Tussentijdse evaluatie kadernota Rondkomen met je inkomen
Tekst van het document
T U S SE N T I J D SE E VAL U AT IE K A D E R N O TA R O N D K O M E N M E T JE I N K O M E N
Rekeningen
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
2.0
3.0
4.0
I NL E I D I N G
I N H O U D S O P G AV E INLEIDING
1.0
2
Op 11 november 2020 heeft uw raad de Kadernota “Rondkomen met je inkomen” unaniem aangenomen. De kadernota geeft langere tijd richting aan het beleid rondom rondkomen met je inkomen. Het doel
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
3
is het vergroten van de bestaanszekerheid in Enschede. De kadernota kent daarom geen einddatum. De hoofddoelen zijn niet
1.0 OPHALEN INPUT MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES, DE BEWONERSADVIESRAAD SOCIAAL EN BIJ UW RAAD
SMART geformuleerd. De diverse initiatieven en het zorgen dat meer inwoners gebruik maken van “onze” instrumenten regelingen zijn wel
6
1.1
Evaluatie met de maatschappelijke partners
6
1.2
Evaluatie met de raad
7
1.3
Evaluatie met de bewonersadviesraad sociaal
7
1.4
Verwerken van de evaluatiepunten
7
2.0 STAND VAN ZAKEN PROJECTEN KADERNOTA
8
meetbaar gemaakt in de tijd. Dat staat in de KWIZ Armoedemonitor. Deze indicatoren staan ook jaarlijks genoemd in de begroting. De nota was het resultaat van een anderhalf jaar durend traject met ervaringsdeskundigen en maatschappelijke partners in onze stad. Daarom bepalen we ook de voortgang van de kadernota samen met onze maatschappelijke partners in de stad. In de kadernota stonden diverse acties om nieuwe initiatieven uit te werken en het bestaande beleid te versterken. Met deze evaluatie delen we de voortgang en stand van zaken van deze acties en
2.1
Gemeentelijke invloed
8
2.2
Inkomen
9
2.3
Inkomensondersteuning
10
2.4
Schulden
11
2.5
Communicatie, participatie, bereik en
met hun inkomen. Dat doen we door duurzame oplossingen voor
toegankelijkheid
schulden en armoede te ontwikkelen en door nieuwe problemen te
13
projecten met uw raad. Uw raad heeft in 2020 structurele financiële dekking beschikbaar gesteld voor deze nieuwe initiatieven. In de kadernota ‘Rondkomen met je inkomen’ staat dat we willen zorgen dat zoveel mogelijk van onze inwoners kunnen rondkomen
helpen voorkomen. Dit met aandacht voor de persoonlijke situatie
3.0 NIBUD MINIMA EFFECTRAPPORTAGE 2023
15
van inwoners en in goed vertrouwen. Wij zetten daarom in op een integrale benadering van rondkomen met je inkomen. Dat doen we
3.1
De Minima Effectrapportage 2023
15
2.2
Doorkijk naar 2024
15
2.3
Aanbevelingen Nibud
16
4.0 KWIZ ARMOEDEMONITOR 2020-2022
18
4.1
schuldhulpverlening en communicatie. Wij werken hiervoor nauw samen met onze maatschappelijke partners. Naast de werkzaamheden uit de kadernota heeft de gemeente de afgelopen jaren ook veel inzet geleverd voor de uitvoering van landelijke acties. Dat zijn acties zoals de energietoeslag (2x),
Benchmark met gemeenten met meer dan 100.000 inwoners
vanuit de beleidsterreinen inkomen, inkomensondersteuning,
19
noodfonds energie, kinderopvangtoeslagenaffaire, handreiking alleenverdieners, Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers (TOZO), Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) en Leefgeld vluchtelingen Oekraïne. Deze regelingen vallen niet onder de kadernota, maar drukten wel op de capaciteit van beleid en uitvoering. In de bijlage staat een overzichtstabel met alle acties voor landelijk en gemeentelijk beleid, moties, toezeggingen en vragen. Per onderwerp is aangegeven aan welk hoofddoel van de kadernota dit bijdroeg. Ook staat de relatie met de aanbevelingen vanuit de NIBUD MER 2023 en de stand van zaken in deze tabel.
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024
2
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
1.0
2.0
3.0
4.0
S A M E N VAT T I N G, C O N C L U S I E S E N A A N B E V EL I N G E N KWIZ ARMOEDEMONITOR: VRAAGT MEN ALLES AAN? STRUCTUUR VAN DE EVALUATIE
De KWIZ Armoedemonitor meet het bereik van de maatregelen. In
De kadernota ‘Rondkomen met je inkomen’ is vastgesteld eind 2020.
2020 bereikten de maatregelen in totaal 13.156 huishoudens. In
Deze evaluatie is bedoeld om te kijken waar we staan, hoe we het
2022 was dit gestegen naar 14.294. Ook kinderen weten we beter te
doen en of er bijstellingen in het beleid nodig zijn. Voor de evaluatie
bereiken: in de doelgroep van 4-18 jarigen zijn we van 4.104 in 2020
hebben onze netwerkpartners, de Bewoners Adviesraad Sociaal en
naar 4.449 in 2022 gegaan. Stichting Leergeld Enschede kon in 2022
de kamer EWIO input geleverd. De externe blik komt van de Minima
3.350 van deze kinderen bereiken (75%). Landelijk gezien is het
Effect Rapportage (MER) van het NIBUD en de gegevens over het
bereik van Leergeld in grote gemeenten rond de 40%.
bereik van onze maatregelen in de Armoedemonitor van KWIZ.
De kwijtschelding van de gemeentelijke belasting wordt door 87% van de doelgroep aangevraagd (landelijk 75%). De individuele
Voor een aantal projecten is in de kadernota geld vrijgemaakt: deze
inkomenstoeslag (40%) en collectieve zorgverzekering (48%)
evaluatie geeft aan wat er met deze projecten is gebeurd.
hebben een bereik dat vergelijkbaar is met andere gemeenten.
INVLOED OP ARMOEDE: WAAR STONDEN WE EN WAAR STAAN WE NU? De armoede in Enschede is de afgelopen 3 jaar licht gedaald: van 13.700 huishoudens in 2020 naar 13.000 huishoudens in 20221. Maar Enschede is nog steeds één van de armste gemeenten in Nederland: 1 op de 6 huishoudens leeft van een inkomen lager dan 120% van de bijstandsnorm. Als gemeente lossen we deze armoede niet op. We
ALS GEMEENTE LOSSEN WE D E A R M O E D E N I E T O P. W EL KUNNEN WE ERVOOR ZORGEN D AT K I N D E R E N G E W O O N M E E K U N N E N D O E N.
plakken pleisters op de ergste wonden met de individuele inkomenstoeslag, bijzondere bijstand, kwijtschelding gemeentelijke
BESTEDING EXTRA GELDEN KADERNOTA
belastingen, collectieve zorgverzekering en Stichting Leergeld. Ook
Met het vaststellen van de kadernota in 2020 heeft de raad extra
bieden we ondersteuning bij schulden en onderhouden we een netwerk
geld vrijgemaakt. Inclusief indexatie gaat het voor 2024 om
van organisaties die inwoners ondersteunen op allerlei gebieden.
€573.122. Met dit geld is een aantal projecten gerealiseerd (waaronder schuldhulpverlening voor jongeren met het Jongeren
NIBUD MINIMA EFFECT RAPPORTAGE 2023:
Perspectief Fonds, het ontwikkelen van de klantreis bij de
KAN MEN RONDKOMEN?
Stadsbank). Voor het project Sociaal Maatschappelijke Participatie
Het NIBUD heeft voor 10 huishoudtypes doorgerekend wat hun vrije
van jongeren loopt op dit moment een communicatieactie. Dit project
bestedingsruimte is. Zes van de tien onderzochte huishoudtypes
evalueren we eind 2024. Het project Budget Veilig heeft slechts
kunnen niet rondkomen, is hun conclusie. Dat zijn in Enschede
enkele deelnemers en we adviseren om daarmee te stoppen.
ongeveer 5.000 huishoudens. De gemeentelijke maatregelen maken wél verschil, vooral bij huishoudens met kinderen en bij zelfstandig
Een deel van die projecten kreeg hiervoor geld van buiten de
wonende 18-jarigen.
gemeente. Mede hierdoor is er geld overgebleven.
BELEIDSTERREIN
REALISATIE 2023
BEGROTING 2024
PROGNOSE 2024
Inkomen
19.500
81.386
3.000
Inkomensondersteuning
79.700
242.804
234.167
Schulden
141.669
213.932
140.000
Communicatie
23.414
35.000
35.000
Totaal
264.283
573.122
412.167
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024 1
CBS Armoedescan
3
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
1.0
2.0
3.0
4.0
EVALUATIE VAN NETWERKPARTNERS, BAS EN DE KAMER EWIO
De NIBUD MER 2023 toont aan dat de gemeentelijke maatregelen
Netwerkbijeenkomsten zijn belangrijk om elkaar te ontmoeten en
huishoudens ondersteunen. Toch kunnen nog steeds tussen de
om kennis uit te wisselen. Het netwerk moet elkaar nog beter leren
4.400-5.400 huishoudens niet rondkomen.
kennen, om te zorgen dat inwoners zo snel mogelijk de juiste hulp krijgen.
Als gemeente zijn we niet zichtbaar genoeg in de wijken en kijken we te weinig over grenzen van de beleidsterreinen heen.
De netwerkpartners vinden een persoonlijke aanpak dichtbij de bewoners belangrijk. Het gaat vaak niet alleen om de financiën in
AANBEVELINGEN
een gezin. Er kunnen meer problemen spelen. De Wijkwijzers en
Aanbevelingen voor het beleidsterrein
wijkcoaches hebben daarin verdere ondersteuning nodig. De
Rondkomen met je inkomen
gemeente moet daar meer regie in nemen.
Met de huidige maatregelen weten we vooral kinderen goed te ondersteunen. De NIBUD-aanbeveling om te werken met een
De kamer EWIO wil dat het bereik van het Kindpakket verder stijgt.
ongedeeld budget nemen we daarom niet over.
Het is dan goed als ook verzekeringsmaatschappijen aansluiten bij de vroegsignalering.
Het bereik verhogen van Stichting Leergeld Enschede, de kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen en de individuele
Het verder verhogen van het bereik is ook een belangrijk punt voor
inkomenstoeslag blijft een belangrijk doel. Daarnaast stellen we
de BAS.
voor om de individuele inkomenstoeslag (IIT) jaarlijks te indexeren. Dat doen we met het percentage waarmee de gemeentebegroting
CONCLUSIES
wordt geïndexeerd. Zo blijft de waarde van de IIT op peil.
De gemeente Enschede heeft een goed netwerk van professionals en vrijwilligers dat ervoor zorgt dat wij onze inwoners beter kunnen
De financiering kan vanuit het beschikbare budget van het product
ondersteunen. Dat zien we terug in de stijging van het bereik van
Inkomensondersteuning en de vrijgekomen extra gelden vanuit de
de maatregelen over de jaren 2020-2022. Vergeleken met andere
kadernota Rondkomen met je inkomen. De IIT valt onder de
gemeenten is dat bereik hoog (bron: KWIZ Armoedemonitor).
bijzondere bijstand. Het budget daarvan is hoog genoeg om de toename van het bereik van de IIT op te vangen. .
DOELSTELLINGEN VOOR HET BEREIK VOOR DE JAREN 2024-2027 MET DE BIJBEHORENDE KOSTEN BELEIDSTERREIN Vergroten bereik Stichting Leergeld Enschede
2024
BEREIK
2025
105.000
3.650
155.000
Leergeld Enschede: meer kinderen doen aan sport en/of cultuur Bereik individuele inkomenstoeslag verhogen Individuele inkomenstoeslag indexeren Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Totaal
105.000
BEREIK
2027
BEREIK
3.750 180.000
3.800 205.000
3.850
40.625
1.325
81.250
1.450 132.500
1.600
20.000
2.400
40.000
2.500
2.600
90%
215.625
2026
BEREIK
60.000
90%
301.250
90%
-
90%
397.500
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024
4
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
1.0
2.0
3.0
4.0
Overige aanbevelingen Gemeentelijk niveau: ▬ Zorg dat de gemeente zichtbaar is dichtbij de bewoners. Werk gebiedsgericht en zorg voor één toegang voor verschillende beleidsterreinen. Financiële problemen zijn vaak niet het enige probleem. ▬ Zorg dat we als gemeente een sociaal incassobeleid voeren. Dit doen we al voor Participatiewet-schulden, maar nog niet voor de gemeentelijke belastingen. Regionaal niveau: ▬ Breid de vroegsignalering uit met signalen van verzekeringsmaatschappijen. Landelijk niveau: ▬ Zorg voor een goed sociaal minimum, conform het advies van de commissie sociaal minimum in 2023. ▬ Zorg voor een stelsel dat bestaanszekerheid waarborgt. Het systeem van toeslagen is een grote bron van bestaansonzekerheid.
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024
5
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
1.0
2.0
3.0
4.0
1.0 O P H A L E N I N P U T M A AT S C H A P P EL I JK E O R G A N I S AT I E S, D E B E W O N E R S A D V I E S R A A D SOCIA AL EN BIJ U W R A A D
1.1
EVALUATIE MET DE MAATSCHAPPELIJKE PARTNERS
Vooral bij meervoudige problematiek is het voor vrijwilligers vaak lastig om de juiste ingang bij de gemeente te vinden. Daarnaast
Aan het onderwerp ‘Rondkomen met je inkomen’ werken we in
kan meer aan nazorg gedaan worden. De schuldenvrij partners
Enschede samen met een grote groep maatschappelijke partners.
vragen de komende tijd speciale aandacht voor ondernemers.
Deze partners waren de afgelopen jaren belangrijk in de uitvoering
▬ Vooral de bijeenkomsten in klein verband zijn zeer belangrijk: dat
van diverse acties. Ook hebben zij een grote rol in het vergroten van
creëert de korte lijntjes. Dit zijn het schuldenvrij overleg,
het bereik van maatregelen. Zij hebben op verschillende manier input geleverd voor deze evaluatie.
kindpakket overleg, werkgroepsessies communicatie. ▬ Alleenstaanden en werkenden hebben meer aandacht nodig. Werkenden kunnen moeilijk bij de Wijkwijzers terecht door de
De conclusies en aanbevelingen zijn:
openingstijden.
▬ De partners vinden het schuldenvrij overleg waardevol:
▬ Ouderen kunnen juist bij migranten ervoor zorgen dat zij jongere
Inhoudelijk kennis delen en het ontstaan van korte lijntjes zijn
generaties op mogelijke ondersteuning gaan wijzen. Zoek contact
daarbij belangrijk. Het lukt om pijnpunten boven water te krijgen en richting oplossingen te gaan. De partners hebben rechtstreeks contact met de inwoners in de stad. Door deze bijeenkomsten zitten we dicht bij de inhoud en uitvoering. ▬ De netwerkbijeenkomsten, 3 à 4 keer per jaar, zijn een mooi
met deze ouderen. ▬ Onderzoek of sport- en culturele verenigingen meer kunnen doen qua signalering. ▬ Een persoonlijke aanpak werkt goed, maar de werkdruk van veel professionals is daarvoor te hoog. Men ziet steeds verschillende
moment om te netwerken. Dat doen we naar aanleiding van één
mensen en dat maakt vertrouwen opbouwen moeilijk. Warme
of meerdere inhoudelijke thema’s.
doorverwijzing wordt in theorie omarmt. In de praktijk is dit
▬ In Nederland zijn we niet gewend te praten over geld. Dit maakt het bereiken van inwoners met schulden moeilijker.
lastiger. Landelijk werkende stichtingen werken vaker met centrale regels en systemen.
▬ Ook het doorbreken van het leven in armoede bij de nieuwe generatie(s) blijft lastig. Het aantal inwoners met schuldenproblematiek groeit. Om deze mensen te bereiken doen we al veel maar het kan nog beter. Duidelijk maken welke hulp er is en waar deze hulp te vinden is. Inzetten op meer huisbezoeken in het kader van vroegsignalering. We moeten inzetten op preventie door cursussen/trainingen en samenwerking met het onderwijs en werkgevers. ▬ Onderzoeken of een anonieme manier van hulp zoeken mogelijk is. ▬ Toegankelijk zijn daar waar de inwoner zich prettig voelt. Maar ook door nog meer op het goede gesprek in te zetten. Dat moeten we niet direct vragen naar allerlei aan te leveren gegevens. We willen de inwoner bij de hand nemen en begeleiden maar ook vooral in zijn waardigheid laten. ▬ De gemeente moet beter de regie nemen bij het ondersteunen van vrijwilligers. Dat is een aandachtspunt voor de komende jaren.
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024
6
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
Tijdens de netwerkbijeenkomst van 5 oktober 2023 waren 90
▬ De deelnemers aan de netwerkbijeenkomsten gebruiken deze
2.0
3.0
4.0
1.3
deelnemers van maatschappelijke organisaties aanwezig. Hier werd het volgende opgehaald:
1.0
EVALUATIE MET DE BEWONERSADVIESRAAD SOCIAAL (BAS) Op 20 februari 2024 is met de werkgroep Armoede, Schuldhulp en
vooral voor het halen of delen van kennis en voor de verbinding
Minima van de Bewoners-adviesraad Sociaal gesproken. De
met elkaar.
presentaties en conclusies die tijdens de bijeenkomst met de kamer EWIO zijn gebruikt zijn gezamenlijk doorgenomen en besproken.
▬ Men mist bij de netwerkbijeenkomsten de verbinding met
Hun adviezen zijn:
ervaringsdeskundigen. ▬ Ook zou men graag een aantal schuldeisers (energiemaatschappij,
▬ Het beleid om in te zetten op vergroting van bereik heeft hun steun.
zorgverzekering) in het netwerk zien.
▬ Het idee voor een ongedeeld budget voor minima raden zij af. In
▬ Een doelgroep die men mist zijn de jongeren.
situaties met schulden komen deze gelden niet ten goede aan de
▬ Schaamte, trots, taboe en angst zijn helaas nog steeds grote
kinderen.
obstakels richting het vragen om hulp.
▬ De werkgroep blijft periodiek in contact met de beleidsadviseurs
▬ Bureaucratie en de weg niet weten maken het lastig om hulp te
van Rondkomen met je inkomen over het beleid.
vragen. Dit komt ook door een lage taal- en/of digi-vaardigheid. Kunnen de wijkcoaches hier meer in betekenen? Als men wel hulp vraagt, dan komt men langs verschillende routes bij de organisaties in ons netwerk terecht.
1.2
EVALUATIE MET UW RAAD
1.4
VERWERKEN VAN DE EVALUATIEPUNTEN VAN MAATSCHAPPELIJKE PARTNERS, DE RAAD EN DE BAS De genoemde punten gaan vooral over bejegening van mensen,
Op 22 januari 2024 hebben we met uw raad in de kamer EWIO een
toegang en toegankelijkheid en bereik: deze punten pakken we
bijeenkomst georganiseerd. Dit ging over de Minima
samen met het netwerk op. De gemeente moet zichtbaar zijn dichtbij
Effectrapportage van het Nibud, de armoedemonitor ven KWIZ en de
de bewoners. Werk gebiedsgericht en zorg voor één toegang voor
eerste evaluatie van de Kadernota Rondkomen met je inkomen. Ook
verschillende beleidsterreinen.
waren een aantal maatschappelijke partners aanwezig. Tijdens dit gesprek hebben we het volgende opgehaald:
Vooral stichting Leergeld Enschede ziet mogelijkheden voor het
▬ Uw raad maakt zich zorgen over het bereik van de maatregelen:
verhogen van het bereik binnen de huidige doelgroep. De norm van
waarom lukt het niet om alle (ouders van) kinderen in armoede te
120% van het wettelijk sociaal minimum blijft staan. Wel krijgen ze
bereiken?
de mogelijkheid om ook te kijken naar het besteedbaar inkomen. Zo
▬ Behoud van waardigheid en grip op eigen leven zijn belangrijk.
kunnen mensen die net boven de 120%-norm zitten, toch hulp
Hoe zorgt de gemeente dat inwoners dan toch de ondersteuning
krijgen. Stichting Leergeld Enschede heeft nu afspraken staan met
krijgen die zij nodig hebben?
andere organisaties voor een warme doorverwijzing van mensen. Zij
▬ Krijgt de gemeente signalen van verzekeringsmaatschappijen bij
merken dat zij hierdoor meer mensen weten te bereiken.
de vroegsignalering? Dat zijn vaak de eerste rekeningen die niet Uw raad heeft al geld beschikbaar gesteld voor het uitbreiden van de
betaald worden. ▬ Willen inwoners niet liever één gezicht voor alle hulpvragen zien? Maken wij het niet te moeilijk voor de inwoners? ▬ Wat zijn de mogelijkheden voor de groep huishoudens die net boven de 120% inkomensnorm zitten?
vroegsignalering. In 2024 worden meer mensen gezet op het bereiken (telefonisch en met huisbezoeken) van mensen. Ook kijken we naar de mogelijkheid om van meer partijen signalen te ontvangen.
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024
7
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
1.0
2.0
3.0
4.0
2.0 S TA N D VA N Z A K E N P R O JE C T E N K A D E R N O TA
2.1
INLEIDING: GEMEENTELIJKE INVLOED OP RONDKOMEN MET JE INKOMEN Op armoede en bestaanszekerheid heeft een gemeente slechts
Veel inwoners in Enschede kunnen niet rondkomen met het inkomen. Voor hun is hulp beschikbaar bij onze maatschappelijke partners en de gemeente. Zij ondersteunen de mensen die het financieel niet redden.
zeer beperkt invloed (zie Figuur 1). De werkgelegenheid, de stand van de economie en de landelijke maatregelen bepalen het grootste
In dit hoofdstuk geven we een actuele stand van zaken van wat
deel. Het systeem van lonen, uitkeringen en toeslagen is lastig
bereikt is met de initiatieven uit de kadernota. Deze zijn betaald met
voor huishoudens met een laag inkomen. Er zijn onderzoeken
de extra middelen die we van uw raad hebben gekregen. We
gedaan naar de toeslagenaffaire en wat de hoogte van het sociaal
evalueren de initiatieven kort volgens de hoofdstukindeling
minimum in Nederland moet zijn. Deze onderzoeken hebben een
(inkomen, inkomensondersteuning, schulden en communicatie)
aantal zwakke plekken in het stelsel van sociale zekerheid
van de kadernota.
blootgelegd. Het is aan de landelijke politiek om daar structurele oplossingen voor te vinden. In de meeste verkiezingsprogramma’s van de landelijke politieke partijen vinden we dan ook het begrip “bestaanszekerheid” terug.
Figuur 1 Gemeentelijke invloed op rondkomen met je inkomen.
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024
8
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
2.2
1.0
2.0
3.0
INKOMEN
REDEN GEEN KWIJTSCHELDING
AANTAL
BETER OVERZICHT FINANCIËN (BUDGET VEILIG)
Geen aflossing naar draagkracht
99
Niet ingezetene register
86
WSNP/MSNP
65
Meerdere redenen
65
Derdenbeslag
29
Onbekend
29
Stadsbank Oost Nederland.
Dwangbevel/vonnis Rechtbank
20
KWIJTSCHELDING VAN PARTICIPATIEWET
Geen medewerking draagkracht
10
Overdracht deurwaarder
8
Ondermijnende activiteiten
5
Eindtotaal
416
4.0
Inwoners in onze stad hebben soms moeite met het budgetteren van de inkomsten en uitgaven. Zij kunnen op vrijwillige basis het budget laten beheren door de Stadsbank Oost Nederland. Inwoners met een uitkering kregen deze mogelijkheid rechtstreeks aangeboden. Daarnaast hebben we een communicatiecampagne ingezet onder inwoners die geen uitkering hebben. Helaas hebben we maar drie aanmeldingen gehad. Aanbeveling We stellen voor om dit initiatief te beëindigen. De huidige deelnemers kunnen hun budget blijven laten beheren door de
SCHULDEN NA 3 OF 10 JAAR In de kadernota is het kwijtschelden van participatiewetschulden aangekondigd. Mensen moeten naar vermogen aflossen op de schulden. Na 3 of 10 jaar kan de gemeente dan de schuld kwijtschelden. De termijn van 3 jaar geldt voor niet verwijtbare schulden. De termijn van 10 jaar geldt voor verwijtbare schulden. Hiermee is het beleid van de gemeente gewijzigd. Schulden hoeven niet altijd meer volledig afbetaald te worden. Uw raad heeft extra budget beschikbaar gesteld. In juli 2022 is gestart om 1.011
CONCLUSIE
dossiers te beoordelen. De resultaten van dit onderzoek staan in
Er is voor ruim 2,2 miljoen euro aan oude participatiewetschulden
onderstaande tabellen.
kwijtgescholden. De gemeente heeft hiervoor het initiatief genomen. Cliënten hoeven geen kwijtscheldingsverzoek in te dienen. Het nieuwe werkproces van kwijtschelding van
RESULTATEN ONDERZOEK KWIJTSCHELDING PARTICIPATIEWETSCHULDEN
AANTAL
Vordering geheel kwijtgescholden
433
Vordering gedeeltelijk kwijtgescholden
111
Onder voorwaarden kwijtgescholden
6
Niet inbaar2 of administratieve correctie3
45
Niet kwijtgescholden
416
Beoordeelde debiteuren
1.011
Participatiewetschulden is ingevoerd. Nieuwe schulden die ouder zijn dan 3 of 10 jaar en waarop naar vermogen is afgelost, worden automatisch kwijtgescholden. Dit initiatief uit de kadernota is volgens planning afgerond.
Mensen die bijvoorbeeld al meer dan 10 jaar in het buitenland zijn en er is geen zicht meer op terugkeer naar Nederland 3 Foutieve aanvraag/onterecht aangemaakt werkproces 2
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024
9
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
2.3
IN KOMENSO N D E R S T E U N I N G
1.0
2.0
3.0
4.0
FONDS BIJZONDERE NODEN ENSCHEDE (EXTRA GELD VOOR COMPUTERS)
UITBREIDING KINDPAKKET (EMPOWERMENT VOOR KINDEREN
Fonds Bijzondere Noden krijgt nu jaarlijks €5.000 voor de aanschaf
EN INDIVIDUELE INKOMENSTOESLAG)
van computers voor huishoudens in Enschede die te weinig geld
Uw raad heeft de verordening Empowerment (Kinderen in hun
hebben om een computer aan te schaffen. Schoolgaande kinderen
kracht) vastgesteld. Jaarlijks kunnen organisaties die kinderen
kunnen een computer krijgen via Stichting Leergeld Enschede.
zelfbewustzijn geven en stimuleren hun eigen kracht te activeren
Voor mensen met een visuele handicap is een aanvraag bij de
subsidie aanvragen. Eén van die organisaties is Het Fort. Twee
zorgverzekering mogelijk. Is een computer nodig vanwege
middagen in de week leren kinderen daar de vaardigheden die ze
re-integratie, dan kan dat vanuit het Participatiebudget.
nodig hebben om van hun leven een succes te maken. Conclusie Individuele Inkomenstoeslag (IIT)
Initiatief is uitgevoerd.
De Individuele Inkomenstoeslag voor huishoudens met schoolgaande kinderen is verhoogd. Deze bedragen worden niet
Aanbeveling
jaarlijks geïndexeerd. IIT is voor huishoudens die 5 jaar of langer
Geen apart bedrag alloceren voor computers. FBNE kan dit
een inkomen op bijstandsniveau hebben.
meenemen in de totale subsidieaanvraag.
Alleenstaande of alleenstaande ouder
BEDRAG
VERORDENING: SOCIAAL MAATSCHAPPELIJKE PARTICIPATIE
€114
Tot 18 jaar kunnen kinderen in Enschede sporten en cultuur
(18-23 JAAR) beoefenen op kosten van Stichting Leergeld Enschede. Voor de
Gehuwden of gehuwde ouders
€162
Kind jonger dan 12 jaar
€65
Kind tussen de 12 en 18 jaar
€130
leeftijdscategorie van 18 tot 23 jaar met een laag inkomen bestond in Enschede nog geen voorziening. Uw raad heeft voor deze groep jongeren de verordening sociaal maatschappelijke participatie vastgesteld. In 2022 hebben 82 jongeren en in 2023 134 jongeren een bedrag van 100 euro gekregen. Hiermee kunnen ze deelnemen aan sociaal maatschappelijke activiteiten.
Conclusie De nieuwe initiatieven die onder Empowerment voor kinderen
Conclusie
vallen en verhoging van de IIT voor huishoudens met schoolgaande
Initiatief is volledig uitgevoerd, maar het bereik is laag. We willen
kinderen zijn volledig uitgevoerd.
het bereik van deze regeling in de komende jaren vergroten. In 2024 is een campagne ingezet onder de doelgroep jongeren tussen
Aanbeveling
de 18 en 23 jaar. We wijzen deze groep op de mogelijkheid van een
De bedragen voor de IIT zijn de laagste in Twente. De bedragen
vergoeding voor sociaal maatschappelijke activiteiten.
groeien nu niet mee met de inflatie. Indexeer de bedragen met het index-percentage van de gemeentebegroting. Zo blijven budget en
Aanbeveling
uitgaven beter in balans.
We evalueren de maatregel eind 2024 op de volgende punten: bereik, kosten van de uitvoering en bijdrage aan het doel.
Probeer het bereik van de IIT te verhogen. De KWIZ Armoedemonitor geeft aan dat de IIT een bereik heeft van rond de 40%. Dit is vergelijkbaar met het bereik in andere gemeenten.
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024
10
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
2.4 SC HULDEN
1.0
2.0
3.0
4.0
Conclusie Initiatief is uitgevoerd met de inzet van eigen middelen van de
JONGEREN PERSPECTIEFFONDS
brancheorganisatie NVVK en eigen personele capaciteit van de
Vanaf halverwege 2022 hebben 118 jongeren (tot 27 jaar) uit
Stadsbank Oost Nederland. Het geld van de gemeente Enschede is
Enschede actief deelgenomen aan deze integrale aanpak.
daarom niet gebruikt.
Stadsbank Oost Nederland voert dit uit. Meer tijd en aandacht voor jongeren heeft geleid tot een lagere uitval en recidive. De
Aanbeveling
doorlooptijden binnen de huidige dienstverlening zijn korter. Meer
Doorgaan met het collectief regelen van schulden.
jongeren maken gebruik van budgetbeheer in plaats van beschermingsbewind. De gemiddelde schuldenlast binnen deze aanpak
EÉN LOKET / LAAGDREMPELIGE TOEGANG (SCHULDEN),
ligt op ruim €15.000,- (excl. studieschuld). Bij een ruime meer-
BUDGET ADVIES TEAM WIJKWIJZERS
derheid van de jongeren is er een structurele oplossing gevonden.
Bij de Wijkwijzers kunnen inwoners op een laagdrempelige wijze
Zij kregen een herfinanciering, passende betalingsregeling of een
budgetadviezen krijgen. Bij het geven van budgetadviezen kijkt
saneringskrediet. Wat opvalt is dat geen enkele jongere een beroep
men ook naar de hoogte van de schuld. Voor een relatief kleine
heeft moeten doen op de WSNP. Schuldeisers zijn vaak bereid mee
schuld sluit men een betalingsregeling. Gaat het om hogere
te werken aan schuldhulpverlening.
schulden, dan verwijst men vanuit de Wijkwijzers “warm” door naar de Stadsbank Oost Nederland.
Conclusie De laagdrempelige aanpak van het Jongeren Perspectieffonds
We willen de verdere samenwerking met de maatschappelijk
bereikt veel jongeren. Meer dan de helft van de jongeren heeft een
partners versterken. De Kledingbank en het Meubeldepot moesten
structurele oplossing gekregen voor de schulden.
op korte termijn op zoek naar een nieuw onderkomen. De Voedselbank is gehuisvest aan de Hengelosestraat met een
Aanbeveling
tijdelijke vergunning. Zij moesten ook op zoek naar een nieuwe
Dit initiatief continueren en uitbreiden. Met de Stadsbank gaan we
locatie. Het college heeft onderzocht of we de maatschappelijke
in overleg om meer dienstverlening voor jongeren met
partners langdurig samen kunnen onderbrengen. Halverwege het
problematische schulden te organiseren. Dit doen we op natuurlijke
jaar verhuizen ze naar de nieuwe plek aan de Haaksbergerstraat.
vindplekken van jongeren.
We voorkomen hiermee dat de partners telkens weer moeten verhuizen. Ook versterken we hiermee de samenwerking tussen
COLLECTIEF SCHULDEN REGELEN
de partners.
Bij het regelen van schulden gaat het om snelheid en zorgvuldigheid. Snelheid is van belang omdat anders de schuld steeds verder
Conclusie
oploopt. Dat komt door de bijkomende incassokosten. Zorgvuldig-
De budgetadviesteams in de Wijkwijzers zijn een laagdrempelige
heid is belangrijk omdat we alle schulden meenemen in een schul-
voorziening in de wijken voor inwoners met vragen over geld en
dregeling. We maken collectieve afspraken met grote organisaties.
schulden. De gezamenlijke huisvesting van de Kledingbank,
Daarom hoeven we niet op individueel niveau te onderhandelen
Voedselbank en het Meubeldepot versterkt de samenwerking met
over het afkooppercentage van de schuld.
onze maatschappelijke partners. Dat is ook een punt uit het coalitieakkoord.
De branchevereniging (NVVK) van de Stadsbanken heeft collectieve contracten voor het regelen van schulden. Deze gaan uit van een
Aanbeveling
vast afkooppercentage van de schuld. De contracten zijn afgesloten
Zorg dat de gemeente zichtbaar is dichtbij de bewoners. Werk
met: Belastingdienst, CAK, CJIB, UWV, SVB, DUO, Menzis. Steeds
gebiedsgericht en zorg voor één toegang voor verschillende
meer organisaties maken afspraken voor collectief schuld regelen
beleidsterreinen. Financiële problemen zijn vaak niet het enige
met de NVVK. In de kadernota was voor het collectief schulden
probleem in een gezin.
regelen een budget gereserveerd. Dit budget was niet nodig omdat de branchevereniging (NVVK) van de Stadsbanken en de Stadbank Oost Nederland dit heeft betaald.
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024
11
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
1.0
2.0
3.0
NAZORG EN COACHING (NIEUW DIENSTVERLENINGSMODEL
We ontwikkelen het huidige werkproces door. De raad heeft geld
STADSBANK)
vrijgemaakt voor uitbreiding van de formatie. Zo verwachten we
De gemeente Enschede werkt aan de schuldhulpverlening voor
onze inwoners beter te kunnen ondersteunen. Persoonlijk contact
onze inwoners. Dat doen we samen met 20 andere gemeenten in
is het meest effectief bij het voorkomen van problematische
Twente en Oost Gelderland in de Gemeenschappelijke Regeling
schulden. Daar willen we dan ook meer gebruik van maken. Hierbij
(GR) Stadsbank Oost Nederland. Namens onze gemeente voert de
staat de inwoner centraal. Er is persoonlijk contact en we
Stadsbank de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) uit.
versterken de in- en externe samenwerking. We streven naar een
4.0
duurzame (financiële) zelfredzaamheid van onze inwoners. Per In 2024 is een nieuw bekostigingsmodel bij de Stadsbank gestart.
kwartaal komen er ongeveer 2.500 meldingen via vroegsignalering
Dit bekostigingsmodel maakt een indeling tussen
bij de gemeente binnen. Daarvan bereikt het team vroegsignalering
basisdienstverlening overeenkomstig de Wgs, de bestaanskosten
1.400 huishoudens.
en aanvullende schuldhulp dienstverlening. In 2023 begon de Stadsbank met het nieuwe dienstverleningsmodel de “Klantreis”.
Conclusie
Hiermee is een nieuwe koers ingezet, gericht op de menselijke
Met de inzet van de middelen uit de kadernota zijn er enkele
maat. Dit betekent extra inzet van de Stadsbank op:
systeemwijzigingen doorgevoerd. Het Rijk stelde voor
▬ meer intensief contact met de klant en snel handelen;
vroegsignalering 2023 extra middelen beschikbaar. In december
▬ het opstellen van een individueel Klantplan. Het Klantplan is
2023 heeft uw raad besloten om deze middelen voor meerdere
gericht op resultaten en eigenaarschap van de klant voor zijn
jaren te reserveren. Hiermee breiden we de capaciteit van het team
specifieke financiële situatie;
vroegsignalering uit met 2,7 fte.
▬ op- en afschalen van de dienstverlening door de klant te volgen en te sturen op redzaamheid. Uitstroom op basis van vermogen.
Aanbeveling
Ontwikkeling van de klant door middel van coaching;
Zorg dat we als gemeente zelf ook een sociaal incassobeleid
▬ terugkoppeling en afstemming met gemeenten over voortgang en benutten van voorzieningen, en
voeren. Dit doen we al voor Participatiewet-schulden, maar nog niet voor de gemeentelijke belastingen.
▬ versterken financiële vaardigheden voor een duurzaam effect en intensiveren van nazorg. Conclusie In 2023 startte de Stadsbank Oost Nederland met het nieuwe dienstverleningsmodel: “de Klantreis”. Tegelijkertijd voerde de Stadsbank ook coaching en nazorg in. De middelen van de Kadernota waren hiervoor niet nodig. Het Rijk heeft extra middelen gegeven voor schuldhulpverlening. Daar is dit van betaald. WIJZIGINGEN WET GEMEENTELIJKE SCHULDHULPVERLENING (VROEGSIGNALERING) Sinds 2021 is vroegsignalering een wettelijke taak van gemeenten. Dit is geregeld in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). Gemeenten ontvangen maandelijks meldingen van betalingsachterstanden vanuit de vaste lastenpartners. Dit zijn energie- en waterleveranciers, zorgverzekeraars en woningcorporaties. Vroegsignalering is de manier om te voorkomen dat betalingsachterstanden verder oplopen. In de meeste gevallen kent de schuldhulpverlening van de gemeente de inwoners die via vroegsignalering binnenkomen nog niet. Dit zorgt er dus voor dat we al in een vroeg stadium onze inwoners hulp kunnen bieden.
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024
12
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
2.5
COMMUNICATIE, PARTICIPATIE, BEREIK EN TOEGANKELIJKHEID
1.0
2.0
3.0
4.0
Ad 2. De samenwerking van gemeente met partners en partners onderling versterken In verschillende werkgroepen met netwerkpartners zijn
Communicatie heeft als doel het bereiken van inwoners. Dit is
gezamenlijke communicatiestrategieën ontworpen. We werken
nodig voor het behalen van de doelen van gemeente. Het gaat over
praktisch samen en stellen doelen (van communicatie)
het verbeteren van toegankelijkheid van voorzieningen. En over
gezamenlijk centraal. De netwerkpartners zien de doelgroep die de
bijdragen aan het goede gesprek. Daarmee creëren we een goed
gemeente probeert te bereiken. Zo benutten we ook (ervarings)
klimaat waarin iedere partij zijn eigen verantwoordelijkheid voelt
kennis van binnen en buiten de gemeente.
en neemt in Enschede. We ondersteunen de netwerkpartners van ‘Rondkomen met je inkomen‘ in de onderlinge communicatie. We
WERKGROEP COMMUNICATIE KINDERARMOEDE
ontwerpen acties, campagnes en middelen om het bereik van onze
De werkgroep Kinderarmoede (o.a. Stadsbank, Stichting Leer-
maatregelen te verhogen. Zo participeren de netwerkpartners in
geld Enschede, Alifa, FBNE, Kledingbank, Voedselbank) heeft
het ontwerpen én het uitvoeren van het gemeentelijk beleid.
een campagne ontworpen rond de belofte “Ieder kind doet mee in Enschede”. Daarbij was de kop “Weet jij hoe het is?” gemaakt
2.5.1 PIJLERS VOOR DE COMMUNICATIE VOOR ‘RONDKOMEN
om te prikkelen. Hierop zijn goede reacties ontvangen, ook vanuit
MET JE INKOMEN‘
de media. Deze campagne loopt inmiddels enkele jaren en wordt
De belangrijkste pijlers voor de communicatie rondom het beleid
steeds verder aangescherpt
van ‘Rondkomen met je inkomen‘ zijn: WERKGROEP SCHULDEN BIJ WERKENDEN
1. Het faciliteren van het netwerk ‘Rondkomen met je inkomen‘.
Deze werkgroep (o.a. Stadsbank, werkgeversdienstverlening gemeente Enschede, DCW, Voedselbank, Kledingbank) heeft een pilot “financiële fitheid” ontworpen. Deze is getest bij DCW, ondersteund
2.
De samenwerking van gemeente met partners en
door een informatiemarkt en een speciale krant. Deze pilot is ook
partners onderling versterken.
interessant voor andere werkgevers.
3.
Het vertalen van kennis en wetenschap naar meer direct
WERKGROEP NETWERKCOMMUNICATIE
duidelijke taal. Werken aan beter toegankelijke
De werkgroep Netwerkcommunicatie (o.a Alifa, Domijn, Stadsbank,
communicatie (en gezamenlijke dienstverlening).
DPE, M-Pact, Sociaal Steunpunt, Incluzio, Wijkteams en Wijkwijzers) kijkt naar de manier waarop het netwerk ‘Rondkomen met
4. Het ontwikkelen van een meer open en leergierige
je inkomen‘ met elkaar wil communiceren. Interne communicatie
houding bij de gemeente. Hierbij mag data een grotere
rondom vragen als: Hoe weet je wie wat doet? Hoe kom ik met de
rol spelen.
juiste persoon in contact? Wat speelt er in het netwerk (nieuws)?
Ad 1. Het faciliteren van het netwerk ‘Rondkomen met je
Dat zijn de vragen die de werkgroep wil beantwoorden. De
inkomen‘
behoefte is inmiddels bepaald. In 2024 leidt dit tot een project om
Elk jaar organiseren we 3 à 4 netwerkbijeenkomsten. Presentaties
een keuze te maken voor een systeem die dit kan ondersteunen.
door experts geven dan nieuwe inzichten over armoede en schulden. In actieve sessies werken de deelnemers aan het versterken van het netwerk en het delen van kennis. Hier ontmoeten netwerkpartners elkaar en ontstaan nieuwe ideeën en samenwerkingsverbanden. Het schoollunches-initiatief is daar een mooi voorbeeld van.
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024
13
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
1.0
2.0
3.0
Ad 3. Vertalen van kennis en wetenschap naar meer direct
2.5.2 CAMPAGNES EN MIDDELEN
duidelijke en toegankelijke communicatie
Op de volgende thema’s voeren we jaarlijks terugkerende
Wat stress (tekort) doet met het menselijk brein is inmiddels
campagnes :
redelijk goed bekend. Deze kennis benutten we bij het vormgeven
▬ Kindpakket (gericht op ouders, kinderen en omgeving)
van communicatie. Ook verspreiden we lessen over stress
▬ Rondkomen met je Inkomen
sensitieve dienstverlening in het netwerk. Er zijn educatieve video’s gemaakt over wat stress met je brein doet. De video’s laten zien hoe je daarmee om kunt gaan. De video’s zijn gericht op gebruik in het
4.0
(breed aanbod en handelingsperspectief) ▬ Schuldenvrij (doorbreken taboe en voorlichting handelingsperspectief)
onderwijs en ontwikkeld samen met onderzoekers van Saxion. Deze kennis benutten we en blijven we verspreiden met als doel bewustwording en verbetering van communicatie en
Middelen die we hierbij inzetten zijn o.a.: ▬ Mupi’s (grote reclameborden), huis-aan-huis (verhalen en
dienstverlening op verschillende plekken.
advertenties), wijkkranten, nieuwsbrieven, advisering op direct
Ad 4. Ontwikkelen van een meer open en leergierige houding
media-inzet en Google-advertenties.
contact (bijvoorbeeld briefcontact), video’s en animaties, sociale Hierbij mag data een grotere rol spelen. Waar mogelijk meten we het effect van de communicatie. Door concrete doelen te koppelen
▬ Communicatie gaat ook vaak via (en met) partners (met bijv. flyers, instructies etc.).
aan acties kunnen we zien wat het beste werkt. Daarvan leren we. Zo zijn er bijvoorbeeld Google Ad-words campagnes opgezet rondom de termen als ‘snel geld lenen’ en ‘geld lenen met BKR’. Mensen uit Enschede die daarop zochten kregen een advertentie van de gemeente Enschede voor schuldhulpverlening te zien. Tijdens de campagne steeg het aantal kliks op verschillende pagina’s met voorlichting. Ook steeg het aantal aanvragen bij de Stadsbank voor schuldhulpverlening. Er zijn uiteraard meerdere manieren om mensen te bereiken en effect te meten. Ook hiervoor is samenwerking met de partners voor goede voorlichting en toeleiding tot dienstverlening belangrijk.
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024
14
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
1.0
2.0
3.0
4.0
3.0 N I B U D M I N I M A EFF E C T R A P P O R TA G E 20 2 3 In de Minima Effectrapportage onderzoekt het NIBUD het effect van landelijke en lokale inkomensondersteunende regelingen op het inkomen van huishoudens. Dit doen zij voor huishoudens met een laag inkomen. Zij doen dit door bij een aantal huishoudtypen de bestedingsruimte inzichtelijk te maken. Het NIBUD maakt hierbij onderscheid tussen de meest noodzakelijke kosten voor levensonderhoud en de kosten die nodig zijn om sociaal te kunnen participeren in onze samenleving. Dat zijn kosten voor contributies/ abonnementen, bezoek ontvangen en op bezoek gaan, vakantie/ uitgaan en vervoer.
3.1
DE MINIMA EFFECTRAPPORTAGE 2023 VAN ONZE GEMEENTE Het NIBUD geeft aan dat – inclusief de energietoeslag - twee huishoudtypen te maken hebben met een maandelijks tekort:
3.2
▬ Paren met twee oudere kinderen, op alle onderzochte inkomensniveaus (400-500 huishoudens in Enschede)5 ▬ Zelfstandig wonende 18-jarige (100-300 huishoudens)
DOORKIJK NAAR 2024 Een aantal landelijke maatregelen wijzigen in 2024. Het NIBUD heeft voor een aantal huishoudtypen doorgerekend wat dit betekent. ▬ Alleenstaande met bijstand: koopkracht daalt met €64 per maand, tekort loopt op naar €80-100 per maand
Zonder de energietoeslag kunnen 5 van de 10 onderzochte huishoudtypen niet rondkomen.
▬ Paar met 2 kinderen met bijstand: koopkracht stijgt met €84 per maand, tekort blijft hoog op €150-180 per maand.
▬ Alleenstaande tot de AOW-leeftijd op 100 en 110 procent (3.000-3.500 huishoudens) ▬ Paar zonder kinderen tot de AOW-leeftijd op 100 en 110 procent (700-800 huishoudens) ▬ Paar met twee jonge kinderen op 100 en 110 procent
Voor bovenstaande cijfers is gerekend met de situatie waarbij alle gemeentelijke regelingen zijn aangevraagd, maar zonder een energietoeslag. Het is voor huishoudens met een laag inkomen wel mogelijk een beroep te doen op het landelijk noodfonds energie.
(200-300 huishoudens) ▬ Paar met twee oudere kinderen op 100 t/m 130 procent (400-500 huishoudens) ▬ Zelfstandig wonende 18-jarige (100-300 huishoudens) Van de 15.500 huishoudens met een inkomen tot 130% van het wettelijk sociaal minimum konden 4.400-5.400 huishoudens in 2023 niet rondkomen zonder de steun van de energietoeslag.
5
De aantallen huishoudens zijn een schatting op basis van de CBS Armoedescan en de KWIZ Armoedemonitor.
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024
15
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
3.3
AA NBEVELI N G E N N I B U D
1.0
2.0
3.0
4.0
Wat doen we in Enschede: Inwoners met een laag inkomen die vanwege medische redenen
Het NIBUD heeft negen aanbevelingen geformuleerd. Bij deze
extra stookkosten hebben kunnen gebruik maken van de
aanbevelingen geven we aan wat we binnen Enschede hier al aan
bijzondere bijstand. Daarnaast heeft onze gemeente de volgende
doen en welke aanbeveling wij overnemen.
voorzieningen om de energielasten te verlagen: het Energieloket, het lokale Noodfonds energie bij het Fonds Bijzondere Noden
1. STIMULEER GOED FINANCIEEL BEHEER
Enschede en een Witgoedregeling. Ook het landelijke noodfonds
Bijvoorbeeld door gerichte communicatie te stimuleren met hulp
energielasten is weer opengesteld. Het noodfonds energie bij
van verschillende lokale organisaties, waaronder die in de gezond-
FBNE blijft bestaan tot 1 mei 2024.
heidzorg. En zorg voor eenvoudige procedures met betrekking tot
Overnemen of niet:
toekenning, bijvoorbeeld door aanvragen te combineren.
Het huidige beleid voldoet op dit moment.
Wat doen we in Enschede: Begeleiding voor goed financieel beheer bieden de Stadsbank en
4. BRENG DUIDELIJK DE VOORDELEN VAN DE COLLECTIEVE
onze eigen wijkcoaches al aan. Andere organisaties/projecten die
ZORGVERZEKERING ONDER DE AANDACHT +
begeleiding bieden voor goed financieel beheer zijn: het Budget
5. ZIE ER OP TOE DAT DEELNEMERS AAN DE COLLECTIEVE
Advies Team, Thuisadministratie en de consulenten van het team
ZORGVERZEKERING HET ‘JUISTE’ PAKKET KIEZEN
Vroegsignalering.
Wat doen we in Enschede:
Overnemen of niet:
Jaarlijks organiseren wij in de maanden november en december
Deze voorzieningen in onze stad zijn op dit moment toereikend om
samen met Menzis een voorlichtingscampagne om de collectieve
inwoners te begeleiden bij een goed financieel beheer.
zorgverzekering voor minima (CZM) te promoten. Daarnaast versturen wij jaarlijks een persoonlijke brief aan Enschedese
2. VERMINDER NIET-GEBRUIK REGELINGEN
inwoners met een Participatiewet-uitkering die nog geen gebruik
Het is belangrijk voor mensen met een laag inkomen om gebruik te
maken van de CZM.
maken van alle landelijke- en gemeentelijke regelingen. Alleen als
Ook instrueren we (een afvaardiging van) wijkcoaches en
men alle inkomensondersteunende voor regelingen gebruikt, kan
informeren we zorgaanbieders over de CZM. In vier Wijkwijzers
men (bijna) rondkomen.
konden inwoners op inloopspreekuren een persoonlijk advies
Wat doen we in Enschede:
krijgen. Bestaande verzekerden ontvangen van Menzis bij hun
Wij geven met folders, filmpjes en directe doorverwijzingen naar
nieuwe polisblad informatie over de verschillende pakketten en de
onze lokale partners bekendheid aan onze lokale regelingen.
belangrijkste wijzigingen. Nieuwe klanten kunnen via de landelijke
Mogelijkheden om ons bereik te vergroten onderzoeken we per
website Gezond Verzekerd hun pakketten afsluiten. Ze vinden op
huishoudtype. Het bereik van de gemeentelijke regelingen wordt
deze site informatie van de gemeente Enschede. Een keuzehulp
behandeld bij het hoofdstuk over de KWIZ Armoedemonitor.
begeleid ze in het kiezen van pakketten. Deze mogelijkheid biedt
Overnemen of niet:
ook de website van Menzis zelf. Wij wijzen inwoners op deze
Het bereik verhogen van Stichting Leergeld Enschede, de
opties. De keuze voor het uiteindelijke pakket blijft altijd een
individuele inkomenstoeslag en de kwijtschelding gemeentelijke
individuele afweging.
belastingen nemen wij over in ons beleid.
Overnemen of niet: Het huidige beleid voldoet op dit moment. Dit betekent wel dat het
3. HELP ENERGIELASTEN VERLAGEN
verhogen van het bereik van de CZM geen doel op zich is: we
Het Nibud adviseert ook om voor huishoudens met een hoger
onderschrijven het belang van de juiste zorgverzekering. Dat kan
inkomen de mogelijkheid van bijzondere bijstand open te houden.
ook een standaard basisverzekering zijn.
Deze huishoudens hebben vanwege de hoge energieprijzen moeite met rondkomen. Hetzelfde geldt voor huishoudens met een bovengemiddeld hoog energieverbruik, bijvoorbeeld als gevolg van een medische aandoening of een energie-onzuinige woning. Ook voor deze huishoudens is een (extra) tegemoetkoming vanuit de gemeente zeer wenselijk.
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024
16
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
1.0
2.0
3.0
4.0
6. OVERWEEG EEN ONGEDEELD BUDGET VOOR DE KOSTEN VAN KINDEREN Bij een ongedeeld budget besluit een inwoner zelf wat men hiervoor aanschaft. Wat doen we in Enschede: Enschede heeft bewust gekozen voor verstrekking in natura, om te zorgen dat dit ook echt bij de kinderen terecht komt. Voor onze doelgroep is stabiliteit en voorspelbaarheid van regelingen een groot goed. We vinden het op dit moment geen goed voorstel om te gaan experimenteren met een ongedeeld budget voor de kosten van kinderen. De landelijke initiatieven met een ongedeelde budget blijven we volgen. We wachten de landelijke resultaten af van de experimenten met het ongedeelde budget voor kinderen. Overnemen of niet: Niet overnemen. 7. ONDERZOEK DE MOGELIJKHEID OM SOCIALE PARTICIPATIE VOOR VOLWASSENEN TE VERGOEDEN Wat doen we in Enschede: De raad heeft de verordening Sociaal Maatschappelijke Participatie voor jong volwassen (18-23 jaar) vastgesteld. Jongeren met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum kunnen jaarlijks 100 euro aanvragen in de kosten om deel te kunnen nemen aan sociaal maatschappelijke activiteiten. Overnemen of niet: Geen aanpassing van het huidige beleid. De verordening evalueren we eind 2024. 8. STIMULEER PAREN MET OUDERE KINDEREN BIJ HET VERHOGEN VAN HUN INKOMEN Overnemen of niet: We gaan een nadere analyse van ons bijstandsbestand maken van deze paren in Enschede.
Dan kijken we of er nieuw beleid op dit onderwerp mogelijk is. We informeren uw raad als de analyse van ons bestand is afgerond. 9. LAAT (MEER) WERKEN LONEND ZIJN Overnemen of niet: Als werken meer loont dan voorkomt dat een armoedeval. Gemeenten mogen geen beleid ontwikkelen voor inkomenspolitiek. Om werken meer te laten lonen moet op landelijk niveau het beleid wijzigen.
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024
17
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
1.0
2.0
3.0
4.0
4.0 K W I Z A R M O E D E M O N I T O R 20 20-20 2 2 AANTAL BEREIKTE MINIMAHUISHOUDENS: JAAR
HUISHOUDENS
2020
13.156
2022
14.294
VERHOUDING MINIMAHUISHOUDENS VS. ACHTERGROND IN % 10
3
87
Nederlandse achtergrond
12
3
85
Westerse migratieachtergrond
Dit cijfer laat zien dat het bereik de afgelopen jaren is toegenomen: meer mensen weten de weg te vinden naar de rondkomen met je inkomen-regelingen van de gemeente Enschede. Dit betekent niet dat de armoede is toegenomen. De cijfers van het CBS laten juist
33
63
Niet-westerse migratieachtergrond
een lichte daling zien van het aantal huishoudens met een inkomen
Minimahuishoudens tot 100%
tot 120% van het wettelijk sociaal minimum. Wel weten we nu dat
Minimahuishoudens tot 120%
huishoudens die op 130% of 140% van het sociaal minimum zitten
Niet-Minimahuishoudens
ook moeilijk kunnen rondkomen. AANTAL BEREIKTE MINIMAKINDEREN
4
INKOMENSBRON MINIMAHUISHOUDENS
JAAR
AANTAL MINIMAKINDEREN
2020
4.774 (4-18 jaar: 4.104)
2022
5.308 (4-18 jaar: 4.449)
AOW
20,1% 42,9% 37%
Pwet Overig inkomen
Hiervoor geldt hetzelfde: we zien het bereik van de maatregelen toenemen, niet het aantal kinderen in armoede. HERKOMST MINIMAHUISHOUDENS
42,9% van de minimahuishoudens heeft een uitkering vanuit de Participatiewet. 20,1% van de minimahuishoudens heeft AOW 37,0% van de minima huishoudens heeft een andere inkomensbron. We zien de laatste jaren het aandeel AOW-ers licht stijgen en het Nederlandse achtergrond
47,6%
37,7%
14,7%
aandeel Participatiewet licht dalen.
Westerse migratieachtergrond Niet-westerse migratieachtergrond
47,6% van de minimahuishoudens heeft een Nederlandse achtergrond. 37,7% van de huishoudens een niet-westerse achtergrond. Maar…, slechts 13% van de huishoudens met een Nederlandse achtergrond is een minimahuishouden, tegen 37% van de huishoudens met een niet-westerse achtergrond (zie de grafiek hiernaast).
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024
18
SAMENVATTING, CONCLUSIES & AANBEVELING
1.0
2.0
3.0
4.0
GEBRUIK VAN DE MINIMAREGELINGEN 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0
Bijzonder bijstand
Individuele inkomenstoeslag
Kwijtschelding gemeentelijke belastingen 2020
Collectieve zorgverzekering
Stichting Leergeld Enschede
2022
Het grootste bereik heeft de kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen: hier maken meer dan 10.000 huishoudens gebruik van. In bovenstaande grafiek is de lichtrode staaf het bereik in 2020 en toont het rode gedeelte de toename van het bereik in 2022. Alle regelingen hebben een groter bereik in 2022 dan in 2020. De kanttekening voor Stichting Leergeld Enschede is dat 2020 een coronajaar was, waarin beduidend minder is aangevraagd voor bijvoorbeeld schoolreisjes.
4.1
BENCHMARK MET GEMEENTEN MET MEER DAN 100.000 INWONERS KWIZ maakt armoedemonitoren voor meerdere gemeenten. In de vergelijking tussen gemeenten met meer dan 100.000 inwoners en Enschede zien we dat het bereik van de bijzondere bijstand, de individuele inkomenstoeslag en de collectieve zorgverzekering vergelijkbaar zijn met andere gemeenten. Enschede heeft bij de kwijtschelding gemeentelijke belastingen en vooral bij Stichting Leergeld een hoger bereik. ARMOEDEMONITOREN GEMEENTEN MET MEER DAN 100.000 INWONERS 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
Bijzonder bijstand
Individuele inkomenstoeslag
Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Landelijk
Collectieve zorgverzekering
Stichting Leergeld Enschede
Enschede
EVALUATIE KADERNOTA ‘RONDKOMEN MET JE INKOMEN’ - APRIL 2024
19