervan – te verbeteren. In maart 2022 startten we
educatie willen verhogen. Dit betekent dat we trainingen faciliteren voor pedagogisch
met nieuw informatiemateriaal richting ouders. Consultatiebureaus gebruiken deze
medewerkers.
materialen nu in hun voorlichting aan ouders. In de folders wordt niet meer de benaming ‘voorschoolse educatie’ gebruikt, maar de aanduiding ‘peutergroep’. Ouders waarvan het
AANGEBODEN KENNISSESSIES AAN PEDAGOGISCH MEDEWERKERS VAN IKC’S
kind ondanks een indicatie niet staat ingeschreven voor de peutergroep ontvangen een telefoontje en een herinneringskaart van de GGD. Er is nu een website beschikbaar met uitleg over de peutergroep en een portaal met praktische informatie over lezen en taalontwikkeling bij kinderen. De folders zijn ook beschikbaar gemaakt in een aantal
Aantal
2020
2021
2022 Q1 + Q2
9
37
32
andere talen. In 2020 verviel een groot deel van de kennissessies vanwege de coronacrisis. In 2021 zijn de sessies in digitale vorm weer opgepakt. En in het voorjaar van 2022 vonden al 16 sessies plaats voor in totaal 227 pedagogisch medewerkers. We blijven langs deze weg investeren in de kwaliteit van medewerkers, gefinancierd vanuit het Onderwijsachterstandenbudget. Vanaf het voorjaar van 2022 is het aanbod geïntegreerd in het digitale scholingsplein van de Enschedese onderwijsbesturen. Dat past bij de samenwerking en doorgaande lijn die we tussen kinderopvang en onderwijs als doel hebben.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
6
SAMENVATTING
2.1.2
EXTRA STEUN WAAR NODIG EN VERSTERKEN KETENBENADERING
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
In 2021 maakten 26 gezinnen gebruik van de VoorleesExpress. In de eerste helft van 2022 ging het om een aantal van 12. Bibliotheek Enschede voert de regie op uitvoering van de VoorleesExpress en zet nu vol in om de activiteiten weer op gang te krijgen.
WAT WILLEN WE BEREIKEN? Doel: We betrekken de taalontwikkeling van ouders bij de taalontwikkeling van hun kinderen. Dit doen we door het gebruik van gezinsgerichte instrumenten uit te breiden.
JE MOET NIET ALLEEN OOG HEBBEN VOOR HET VOORLEZEN, MAAR HET VOORLEZEN AANGRIJPEN OM DE HELE KETEN TE ONDERSTEUNEN.
KPI: Aantal gebruikers VoorleesExpress. KPI: Aantal gebruikers Ei van Columbus.
Cees Terlouw – Vrijwilliger VoorleesExpress
VOORLEESEXPRESS De VoorleesExpress had het de afgelopen coronajaren moeilijk. Bezoeken aan huis konden minder of niet plaatsvinden. Ook had de coronacrisis invloed op de beschikbaarheid van vrijwilligers. GEBRUIKERS VOORLEESEXPRESS
Aantal
2021
2022 Q1 + Q2
26
12
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
7
SAMENVATTING
HET EI VAN COLUMBUS
omdat een rijke(re) taalomgeving thuis
Het ‘Ei van Columbus’ is een aanpak waarbij de taalontwikkeling van ouders verbonden
ook de taalontwikkeling van het kind ten
wordt aan de taalontwikkeling van de kinderen. Ouders van kinderen op IKC Bastion en
goede komt.
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
IOK De Globe kunnen hier gebruik van maken. De aanpak richt zich in het bijzonder op ouders van kinderen met een VVE-indicatie in de peutergroep en in groep 1 of 2 van de
BIBLIOTHEEK OP SCHOOL
basisschool. Ouders leren onder leiding van een NT2-docent dezelfde woorden als hun
Met behulp van extra middelen in het kader
kinderen. Ze leren bovendien hoe zij met hun kinderen die woorden kunnen oefenen en
van het Nationaal Programma Onderwijs
daarmee hun taal verder kunnen vergroten.
(NPO) maakten we het afgelopen jaar een flinke slag met de uitrol van de Bibliotheek
GEBRUIKERS EI VAN COLUMBUS
Aantal
op School. 27 Enschedese basisscholen en
2021
2022 Q1 + Q2
35
41
3 scholen in het voortgezet onderwijs beschikken inmiddels over een eigen bibliotheek met een actuele boekenvoorraad. Bibliotheek Enschede biedt begeleiding en lees-gerelateerde activiteiten aan.
Het aantal gebruikers van het Ei van Columbus is redelijk stabiel, waarbij de deelnemersgroep op IKC Bastion iets minder gevuld is (10 à 15 ouders) dan op IOK De Globe. Op de
Bibliotheek Enschede startte daarnaast bij twee kinderopvanglocaties met Boekstart.
laatste school ligt het aantal gebruikers vaak rond de 25, in het voorjaar van 2022 zelfs op
De bibliotheek verzorgt een collectie en ondersteunt pedagogisch medewerkers met het
30. De aanpak op IKC Bastion gaat uit van een tweejarig traject. Op IOK De Globe gaat het
bevorderen van leesplezier en het verzorgen van (voorlees)activiteiten voor kinderen.
om een eenjarig traject. Leerlingen van IOK De Globe stromen normaal gesproken na één Diverse scholen organiseerden het afgelopen jaar met NPO-subsidie extra trainingen
jaar door naar een reguliere basisschool.
voor hun leerkrachten om het leesonderwijs te verbeteren. Het Huis voor Taal en Meedoen startte een project op om via scholen ouders te benaderen voor trainingen in basisvaardigheden. Een eerste pilot op de Bomansschool is dusdanig goed bevallen dat we de betrokken partijen (Bibliotheek Enschede, Alifa en M-Pact) de mogelijkheid bieden dit op 5 extra scholen te organiseren. We vinden dit belangrijk,
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
8
SAMENVATTING
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
2.1.3
DE TWENTSE BELOFTE & HET JONGEREN ACTIETEAM WAT WILLEN WE BEREIKEN? Doel: We willen dat zo weinig mogelijk jongeren het onderwijs verlaten voordat zij
Percentage nieuwe VSV’ers (startpopulatie 2020/2021)
Percentage VSV’ers een jaar later terug naar school (startpopulatie 2019/2020)
een startkwalificatie hebben behaald. In 2023/2024 streven we binnen de regio Twente naar een percentage van maximaal 1,6%. KPI: Aantal jongeren dat het onderwijs verlaat zonder startkwalificatie. Doel: De komende jaren verhogen we in Twente het percentage jongeren zonder
Enschede
Twente
2,50%
1,54%
Enschede
23,7%
Twente
24,4%
startkwalificatie dat we terug naar school begeleiden tot 30%. KPI: Percentage jongeren zonder startkwalificatie dat we terug begeleiden naar school.
De definitieve cijfers over het schooljaar 2021-2022 laten nog even op zich wachten. In oktober 2022 stelt DUO pas een bestand beschikbaar om de definitieve rapportage op te kunnen maken.
Het is van groot belang dat jongeren hun schoolperiode met een erkend diploma afronden en school niet voortijdig verlaten. Het diploma vormt weer de basis voor een
De voorlopige cijfers laten echter zien dat de VSV-cijfers flink stijgen. Op het VO stijgen
vervolgopleiding (een Leven Lang Ontwikkelen).
de cijfers zelfs tot boven het landelijk gemiddelde. Er worden diverse factoren voor deze stijging genoemd. Jongeren lopen door een gebrek aan mentaal welbevinden sneller
In Twente streven we naar een percentage van maximaal 1,6% voortijdig schoolverlaters
vast. Ook is er sprake van een verminderde motivatie als gevolg van de coronacrisis. Daar
(VSV’ers) in 2023/2024, wat overeenkomt met de landelijke doelstelling. Gebaseerd op
ligt dus een behoorlijke uitdaging die we met onder andere de inzet van jongerencoaches
de cijfers van het schooljaar 2020-2021 ligt het percentage in Twente op 1,54%. Het
volop oppakken.
landelijke percentage ligt op 1,84%.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
9
SAMENVATTING
ALS JONGERENCOACHES RICHTEN WE ONS OP SCHOOL OF WERK, MAAR KIJKEN WE OOK NAAR STABILITEIT OP ALLE ANDERE LEEFGEBIEDEN. Renske Koeslag-Put – Jongerencoach
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
2.2
NIEUWE NEDERLANDERS OP WEG HELPEN WAT WILLEN WE BEREIKEN? Doel: We verbeteren het rendement van het inburgeringstraject op taal en participatie. KPI: Aantal door het Regieteam Integratie begeleide statushouders.
Bij inburgering en integratie is taal bij uitstek het bindmiddel voor nieuwkomers met de voor hen nieuwe samenleving. We zetten daarbij in op de ketenbenadering. Dat wil zeggen dat we participatie versterken naast en door betere taalvaardigheid. Een effectieve inburgering gericht op participatie draagt bij aan het voorkomen van laaggeletterdheid. Het doel is dat inburgeringsplichtigen zo snel mogelijk meedoen in Nederland, het liefst via betaald werk. DOOR HET REGIETEAM INTEGRATIE BEGELEIDE STATUSHOUDERS
Aantal
2020
2021
2022 Q1 + Q2
560
774
578
Halverwege 2022 ligt het percentage jongeren dat een jaar eerder stopte en weer terug naar school gaat op 25%. Het streven is om dit percentage te verhogen naar 30%. De meest recente cijfers laten echter nog geen stijging zien. Ook daar ligt dus nog een uitdaging.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
10
SAMENVATTING
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
Het Regieteam Integratie begeleidde in 2021 774 statushouders. Dat zijn er, vanwege nareizende gezinsherenigers, meer dan de oorspronkelijk verwachtte 600 voor 2021. Door de coronacrisis was gezinshereniging in 2020 praktisch gezien onmogelijk, waardoor in 2021 sprake was van een na-ijleffect. In de eerste helft van 2022 begeleidde het Regieteam Integratie 578 statushouders. Het Regieteam Integratie is ook specifiek bezig met de begeleiding naar werk. In 2021 stroomden 50 statushouders van een uitkering uit naar betaald werk, 17 naar een voltijd studie met studiefinanciering en 18 statushouders startten met parttime werk in combinatie met een gedeeltelijke uitkering. In de eerste helft van 2022 stroomden 21 statushouders uit naar betaald werk, 13 naar een voltijd studie met studiefinanciering en 31 statushouders startten met parttime werk in combinatie met een gedeeltelijke uitkering. De uitstroom ligt in de eerste helft van 2022 iets lager voor wat betreft de volledige uitstroom uit de uitkering, omdat minder inburgeraars aan het einde van hun inburgeringstraject zitten. Deze groep is nog niet toe aan bemiddeling naar fulltime werk. De inburgeraars die dat wel zijn profiteren van de grote vraag naar werknemers op de huidige arbeidsmarkt.
Aan het einde van het inburgeringstraject beoordeelt het Regieteam Integratie of de nieuwe Nederlander een hoger taalniveau kan bereiken door een vervolgtraject onder
HET IS VOOR MIJ ERG BELANGRIJK DE NEDERLANDSE TAAL GOED TE LEREN. MIJN KENNIS VAN DE NEDERLANDSE TAAL IS DE SLEUTEL OM DEUREN VOOR MIJ EN MIJN GEZIN IN NEDERLAND TE KUNNEN OPENEN. Anwar Kouri – Statushouder
het educatiebudget (WEB) aan te bieden. Op verzoek van het Rijk zetten we in de eerste helft van 2022 het vliegveld Twente in als locatie voor noodopvang van asielzoekers. M-Pact verzorgde met hulp van vrijwilligers bij de noodopvang 12 taalontmoetingsgroepen als open inloopactiviteit voor 2100 bezoekers. Het ging gemiddeld om 84 deelnemers per week.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
11
SAMENVATTING
WERKEN A AN
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
3.1.1
HET BEREIK VERGROTEN
B A S I S VA A R D I G H E D E N
WAT WILLEN WE BEREIKEN?
Doel: Per 2022 herstellen van het aantal deelnemers aan het educatieaanbod Ook na een minder goede start moeten laaggeletterden de kans hebben het beste uit
zoals voor COVID-19. Daarna organiseren we een jaarlijkse groei van 10%.
zichzelf te halen. Door cursussen en oefening kunnen zij hun zelfredzaamheid
Doel: Het Huis voor Taal en Meedoen vergroot haar bereik en toegankelijkheid
vergroten. Daarnaast kunnen zij basisvaardigheden versterken door mee te doen in
voor de doelgroep.
(vrijwilligers)werk, sport of cultuur.
KPI: Totaal aantal deelnemers Huis voor Taal en Meedoen.
3.1
VOLWASSENENEDUCATIE
In 2019, het laatste jaar vóór de coronacrisis, namen 2022 deelnemers en bezoekers deel
Verschillende partners werken in Enschede samen om voldoende laagdrempelig
aan het aanbod van het Huis voor Taal en Meedoen. De coronamaatregelen hadden een
(cursus)aanbod voor taal en andere basisvaardigheden aan te bieden. We noemen dit
grote impact op de werving en deelname van laaggeletterde inwoners, waardoor het
aanbod ‘Volwasseneneducatie’. De vaste partners van de Enschedese Taalsamenwerking
aantal deelnemers en bezoekers in 2020 met 37% daalde naar 1.271.
zijn ROC van Twente, Alifa, Bibliotheek Enschede, M-Pact, SIVE, Power, Leerwerkloket Twente en Stichting Lezen en Schrijven. Zoals de BAS in haar advisering destijds ook al noemde, kunnen de behoeften van inwoners nogal verschillen. Daarom bieden we samen met onze partners een mix aan van formeel en non-formeel educatieaanbod. Zo sluiten we aan bij zoveel mogelijk verschillende behoeftes. De partners brengen eigen activiteiten in en stemmen die inhoudelijk op elkaar af. Daarnaast legt de Taalsamenwerking verbindingen met andere partijen in de stad om de toeleiding en doorverwijzing van deelnemers te bevorderen. Het aanbod van die partijen
DEELNEMERS EN BEZOEKERS HUIS VOOR TAAL EN MEEDOEN
2019 2020 2021
2022 Q1 + Q2
Aantal deelnemers cursussen
1541
1087
1180
955
Aantal bezoekers inloopactiviteiten
481
184
486
992
TOTAAL
2022
1271
1666
1947
nemen we mee in deze voortgangsrapportage.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
12
SAMENVATTING
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
Ook in 2021 zijn de effecten van corona nog duidelijk zichtbaar, maar door aanpassing
De deelname aan het cursusaanbod, waar deelnemers een compleet programma van
aan de nieuwe situatie is sprake van een licht herstel en namen 1.180 deelnemers deel
meerdere weken volgen, groeide ten opzichte van 2020 flink. Vooral naar de formele
aan cursusactiviteiten en 486 bezoekers aan de open inloopactiviteiten Praathuis en
taalgroepen bij het ROC van Twente was eind 2021 en in de eerste helft van 2022 veel
Taalcafé. De opwaartse lijn zet zich versterkt door in de eerste helft van 2022 doordat de
vraag. Zittende deelnemers deden als gevolg van de coronacrisis langer over hun traject,
coronamaatregelen in januari 2022 werden afgebouwd. De doelstelling voor 2022 om
terwijl tegelijkertijd de nieuwe – door corona uitgestelde – instroom goed op gang kwam.
weer het aantal deelnemers van vóór de coronacrisis te bereiken komt hiermee binnen
Eind 2021 deden we met succes een beroep op vrijvallende EU-middelen en konden we
handbereik.
het Twentse educatiebudget (WEB) voor 2022 met € 0,2 miljoen uitbreiden om eventuele wachtlijsten te voorkomen. Het vinden van nieuwe gekwalificeerde docenten is in deze
De groei van de open inloopactiviteiten van het Praathuis en het Taalcafé is vooral het
tijd van schaarste aan onderwijspersoneel een constant aandachtspunt.
gevolg van een andere manier van tellen. Vanaf 2021 wordt namelijk het aantal bezoekers bijgehouden in plaats van het aantal unieke bezoekers, waarbij in het laatste geval een
Door de oorlog in Oekraïne kwam vanuit de instroom van Oekraïense vluchtelingen in de
bezoeker die een vorige bijeenkomst heeft bijgewoond niet meetelt in het aantal. De
eerste helft van 2022 een nieuwe taalvraag naar voren. Hierop speelde NuTwente snel in
inloopactiviteiten, die inwoners op eigen initiatief kunnen bezoeken om de taal te
met georganiseerde taallessen voor Oekraïners met 3 groepen (45 deelnemers) en het
oefenen en te verbeteren, zijn laagdrempelig. Ze worden niet alleen in het centrum van
ROC van Twente met 1 groep (18 deelnemers). Tot de zomer van 2022 betreft het in
de stad aangeboden, maar ook in de wijken. Zo vond in de Week van lezen en schrijven in
Enschede vooral Oekraïners die door particulieren worden opgevangen. Stichting
september 2022 de opening plaats van Praathuis Noord van Alifa op ‘t Achtervoort. Het
Noaberschap Ukraine-Twente (NuTwente) zorgt voor gastgezinnen, helpt bij praktische
open inloopaanbod is een goede eerste stap om met de taal aan de slag te gaan, maar
zaken en biedt taalcursussen aan. Vanaf de zomer van 2022 is in Enschede met de
inwoners benutten dit aanbod ook voor extra taaltraining naast een gestructureerde
Noordmolen een grootschaliger opvanglocatie voor Oekraïners geopend. Binnenkort zal
taalcursus. Vanuit de ketengedachte bevorderen we samen met onze partners de
ook de locatie Tesinkweide ingericht zijn, waardoor de vraag naar taalcursussen de
toeleiding naar een vervolgcursus/opleiding.
komende tijd verder zal toenemen. Doordat veel Oekraïners snel aan het werk willen, kunnen we als gemeente extra taaltrajecten financieren met behulp van middelen vanuit
Voor een gedetailleerd overzicht van de deelname aan het cursusaanbod van de
het Regionaal Mobiliteitsteam (RMT-middelen).
verschillende taalpartners over 2021 en de eerste helft van 2022 verwijzen we naar de website van het Huis voor Taal en Meedoen.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
13
SAMENVATTING
3.1.2
DENKEN VANUIT DE INWONER EN MEER NT1’ERS BEREIKEN
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
namen we de intakeprocedure onder de loep en voerden we vragen in die kunnen duiden op laaggeletterdheid (bijvoorbeeld: post openen, eigen netwerk). Voor toeleiding vanuit het RAP-bestand maakten we in de eerste helft van 2022 een start met een verlengde
WAT WILLEN WE BEREIKEN?
intake van 5 dagdelen onder de titel ‘OpStap’ om mensen in brede zin te activeren, waarbij
Doel: We gaan de aantrekkingskracht voor NT1-deelnemers van het
laaggeletterdheid specifieke aandacht krijgt. De financiering vindt vanuit het
educatieaanbod vergroten en laten daarmee het aantal NT1-deelnemers binnen
participatiebudget plaats. Inmiddels hebben 2 groepen hun traject afgerond. De
het aanbod groeien. We streven eind 2021 naar 50 NT1’ers en daarna jaarlijks
ervaringen zijn positief. Een consulent uit het RAP-team intern functioneert als
20% erbij.
ambassadeur voor het thema laaggeletterdheid. Hierdoor zijn de lijnen kort en is het
KPI: Aantal NT1- versus NT2-deelnemers binnen het Huis voor Taal en Meedoen.
nemen van de vervolgstap na OpStap veiliggesteld. Ook voor de andere teams biedt deze manier van werken kansen, die we in de komende maanden uitwerken.
Laaggeletterdheid moet ook op een goede manier bespreekbaar worden gemaakt. Zoals de BAS ook onderstreept, geldt dat passend aanbod nodig is om meer inwoners te
Rijksmuseum Twenthe/De Museumfabriek ontwikkelde in samenwerking met het Language
motiveren en laaggeletterdheid uit de taboesfeer te halen. Dit is belangrijk voor alle
Centre van de Universiteit Twente het programma BeeldTaal. Rondleidingen in het
laaggeletterden, maar met name voor NT1-deelnemers.
Rijksmuseum worden voor taalgroepen gecombineerd met lesbrieven over taalontwikkeling
NT1-DEELNEMERS BINNEN HET HUIS VOOR TAAL EN MEEDOEN
Aantal
2020
2021
2022 Q1 + Q2
58
76
47
en burgerschap. Afgelopen jaar voerde het museum in samenwerking met het Budak College en M-Pact een aantal pilots uit. Deelnemers aan de taalklassen bezochten het museum en deden mee aan een interactieve NT2-rondleiding. Het museumbezoek werd in de klas voorbereid aan de hand van toegespitst
De afgelopen was een toename te zien van het aantal NT1-deelnemers en behaalden we
lesmateriaal en na afloop volgde in de klas een
het streefcijfer voor 2021 van 50 ruimschoots. Vooral digitale vaardigheden en
nabespreking aan de hand van opdrachten. Deelnemers
gezondheid zijn thema’s die NT1-deelnemers aanspreken.
beoordeelden de rondleiding gemiddeld met een 8,6. In het najaar van 2022 biedt het museum het programma
Consulenten en werkzoekendenbegeleiders die veel contact hebben met laaggeletterden
regulier aan.
kregen een training om laaggeletterdheid te herkennen en bespreekbaar te maken. Ook
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
14
SAMENVATTING
3.1.3
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
KWALITEITSBEWAKING EN -BEVORDERING
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de onderwerpen en het aantal
Het is belangrijk dat betrokken professionals en vrijwilligers voldoende gekwalificeerd
taalvrijwilligers dat in 2021 één of meerdere trainingen vanuit het Huis voor Taal en
zijn om cursussen te geven. Bij het formele aanbod zorgt het ROC van Twente ervoor dat
Meedoen volgde.
docenten voldoende gekwalificeerd zijn. Bij het non-formele aanbod gaat het om taalvrijwilligers die een basistraining kregen en door middel van vervolgbijeenkomsten over een breed aantal onderwerpen hun kennis op peil houden. Het Huis voor Taal en Meedoen verzorgt deze trainingen in samenwerking met M-Pact en Stichting Lezen en Schrijven. DOOR HET HUIS VOOR TAAL EN MEEDOEN GETRAINDE TAALVRIJWILLIGERS
Aantal
2020
2021
2022 Q1 + Q2
162
175
70
IEDEREEN KAN MEEDOEN
TRANINGSAANBOD VOOR TAALVRIJWILLIGERS 2021
DEELNAME AANTAL TAALVRIJWILLIGERS
Basistraining taalvrijwilligers
32
Online taalcoaching
94
Interculturele competenties
7
SpreekTaal
11
Taalcoaching in groepen
5
ZOOM Hoe werkt het
5
Videobellen via WhatsApp
5
Spreekvaardigheid – Oefenen met Nederlandse klanken
30
Voorlichting ROC van Twente over doorverwijzing naar formeel aanbod
12
Intervisie taalvrijwilligers
17
Netwerkbijeenkomst taalvrijwilligers en deelnemers
29
TOTAAL
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
247, waarvan 175 uit Enschede en 72 uit de regio
15
SAMENVATTING
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
Het Huis voor Taal en Meedoen
RESULTAATMETING
doorliep het landelijke audit- en
Het ROC van Twente voert bij het formele educatieaanbod twee keer per jaar
certificeringstraject. Hierbij wordt
niveautoetsen uit. Zo kan het de voortgang van deelnemers aan taalcursussen bijhouden.
gekeken of taalhuizen voldoen aan
In het raamcontract met het ROC van Twente spraken we af dat 70% of meer van de
landelijke kwaliteitsnormen en
deelnemers met hun taaltraject een niveaustijging realiseert. De toetsresultaten over de
toekomstbesteding zijn. In de
eerste helft van 2022 komen in het derde kwartaal beschikbaar.
periode 2020-2023 moeten alle Taalhuizen in Nederland worden
TOETSRESULTATEN DEELNEMERS FORMELE EDUCATIEAANBOD ROC VAN TWENTE
gecertificeerd. Inmiddels zijn 35
2019
2020
2021
Lezen
79%
66%
63%
Luisteren
84%
72%
55%
Schrijven
79%
69%
61%
Spreken
82%
62%
66%
van de ruim 200 taalhuizen gecertificeerd, waaronder sinds kort ook het Huis voor Taal en Meedoen in Enschede. De certificaatuitreiking was onderdeel van de feestelijke afsluiting van de Week van lezen en schrijven in september 2022.
De scores over het jaar 2020 en 2021 liggen onder de prestatie-indicatornorm van 70%. Dat is lager dan de scores in 2019 en de jaren daarvoor. De oorzaak hiervan is corona. Voor 2022 is de verwachting dat de norm van 70% weer wordt behaald.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
16
SAMENVATTING
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
Minstens zo belangrijk als de scores op de taaltoetsen is de mate waarin het lukt om
De Greef concludeert dat het aantal deelnemers dat haar taal verbetert en een betere
mensen beter mee te laten doen in de Enschedese samenleving. Om hiervan een beeld
plek in de samenleving en arbeidsmarkt krijgt, goed is in vergelijking met andere
te krijgen is een onderzoeker gevraagd een zogenoemde sociale inclusiemeting uit te
trajecten uit het land. Bij de trajecten ‘Scoren met gezondheid’ ervaren deelnemers een
voeren. Prof. dr. Maurice de Greef voerde in 2021 voor het formele educatieaanbod
betere gezondheid. Na deelname aan het leertraject ervaren deelnemers ook beter te
van het ROC van Twente een sociale inclusiemeting uit. Deze meting geeft inzicht in
gaan functioneren op verschillende levensdomeinen.
wat het educatieaanbod doet voor de maatschappelijke positie van deelnemers. Vanaf het najaar van 2022 kunnen ook de non-formele aanbieders gebruik maken van de sociale inclusiemeting. Dit zal in Twente stapsgewijs plaatsvinden, waarbij Enschede een NATIONALE TAALVAARDIGHEDEN 2021 VERGELEKEN MET TWEE ANDERE REGIO’S
Percentage deelnemers met toename in Nationale Taalvaardigheden
TAALTRAJECTEN ROC VAN TWENTE 2021
REGIO A
REGIO B
78,6%
68,8%
66,4%
start maakt door de meting toe te passen bij taalactiviteiten van Alifa, M-Pact en Power.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
17
SAMENVATTING
IEDEREEN EEN STERKE START
3.1.4
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
VERBETEREN VAN DE KETENAANPAK Foto: ROC van Twente
WAT WILLEN WE BEREIKEN?
Doel: We verbeteren de ketenaanpak en samenwerking binnen het Huis voor Taal en Meedoen. KPI: Aantal deelnemers dat gelijktijdig bij meerdere partners activiteiten volgt.
Als we het hebben over de ketenaanpak bij volwasseneneducatie gaat het om de combinatie van taalontwikkeling en participatie. DEELNEMERS TAALTRAJECT ROC VAN TWENTE ACTIEF IN WERK, VRIJWILLIGERSWERK, MET TAALCOACH OF IN VERENIGING
2019 2020 2021 2022 Q1+Q2 Werk
19
21
30
49
Vrijwilligerswerk
36
27
7
17
Taalcoach
30
16
23
16
Vereniging
29
9
2
18
Totaal
114
73
62
100
Unieke deelnemers
77
59
54
80
In 2021 waren 54 educatiedeelnemers van het ROC van Twente naast hun taaltraject actief in (vrijwilligers)werk, met een taalcoach of als lid van een vereniging. Deze dwarsverbanden zijn belangrijk omdat deelnemers hierdoor de taal intensief gebruiken en hun netwerk vergroten. Dit aantal is vanwege de coronacrisis lager dan daarvoor (77 in 2019). In de eerste helft van 2022 steeg het aantal unieke deelnemers naar 80. Daarmee ligt de coronadip gelukkig achter ons.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
18
SAMENVATTING
3.2
ONTWIKKELING VAN VAKKRACHTEN Ruim de helft van onze laaggeletterde inwoners heeft een betaalde baan. Werkgevers
2020-2021
2021-2022
Aantal ROC van Twente
155
160
Aantal Zone.college
8
7
laaggeletterde medewerkers. Zij kunnen het gesprek aangaan met hun medewerkers
3.2.1
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
ENSCHEDESE DEELNEMERS ENTREE-OPLEIDINGEN GERICHT OP HET BEHALEN VAN EEN STARTKWALIFICATIE
spelen een belangrijke rol bij het versterken van de arbeidsmarktpositie van om basisvaardigheden (verder) te ontwikkelen.
IEDEREEN EEN STERKE START
3.2.1 ENTREE- EN VAKOPLEIDINGEN WAT WILLEN WE BEREIKEN? KPI: Aantal Enschedese deelnemers Entree-opleidingen gericht op het behalen van een startkwalificatie. KPI: Aantal adviesgesprekken dat Leerwerkloket Twente voerde met Enschedese kandidaten over basisvaardigheden en vakscholing. KPI: Aantal toegewezen Enschedese aanvragen Twents Fonds voor Vakmanschap.
De slagingspercentages bij de Entreeopleiding zijn hoog. Datzelfde geldt voor de uitstroom naar werk of vervolg
ENTREE-OPLEIDINGEN
beroepsopleiding. Zo slaagt bij de
Inwoners kunnen hun basisvaardigheden onder andere verhogen door vakscholing te
Entree-opleiding voor anderstalige
volgen, waarmee zij toewerken naar een startkwalificatie op de arbeidsmarkt. De Entree-
(jong)volwassenen van het ROC van
opleidingen vervullen hierbij een belangrijke rol vanwege de lage toegangseis en
Twente 81% en stroomt 73% uit naar
functioneren als schakel tussen het educatieaanbod en beroepsopleidingen op niveau 2
betaald werk of naar een vervolg
en hoger. Hierdoor vormen ze de opstap naar een MBO-2/3 niveau van lezen en schrijven
beroepsopleiding richting
en daarmee naar geletterdheid.
startkwalificatie.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
19
SAMENVATTING
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
VAKOPLEIDINGEN
Het Twents Fonds voor Vakmanschap biedt inwoners van Twente een scholingscheque
Beroepsopleidingen tot startkwalificatieniveau zijn voor werkenden en werkzoekenden
aan voor om-, bij- of herscholing in een vakrichting tot maximaal MBO-4 niveau.
toegankelijk via Leerwerkloket Twente. Ook adviseert Leerwerkloket Twente over de financiering van de opleidingen, waaronder de inzet van landelijke subsidieregelingen
TOEGEWEZEN ENSCHEDESE AANVRAGEN TWENTS FONDS VOOR VAKMANSCHAP
(Tel mee met Taal, SLIM-regeling), het Twents Fonds voor Vakmanschap en de reintegratiemiddelen van de gemeente of het UWV. SLIM staat voor Stimuleringsregeling leren en ontwikkelen in mkb-ondernemingen.
Aantal
ADVIESGESPREKKEN DIE LEERWERKLOKET TWENTE VOERDE MET ENSCHEDESE KANDIDATEN OVER BASISVAARDIGHEDEN EN VAKSCHOLING
Aantal
2020
2021
2022 Q1 + Q2
152
137
75
2020
2021
2022 Q1 + Q2
200
150
66
De aanvragen in de eerste helft 2022 lopen achter bij de verwachtingen. Mogelijk speelt hier het effect dat de arbeidsmarkt elke kracht kan gebruiken en dat hierdoor (bij) scholing in de verdrukking komt. In het najaar probeert het Twents Fonds voor Vakmanschap met een campagne het aantal aanvragen te verhogen.
In 2021 voerde Leerwerkloket Twente 274 adviesgesprekken met Enschedese kandidaten. Bij ongeveer de helft van de adviesgesprekken gaat het om een advies op het gebied van basisvaardigheden en vakopleidingen tot het niveau van startkwalificatie,
Henriette schoolde zich met hulp van
ofwel 137 adviesgesprekken. Voor de eerste helft 2022 lag het aantal met 75 op een iets
het Twents Fonds voor Vakmanschap
hoger niveau.
om naar kraamverzorgster
IK WILDE AL HEEL LANG DE ZORG IN, DAT IS NU GELUKT!
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
20
SAMENVATTING
3.2.2
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
WERKGEVERSBENADERING
medewerkers hieraan deel, waarvan 4 NT1-deelnemers. De deelnemers krijgen op hun
De werkgeversdienstverlening van het Werkplein probeert de personeelsbehoefte van
eigen niveau taal aangeboden. Tijdens het traject gaat de professional na of een
werkgevers zoveel mogelijk te laten aansluiten bij de (ontwikkel)mogelijkheden van de
vervolgtraject haalbaar is. Zo volgden 3 medewerkers een Entree-opleiding, waarvan 2
werkzoekenden. Samen met werkgevers worden innovatieve oplossingen gezocht om de
afkomstig uit de taalgroep. Voor het komende schooljaar gaat het om 4 medewerkers die
kloof tussen vraag en aanbod te overbruggen. Zo zijn in de ouderenzorg nieuwe functies
een Entree- of niveau 2 opleiding gaan doen.
gekomen voor zogenaamde ‘aandachtsbanen’, zoals medewerker mooie dag en medewerker woonplezier. Hierdoor worden schaarse hoger opgeleide zorgmedewerkers ontlast en komen mensen in de zorg aan het werk die anders niet hadden kunnen instromen. Leerwerkloket Twente heeft met een groot aantal werkgevers in Twente contact, onder
‘GEWOON DOEN! DOOR TE DOEN, LEER JE EEN HELE BULT. Marc van Zutphent, werkzaam bij de Kwekerij
andere via adviesgesprekken, voorlichtingsbijeenkomsten en webinars. In 2021 breidde Leerwerkloket Twente de dienstverlening voor werkgevers met 83 nieuwe werkgevers uit, waarvan ongeveer een kwart uit Enschede. In de adviesgesprekken raakt Leerwerkloket Twente het onderwerp basisvaardigheden altijd als thema aan.
3.2.3
SOCIALE WERKVOORZIENING DCW EN DETACHERINGEN De sociale werkvoorziening DCW (Beschut Bedrijf) en Detacheringen is een voorbeeld van een werkgever met een actief beleid voor het verhogen van basisvaardigheden van medewerkers. Het bedrijf voert samen met het ROC van Twente een taaltraject voor medewerkers uit om naar B1-niveau te komen. Het afgelopen schooljaar namen 14
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
21
SAMENVATTING
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
In samenwerking met Bibliotheek Enschede werkt de sociale werkvoorziening aan het verbeteren van digitale vaardigheden. In 2022 namen 11 medewerkers deel aan Swoesj, die op locatie bij de DCW werd gegeven. De cursus slaat goed aan bij de NT1-groep, want 6 NT1-medewerkers en 5 NT2-medewerkers volgden deze. Daarnaast volgden 12 medewerkers de cursus Klik en Tik, die bij Bibliotheek Enschede werd gegeven. In september 2022 start een groep van 13 medewerkers met Digisterker.
DE DCW LEIDDE VOOR DE WORKSHOPS 10 COLLEGA’S VIA EEN ‘TRAIN DE TRAINERTRAJECT’ OP TOT VOLWAARDIG TRAINER.
Medewerkers ervaren dat leren leuk is en voor iedereen toegankelijk. Hiervoor organiseert het sociaal werkbedrijf jaarlijks in oktober de Sterk aan het werk kennisweek. Met een laptop gaan deelnemers aan de slag met zogenaamde ‘leersnacks’ van ongeveer een half uur tot maximaal een uur. Op het menu staan: Digitale vaardigheden, Prettig samenwerken, Gezond en veilig werken, Geld en Rekenen en Taal en Cultuur. Op deze wijze maken medewerkers op een leuke en laagdrempelige manier kennis met wat de mogelijkheden op het gebied van basisvaardigheden zijn. Om kennis van medewerkers te vergroten en vaardigheden te versterken geeft de sociale werkvoorziening, ook na de Sterk aan het werk kennisweek, interne workshops over eigen regie, groeien, gezondheid en werkplezier. Thema’s als (digitale) zelfredzaamheid, samenwerken, sociale veiligheid, assertiviteit en taal & rekenen komen aan bod. De DCW leidde voor de workshops 10 collega’s via een ‘Train de trainer-traject’ op tot volwaardig trainer.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
22
SAMENVATTING
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
IE DEREEN K AN MEE DOEN
Medewerkers van teams Werk & Inkomen volgden in 2021 de training ‘Het herkennen van
We vinden het belangrijk dat iedereen goed mee kan doen in de maatschappij en
Handhaving en Claimbeoordeling. In de eerste helft van 2022 konden zij deelnemen aan
toegang heeft tot onze gemeentelijke informatie en organisatie.
voorlichtingen over en rondleidingen binnen het Huis voor Taal en Meedoen en het
en omgaan met laaggeletterdheid’. Het gaat hier om Werkzoekendenbegeleiders, RAP,
escapespel ‘Kruip in de huid van een laaggeletterde’. Met Werkzoekendenbegeleiders is Organisaties die diensten aanbieden op het gebied van werk, geld, gezondheid en gezin
nagedacht over de vragen die bij de intake aan werkzoekenden worden gesteld om
moeten kennis hebben van laaggeletterdheid. In het contact met een laaggeletterde
laaggeletterdheid eerder in beeld te krijgen. Hierdoor zijn vragen over het openen van de
inwoner kunnen zij dan de juiste hulp bieden.
post en het hebben van een netwerk toegevoegd aan de standaardvragenlijsten.
4.1
30 andere medewerkers, waaronder baliemedewerkers en collega’s van het Klant
EEN WARM ONTVANGST
Contact Centrum (KCC), volgden in de eerste helft van 2022 de training ‘Het herkennen van en omgaan met laaggeletterdheid’. In het najaar van 2022 organiseren we opnieuw
WAT WILLEN WE BEREIKEN?
twee trainingen. Zo zorgen we ervoor dat, met het oog op verloop in het
Doel: Het herkennen en bespreekbaar maken van laaggeletterdheid is onderdeel
personeelsbestand, kennis binnen teams op peil blijft. We herhalen trainingen jaarlijks.
van de werkwijze van onze professionals. KPI: Aantal aangeboden trainingen over laaggeletterdheid.
Dankzij deze trainingen groeit het bewustzijn over laaggeletterdheid binnen de gemeentelijke organisatie. Als gemeente willen wij naast inwoners staan. Wanneer zij daar voor open staan, bieden wij hen kansen en mogelijkheden om stappen te zetten.
Veel laaggeletterde inwoners maken gebruik van gemeentelijke diensten en komen langs bij onze balies. Dat geldt ook voor andere hulpverlenende organisaties in de stad. We ondersteunen professionals en vrijwilligers zodat zij onze inwoners goed kunnen ondersteunen en met een ‘warme overdracht’ kunnen begeleiden naar het Huis voor Taal en Meedoen. Dat doen we met trainingen. De vraag naar dit soort trainingen was groot. Daarom leidden we de afgelopen tijd vijf medewerkers van onze taalpartners op om deze trainingen te kunnen geven bij de gemeente en onze partners.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
23
SAMENVATTING
4.1.1
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
WIJKTEAMS EN WIJKWIJZERS Zowel de Wijkteams als de Wijkwijzers zijn een breed aanspreekpunt voor inwoners die
WAT WILLEN WE BEREIKEN?
vragen hebben, of zich melden met sociaal-maatschappelijke problemen. Inwoners
Doel: Er is bij alle Wijkteams en Wijkwijzers kennis over laaggeletterdheid en het
verwachten een totaalplan voor hun problemen (Wijkteams) of een antwoord op hun
(educatie)aanbod voor laaggeletterden.
brede vragen (Wijkwijzers). Wijkwijzers verwijzen als een soort routekaart naar alle
Doel: We integreren het aanbod van het Huis voor Taal en Meedoen in het
belangrijke activiteiten in de omgeving. Het herkennen en doorverwijzen van
overzicht van het totaalaanbod bekend bij de Wijkwijzers.
laaggeletterden maakt hier onderdeel van uit.
KPI: Aantal getrainde vrijwilligers Wijkteams.
▬ 1 3 Wijkwijzervrijwilligers volgden in 2021 de training ‘Herkennen en doorverwijzen
KPI: Aantal verzorgde trainingen bij de Wijkteams.
laaggeletterdheid’. ▬H et activiteitenoverzicht van het Huis voor Taal en Meedoen is opgenomen in het standaardoverzicht van de Wijkwijzers. ▬W ijkteams en Wijkwijzers kunnen gebruik maken van de activiteitenformats op de website van het Huis voor Taal en Meedoen. Hiermee kunnen inwoners naar een passende activiteit verwezen worden om aan basisvaardigheden te werken. ▬ I n het (digitale) informatiesysteem van de Wijkwijzer is een pagina ‘Taal’ opgenomen. We houden deze pagina up-to-date. ▬W ijkteams en Wijkwijzers houden in hun communicatie en dienstverlening rekening met laaggeletterdheid. Dit betekent bijvoorbeeld goede openingstijden en telefonische bereikbaarheid en een Direct Duidelijk – schrijfstijl.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
24
SAMENVATTING
4.2
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
4.2 GEMEENTELIJKE COMMUNICATIE
HERSCHRIJVEN DOCUMENTEN
Als gemeente willen we informatie richting inwoners zo toegankelijk mogelijk maken.
Sinds de start van het project zijn we bezig met het herschrijven van alle brieven, mails
We bieden verschillende kanalen aan voor onze diensten, namelijk digitaal,
en webpagina’s.
telefonisch en fysiek. Zo kunnen inwoners zelf kiezen hoe ze contact met ons willen hebben. We laten de mix van kanalen goed op elkaar aansluiten.
4.2.1
4.2.1 DIRECT DUIDELIJK WAT WILLEN WE BEREIKEN?
HERSCHREVEN DOCUMENTEN VOLGENS DE DIRECT DUIDELIJK-STANDAARD
AANTAL
PERCENTAGE
Herschreven brieven en mails
974
70%
Herschreven webteksten
354
80%
Doel: We maken via het Direct Duidelijk-project onze communicatie begrijpelijker voor inwoners.
Tot nu toe (her)schreven we 974 van de 1.388 brieven en mails volgens de richtlijnen van
KPI: Aantal herschreven documenten volgens de Direct Duidelijk-standaard.
Direct Duidelijk. Dit is ongeveer 70% van alle te herschrijven brieven en mails. Het totaal
KPI: Aantal getrainde medewerkers.
aantal te herschrijven brieven blijft toenemen doordat er nog steeds nieuwe brieven naar
KPI: Dekkingsgraad van de aangestelde taalcoaches.
voren komen. Nu ook de interne afdelingen meedoen met Direct Duidelijk komen er ook vanuit die afdelingen extra brieven en mails bij. Daarnaast (her)schreven we 354 webpagina’s volgens de nieuwe koers van de website en daarmee Direct Duidelijk. Van de webteksten is 80% klaar. Op dit moment worden 47 webpagina’s herschreven. 41 webpagina’s pakken we later op. Het herschrijven van brieven, mails en webpagina’s loopt op schema. We verwachten dan ook dat alle communicatie aan inwoners vóór 2023 is aangepast aan Direct Duidelijk.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
25
SAMENVATTING
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
TRAINEN MEDEWERKERS
We ontwikkelden de afgelopen tijd een nieuwe website. Er bestaat nog geen standaard
Tot nu toe volgden 519 medewerkers een training in Direct Duidelijk schrijven. In het
ideale website voor laaggeletterden. Daarom zijn we een pilot gestart waarbij een panel
tweede kwartaal van 2022 konden medewerkers naast de standaard Direct Duidelijk
van laaggeletterde inwoners de website testte om deze toegankelijker te maken voor de
trainingen ook maatwerktrainingen volgen in ‘Slechtnieuwsberichten schrijven’ en
doelgroep.
‘Persberichten schrijven’. In het najaar van 2022 geeft de projectgroep Direct Duidelijk in samenwerking met de coördinator van het Huis voor Taal en Meedoen het webinar Direct
Universiteit Twente ondersteunde in het opzetten en uitvoeren van het onderzoek.
4.2.3
Alifa wierf en begeleidde de deelnemers. Na afloop van de 6 sessies bekijken we de
Duidelijk en laaggeletterden.
totale opbrengst.
TAALCOACHES Wanneer een medewerker getraind is, kan deze ook taalcoach worden. Dit betekent dat diegene collega’s kan helpen met het schrijven van duidelijke teksten. Iedere afdeling
ONDERSTEUNEN VIA VIDEO
heeft inmiddels één of meerdere taalcoaches.
Gebruik maken van video’s kan helpen om een boodschap goed over te brengen. Ook de
4.2.2
BAS gaf eerder al aan hier kansen te zien. We zijn daarom een pilot gestart om inwoners in de bijstand vaker te informeren via video. Onderdeel van deze pilot zijn 6 video’s over
PILOT DIGIPANEL
onderwerpen op het gebied van Werk & Inkomen. Doel is om te kijken of we op deze manier onder andere laaggeletterde inwoners beter kunnen bereiken met informatie die hen helpt.
WAT WILLEN WE BEREIKEN?
Inmiddels zijn 4 video’s klaar. De eerste video ging over de kaders van de participatiewet,
Doel: We verbeteren de gebruiksvriendelijkheid van de gemeentelijke website
oftewel rechten en plichten in de bijstand. We riepen inwoners met een bijstandsuitkering
voor laaggeletterde inwoners.
op om veranderingen in hun inkomsten en leven te bespreken met hun contactpersoon bij
KPI: Aantal georganiseerde panelsessies.
de gemeente. Deze veranderingen kunnen namelijk van invloed zijn op de hoogte van de uitkering. Met de tweede video over kansberoepen informeerden we inwoners over beroepen waar veel werkgelegenheid in is. In de derde en vierde video stonden de thema’s
Online dienstverlening is onmisbaar. Daarom vinden we het belangrijk dat onze website
50-plussers aan het werk en Oekraïners aan het werk centraal. De laatste twee video’s
voor alle inwoners goed te gebruiken is. We hebben bijvoorbeeld een voorleesfunctie.
binnen de pilot publiceren we in het najaar van 2022. De pilot is tot dusver succesvol en
Ook bieden we altijd de mogelijkheid aan om te bellen of een afspraak te maken.
daarom onderzoeken we de mogelijkheden om hier in 2023 mee verder te gaan.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
26
SAMENVATTING
4.2.4
INFORMATIEPUNT DIGITALE OVERHEID Bibliotheken in heel Nederland werken samen aan een programma digitale inclusie. Dit
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
4.3
GELDZAKEN OP ORDE
doen zij samen met uitvoeringsorganisaties van de overheid zoals de Belastingdienst en
WAT WILLEN WE BEREIKEN?
het UWV. Het idee is ook hier dat niemand (digitaal) mag worden buitengesloten van
Doel: We versterken de wederzijdse verbondenheid tussen onze taalactiviteiten
essentiële diensten. De nieuwste schakel in dit programma is het ‘Informatiepunt Digitale
en activiteiten gericht op ondersteuning bij geldzaken.
Overheid (IDO)’. Hier kunnen mensen op afspraak bij vrijwilligers die professionele hulp
KPI: Aantal verzorgde trainingen over het herkennen en bespreken van
bieden terecht met vragen over de digitale dienstverlening van de overheid, bijvoorbeeld
laaggeletterdheid bij financiële ketenpartners.
het aanvragen van huurtoeslag of het gebruik van de CoronaCheck-app. Laaggeletterden hebben een grotere kans om (tijdelijk) in armoede te leven dan andere Op 1 september 2021 opende het IDO in de centrale bibliotheek. Al snel bleek het IDO
mensen. Daarnaast hebben inwoners die moeite hebben met lezen of rekenen vaker te
dusdanig succesvol dat op 1 november 2021 een tweede locatie gestart is in stadsdeel
maken met schuldenproblematiek. Er moet dus een goede aansluiting zijn tussen hulp bij
Zuid. Vanaf 1 mei 2022 is het aantal locaties uitgebreid met Stadsveld en Glanerbrug.
het ontwikkelen van basisvaardigheden en hulp bij armoede en schulden. We informeren inwoners daarom actiever en laagdrempeliger over beschikbare hulp. Dit helpt
In 2021 bezochten 320 inwoners het IDO. 90% van de vragen van inwoners waren
laaggeletterde inwoners beter de weg naar de juiste hulpverlening te vinden. In het najaar
corona-gerelateerd. Veel van hen hadden vragen over het gebruik van DigiD. In de eerste
van 2021 verzorgden we een voorlichting over laaggeletterdheid en geldzaken voor
helft van 2022 ging het om een bezoekersaantal van 146. 81 vragen waren corona-
partnerorganisaties binnen de Schuldenvrijroute. Dit helpt om laaggeletterdheid te
gerelateerd, terwijl 26 vragen over de Belastingdienst gingen en 8 over de CBR-
herkennen en bespreekbaar te maken en inwoners naar de juiste specialisten te begeleiden.
gezondheidsverklaring. De 5 inwoners met vragen over de energietoeslag verwezen we
We deelden hierbij verschillende werkboeken en tools ontwikkeld door kennisplatform
door naar de Wijkwijzer. Verder ontving het IDO vragen over de SVB-bank, het UWV en de
Stichting Lezen en Schrijven met partnerorganisaties. Hiermee voorkomen we dat partner-
zorgverzekering. Er vindt reguliere afstemming plaats tussen de Bibliotheek en de
organisaties producten en diensten dubbel ontwikkelen. De Wijkwijzers vervullen hier een
gemeente Enschede zodat signalen die het IDO opvangt over knelpunten in onze
belangrijke functie als spin in het web. Ook de samenwerking binnen de Enschedese
dienstverlening opgepakt kunnen worden. In het kader van de ketensamenwerking
Schuldenvrijroute draagt hieraan bij. Vanwege de sterk gestegen kosten voor
verwijst het IDO inwoners door naar aanbod van het Huis voor Taal en Meedoen.
levensonderhoud, onder andere energie, krijgen naar verwachting meer inwoners te maken met financiële problemen. Vanuit het beleidsveld ‘Rond-komen met je inkomen’ blijven we inzetten op ondersteuning met ons brede palet aan voorzieningen. En meer specifiek heeft uw Raad recentelijk besloten tot de instelling van een Noodfonds.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
27
SAMENVATTING
4.4
GOEDE GEZONDHEID
IEDEREEN EEN STERKE START
WERKEN AAN BASISVAARDIGHEDEN
IEDEREEN KAN MEEDOEN
de gemeente in elk stadsdeel een bijeenkomst voor huisartsen, praktijkondersteuners, fysiotherapeuten, diëtisten en podologen om doorverwijzen richting GLI’s te verbeteren.
WAT WILLEN WE BEREIKEN?
Tijdens deze bijeenkomsten maken we ook het thema laaggeletterdheid bespreekbaar.
Doel: Inwoners kunnen voldoende steun krijgen om geen gezondheidsproblemen te ontwikkelen als gevolg van laaggeletterdheid.
In het najaar van 2022 start Digisterker samen met Bibliotheek Enschede en het MST met
KPI: Aantal verzorgde trainingen binnen de gezondheidszorg.
een pilot DigiVitaler om mensen te helpen met de digitale medische wereld. Medewerkers van het MST volgen een training in de bibliotheek over het herkennen van
We zien een duidelijke link tussen laaggeletterdheid en gezondheid. Laaggeletterde
laaggeletterdheid en het doorverwijzen van laaggeletterde inwoners. In het voorjaar van
inwoners met minder gezondheidsvaardigheden zijn kwetsbaar. De afgelopen tijd stond
2023 start een vergelijkbare pilot met huisartsenpraktijken.
de gezondheidszorg onder druk. De focus lag op het verzorgen van coronapatiënten. Nu de druk wat is afgenomen, komt er tijd en ruimte om samen met collega’s die zich bezig houden met het thema gezondheid laaggeletterdheid bij patiënten te herkennen en passende hulp aan te bieden.
4.5
ENSCHEDE STUDENTENSTAD Internationale studenten zijn niet verplicht om de Nederlandse taal te leren. Toch liggen bij hen dezelfde gevaren op de loer als bij andere laaggeletterden. De Universiteit Twente
Als gemeente ondersteunen we inwoners bij een gezonde leefstijl. We bieden
en Saxion Hogeschool bieden daarom verschillende taalcursussen aan en organiseren
verschillende programma’s aan om op een laagdrempelige manier te werken aan een
regelmatig taalcafés.
gezondere leefstijl. Dit zijn bijvoorbeeld Scoren met Gezondheid, Bewegen Werkt, Lifegoals en Supporter van Elkaar. Deze
De afgelopen tijd ondernamen we als gemeente de volgende drie concrete acties om
programma’s zijn voor laaggeletterden goed
ervoor te zorgen dat internationale studenten hun weg in de Nederlandse samenleving
toegankelijk, omdat het accent ligt op
goed weten te vinden:
mondelinge informatie en dingen samen doen.
▬H et promoten van Engelse vertalingen van websites van woningcorporaties. Hierover
Samen met Sportaal en Menzis voerden we de
voeren we regelmatig gesprekken met Domijn, De Veste, SJHT en de Woonplaats.
gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) in.
▬H et ontwikkelen van toolkits voor bedrijven om hen te helpen hun deuren te openen
Sinds kort heeft ieder stadsdeel een leefstijlportaal. In het najaar van 2022 opent een nieuw leefstijlportaal in het MST en organiseert
voor internationale alumni. ▬H et voorlichten van internationale studenten over hun rechten op onze algemene voorzieningen.
VOORTGANGSRAPPORTAGE 2021-2022 - UITVOERINGSPROGRAMMA LAAGGELETTERDHEID 2021-2025
28