Visie Spoorzone Hengelo - Enschede
Tekst van het document
1
SPOORZONE HENGELO ENSCHDE, DE AANJAGER VAN TOPTECHNOLOGISCH TWENTE
N ZU TPH E N AR NHEM
N18
D E LD E N
B O E K E L0
TH AL E S
A35
AM ST ER DAM ZWOL L E A1
A35
ZGT
N18
AMST ER DAM SCHI PHO L F35 H ART VAN ZU I D
F35
A1
10 MI N FBK
W ESSELE R B R I NK HAV E N E NS C HEDE
A35
HEN GE LO
F35
FC TW E NTE
N18
EN SC
ST RA HE DE SE
LA
10 MI N
F35
GREE N B OX
AT
AN
VA
ND
RIE
NE
A1
M ÜN ST ER OSNAB RÜC K HEN
S AX I O N
HEN
GEL
OSE
AA STR
G E LO
SES
TRA
AT
U NI V E R S I T E I T T W E N T E
T
H A SS E LO
1 0 MI N
F35
N737
A1
ENSCHEDE
N737 N737
TE C H N O LOGY BA S E
M ÜN STER
B ER L I JN
SPOORZONE
HENGELO
ENSCHEDE
HOOGDYNAMISCH
INNOVATIEKRACHT MET ECONOMISCHE TOP TECHNOLOGIE
SHE van haar stedelijke kant
Voor u ligt het positionpaper Spoorzone Hengelo-Enschede (SHE).
SHE is een uniek gebied in Nederland, waar mobiliteit, wonen, hightech bedrijvigheid, kennis en onderwijs samenkomen. De gemeenten
Hengelo en Enschede hebben de handen ineen geslagen en trekken hier samen in op. SHE is het kloppend hart van Twente en de Euregio en vormt de ruggengraat van het stedelijke gebied van Hengelo
en Enschede. SHE is meer dan een spoorzone. Het is een samensmelting van drie stationsgebieden in twee gemeenten tot één levendig stads district. Binnen deze internationale top-technologische regio wonen nu al ruim 240.000 mensen en heeft het potentieel om te groeien tot dé nieuwe kennismetropool van het land.
Hier vind je het Kennispark, waar bedrijven en onderzoeksinstellingen
Jeroen Diepemaat
samenwerken aan innovatieve projecten en producten. Het is de
thuisbasis voor de Universiteit Twente, een van de topuniversiteiten in
Nederland op het gebied van technische wetenschappen, technologie. En voor de Saxion Hogeschool en de vakopleidingen bij het ROC van
Twente. In SHE vind je spin-offs, mobiliteit, bedrijvigheid en levendigheid. Je vindt er de grootste stedelijke ontwikkelingsprojecten van
Gerard Gerrits
Oost-Nederland, die goed zijn voor duizenden nieuwe woningen in een stedelijke dynamische woon-, werk en leefomgeving.
SHE geeft je de ruimte om te experimenteren. SHE zit vol kennis en
ondernemerschap. SHE is een kweekvijver voor innovatieve techno
logische toepassingen. SHE bindt talent aan de regio en geeft de ruimte om te verbinden, te vestigen en te ontwikkelen. De voorwaarden zijn er. De ambities ook. Daarom dagen we u uit om SHE samen met ons vorm te geven. SHE heeft het namelijk in zich. Yes SHE can! Jeroen Diepemaat
Gerard Gerrits
SHE
Wethouder gemeente Enschede
Wethouder gemeente Hengelo
5
Wie is SHE?
Potentie van twente
8
Potentie van Twente
1.2
Internationale top-technologie regio
1.1
30
11
1.3
SHE: het kloppend hart van Twente
17
2.
Wie is SHE?
30
2.1
Aan de slag met SHE
Wie is SHE?
2.2 SHE: Een gebied van versnellen en vertragen 3.
Yes SHE Can!
SHE is een versneller: Economisch hart van Twente
32
32
40
42
50
3.4 De gezichten van SHE
53
4.
Aan de slag met SHE
62
4.2 Drie programma’s voor SHE
64
3.3 SHE maakt de schaalsprong
4.1
62
11
3.2 SHE is een vertrager: Groen en stedelijk goud
SHE als langjarig programma
4.3 Organisatie
40
8
Dynamisch, stedelijk en groen
3.1 Yes SHE Can!
6
1.
51
64
68
4.4 Niet alleen toekomst, SHE is al begonnen!
69
Colofon
70
7
8
POTENTIE VAN TWENTE
1
9
1.1 Dynamisch, stedelijk en groen
1.2 Internationale top-technologie regio
Wie het over het Twentse leven heeft vormt
Door de jaren heen heeft Twente zich
landschappen onderbroken door karakteris-
bewezen als top-technologie regio met
al snel een beeld. Charmante, glooiende
tieke coulissen nodigen uit tot buiten zijn. Het is groots wonen op een ontspannen manier in
de dorpen en groene buitenwijken. De buurman is een goede bekende en de gemeenschapszin van de Tukkers is groot. Het is een gevoel
van trots en identiteit met tastbare industriële historie en de voetballers van FC Twente die zich door het hele land laten gelden.
Maar Twente is veel meer dan deze eerste
associaties. Twente is met meer dan 600.000 inwoners een regio van formaat met
een rijke historie én nieuw stedelijk elan.
Stedelijke voorzieningen zijn goed, divers
en worden steeds aantrekkelijker. Knappe
10
koppen en vaardige handen komen tot bloei op goedscorende onderwijsinstellingen,
van universitair tot mbo-niveau. Het goed verbonden Twente heeft economische
relevantie als technologische hotspot en is
inmiddels een thuisbasis voor toonaangevende bedrijven. Zo kijkt Twente optimistisch naar de toekomst zonder haar authenticiteit en haar landschappelijke kwaliteiten uit het oog te verliezen.
Boekelose Brug
1 - De UT is in 2021 voor de vijfde keer op rij de meest ondernemende universiteit van NL volgens Scienceworks.
- gestoeld op een fijnmazig regionaal netwerk een internationaal karakter.1 Het aandeel
kenniswerk in de lokale economie is hoog en neemt nog altijd toe, vooral gedreven door
innovatieve industriële bedrijvigheid. Twentse bedrijven zoals Demcon, Aeronamic, Holland Hydraulics, Enerpac ontwikkelen met hun
creatieve vermogen hoogstaande processen
en producten die antwoord geven op de grote maatschappelijke uitdagingen van Nederland
en de wereld. Gedreven vanuit het ecosysteem van sterke maakindustrie, MKB, kennisin-
stellingen en vakscholen vormt de regio een
kraamkamer voor succesvolle bedrijven met een hoog kennisniveau. Zij bedenken de
innovaties van de toekomst, van medische hulpmiddelen tot microchips die functies
combineren waar vroeger complete labs voor nodig waren. Met ruim 3.800 bedrijven en
31.000 banen in de High Tech Systems and
Materials (HTSM) sector is technologie van
grote importantie voor de regio en het land.
11
Door haar unieke ligging vormt Twente een
Zonder deze vruchtbare bodem kan
de ontwikkelingen rondom de corridor
binnen de regio en wordt zo gedwongen
springplank naar de rest van Europa. Met
Zwolle-Twente-Münster wordt de regio nog
beter verknoopt. Deze lijn verbindt 1,3 miljoen
De potentie om de economische en techno
Via zakelijke vluchten vanaf Airport Twente
maar verzilvering is geen vanzelfsprekendheid.
is de regio daarnaast ook op de lange afstand goed met de wereld verbonden. De goede verbindingen bieden kansen voor het
aantrekken van nieuw talent en de uitbouw van
grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden binnen bedrijfsleven en onderwijs,
bijvoorbeeld rondom medische technologie
Enschede
naar elders te vertrekken.
werkenden en studenten en brengt de Randstad en het buitenland dichterbij.
Hengelo
menig succesvol bedrijf niet doorgroeien
en een batterijcluster. Het speelveld reikt
voorbij de grenzen van de regio, naar de rest
logische kracht verder te versterken is groot, Om de belofte waar te maken zal Twente haar aantrekkingskracht richting kenniswerkers
moeten vergroten, haar netwerk meer moeten openstellen en blijven inzetten op een vitale,
levendige werk-, woon en leefomgeving waar innovatie gedijt. De rijkheid van Twente moet sneller en beter gevoeld worden om meer nieuwkomers te vinden en te binden.
van Nederland, Duitsland en Europa.
Met haar dynamisch ecosysteem en sterke
internationale verknoping is de uitgangspositie
12
van Twente goed. Tegelijkertijd loopt de regio
tegen haar grenzen aan. Het Twentse netwerk is krachtig maar weet zich nog moeilijk te
profileren. Het veelzijdige gezicht van Twente is buiten de regio vaak maar beperkt bekend.
Pendelstromen van kenniswerkers in Oost-NL: De technologiesector van Twente vormt een interstedelijk systeem van werk- en woonlocaties. Het gebied tussen Hengelo en Enschede zou tussen werkt als magneet voor kenniswerkers en -industrie. Binnen de blauwe pendelstromen vinden meer bewegingen plaats dan je zou verwachten vanuit vraag en aanbod qua kenniswerkers. Binnen de rode verbindingen minder. (Gebaseerd op Tordoir, 2017)2
2 - Zie ook het rapport Kracht van Oost 2: Perspectieven voor de economie van Oost-Nederland.
13
14
15
Centrumkwadraat
Kristalbad
1.3 SHE: het kloppend hart van Twente In het hart van dynamisch Twente ligt
de Spoorzone Hengelo-Enschede (SHE). Dit gebied vormt de ruggengraat van het
stedelijk gebied Hengelo Enschede. Ruimtelijk en functioneel verknoopt vormen deze twee gemeenten één samenhangend stedelijk gebied. Samen goed voor circa 250.000
inwoners, oftewel de vijfde stad van het land. Verbonden door SHE komen in dit gebied alle kansen en opgaven van Twente samen. SHE vormt een afspiegeling van de rijke Twentse kwaliteiten met een innovatief
kennispark, de vooruitstrevende Universiteit Twente, Saxion, ROC van Twente, toonaan gevende culturele en sportvoorzieningen en landschappelijke parels. De historie is
voelbaar, met name rond de stationsgebieden
16
van Hengelo en Enschede. En het cultureel aanbod heeft zich de laatste jaren flink
verbreed en versterkt. Vanuit haar kwaliteiten
biedt SHE een unieke kans om de toegevoegde waarde van de corridor Zwolle-Münster te
vergroten en te fungeren als katalysator voor de ontwikkeling van Hengelo en Enschede, de regio Twente en Nederland als geheel.
SHE vormt de sleutel tot de volgende schaalsprong van Twentse top-technologie. Hierbij staan vier doelen centraal. Deze worden op de volgende pagina’s beschreven.
High Tech Systems Park
Het gebied van SHE
17
DE VIER DOELEN VAN SHE
van braindrain naar braingain
18
19
kraamkamer en thuisbasis voor top-technologische bedrijven
stedelijk leven op zijn Twents
internationaal gerenommeerde top-technologische regio
VAN BRAINDRAIN NAAR BRAINGAIN 20
21
Elk jaar kiezen vele jonge, ambitieuze mensen om in Hengelo of Enschede te gaan studeren. Alleen al de Universiteit Twente verwelkomt
jaarlijks meer dan 3.300 eerstejaars studenten. Dat aantal neemt jaarlijks toe. Hier kan talent kennis en vaardigheden opdoen
rondom onze uitdagingen van de toekomst. Toch trekken veel alumni – en daarmee
belangrijke kennis – na hun studie weer weg.
Door gebrek aan aantrekkelijke woonplekken, eigen stedelijke leefkwaliteit, de beperkte zichtbaarheid van regionale topbedrijven
en instellingen kunnen zij moeilijk aarden.
Boeien en binden blijft een opgave. De groei
van de slimme en vaardige beroepsbevolking weet de groei van de economie nog niet bij te benen. SHE wil een plek zijn waar talent wil wonen én werken, met als doel het tij
te keren en de uitstroom van kenniswerkers om te buigen naar een instroom.
KRAAMKAMER EN THUISBASIS VOOR TOP-TECHNOLOGISCHE BEDRIJVEN 22
23
Het begint in Twente. Dit is de plek waar
menig innovatief bedrijf groot is geworden.
Ook nu zetten innovatieve ondernemers hier de eerste stappen richting een betere en
slimmere maatschappij, economie en wereld. Na deze eerste stappen ziet menig bedrijf de noodzaak om de vleugels uit te slaan en te
vertrekken. SHE zet zich in om het vestigingsklimaat binnen de regio te versterken, zodat dit de plek is waar ondernemers kunnen
doorgroeien en nieuwe bedrijven zich willen vestigen. Het doel is om niet enkel de
geboorteplaats van top-technologische
bedrijven te zijn, maar ook de plek waar ze volledig tot bloei kunnen komen.
INTERNATIONAAL GERENOMMEERDE TOP-TECHNOLOGISCHE REGIO 24
25
Twente is één van de innovatieve hotspots van Nederland en Europa als daarbuiten.
Een status die zowel in de directe omgeving
nog onvoldoende bekend is. SHE wil dat hier
verandering in komt en dat Twentse innovatie op de voorgrond treedt. Bekendheid en
zichtbaarheid dient vergroot te worden
als basis voor nieuwe partnerschappen.
SHE stelt dan ook als doel om Twente (hoger) op de internationale rankings van
top-technologische regio’s te krijgen.
STEDELIJK LEVEN OP ZIJN TWENTS 26
27
SHE ligt centraal in Twente en heeft veel
impact op Oost-Nederland. SHE zet zich in
voor een impuls in de stedelijke leefcultuur, zonder haar unieke kwaliteiten uit het oog
te verliezen. Dit betekent investeren in een aantrekkelijker en completer aanbod van
stedelijke voorzieningen en een beleefbaar en toekomstbestendig landschap.
Vanuit dit integrale perspectief ontstaat niet enkel een aantrekkelijke plek te verblijven maar ook nieuwe verbanden rondom
thema’s als klimaatadaptie en circulariteit.
SHE heeft als doel om een binnen Nederland unieke leefomgeving te creëren waar
stedelijke dynamiek, hoogwaardige cultuur en groene luwte samenkomen.
SHE IS DE SPRINGPLANK VOOR TWENTSE TOP-TECHNOLOGIE
28
29
Twente en SHE vormen een unieke regio en belangrijk, goed verbonden internationaal knooppunt
30
WIE IS SHE?
2
31
2.1 Wie is SHE?
2.2 SHE: Een gebied van versnellen en vertragen
De Spoorzone Hengelo-Enschede (SHE) is
SHE is geen klassieke spoorzone maar een
De spoorzone presenteert zich als een unieke
de hechte relatie tussen Hengelo en Enschede.
een nieuw stedelijk visitekaartje van Twente.
plek waar stad en landschap in elkaar overgaan. Twentenaren en (inter)nationale bezoekers voelen zich hier thuis.
SHE is veel meer dan een project. Het is een
steden verbindt met daaraan bestaande parels en onontgonnen potenties. Ieder met een eigen aard, maar samen één geheel.
gemeenten Hengelo en Enschede,
Drie stationsgebieden verbinden het gebied
het activeren van alle (markt)partijen. SHE staat voor significante groei van de steden Hengelo
en Enschede, duurzame groei van bedrijven en organisaties en een bloeiende samenleving vanuit bestaande en nieuwe Twentenaren. 32
Het gebied is als een ketting die de twee
SHE is een gebied van versnellen in
het voelen van een gedeelde urgentie en
Het gaat over boeien en binden en het
dempen van de kenniskrimp; van braindrain naar braingain. SHE is een samensmelting
van drie stationsgebieden in twee gemeenten tot één levendig stadsdistrict en staat voor een meer uitnodigend en toegankelijk
tussengebied tussen Hengelo en Enschede.
(Trendbureau Overijssel, 2019)
groter stedelijk gebied dat voortborduurt op
langjarig programma voor een schaalsprong. Het draait om samenwerking tussen
Groei van werkgelegenheid binnen toerisme en recreatie in Hengelo en Enschede
dynamiek, groei, innovatie en mobiliteit. met binnen- en buitenland en de unieke
65 kilometer lange F35 fietssnelweg brengt
recreatie en toerisme totaal
langzaam verkeer op hoge snelheid.
Tegelijkertijd is SHE een gebied van vertragen
interactie en oprechte binding met een plek
tot echte stedelijke verblijfsplekken waar
historie en gemeenschapszin. Het is prettig
innovatielab. Dit vraagt om een brede
De stationsgebieden ontpoppen zich gewoond, gewerkt en geleefd wordt.
Grote aantallen kenniswerkers ontwikkelen
hier nieuwe ideeën. FC Twente brengt jaarlijks zo’n 400.000 tot 500.000 fans op de been in de Grolsch Veste. 60.000 mensen
bezoeken de poptempels van Metropool met de ambitie om te dit te verdubbelen.
En in het FBK-stadion en de IJsbaan Twente
worden letterlijk snelheidsrecords gevestigd. SHE is een belangrijk knooppunt voor
de regio waar veel Twentenaren in hun dagelijks leven samenkomen.
met ruimte voor ontspanning, landschap,
wonen met bijzondere natuur om de hoek,
karaktervol historisch erfgoed in de buurt en er
red je niet met enkel een skatepark of
aanpak, dat meegroeit met de regio en
ruimte biedt voor tijdelijke cultuur, onver-
wordt goed gescoord op de ‘geluksmonitor’.
wachte ontmoetingen en evenementen
Met de komst van toeristen heeft de sector
Alle ingrediënten zijn aanwezig om dé
Dit unieke karakter is niet onontdekt gebleven. zich bovengemiddeld snel ontwikkeld.
Binnen- en buitenlanders weten Hengelo en
Enschede goed te vinden. Ongeveer een derde van de weekendbezoekers aan de Enschedese binnenstad komt uit Duitsland.
Door twee werelden samen te brengen
kan SHE zich ontpoppen tot ware aanjager
van het stedelijk gebied Hengelo-Enschede
en de regio Twente. Dit vraagt om kruisbestuiving. Het rationele denken vanuit de linker hersenhelft waar de kennis, techniek,
nuchterheid en ‘handen uit de mouwen
mentaliteit’ van Twente op berust, wordt samengebracht met emotie. Stedelijke
vanuit het bedrijfsleven en de samenleving. bestemming voor bèta-kenniswerkers
en -ondernemers te worden met werken, wonen en leven in stedelijke en groene
setting met goed voorzieningen- en sport aanbod. SHE nodigt mensen uit deze
te ervaren en hier eigenaar van te worden. Alleen zo komt de plek voor huidige
en toekomstige gebruikers tot leven.
33
34
SHE GAAT OVER HET AANSLUITEN BIJ NIEUWE NETWERKEN, RELATIES OPBOUWEN EN STRUCTUREN DOORBREKEN
01010101010101010110 1010101010100000001110011101110110 0101110001011110001011101010101 250.000 001010101111010101010101010 Inwoners in H+E 01110010101010111001010101110101 000001111101011011110101111100001 0101011011101010111101110111010101 630.000 0101011100000101011101011101010101100 Twentenaren 0101010100111101000101011010101000 50.000 WO, HBO en MBO 010100101000001010100101010100010101010 studenten 0010101010000101011110101010111000101010 0101010110101010100101010101010111001010 3 Treinstations 0010101000101010110010010100111100101010101 45.000 010101010101010001010011001010011100100110 In- en uitstappers per dag 00101010110010010101000101110010101 900 010101010101000101010101010111001 Universitaire 0101100101010101010101010101010101 spin-offs 400+ 01010100010101010101010101010101010 High-tech 01010110101010101010110010101010111 bedrijven 0101010101010100101010101110000011101 +4.500 010010101110111001000101010100101010 Woningen in bestaande +75.000 01110101010101010101001010101010101 plancapaciteit BVO werk in 10101010110101010111010101010010101 bestaande 1101010111010101010101010101010101 plancapaciteit 110100101010101010101011101011010101 01010100101010101010101010101101 000101011010101010101010111010101 +15.000 01010101011010010101010101 BVO voorzieningen in bestaande 010101010101010101111010 plancapaciteit 01010101010111010101010 0010101011100101010
01010101010101010101
35
LINKER EN RECHTER HERSENHELFT VAN SHE
Linker en rechter hersenhelft van SHE.
SHE IS VEEL MEER DAN EEN SPOORZONE 36
37
Stationsgebied Hengelo
38
39
Stationsgebied Enschede
40
YES SHE CAN!
3
41
SHE kijkt naar de toekomst en biedt perspectief voor bedrijven, inwoners en nieuwkomers. SHE nodigt uit tot een nieuwe manier van kijken, meemaken en doen binnen Twente. Als je straks met SHE in contact komt, wat valt dan op?
3.1 SHE is een versneller: Economisch hart van Twente
De resulterende dynamiek is groot met 50.000
iedereen. Er is nog te weinig interactie tussen
De uitgangspositie is goed en met SHE
SHE is het hart van het top-technologische
900 universitaire spin-offs, 400 techbedrijven rondom thema’s als de energietransitie,
en bezoekers. Hetzelfde fenomeen is merkbaar
levendig ecosysteem met leer-, werk- en
ecosysteem van Twente. Hier vind je relevante, economische brandpunten van de toekomst. Alle ingrediënten van het triple helix model
tussen bedrijfsleven, onderwijs en overheid zijn aanwezig. Jongeren worden opgeleid
en kennis wordt doorontwikkeld bij diverse onderwijsinstellingen zoals de Universiteit Twente, Saxion Hogeschool en ROC van
Twente. Theorie wordt vertaald tot innovatieve 42
studenten op WO, HBO en MBO-niveau, circa
digitale samenleving en medische technologie. Met één van de drie beste ROC’s van het land
staan jonge vakmensen klaar om deze ideeën maakbaar te maken. Op deze energie wordt
de komende jaren volop verder gebouwd met
zo’n 6.000 woningen, 3.000 arbeidsplaatsen en 5.000 m2 voorzieningen en snellere
en betere verbindingen nu al in de pijplijn.
producten en processen binnen het kennispark
Maar er is potentie voor meer. SHE is de
Mesa+ Institute over de hele wereld geëxpor-
van de Spoorzone en de regio. De wissel
en door spelers als Demcon, Thales en het teerd. De stationsgebieden ontwikkelen
zich snel tot échte stedelijke centra, gedreven door lokale overheden en privaat initiatief.
springplank voor de volgende schaalsprong werking tussen onderwijsinstellingen en de
aanwezige bedrijvigheid kan vele malen sterker en beter zichtbaar worden gemaakt voor
bewoners, bedrijven, onderwijsinstellingen
binnen de diverse (gebieds)ontwikkelingen. Er valt veel te winnen door hier vanuit een
samenhangend perspectief aan te werken.
Om de ontwikkeling van de regio te besten digen moet ook het voorzieningenniveau versterkt worden. Dit gaat over het beter
benutten van het brede scala aan voorzieningen die het stedelijk gebied al rijk is zoals theaters en poppodia, het Rijksmuseum
Twente, Oyfo en de vele sportvoorzieningen. Er is al veel aanwezig, maar de brede
toegankelijkheid en inbedding in aantrekkelijke stedelijke verblijfsmilieus kan beter. Met
nieuwe doelgroepen komen ook nieuwe
behoeften naar SHE. Dit vraagt om verrijking
als gemene deler wordt gebouwd aan een verblijfsmilieus van wereldklasse. De kern ligt in het versterken van verbindingen.
Tussen bedrijven en instellingen onderling
maar ook tussen kenniswerker en Twentenaar, tussen leef- en werkkwaliteit en tussen
economie en maatschappij. SHE gaat over het maken van interactiemilieus waar
ontmoetingen plaatsvinden en nieuwe ideeën ontstaan die te beleven zijn. Een netwerk
van plekken met een complementair karakter die samen het vestigingsklimaat op deze
centrale locatie versterken. Zo vormt SHE
het vliegwiel dat de economische ontwikkeling van Twente verder versnelt.
van het voorzieningenaanbod. In nieuwe fysieke gebouwen maar ook in de vorm
van evenementen en tijdelijke initiatieven die het gebied tot leven brengen.
Strategische doelen van de Universiteit Twente Nu al wordt door de Universiteit Twente
Shaping Connections
van de top-technologische kracht van
De UT transformeert in een netwerk
hard gewerkt aan het uitbouwen
de regio. Hierbij staan drie strategische doelen richting 2030 centraal: Shaping Society
- A quest full of challenges
De UT mobiliseert haar krachten
en kwaliteiten rondom belangrijke maatschappelijke uitdagingen
- Proximity: Outside in & Inside out
van netwerken en werkt samen met partners in de wetenschap en maatschappij
Shaping Individuals
- Fostering ownership and talent
De UT ontwikkelt de flexibiliteit om
het veranderend wetenschappelijk
landschap effectief te navigeren en dienst te doen als proeftuin voor innovatie.
“WERP DE SCHROOM AF EN GA STAAN VOOR TOP-TECHNOLOGIE!”
43
44
45
SHE op haar snelst: Kennispark en UT als ideeëngenerator, dynamische stationsgebieden en krachtige, diverse wijken. Hoogwaardig verbonden, onderling en met binnen- en buitenland. Nummers verwijzen naar de beelden achterin dit hoofdstuk.
46
47
Kennispark / Universiteit Twente
48
49
SHE laat je vertragen. Met SHE is het landschap altijd om de hoek. De bossen, het water en talloze recreatiemogelijkheden creëren waarde voor mens, natuur en klimaat. Nummers verwijzen naar de beelden achterin dit hoofdstuk.
3.2 SHE is een vertrager: Groen en stedelijk goud Naast stedelijkheid en de grote economische
wordt vergroot. Met de aanpak van klimaat-
SHE versnelt én vertraagt en bouwt zo
onderwijsinstellingen en algehele voor
Een meer dan 400 hectare groot aangezicht,
de toekomst. Het combineren van opgaven is
Door bestaande kwaliteiten beter uit te lichten
groeimodel dat uitgaat van Twentse waarden
dynamiek heeft SHE ook een ander karakter. bestaande uit bijzondere coulissenland
schappen, rijke bossen en water. Het is hier allemaal te vinden, geaccentueerd door
en wateropgaven wordt geïnvesteerd in
hierbij het speerpunt want zo ontstaan, zoals
het Kristalbad bewijst, écht bijzonder plekken.
bijzondere groene parels als het Kristalbad en
In SHE komen stedelijke spanning en land-
landschap op steenworp afstand van stedelijk
de draai het landschap in en verbindt stad en
Abraham Ledeboerpark. Het rijke Twentse
gebied vormt de ideale basis voor onderscheidende en betekenisvolle plekken.
Alle ingrediënten zijn aanwezig, maar samenhang en kruisbestuiving ontbreken nog.
SHE wil de stedelijke gebieden en groene parels van de regio meer van elkaar laten
profiteren. Vanuit deze unieke combinatie gaan Twentse stedelijkheid en groen voor goud. 50
3.3 SHE maakt de schaalsprong
Door te werken aan een samenhangend gebied met stedelijke interactie en landschappelijke
beleving, brengt SHE groen en stad bij elkaar. Beleving voor alle gebruikers staat hierbij
centraal. Het landschap wordt toegankelijker door betere connecties voor de voetganger, fietser en OV-gebruiker en aanwezige
schappelijke ontspanning samen. SHE maakt groen op verschillende niveaus. Er wordt met
vanuit een breed perspectief aan de toekomst. en nieuwe netwerken te cultiveren creëert
SHE een nieuw, eigen elan voor de toekomst. Werk-, woon- en leefkwaliteit komen samen in een gebied dat de balans vindt tussen
landschap en stedelijkheid, tussen rust en economische dynamiek.
nieuw perspectief gekeken naar de stadsran-
SHE overtuigt dat investeren in het hart van
elkaar direct ontmoeten als alternatief voor
bedrijfsleven en de brede samenleving, een
den, waarbij verstedelijking en groene luwte
suburbane gebieden. SHE nodigt mensen uit
tot hoogkwalitatief leven waarbij de geneugten van de stad en natuur altijd binnen handbereik zijn. Een lunchwandeling in het bos onder-
breekt de werkdag in het lab. Weids uitzicht over het Twentse landschap vanuit je
slaapkamerraam. Een middag zwemmen in de plassen voorafgaand aan het concert van je
favoriete band. Dat zijn het soort belevenissen die SHE tot een thuis maken en waarmee ze talent aan zich weet te binden.
steden en landschappen, samen met het
duurzame groeistrategie is. Voor de binding van de lokale bevolking, bedrijvigheid en
kennisinstellingen beschouwt SHE menselijke
als nuchterheid, eigenzinnigheid en trots
gekoppeld aan een sterk netwerk van bedrijven en samenleving. Ze vertaalt oude glorie
naar een postindustriële wedergeboorte. SHE wil een vooruitstrevend schakelpunt
zijn dat Hengelo, Enschede, Twente en het
buitenland met elkaar verknoopt. Een nieuw stedelijk milieu in het hart van Twente dat
appelleert aan de rijke historie, aan landschappelijke kwaliteiten, maar tegelijkertijd staat
voor nieuwe verbindingen tussen mensen en bedrijven. Dit is de totaalpropositie van SHE.
interactie als voedingsbodem en katalysator.
Hoe meer mensen elkaar tegenkomen, jong en oud, Twentenaren en bezoekers, bedrijven en burgers, hoe meer voedingsbodem voor stedelijke groei en brede welvaart wordt
gecreëerd. Zo was het immers ook in het
hoogtij van Twente vanuit de vooraanstaande industriëlen en de nabije woongebieden,
kwaliteiten als het water en de bossen worden
versterkt. De recreatieve waarde van het groen
“HET LANDSCHAP IS DE VERBINDENDE KWALITEIT VAN SHE”
zieningenstructuur. SHE gelooft in een
De totaalpropositie van SHE
51
Met deze propositie wordt de basis gelegd
3.4 De gezichten van SHE
gebied van Twente. Economie, natuur en
Hoe ziet SHE er in de toekomst uit?
stedelijke milieus vergroten de aantrekkings-
8 onontgonnen plekken binnen SHE
voor een schaalsprong voor het stedelijk
Op de volgende pagina’s worden
cultuur versterken elkaar. Nieuwe groene en
uitgelicht. De indicatieve collages
kracht op talent, stimuleren interactie en
zijn bedoeld als inspiratie voor
verbinden innovatief denken en maatschappe-
toekomstige planvorming voor zowel
lijke opgaven. Op deze vruchtbare bodem kan
locaties als voor de integrale, ruimtelijke
de Twentse top-technologie zich verder
gebiedsuitwerking van SHE. De locatie
ontwikkelen en haar agglomeratiekracht
van de diverse collages is terug te vinden
vergroten. Met de beoogde schaalsprong
op de eerdere kaarten in dit hoofdstuk.
voorziet SHE een stevige ontwikkelpotentie voor de gehele Spoorzone:
SHE’s ambitie
ca. 10.000 - 15.000 woningen
ca. 9.000 - 12.000 arbeidsplaatsen ca. 50.000 m2 voorzieningen*
*investering in bestaande en nieuwe m2
52
Huidige ambitie
ca. 6.000 woningen
ca. 3.000 arbeidsplaatsen
ca. 5.000 m2 voorzieningen
SHE is één van de grootste binnenstedelijk gebiedsontwikkelingen in de Euregio
(Twente, Achterhoek, Münsterland en
Osnabrückerland). In omvang maar bovenal
qua werkwijze en instelling. SHE doet de dingen net anders. SHE werkt samen tussen publiek, privaat en brede samenleving én over
gemeentegrenzen. SHE legt een unieke
puzzel vanuit innovatie, stad en landschap. SHE verbindt ratio en emotie. Kortom, SHE doet de dingen op zijn Twents.
Ontwikkelpotentie van SHE: Indicatief laadvermogen en mixgebaseerd op de beoogde stedelijke milieus en de planvoorraad (per 2022) binnen SHE. Op het gebied van voorzieningen wordt hoofdzakelijk ingezet op het versterken en uitbreiden van bestaande voorzieningen.
53
“SHE’S COMBINATIE VAN LANDSCHAP, STAD EN BEREIKBAARHEID IS EEN ONGEKENDE KATALYSATOR”
54
55
Huidig bedrijventerrein
H
Rigtersbleek als spannende
E
stadswijk met volop ruimte voor cultuur, wonen én werken
Havengebied Westerval als
H
stoer stedelijk district, met meer
E
intensieve bedrijvigheid en ruimte voor groen, mens en recreatie
56
57
Impuls voor de wijk Twekkelerveld:
H
Trouw aan de bestaande gemeen-
E
schap, met frisse nieuwe woon
plekken en kansen voor ontplooiing
Kennispark als stedelijke
H
innovatieknoop. Een plek
E
voor innovatie, bedrijfsleven, wonen én om te verblijven
58
59
H
De Zwaaikom als recreatie
E
bestemming, natuurhabitat en klimaatmachine
H
Actief en gezond stedelijk
E
leven rondom het FBK-stadion
60
61
H
Nieuwe betekenis voor de industriële
E
historie als stedelijke hub voor wonen, werken en ontmoeten
H
Een uitnodigende entree
E
voor de binnenstad
waar je trots op kan zijn
62
AAN DE SLAG
4
63
GEBIEDSONTWIKKELING STEDELIJK LEVEN IN HET GROEN
4.1 SHE als langjarig programma Het verwezenlijken van de ambities van SHE
Vanuit integrale gebiedsontwikkeling werkt
SHE investeert in nieuwe en verbeterde
en onderwijs. Met open vizier en voorbij de
verbinden van het groene goud tot een
Openbaar Vervoer (HOV) dat het gebied
traditionele structuren. Daarom wordt beoogd om SHE als gezamenlijk programma te
organiseren dat doorgaat waar de grenzen van de individuele gemeenten ophouden.
4.2 Drie programma’s voor SHE
AUTHENTIEK EN BELEEFBAAR
SHE draait om het ontwikkelen van een
totaalpropositie. Het is daarmee vanzelfspre-
kend dat het programma zich niet kan beperken tot enkel gebiedsontwikkeling of het neerleg-
gen van een economische agenda. Er moet op meerdere aspecten integraal geacteerd 64
grootstedelijk geheel. Een samenhangend
stedelijk gebied met meer ruimte voor wonen,
werken en recreëren binnen onderscheidende en inspirerende omgevingen. De inzet?
Investeren in de kwaliteit van het nu nog
onontgonnen groen en het toevoegen van
Stedelijk leven in het groen
van woningen en voorzieningen vraagt
om investeringen in nieuwe infrastructuur, deelmobiliteit en slimme oplossingen voor de parkeeropgave.
De mobiliteitssprong en het investeren
verstedelijking en groen, met aandacht voor
met bijbehorende mobiliteitssprong.
in de openbare ruimte als verbindende kwaliteit zijn randvoorwaardelijk voor het creëren
van een kwalitatief hoogwaardige stedelijke leefomgeving in het groen.
Hengelosestraat. Daarnaast vormen de F35
B Gebiedsmanagement:
ontsluit tussen de drie stations. De toevoeging
De Spoorzone staat voor een integrale
een drietal programma’s, ieder met eigen
A Gebiedsontwikkeling:
dwarsverbindingen met Hoogwaardig
hoogwaardig wonen, werken en voorzieningen
Momenteel is de meest gebruikte verbinding
speerpunten en projecten:
TOP TECHNOLOGY TWENTE
SHE aan het fysiek en mentaal uitbouwen en
worden om de beoogde schaalsprong vorm te geven. Vanuit dit gegeven wordt ingezet op
(INTER)NATIONAAL NETWERK
Stedelijk leven in het groen
vraagt om intensieve samenwerking op de
lange termijn tussen overheden, bedrijfsleven
GEBIEDSMANAGEMENT
A Gebiedsontwikkeling:
tussen beide gemeenten de Enschedese- en fietssnelweg en de spoorlijn twee ‘snelle aders’ in het gebied. Onderdeel van de mobiliteitssprong is het vergroten van de verbinding
opgave om de juiste balans te brengen in
klimaat, water en natuur. Groen is hierbij de
verbindende kwaliteit voor de gebiedsontwikkeling. Om het bestaande groen te ontginnen wordt geïnvesteerd in recreatieve verbindingen en langzaam verkeersroutes, het
doorbreken van fysieke barrières en de
verblijfskwaliteit. De groene kwaliteitsimpuls is voelbaar binnen de bestaande en nieuwe
stedelijke leefomgevingen, waardoor de snelle
en vertragende kant van SHE overal voelbaar is.
en toegankelijkheid van het tussengebied.
Authentiek en beleefbaar
C (Inter)nationaal netwerk:
Top Technology Twente
Mobiliteitssprong
Groen als verbindende kwaliteit
Toevoegen wonen, werken en voorzieningen
65
B Gebiedsmanagement:
C (Inter)nationaal netwerk:
Bij de ambitieuze schaalsprong van SHE is de
SHE bouwt verder door op de krachtige
Zowel nieuwkomers, Twentenaren, bedrijven
SHE zet met een stevige triple helix samenwer-
Authentiek en beleefbaar
SHE geeft invulling aan de groeipotentie van Hengelo, Enschede en Twente.
De brede verbinding van wonen, werken en voorzieningen is hierbij het uitgangspunt. Er wordt verstedelijkt en verdicht binnen
SHE maar dit betekent niet het simpelweg
toevoegen van torens en dichtheid. SHE zet in op dynamische gebiedsontwikkelingen, waarbij innovatie en nieuwe woon-werk
concepten vorm krijgen. Er wordt geïntensiveerd op binnenstedelijke plekken waar
interessante, gemixte woon-werkmilieus
mogelijk zijn die als voedingsbodem voor
SHE dienen. Daarnaast wordt geïnvesteerd in een forse kwaliteitsimpuls in bestaande
voorzieningen en worden nieuwe commerciële 66
sociale cohesie het belangrijkste bindmiddel. en bewoners, moeten zich verbonden voelen
met de regio, het gebied en met elkaar. Vanuit gebiedsmanagement krijgt deze verbinding
invulling. Zo komt het gebied tot leven en wordt de innovatie en uniciteit van de regio voor
iedereen beleefbaar. Vanuit de authenticiteit van de regio en de sterke lokale netwerken
wordt gewerkt aan een platform om nieuwe
Twentenaren wegwijs te maken en te binden.
Het gebied komt tot leven door het organiseren
Top-Technologie Twente
toptechnologische voedingsbodem.
king in op de topsectoren HTSM, MedTech en Energy die het gebied al rijk is. Overheid staat
hier samen met het onderwijs en bedrijfsleven voor aan de lat. Daarmee zet de regio zich
nog meer neer als een sterk, internationaal merk. Dat doet SHE uiteraard niet alleen,
maar in nauwe samenwerking met bestaande
organisaties en binnenlandse- en buitenlandse partners zoals de Universität Munster.
van maatschappelijke en inhoudelijke
evenementen die passen bij de toekomstige identiteit van SHE.
en culturele voorzieningen toegevoegd.
Verbinden wat er is en komt
Branding
67
In de vitrine en beleven
Triple helix versterken
Top-Technologisch Twente als internationaal brand
Lobby op regionaal, nationaal en internationaal niveau
4.3 Organisatie SHE is een integrale opgave die disciplines en gemeentegrenzen overstijgt. Daarom
SHE timmert nu al hard aan de weg richting
de programma’s integraal te organiseren.
Hengelo-Enschede. In lopende projecten zoals
is het van belang om (onderdelen binnen) SHE vraagt om programmatische sturing aangehaakt bij bestaande netwerken
en organisaties. Een duidelijk takenpakket én uitvoeringskracht is hierbij van belang: 1 Gebiedsontwikkeling:
een nieuw gezicht voor de Spoorzone
de impuls voor het Kennispark en de visie
Regie voeren op het totaalprogramma
en grensoverschrijdende investeringen.
ontwikkeling van de STORK locatie
komt het gedachtegoed nu al tot leven. En belangrijke gebiedsontwikkelingen
als Centrumkwadraat, Hart van Zuid en de of zijn in uitvoering. Hernieuwde Twentse trots wordt steeds meer voelbaar.
2 Gebiedsmanagement:
Met het bredere perspectief van SHE ontstaat
Coördineren en organiseren van
Enschede en Twente verdienen. SHE is
Authentiek en beleefbaar
gebiedsmanagement, placemaking
en maatschappelijke evenementen.
3 (Inter)nationaal netwerk:
Top Technology Twente
Aansluiten op huidige netwerken, bouwt relaties op en structuren doorbreken.
ruimte voor de ambitiesprong die Hengelo, het vierde blad aan het klavertje dat het
levensgeluk van de Twentenaren een boost geeft. Het staat symbool voor de perfecte eenheid. Een zeldzame mutatie van drie
stationsgebieden en twee steden tot één
visitekaartje voor top-technologisch Twente. Een plek waar het fijn leven is en een visitekaartje voor top-technologisch Twente.
Dit position paper is hiermee geen slotakkoord
SHE’s ambitie
maar een startschot. De komende periode
ca. 10.000 - 15.000 woningen
ca. 9.000 - 12.000 arbeidsplaatsen ca. 50.000 m voorzieningen* 2
Extra publieke investering: ca. €600.000.000 *investering in bestaande en nieuwe m
Huidige ambitie
ca. 6.000 woningen
ca. 3.000 arbeidsplaatsen
ca. 5.000 m voorzieningen 2
Publieke investering: ca. €270.000.000* *inclusief mobiliteitsmaatregelen
“SHE IS AL VOL OP STOOM!”
Binnenstad Hengelo staan in de startblokken
Groen en stedelijk leven
68
4.4 Niet alleen toekomst, SHE is al begonnen!
2
wordt SHE verder uitgebouwd. De ruimte-
lijk-programmatische visie wordt uitgewerkt in een of meerdere een ruimtelijk plannen
en vertaald naar een langjarig investeringsplan. De vervolgstappen voor SHE agenderen
ook een nieuwe fase voor de samenwerking
tussen de gemeenten Hengelo en Enschede en de andere publieke en private partners. SHE gaat immers niet om mooie woorden, maar om Twentse daden.
69
Dit position paper is het resultaat van
een intensieve samenwerking tussen
de gemeente Hengelo en de gemeente Enschede. De komende periode wordt
SHE verder uitgebouwd. Wilt u meer weten
u meer weten of betrokken raken? Neem dan contact op via ons centrale e-mailadres: SHE@Enschede.nl
Maart, 2023
70
71