Routekaart Waardevol oud worden 2024-2040 (aangepast)
Tekst van het document
W A A R D E V OL O U D W O R D E N I N E N SC H E D E R O U T E K A A R T 20 2 4-20 4 0
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
IN H OU D SOPG AVE INLEIDING
3
BIJLAGEN
13
Leeswijzer
4
Bijlage 1 Zorg en ondersteuning
13
1. VERGRIJZING IN BEELD
8
Bijlage 2 Wonen
16
Bijlage 3 Arbeidsmarkt
19
1.1 De vergrijzing is een succes!
8
Bijlage 4 Mantelzorg
20
1.2 Een succes met maatschappelijke impact
8
Bijlage 5 Eenzaamheid
23
Economie en arbeidsmarkt
9
Bijlage 6 Gezondheid
25
Wonen en de woonomgeving
9
Bijlage 7 Sociale basis
27
Gezond leven en de sociale basis
9
Bijlage 8 Economie
30
Zorg en ondersteuning
10
Bijlage 9 Openbare ruimte
32
Bijlage 10 Cultuur
35
Bijlage 11 Innovatie in de zorg
37
Bijlage 12 Mobiliteit
39
2. SAMENWERKING
11
2.1 Een integrale blik
11
2.2 Lokale samenwerking
12
2.3 Regionale samenwerking
12
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
2
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
INLEI DING
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
OMZIEN NAAR ELKAAR Het wordt belangrijker dan ooit dat we omzien naar elkaar. We gaan toe naar een structureel personeelstekort in de zorg en dat betekent dat er een groter beroep gedaan
Voor u ligt “Waardevol oud worden”, een nota met routekaart die de impact van de
zal worden op mantelzorgers en vrijwilligers. De komende generaties ouderen bieden
vergrijzing voor Enschede op hoofdlijnen in beeld brengt. De vergrijzing is één van de
een heel potentieel aan vitale vrijwilligers met levenservaring dat de samenleving enorm
grote veranderingen van de komende decennia. De veranderende samenstelling van
kan verrijken.
de bevolking heeft invloed op heel veel onderdelen van ons dagelijks leven. EEN STAD (IN)GERICHT OP ONTMOETING De toenemende vergrijzing is weliswaar een groot vraagstuk, maar niet iets dat we als
We moeten een stad gaan maken die is ingericht op ontmoeting. We bouwen geen
“probleem” willen beschouwen. Nederlanders worden gemiddeld steeds ouder en blijven
huizen, we bouwen aan gemeenschappen. Bij het inrichten van de openbare ruimte en de
tot op hogere leeftijd gezond. Mensen zijn na het pensioen vaak actief als vrijwilliger,
keuzen rondom voorzieningen staan positieve gezondheid en sociale kwaliteit centraal.
verenigingslid of als betrokken grootouder. De toename van het aantal ouderen met
Zo stimuleren we een sterke samenleving die de veranderingen die vergrijzing met zich
alle ervaring - en vrije tijd - die zij hebben, is van waarde voor de samenleving en in dat
meebrengt goed kan opvangen.
opzicht is de vergrijzing een kans. Tegelijkertijd ligt er de uitdaging om de groep ouderen die niet meer zo zelfstandig is, zo te blijven ondersteunen dat ook zij een waardevol leven
AANDACHT VOOR ONZE MANTELZORGERS
kunnen blijven leiden.
Mantelzorgers zijn waardevol en het beroep op hen wordt de komende jaren zwaarder. Binnen de ondersteuning aan inwoners met beperkingen is nadrukkelijk aandacht nodig
We willen de vergrijzende stad een samenleving laten zijn waarin al onze inwoners een
voor de mantelzorgers en deze moeten beroep kunnen doen op respijtzorg zodat zij hun
waardevol leven kunnen leiden. Een aantal uitgangspunten is dan belangrijk.
taak kunnen volhouden en ook voor hen een waardevol leven mogelijk blijft.
WAARDEVOL OUD WORDEN
GOEDE ZORG VOOR WIE DAT NODIG HEEFT
We moeten het als een plicht beschouwen dat onze inwoners op een waardevolle manier
Tot slot houden we vast aan het uitgangspunt dat iedereen die echt professionele
oud kunnen worden. De bijdrage die ouderen al hebben geleverd aan de samenleving
ondersteuning nodig heeft, dat ook krijgt. We zullen meer moeten doen aan omzien
verdient respect. Tegelijkertijd moeten we openstaan voor de ervaring en de wijsheid die
naar elkaar en vrijwillige inzet, maar wie niet zonder kan moet goede professionele
ouderen te bieden hebben, bijvoorbeeld als vrijwilliger. Omdat de bijdrage van ouderen
ondersteuning krijgen. Dat geldt voor de mensen die niet meer in staat zijn om hun leven
van waarde is, maar ook omdat deze nodig zal zijn.
zelfstandig te leiden, maar zeker ook voor hun mantelzorgers.
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
3
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
LEESWIJZER
Ook al ben ik met pensioen, ik onderhoud contact met mijn oude werkgever. Soms belt
Omdat de vergrijzing op zoveel onderdelen van ons dagelijks leven invloed heeft,
hij met een vraag. Ik vind het fijn dat ze aan mij denken en waarde hechten aan mijn
is het een illusie om vanuit één beleidsstuk een route naar de toekomst vast te stellen.
kennis. Het is fijn om te merken dat ik er toe doe.
11
12
Eerder is het andersom: er kan feitelijk geen beleid meer zijn, zonder dat we ons afvragen wat de impact van vergrijzing op het vraagstuk is. De vergrijzing vraagt om
Eén van de respondenten uit het gemeentelijk woonbehoefteonderzoek,
een interdisciplinaire aanpak waarbij we binnen en buiten onze organisatie op veel
januari 2024
onderwerpen samenwerken en op elkaar afgestemde beleidslijnen uitzetten. Deze nota geeft informatie over de beleidsterreinen: zorg en ondersteuning, In deze nota geven we u een beknopt beeld van het thema vergrijzing binnen de
arbeidsmarkt, economie, innovatie, wonen, openbare ruimte, mobiliteit, sociale basis,
bestaande gemeentelijke beleidskaders. We laten zien welke stappen al zijn voorzien
cultuur, eenzaamheid, gezondheid en mantelzorg.
om te zorgen dat iedereen in Enschede waardevol oud kan worden en welke kansen en uitdagingen er op de verschillende thema’s aankomen. Verder geven we weer
Voor de overzichtelijkheid hebben we deze beleidsterreinen gebundeld tot vier
welke kaders in ontwikkeling zijn en wanneer uw raad hier iets van mag verwachten.
hoofdthema’s:
We zorgen dat het thema vergrijzing in deze nieuw te ontwikkelen (beleids-)kaders
▸ Economie
nadrukkelijk en integraal aan de orde komt. Op deze manier kan uw raad met volledige achtergrondinformatie inhoudelijk bijsturen op het moment dat een beslissing moet worden genomen die van invloed is op hoe we in Enschede met de vergrijzing omgaan.
Economie, arbeidsmarkt en innovatie ▸ Wonen Wonen, openbare ruimte en mobiliteit ▸ Gezondheid Gezondheid, sociale basis, cultuur en eenzaamheid ▸ Zorg en ondersteuning
Weet je wat het ergste is van oud worden? Het woordje “nog”. Mensen zeggen me vaak
Zorg en ondersteuning en mantelzorg
dat ik er “nog” goed uitzie, dat ik “nog” een goed geheugen heb of ze zijn verbaasd dat ik “nog “ geïnteresseerd ben in politiek. Alsof dat op mijn leeftijd een grote verdienste is.
In de paragraaf hierna is een routekaart opgenomen waarop te zien is wanneer voorstellen richting uw raad komen. Daarnaast is de nota aangevuld met bijlagen: één
Greta Vandeborne, spreker congres Thuis in je wijk
per betrokken beleidsterrein. In de bijlagen gaan we dieper in op het thema. Hier vindt u
Den Bosch, 13 maart 2024
een beschrijving van het huidig beleidskader en een overzicht van de aandachtspunten die de vergrijzing op dat terrein met zich meebrengt. WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
4
HOOFDSTUK
1
2
1
BIJLAGEN
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
ROU TEK A A R T VERGR IJZING W O NE N
GEZO N D HEI D
€ EC O N O M IE
ZORG E N O N DERS TEU NING
R O U T EK A A R T
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
5
HOOFDSTUK
1
2
1
BIJLAGEN
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
OV-VISIE
INZET SPUK-GALA EENZAAMHEID
BELEIDSKADER GEZOND ENSCHEDE
UITVOERINGSAGENDA EAA 2024
ECONOMISCHE VISIE
UITVOERINGSPLAN WERKPLEIN TWENTE
DISCUSSIENOTA DUURZAME WMO
OMGEVINGSVISIE UITVOERINGSAGENDA CREATIEVE BROEDPLAATSEN MANTELZORG (SPUK)
NIEUWE REGELS KLIMAAT EN WATER ADAPTATIEPLAN GROENNORMEN BELEIDSKADER SOCIALE BASIS BELEIDSNOTA BEWEGEN, SPELEN EN SPORTEN
€
DOORSTROMINGSBELEID UITVOERINGSPROGRAMMA’S GEZOND ENSCHEDE
2025 Q2
VERORDENING CULTUUR/ EVENEMENTEN
2025 Q1
REGIONALE WOONZORGVISIE
2024 Q4
2024 Q2
WOONVISIE
2024 Q3
2024 Q1
ROU TEK A A R T VERGR IJZING
WOONVISIE
INTEGRAAL PLAN MANTELZORG
ACTUELE VISIE OP DIENSTVERLENING
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
6
2
BIJLAGEN
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
2025 Q4
HUMAN CAPITAL AGENDA
PRE MANTELZORGWONINGENBELEID
WMO BELEIDSPLAN
VISIE OP DE STADSPARKEN
2026
2025 Q3
2 0 27 EENZAAMHEID/ SPUK EINDEVALUATIE
CONCESSIE BUS
2 0 39 / 2 0 4 9
2 0 2 9 / 2 0 39
2028
ROU TEK A A R T VERGR IJZING
12
2050
1
HOOFDSTUK
MOBILITEITSVISIE IN 2030 CONCESSIE OV TREIN/ BLAUWNET IN 2034 PLAN MEDTECH 2030
EVALUATIE BELEID CULTUUR/EVENEMENTEN
VOORSTEL VERVOLG SAMEN1-ENSCHEDE 2026 E.V.
€
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
7
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
1. VERGR IJZING IN BEEL D
1.1
1.1 DE VERGRIJZING IS EEN SUCCES!
Niet alleen het aantal ouderen neemt toe, maar het aandeel 80+’ers in die groep stijgt ook.
De afgelopen (ruime) eeuw zijn de leef- en werkomstandigheden in Nederland erg
Dat noemen we “dubbele vergrijzing”. Mannen worden op het moment gemiddeld bijna
verbeterd. Ook de mogelijkheden in de gezondheidszorg zijn enorm vooruitgegaan
80 jaar en vrouwen 83 jaar. En het CBS gaat in er de meest recente bevolkingsprognose
en daarbij hebben we een sociaal zekerheidsstelsel. We worden hierdoor gemiddeld
uit dat mannen in 2060 gemiddeld bijna 87 jaar worden en vrouwen zelfs 90 jaar.
ouder en kunnen ervoor kiezen om minder kinderen te krijgen. Dat we de komende jaren steeds meer ouderen en steeds minder jongeren in Nederland hebben, is dus de
We worden ook anders oud dan vroeger. Een steeds groter deel van de ouderen is relatief
uitkomst van twee succesvolle demografische ontwikkelingen.
gezond. Zij hebben levenservaring te bieden en (vrije) tijd en kiezen ervoor - door bijvoorbeeld vrijwilligerswerk - om mee te blijven doen in onze samenleving.
Relatieve geboorte en sterfte
1.2
1.2 EEN SUCCES MET MAATSCHAPPELIJKE IMPACT De effecten van de dubbele vergrijzing zijn en worden op allerlei terreinen merkbaar. In deze paragraaf schetsen we in vogelvlucht de effecten, kansen en bedreigingen. Bevolking naar leeftijd ABF- regio Enschede
Bron: CBS 200 jaar en Statline (vanaf 1995) Bron: ABF-PRIMOS, 2023 - 2050
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
8
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
ECONOMIE EN ARBEIDSMARKT
beloopbare straten en stoepen, duidelijke looproutes met voldoende plekken om even te
Vergrijzing betekent meer gepensioneerden en minder mensen op de arbeidsmarkt.
zitten en veilige verkeersoplossingen. Daarnaast speelt de nabijheid van voorzieningen
Werkgevers zullen meer moeite moeten doen om voldoende gekwalificeerde mensen
een belangrijke rol, een winkel op loopafstand bijvoorbeeld. Tot slot is ook het groen en
te vinden. Dat kan nadelig zijn voor de economische groei, maar het biedt ook kansen.
klimaatbestendig inrichten van de stad belangrijk, zodat bijvoorbeeld de temperatuur in
De krappe arbeidsmarkt vraagt om (nog) meer innovatie: nieuwe technologie, andere
de woonomgeving niet te hoog oploopt.
12
manieren van opleiden, arbeidsmigratie en onze inzet op het aantrekken en vasthouden van GEZOND LEVEN EN DE SOCIALE BASIS
talent dragen bij aan een gezonde economische ontwikkeling.
Wanneer we willen dat ouderen betrokken blijven en een waardevol leven kunnen leiden, Er ontstaan ook meer kansen voor mensen die nu maar moeilijk aan werk komen
moeten we zorgen dat zij op een laagdrempelige manier kunnen blijven meedoen aan
vanwege een (arbeids-)beperking. Werkgevers zullen anders moeten gaan kijken
activiteiten, of die zelf kunnen opzetten. Er is een sterke sociale basis nodig die mensen
naar werkprocessen om een grotere diversiteit aan banen te creëren. In de zorg
in staat stelt de regie over hun leven te houden, in samenwerking met hun sociale
gebeurt dat al met nieuwe banen op mbo-niveau 2. Tenslotte biedt het grotere aandeel
omgeving.
gepensioneerden kansen voor de vrijetijdseconomie. WONEN EN DE WOONOMGEVING Een belangrijke voorwaarde voor ouderen om zelfstandig te kunnen blijven is een geschikte woning. Samen met diverse partijen in de stad willen we ervoor zorgen dat er de komende jaren voldoende woningen gebouwd worden die geschikt zijn voor ouderen. Op die manier kunnen zij doorstromen naar een passende woning en komen er tegelijkertijd woningen vrij voor gezinnen. Behalve naar geschikte woningen moeten we ook goed kijken naar de woonomgeving. Een goed ingerichte openbare ruimte draagt bij aan het langer en op een prettige manier zelfstandig kunnen blijven. Door de openbare ruimte zo in te richten dat er vanzelf ontmoetingen plaatsvinden tussen mensen, bijvoorbeeld. Maar natuurlijk ook door te zorgen dat mensen zo min mogelijk belemmeringen ervaren. Denk aan prettig
Bron: ZonMw, gezondheid en klimaatmaatregelen
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
9
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Dit draagt ook bij aan de vermindering van eenzaamheid en sociaal isolement. Daarnaast
Daarnaast is het belangrijk dat we inzetten op sociale kwaliteit, toegankelijkheid, het
is het van belang in te zetten op een gezonde leefstijl. Hoe gezonder iemand is, hoe
versterken van zelfredzaamheid en het bieden van ondersteuning door middel van
makkelijker het wordt om mee te kunnen blijven doen.
algemene voorzieningen. Dat betekent dat we ondersteuning (nog) meer voorliggend
12
moeten gaan bieden, als integraal onderdeel van de gewone wijk- en buurtvoorzieningen. Enschede heeft een relatief grote – en groeiende - groep inwoners die het netwerk en de vaardigheden mist om problemen zelf of binnen het eigen netwerk op te lossen. Deze inwoners hebben baat bij een meer collectieve aanpak, met sterke wijk- en buurtnetwerken en voldoende voorzieningen. Dit zorgt voor een goede sociale kwaliteit in onze buurten, en dat is iets waar alle inwoners profijt van hebben. Het versterken van de sociale basis en het vormgeven van een meer collectieve aanpak is iets dat de gemeente niet kan zonder samenwerking met inwoners en met organisaties als woningcorporaties, zorg-, welzijns- en onderwijspartijen en nog veel meer maatschappelijke partners. ZORG EN ONDERSTEUNING
Bron: SER, impact van de vergrijzing (‘Zorg voor de toekomst’)
Door onder andere de vergrijzing wordt de druk op de Wmo de komende jaren hoger. Waar we nu vooral inzetten op individuele voorzieningen, wordt dit in de komende jaren steeds minder houdbaar. We zullen meer moeten inzetten op collectieve oplossingen, oog moeten hebben voor innovatieve manieren van (samen)werken en ook voor (technologische) hulpmiddelen die het leven kunnen vergemakkelijken en minder personele inzet vragen.
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
10
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
2. SA MEN W ER K ING
2.1
2.1 EEN INTEGRALE BLIK
1. Een voldoende en voldoende gevarieerd woonaanbod voor ouderen.
Zoals hierboven te lezen is, heeft de vergrijzing impact op veel verschillende
We sturen op voldoende woningen - in allerlei variaties - die zelfstandig blijven wonen
(beleids-)terreinen, zowel binnen het sociaal- als het fysiek domein.
vergemakkelijken, maar ook clusters woningen waar zwaardere zorg mogelijk is.
Multidisciplinair kijken naar wat nodig is wordt steeds belangrijker. De vergrijzing
2. Het behouden en versterken van de zelfredzaamheid van ouderen.
vraagt om veranderingen die niet binnen één beleidsterrein worden opgelost.
We informeren en adviseren inwoners over wat er nodig is om zelfredzaam te blijven en
Daarnaast zijn de gevolgen zo met elkaar verweven dat beleidswijzigingen op het ene
bieden daar ook mogelijkheden voor. We vragen hierbij inwoners om ook zelf stappen te
terrein ook weer gevolgen hebben voor de aanpak van de vergrijzingsopgave op een
zetten, bijvoorbeeld door op tijd naar een geschiktere woning te verhuizen.
ander terrein.
3. Zorgzame buurten. We kijken gebiedsgericht naar wat nodig is op het gebied van woningen en voorzieningen,
De Omgevingsvisie - die nog moet worden vastgesteld - geeft ons straks de kaders om
waarbij het faciliteren van ontmoeting centraal staat en er aandacht is voor sociale
(nog) integraler naar de stad te kijken. De vergrijzing en het effect hiervan zullen hierin
kwaliteit, de ondersteuningsbehoeften van ouderen en van mantelzorgers. Belangrijk
worden meegenomen.
hierbij is om al deze elementen op elkaar af te stemmen. 4. Samenwerking met onze partners.
De - op 3 april 2023 door uw raad vastgestelde - woonzorgvisie ouderen is het eerste
We realiseren ons dat de doelen uit de visie niet haalbaar zijn zonder goede
beleidsdocument dat domein-overstijgend ingaat op verschillende thema’s die belangrijk
samenwerking met partners in de stad en werken in gezamenlijk aan de opgaven met
zijn vanwege de toenemende vergrijzing. De woonzorgvisie legt een verband tussen de
onder andere zorgaanbieders, woningcorporaties, welzijnspartijen en zorgkantoor.
vergrijzing, de scheiding van wonen en zorg (extramuralisering), de krappe arbeidsmarkt in de zorg en de verwachte toename van eenzaamheid. Via de woonzorgvisie stuurt uw raad op:
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
11
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
De woonzorgvisie is een product van de samenwerking met onze partners. Aan de visie is een uitvoeringsagenda gekoppeld. Gezamenlijk werken we aan projecten die bijdragen aan een stad waarin inwoners waardevol oud kunnen worden. Eén van die projecten is bijvoorbeeld het formuleren van een kernboodschap waaruit blijkt dat de samenleving
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
2.3
2.3 REGIONALE SAMENWERKING Op Twents niveau is in samenwerking met provincie Overijssel, zorgkantoor Menzis,
verandert als gevolg van de vergrijzing (bewustwording) en dat we niet alleen als
WOON-Twente, de 14 Twentse gemeenten en zorgpartijen een regionale woonzorgvisie
partners moeten samenwerken, maar dat de vergrijzing iets vraagt van ons allemaal
voor ouderen opgesteld. Deze is vastgesteld in het Bestuurlijk Overleg Wonen van
(meer omkijken naar elkaar).
28 maart 2024. Gemeenten die nog geen lokale woonzorgvisie voor ouderen hadden,
2.2 2.2
12
worden geacht er één te maken op basis van deze Twentse visie. Voor Enschede geldt dat de al bestaande lokale woonzorgvisie goed aansluit bij de regionale woonzorgvisie.
LOKALE SAMENWERKING
Regionaal wordt ook samengewerkt op de thema’s gezondheid, zorg en ondersteuning en
Vanwege de breedte van de opgave is samenwerken en samen prioriteiten stellen
de sociale basis in de Gemeenschappelijke Regeling ‘Samen Twente’.
onontbeerlijk. Alle opgaven en beleidsterreinen, zowel sociaal als fysiek, voelen de impact van de vergrijzing, dus ook de aanpak moet gezamenlijk zijn. In (beleids-) documenten die horen bij de thema’s in de routekaart wordt het thema vergrijzing steeds als onderdeel opgenomen. Vergrijzing wordt hier dan niet alleen belicht vanuit het beleidsthema zelf, maar vanuit een bredere benadering. Naast interne samenwerking is ook een goede samenwerking nodig met allerlei partijen in de stad en regio. We kunnen het niet alleen. In het woonzorgvisietraject werken we samen met zorgaanbieders, zorgkantoor, corporaties en welzijnspartijen. Dat heeft geleid tot een mooie stabiele samenwerkingsstructuur op ambtelijk en bestuurlijk niveau, die het verder versterken en verbreden waard is. In de Wesselerbrink werkt de gemeente samen in de coalitie Onze Buurt De Posten: een samenwerking met zorgcentrum De Posten en woningcorporatie Domijn. De vergrijzing en de sociale situatie in de buurt waren aanleidingen voor deze samenwerking. WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
12
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
BIJL AGEN
1.
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
Dat ligt in lijn met de bedoeling van de Wmo 2015. Die gaat niet uit van individuele oplossingen, maar van het bevorderen van participatie en zelfredzaamheid in het dagelijks leven van de inwoner.
BIJLAGE 1. ZORG EN ONDERSTEUNING
Van gemeenten wordt actieve preventie en vroeg-signalering verwacht, die voorkomt dat mensen aangewezen zijn op (zwaardere) vormen van ondersteuning en zorg.
VERGRIJZING EN DE ZORG EN ONDERSTEUNING De komende jaren stijgt het aantal ouderen in de bevolking sterk. We gaan naar dubbele
FEITEN EN CIJFERS
vergrijzing: binnen de groter wordende groep ouderen stijgt het aandeel 80+’ers. En met die hoge leeftijd komen uiteindelijk beperkingen. Dus zelfs wanneer mensen tot op
Enschede versus Landelijk
hogere leeftijd gezond zijn, gaat de vraag naar Wmo-ondersteuning en (gezondheids-) zorg stijgen. Het beroep op zorg en ondersteuning is in het Enschede van nu relatief hoog, met overschrijding van het Wmo-budget. We voorzien blijvende personele krapte bij zorgleveranciers en wijkteams. Bij ongewijzigd beleid wordt niet alleen de druk op de formele zorg, maar ook op de mantelzorg te hoog. De huidige manier van uitvoeren van de Wmo wordt dan ook onhoudbaar. We zullen meer moeten inzetten op collectieve oplossingen en het ondersteunen van inwoners met goede algemene voorzieningen. Ook innovatieve manieren van werken, samen met zorgaanbieders en welzijnspartijen, worden nog belangrijker. Voor de
Bron: gemeente Enschede
zelfredzaamheid van inwoners is het verder nodig dat we ons richten op (technologische) hulpmiddelen die het leven kunnen vergemakkelijken en die daarnaast minder personele inzet vragen.
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
13
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
Wmo-gebruik naar leeftijd
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
▬H ulp in de huishouding ▬ V ervoer naar dagbesteding, sociale afspraken, doktersbezoek ▬ V ervoer door een scootmobiel, aangepaste fiets et cetera toe te kennen ▬ I ndividuele of groepsbegeleiding bij het dagelijks leven ▬H ulpmiddelen zoals trapliften ▬W oningaanpassingen zoals aanpassingen in badkamer 2023 is de Visie Inclusief Enschede vastgesteld. De visie vormt de basis voor het handelen nu en in de toekomst. De gemeente Enschede wil samen met inwoners en partners in de stad werken aan een inclusieve en veerkrachtige samenleving; één waarin iedereen gelijke kansen heeft en volwaardig kan deelnemen. Dit doet de gemeente door te werken aan bestaanszekerheid,
Bron: Enschedees informatiesysteem, peildatum 27-10-2023
gezond leven makkelijker te maken en kansengelijkheid te vergroten. HUIDIGE BELEIDSKADER Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het bevorderen van de zelfredzaamheid en
Het geldende beleidskader voor de Wmo is “Samen Verder Bouwen en Waarmaken”;
participatie van inwoners met een beperking, chronische psychische of psychosociale
de speerpuntennotitie Wmo en Jeugdhulp uit 2019.
problemen. Die ondersteuning moet er op gericht zijn dat mensen zo lang mogelijk in de
Er zijn zes speerpunten (met daaraan gekoppeld twintig prioriteiten):
eigen leefomgeving kunnen blijven.
1. Heb lef en wees er op tijd bij 2. Integrale ondersteuning en samenwerking
Voor mensen met psychische of psychosociale problemen of voor mensen die, al dan
3. Cliënt (resultaat) voorop
niet in verband met risico’s voor hun veiligheid als gevolg van huiselijk geweld, de
4. Focus op jeugd en gezin
thuissituatie hebben verlaten, voorzien gemeenten in de behoefte aan beschermd wonen
5. (Langer) zelfstandig wonen
en opvang. We kunnen de volgende soorten ondersteuning bieden:
6. Algemene voorzieningen beter benutten
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
14
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Verder is in 2023 een nieuwe Verordening Maatschappelijke ondersteuning vastgesteld.
AANDACHTSPUNTEN IN HET KADER VAN VERGRIJZING
Daarin zijn regels opgenomen voor onder andere de toegang tot ondersteuning en
De Wmo is een open einde regeling, als gemeente krijgen we niet genoeg geld van de
de manier van beoordelen van aanvragen/meldingen voor ondersteuning en de
rijksoverheid om de kosten te dekken. De rijksoverheid bereidt een wet voor die per 2026
bevoegdheden en taken in het kader van toezicht en handhaving.
de inkomensafhankelijke eigen bijdrage van de Wmo weer invoert. Dat zou de stijging van
12
het aantal Wmo-cliënten tijdelijk kunnen afremmen. De Wmo houdt méér in dan het verstrekken van maatwerkvoorzieningen. In de Wmo zijn ook de volgende gemeentelijke taken vastgelegd:
(VERWACHTE) TOEKOMSTIGE INFORMATIE / (BIJ)STURINGSMOMENTEN
▬H et bevorderen van de sociale samenhang, veiligheid en leefbaarheid.
▬C ommissie Sociaal 15 april 2024: discussienota duurzame Wmo
▬H et bevorderen van toegankelijkheid voor mensen met een beperking.
▬Q 3 2025: Beleidsplan Wmo
▬H et voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld. ▬M antelzorgers en vrijwilligers in staat stellen hun taken uit te voeren. ▬H et zoveel mogelijk voorkomen dat inwoners op maatschappelijke ondersteuning zijn aangewezen.
MEER WETEN OVER ZORG EN ONDERSTEUNING EN VERGRIJZING?
▬A lgemene voorzieningen te bieden voor maatschappelijke ondersteuning.
▬ Wat is reablement? - Reable Nederland ▬ Reablement draagt bij aan langer zelfstandig thuis wonen
PRAKTIJKVOORBEELD Scholing- en deskundigheidsbevordering Huishoudelijke Ondersteuning (HO) De rol van huishoudelijke ondersteuning is van onschatbare waarde voor de oudere inwoner. Vaak zijn zij de eerste professional die bij hen over de vloer komt. Onderzoek toont aan dat de huishoudelijke ondersteuning een belangrijke rol kan spelen in het versterken van de zelfredzaamheid van de oudere inwoner en het vroegtijdig signaleren van problemen. Samen met onze regionale partners willen we de huishoudelijke ondersteuning stimuleren om deze rol te gaan invullen. Dit willen we doen door middel van scholings- en deskundigheidsbevordering.
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
15
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
2.
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
OUDEREN WONEN IN 2040:
BIJLAGE 2. WONEN
▬M inder vaak in een geschikte woning en vaker in een aanpasbare woning (= beroep op Wmo)
VERGRIJZING EN WONEN
▬ 4 3% minder vaak in de buurt van voorzieningen (supermarkt, OV, huisarts)
Als inwoners ouder worden, veranderen hun ideeën en wensen ten aanzien van hun woning. Over het algemeen geldt: hoe ouder we worden, hoe minder mobiel we zijn.
Bron: ANBO/Actiz Investeringsopgave langer thuis (2019)
Soms gaat dit ook gepaard met een geestelijke achteruitgang of ernstigere fysieke beperkingen door (ouderdoms-)ziekten als bijvoorbeeld dementie en Parkinson. Door de extramuralisering van de zorg wonen deze mensen steeds langer zelfstandig. Dit vraagt om een type woningen dat (ook) geschikt is om in deze fase van het leven te kunnen
HUIDIGE BELEIDSKADER
wonen. Door de vergrijzing wordt de vraag naar dit type woningen groter.
In het programma Woningbouw van het ministerie van BZK is het landelijk doel opgenomen om tot en met 2030 981.000 woningen te realiseren. In het programma Wonen en zorg
Feiten en cijfers
voor ouderen van ditzelfde ministerie is gesteld dat één derde van deze woningen
TYPE WONINGEN
WOONOPGAVE ENSCHEDE TOT 2030
Nultredenwoning
1424
Geclusterde woning
647
Zorggeschikte woning
323
Totaal
2394
Bron: Mondria woonopgave ouderen juli 2023
geschikt moet zijn voor senioren. Daarbij zijn de woningen verdeeld in drie typen: de nultredenwoningen, de geclusterde woningen en de zorggeschikte woningen. Via regionale woondeals vindt de verdeling van deze woningbouwopgave per gemeente plaats. De vastgestelde opgave per gemeente moet worden vertaald in een gemeentelijke woonzorgvisie met een uitvoeringsprogramma met concrete initiatieven en locaties. In Enschede wordt hier aan gewerkt. De gemeentelijke woonzorgvisie werd door uw raad vastgesteld in april 2023. In 2023 is door een extern adviesbureau de woonopgave voor Enschede in kaart gebracht (wat hebben we al in Enschede en wat moet er nog worden gerealiseerd).
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
16
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
De Enschedese woonzorgvisie ouderen is een onderdeel van de gemeentelijke woonvisie
ENKELE PRAKTIJKVOORBEELDEN
(recentelijk opnieuw vastgesteld door uw raad op 25 maart 2024). In de woonvisie
▬ In Q1 2021 / Q4 2023 werd een kwalitatief woonbehoefte onderzoek uitgevoerd
staan beleidsuitspraken die bijdragen aan voldoende geschikt en voldoende gevarieerd
onder 55+’ers in Enschede. Hiermee kregen wij een beeld van de (dieperliggende)
woonaanbod voor ouderen:
woonwensen van bijna-senioren.
▬ Woningen voor ouderen hebben prioriteit.
▬ In Onze Buurt de Posten wordt in samenwerking met Domijn en De Posten
▬ Bij nieuwbouw van appartementen hanteren we als uitgangspunt dat sprake moet zijn
geëxperimenteerd met doorstromingsinstrumenten zoals voorrang en een wooncoach.
van een nultredenwoning.
▬ De realisatie van het Hannie Flore Hof aan de Paulus Moreelsestraat.
12
▬ We willen de juiste inwoners op het juiste moment in de juiste woning. Hiervoor ontwikkelen we doorstromingsbeleid waarbij we ouderen prioriteit geven.
AANDACHTSPUNTEN IN HET KADER VAN VERGRIJZING
▬ In gebieden waar veel voorzieningen zijn krijgen geclusterde en zorggeschikte
Met name de zorggeschikte woningen zijn relatief dure woningen. Het wordt een
woningen voorrang.
uitdaging deze betaalbaar te houden. Dit vraagt om een intensieve samenwerking tussen
▬ We gaan in overleg met corporaties over instrumenten om de slaagkans voor ouderen
corporaties, zorgkantoor, zorgpartijen, marktpartijen en gemeente. Vanuit de sinds 2021
voor het vinden van een woning te vergroten.
opgebouwde samenwerkingsstructuur wonen en zorg ouderen tussen deze partijen
▬ We gaan in gesprek met onze ontwikkelende partners om ontmoeting te faciliteren
wordt het gesprek hierover gevoerd.
door de juiste plattegronden van gebouwen en woonomgeving. Naast fysieke voorzieningen (bijvoorbeeld een dementievriendelijke oversteek, Naast de Enschedese woonzorgvisie is er ook een regionale (Twente brede)
supermarkten nabij, een bankje in de openbare ruimte) is ook de aanwezigheid van
woonzorgvisie in ontwikkeling vastgesteld (vaststelling op 28 maart 2024). Deze schetst
sociale voorzieningen (bijvoorbeeld gezamenlijke activiteiten) en zorgvoorzieningen
het gezamenlijk regionale kader waarbinnen de lokale woonzorgvisies vormgegeven
(bijvoorbeeld een apotheek, huisarts) van belang voor een goede woonomgeving voor
worden. In het geval van Enschede is de lokale woonzorgvisie al vormgegeven. Deze past
ouderen. Dit vraagt samenwerking op diverse beleidsterreinen en raakt aan andere
binnen de kaders van de regionale woonzorgvisie.
onderwerpen, zoals sociale basis, eenzaamheid, zorg en ondersteuning et cetera.
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
17
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
Doorstromingsbeleid heeft niet alleen het effect op de woningmarkt dat woningen vrijkomen voor gezinnen en starters. Het heeft ook effect op het beroep dat op de
MEER WETEN OVER WONEN EN VERGRIJZING?
Wmo wordt gedaan in het kader van voorzieningen als een scootmobiel en een traplift.
▬ Programma Wonen en zorg voor ouderen / ministerie van BZK
Verbinding en goede afstemming met het sociaal domein (onder andere Wmo, sociale
▬ Woonvarianten voor senioren: dertig praktijkvoorbeelden en Platform 31 juli 2022
basis, eenzaamheid) is noodzakelijk.
▬ Woonprofielen van senioren - Spinco Urban Analytics en Platform 31 juli 2020
(VERWACHTE) TOEKOMSTIGE INFORMATIE / (BIJ-)STURINGSMOMENTEN ▬ Woonvisie In maart 2024 is de woonvisie, inclusief woonzorgvisie ouderen, door uw raad vastgesteld. In Q2 2025 staat de woonvisie op de raadsagenda. ▬ Verdeling woonzorgopgave ouderen Met onze partners op het gebied van wonen en zorg ouderen werken we aan een verdeling van de woonopgave voor ouderen. Deze zullen naar verwachting in de eerstvolgende prestatieafspraken worden vastgelegd. ▬ Doorstromingsbeleid De afgelopen jaren is op verschillende manieren geëxperimenteerd met doorstromingsinstrumenten. We werken dit uit tot een Enschede breed doorstromingsbeleid. Uw raad ontvangt dit in Q1 2025. ▬ (Pre-)mantelzorgwoningenbeleid De vraag naar (pre-)mantelzorgwoningen is momenteel nog beperkt. We voorzien echter een grotere vraag. Om daarop voorbereid te zijn wordt (pre-)mantelzorgwoning beleid opgesteld. Dit beleid wordt vastgesteld door het college aan uw raad ter informatie toegezonden in de tweede helft van 2025.
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
18
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
3.
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
HUIDIGE BELEIDSKADER In 2019 stelde uw raad de Enschedese Arbeidsmarkt Aanpak (EAA) voor onbepaalde tijd
BIJLAGE 3. ARBEIDSMARKT
vast. De EAA richt zich primair op bijstandsgerechtigden. Jaarlijks evalueren we deze aanpak en stellen we een nieuw uitvoeringsprogramma op voor het volgend jaar.
VERGRIJZING EN ARBEIDSMARKT
De laatste jaren herkennen we de vergrijzing als een omgevingsfactor die invloed
Door de vergrijzing krimpt de potentiële beroepsbevolking. Deze krapte zorgt nu al
heeft op de kansen van werkzoekenden.
voor problemen. Niet alles wat nodig is, kan worden gedaan. Het voorzieningenniveau in de stad staat onder druk: treinen vallen bijvoorbeeld uit, de kinderopvang raakt vol,
Daarnaast werken we in de regio samen om de arbeidsmarkt als geheel zo goed mogelijk
bouwprojecten gaan langzamer. En voor de zorg betekent dit dat deze wordt uitgesteld,
te laten functioneren. We kijken hoeveel mensen er nodig zijn voor bepaalde banen en
anders of minder wordt. Door de vergrijzing neemt het aantal mensen dat een beroep
taken en proberen daar in samenwerking met onderwijs en werkgevers voldoende,
doet op de zorg toe. Meer ouderen betekent immers meer (ouderdoms-)ziekten.
geschoolde, mensen voor klaar te stomen. Het Bestuurlijk Werkbedrijf heeft een strategische agenda vastgesteld voor 2023-2027, waarin onder andere ingezet wordt
FEITEN EN CIJFERS
op het verkleinen van het onbenut arbeidspotentieel en de optimalisatie van nieuwe
De personeelstekorten in de zorg lopen snel op.
technologieën voor het vergroten van de arbeidscapaciteit.
Verwachte arbeidsmarkttekort zorg en welzijn (exclusief kinderopvang)
ENKELE PRAKTIJKVOORBEELDEN ▬H et project Banen in de Zorg. Dit richt zich op het werven van extra / nieuwe mensen voor de ouderenzorg. ▬H et Huis van Zorg en Welzijn. Dit project richting zich binnen de arbeidsmarktregio op samenwerking om meer zij-instromers richting banen in de sector zorg en welzijn.
Bron: CBS, 2023. Bewerking Kennispunt Twente.
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
19
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
AANDACHTSPUNTEN IN HET KADER VAN VERGRIJZING De vergrijzing biedt naast uitdagingen ook kansen voor de arbeidsmarkt. Zo ontstaan er bijvoorbeeld nieuwe economische kansen en functies in de vrije tijdseconomie, welzijn en zorg. Er zijn ook kansen voor de ontwikkeling van een zorgtechnologisch cluster.
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
4.
BIJLAGE 4. MANTELZORG
Ten aanzien van het arbeidsmarktbeleid is personele inzet nodig om projecten uit te
VERGRIJZING EN MANTELZORG
kunnen (blijven) voeren en specifieke reïntegratietrajecten in te kopen. Daarnaast zijn
Door de vergrijzing komen er meer mensen met een zorgvraag en neemt de vraag
voldoende middelen nodig om arbeidsbesparende innovaties te implementeren.
naar mantelzorg toe. Daar komt bij dat vanuit de rijksoverheid wordt gestuurd op zo lang mogelijk zelfstandig wonen, waardoor meer inzet van zelf- en naastenzorg
(VERWACHTE) TOEKOMSTIGE INFORMATIE / (BIJ-)STURINGSMOMENTEN
nodig is. Tegelijkertijd krimpt het aantal mensen dat mantelzorg kan geven en zijn er
▬D e evaluatie en uitvoeringsagenda EAA en het uitvoeringsplan van Werkplein Twente
steeds minder mensen om de zorg mee te delen, waardoor het takenpakket van de
Jaarlijks evalueren we de lokale en de regionale aanpak en stellen we deze bij.
mantelzorger intensiveert.
Uw raad ontvangt dit in Q1 van het kalenderjaar. FEITEN EN CIJFERS Percentage mantelzorgers in Enschede MEER WETEN OVER ARBEIDSMARKT EN VERGRIJZING? ▬D ashboard Spanningsindicator (werk.nl)
Bron: Mantelzorgers per gemeente, mantelzorg.nl (indicatie 01-01-2020)
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
20
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
Het aantal potentiële mantelzorgers per hulpbehoevende daalt in Twente
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
De focus ligt de komende jaren op: ▬D e jonge mantelzorger ▬D e werkende mantelzorger ▬D e mantelzorger en wonen ▬D oorlopende verbetering van de toegang voor de mantelzorger (onder andere wijkwijzers) ▬O ntsluiten netwerk van de mantelzorger (verstevigen sociale basis) ▬D oorontwikkeling individuele ondersteuning, onder andere nieuwe vormen van respijtzorg Op deze beleidsdoelen spelen we in door op project- en/of subsidiebasis partners te financieren voor inzet op mantelzorgondersteuning, daar waar landelijke en/of lokale ontwikkelingen dat vereisen. Hiervoor is jaarlijks een budget van € 700.000,- beschikbaar. Daarnaast blijft algehele Wmo (maatwerk)ondersteuning beschikbaar. Mantelzorgondersteuning is daarin specifiek (vervangende zorg, logeeropvang of respijtzorg) of
Bron: PBL, Regionale ontwikkelingen mantelzorg.
aanpalend: inzet van dagbesteding of ondersteuning huishouden bijvoorbeeld. HUIDIGE BELEIDSKADER In september 2015 (-2018) zijn de actieplannen ‘Mantelzorg & Vrijwillige inzet’
ENKELE PRAKTIJKVOORBEELDEN
vastgesteld. Vanuit deze actieplannen richtten we ons beleidsmatig op het faciliteren en
▬D e inzet van SMD op algehele mantelzorgondersteuning
bevorderen van mantelzorg. Inmiddels is onze focus verschoven naar het ondersteunen,
▬C ursusaanbod en lotgenotencontact
in brede zin, van mantelzorgers zodat zij het langdurig blijven volhouden. Dat doen
▬ I nzet van zorgvrijwilligers (M-Pact en Leendert Vriel) voor zorgovername
we zowel voorliggend, zoals met het versterken van de sociale basis, als met gerichte
▬ I nzet van Wijkracht op specifiek de jonge mantelzorger
(geïndiceerde) ondersteuning. AANDACHTSPUNTEN IN HET KADER VAN VERGRIJZING De komende jaren staat Enschede voor een opgave als het gaat om mantelzorgondersteuning. Onze regio vergrijst snel en de vraag naar ondersteuning op het gebied van zorg en welzijn neemt toe. Er is daarbij een steeds groter gebrek aan zorgpersoneel en langdurige mantelzorgers.
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
21
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Het is onze taak om te zorgen dat onze inwoners deze ondersteuning uit kunnen voeren,
▬ ( Pre-)mantelzorgwoningenbeleid
dit kunnen doen zonder risico op overbelasting en er alternatieven voorhanden zijn om
De vraag naar (pre-)mantelzorgwoningen is momenteel nog beperkt. We
deze zorg, tijdelijk en/of deels, over te dragen indien nodig. Daarvoor is het nodig om
voorzien echter een grotere vraag. Om daarop voorbereid te zijn, wordt (pre-)
preventief te werken, goede informatievoorziening neer te zetten als ook voldoende
mantelzorgwoning beleid opgesteld. Dit beleid wordt vastgesteld door het college
vormen van (respijt)zorg en ondersteuningsvormen aan te bieden.
en ter informatie aan uw raad toegezonden in de tweede helft van 2025.
12
▬O ntwikkeling (beleids)kader voor integraal plan op mantelzorg Financieel is het werkbudget mantelzorg geen ‘uitdaging’. De huidige inzet, aangevuld met
De komende jaren wordt, op basis van de SPUK-GALA middelen, een integraal plan op
SPUK-GALA middelen, geeft voldoende ruimte om in te spelen op trends en ontwikkelingen
mantelzorggebied uitgewerkt, waarin wordt ingegaan op de gevolgen voor mantelzorg
de komende jaren. Veel mantelzorgondersteuning kent echter een inzet vanuit de Wmo.
van landelijke trends en ontwikkelingen in het kader van eenzaamheid, vergrijzing en
Budgettair kent dit wel beproevingen. De inzet op mantelzorgondersteuning zal naar
duurzame Wmo. Naar verwachting wordt dit kader in 2028 aan uw raad voorgelegd.
verwachting fors toenemen. Verwachting is dat in de komende jaren iedere inwoner (in plaats van één op de drie inwoners) in enige mate mantelzorger is/moet zijn gelet op vergrijzing, thuiswoon beleid en afname van professionele zorg. Dit heeft tot gevolg dat de gemeentelijke inzet vanuit de Wmo op mantelzorgondersteuning ook fors zal toenemen.
MEER WETEN OVER MANTELZORG EN VERGRIJZING? ▬M antelzorg helpt jou helpen - MantelzorgNL
(VERWACHTE) TOEKOMSTIGE INFORMATIE / (BIJ-)STURINGSMOMENTEN
▬ I ndicatie aantallen mantelzorgers per gemeente
▬ I nvulling SPUK-GALA middelen
▬M antelzorg in cijfers 2022
De SPUK-GALA middelen zijn additionele langjarige rijksmiddelen met een
▬O nline Hulp Enschede
bijbehorende opdracht. Voor mantelzorgondersteuning gaat het om circa € 100.000,per jaar. Met deze middelen gaan we mantelzorgers extra ondersteunen bij het uitvoeren van hun zorgtaken door het uitbreiden van het respijtzorgaanbod. Wij informeren uw raad uiterlijk Q3 2024 over de precieze invulling van de SPUK-GALA middelen ten behoeve van mantelzorg. ▬W mo-beleidsplan Mantelzorg maakt onderdeel uit van integraal Wmo-beleid en zal in het nog op te stellen Wmo-beleidsplan een plek krijgen. Het Wmo-beleidsplan wordt uw raad in Q3 van 2025 voorgelegd. WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
22
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
2
5.
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
FEITEN EN CIJFERS Uit de volwassenen en ouderenmonitor van 2022 van de GGD Twente op wijkniveau blijkt
BIJLAGE 5. EENZAAMHEID
dat in Twekkelerveld meer mensen ernstig tot zeer sterk eenzaam zijn dan gemiddeld in Enschede. Ook Wesselerbrink scoort op veel vlakken van mentale gezondheid slechter
VERGRIJZING EN EENZAAMHEID
dan gemiddeld.
Eenzaamheid komt regelmatig voor en is een groot maatschappelijk probleem. Mate van eenzaamheid - Ouderen
Een derde van de Nederlanders heeft er in meer of mindere mate last van. Landelijk kost eenzaamheid op jaarbasis 2 miljard euro aan extra zorgkosten. Ouderen zijn eenzamer dan andere volwassenen. Binnen de groep ouderen neemt de eenzaamheid aanzienlijk toe met de leeftijd. Dit komt onder andere doordat meer dierbaren zijn overleden, het sociale netwerk kleiner wordt, de zelfredzaamheid (daardoor grotere gebondenheid aan huis) vermindert en ouderen meer kampen met langdurige ziekten.
Bron: GM Volwassenen en Ouderen, 2022
Eenzaamheid (op basis van De Jong Gierveld schaal) BOTHOVEN
TWEKKELERVELD
MEKKELHOLT
GLANERBRUG
VELVE/ VARVIK
WESSELERBRINK
ENSCHEDE
TWENTE
Niet eenzaam
57%
43%
44%
48%
43%
35%
47%
55%
Matig eenzaam
26%
35%
39%
37%
38%
45%
37%
33%
Ernstig tot zeer sterk eenzaam
17%
22%
16%
15%
19%
20%
16%
12%
Bron: GGD Twente Enschede GMVO 2022
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
23
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
HUIDIGE BELEIDSKADER
ENKELE PRAKTIJKVOORBEELDEN
Het verminderen van eenzaamheid is in Nederland (en ook in Enschede) geen losstaande
▬ I nzet Coronasteunfondspakket voor eenzame ouderen in 2021-2022 ten behoeve van
opgave en hangt samen met tal van andere belangrijke opgaven. Gemeenten dienen
het plan van aanpak van Samen1Enschede en de ondersteuning van veertien lokale
samenhang te vinden tussen eenzaamheid en thema’s zoals sport en bewegen, mentale
initiatieven.
gezondheid, sociale basis en valpreventie.
▬P rogramma in de Week tegen de Eenzaamheid.
In Enschede doen we dit door verbinding te leggen met Positieve Gezondheid en
▬W elzijn op Recept.
preventie, maar ook met andere thema’s zoals vitaal ouder worden en het versterken
▬ V erbinding aan onderzoeken gericht op ouderen via TOPFit Citizenlab Oost Nederland:
van de sociale basis. De samenwerking tussen cultuur en sociaal domein wordt actief
een onderzoekprogramma voor ontwikkelen van technologische innovaties voor zorg
opgezocht, ook in de bestrijding van eenzaamheid. Daarnaast geldt het centrale thema
en gezondheid.
binnen het sociaal domein “Iedereen doet mee”. Gemeentelijk sociaal beleid is gericht op
▬B ewustwordingsbijeenkomsten voor inwoners en diverse organisaties / Campagne
inclusie en daarmee ook op het tegengaan van eenzaamheid. Zo dragen armoedebeleid,
‘’Maak eens een Praatje’’.
12
toeleiding naar (vrijwilligers)werk, Wmo-ondersteuning, welzijn en jeugdbeleid allemaal bij aan meedoen in de samenleving en daarmee aan het bestrijden van een deel
AANDACHTSPUNTEN IN HET KADER VAN VERGRIJZING
van de eenzaamheid. In alle stadsdelen in Enschede zijn er activiteiten en algemene
Gepaard gaand met de vergrijzing zal ook het aantal eenzame ouderen in Enschede
voorzieningen die bijdragen aan ontmoeting en het verminderen van sociaal isolement.
toenemen bij ongewijzigd beleid. Voor de periode tot eind 2025 zijn vanuit de SPUK-GALA middelen beschikbaar. Deze zijn afdoende voor het ondersteunen van de lokale
De lokale actiecoalitie Samen1Enschede
actiecoalitie en het programma in de Week tegen Eenzaamheid. Er is geen financiële
We kunnen het als overheid niet alleen: onze inwoners hebben meer verbindingen met
ruimte binnen dit budget voor ondersteunen van lokale initiatieven.
de verschillende maatschappelijke organisaties dan rechtstreeks met de gemeente. Eigenaarschap van de problematiek ligt niet vanzelfsprekend (alleen) bij de overheid.
(VERWACHTE) TOEKOMSTIGE INFORMATIE / (BIJ-)STURINGSMOMENTEN
In 2019 hebben de zorgorganisaties Liberein en Manna en de gemeente Enschede het
▬ I nvulling SPUK-GALA middelen
initiatief genomen om het thema ‘eenzaamheid’ te agenderen bij de verschillende partijen
In het voorjaar 2024 zal het college een besluit nemen over de inzet van de brede
in de stad. Gezamenlijk is de actiecoalitie Samen1Enschede gestart. Voor de periode
SPUK-GALA middelen eenzaamheid 2024 en 2025. Hierover wordt uw raad geïnformeerd.
2021-2025 is een meerjaren plan van aanpak geformuleerd. Het hoofddoel hiervan is:
De eindevaluatie van het meerjarenplan brede SPUK-GALA ontvangt uw raad
het verminderen van eenzaamheid in Enschede door een gezamenlijke effectieve aanpak
eind 2026 / Q1 2027.
47% van de mensen die eenzaamheid ervaren binnen vijf jaar omlaag brengen naar 25%.
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
24
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
▬V oorstel vervolg actiecoalitie Samen1 Enschede 2026 en verder Medio 2025 gaan wij in gesprek en evalueren met uw raad. Eind 2025 ontvangt uw raad
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
6.
BIJLAGE 6. GEZONDHEID
een voorstel voor het vervolg van de actiecoalitie Samen1Enschede.
VERGRIJZING EN GEZONDHEID Als gevolg van de vergrijzing neemt het aandeel ouderen in de samenleving toe. MEER WETEN OVER EENZAAMHEID EN VERGRIJZING?
Dit betekent dat er de komende jaren steeds meer mensen met fysieke en/of
▬ F eiten en cijfers rond eenzaamheid | Over eenzaamheid | Alles over
psychische ouderdomsziekten in onze stad komen te wonen. Door de rijksoverheid
eenzaamheid
wordt gestuurd op steeds langer zelfstandig blijven wonen. Hoe vitaler iemand
▬ S AMEN 1 TWENTE – Werken aan geluk en minder eenzaamheid in ons Twente
zich voelt, hoe langer dat mogelijk zal zijn. Het gaat hierbij om zowel de fysieke,
▬H et eindrapport ‘Eén tegen Eenzaamheid’ (rijksoverheid)
psychische, cognitieve en sociale vitaliteit. FEITEN EN CIJFERS Ouderen ervaren gezondheid minder goed Van de 75-plussers ervaart 55,6% een (zeer) goede gezondheid. Van alle Nederlanders ervaart 77,2% de eigen gezondheid als (zeer) goed (2022). Bron: RIVM www.loketgezondleven.nl
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
25
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
We voelen ons in 2040 even gezond als nu, ondanks de vergrijzing
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
Er is op dit moment geen specifiek lokaal beleid voor gezondheid. Dit was altijd een algemeen onderdeel van ons sociaal beleid. Op dit moment wordt gewerkt aan een beleidskader Gezond Enschede. ENKELE PRAKTIJKVOORBEELDEN ▬ Valpreventiecursussen ▬ Alzheimercafés ▬B innen het Twentse project ‘gezond en zelfredzaam ouder worden’ valt een grootschalige bewustwordingscampagne. We willen bereiken dat inwoners op tijd gaan denken over gezond en zelfredzaam ouder worden en vanuit de visie Gezondheid gaan handelen. De campagne moedigt aan om tijdig te anticiperen op toekomstige veranderingen. Binnen het grotere project zoeken we afstemming met andere regionale en landelijke initiatieven.
Bron: CBS, RIVM. Het Trendscenario.
Naarmate mensen ouder worden, voelen ze zich over het algemeen minder gezond.
AANDACHTSPUNTEN IN HET KADER VAN VERGRIJZING
Het is daarom logisch te veronderstellen dat Nederlanders zich door de vergrijzing
Het thema gezondheid is geen thema dat op zichzelf staat. Er zijn linken met
in de toekomst gemiddeld minder gezond voelen. Trendscenario laat dit echter
de fysieke leefomgeving, de sociale basis, ontmoeten, woonomgeving, woning
niet zien. Hoewel onze populatie ouder wordt, voelen we ons in de toekomst even
enzovoort. Dit vraagt om een goede samenwerking tussen verschillende
gezond.
beleidsterreinen.
HUIDIGE BELEIDSKADER
(VERWACHTE) TOEKOMSTIGE INFORMATIE / (BIJ-)STURINGSMOMENTEN
Het wettelijk kader voor gezondheid ligt in de Wet Publieke Gezondheid. Uitvoering
▬H et beleidskader Gezond Enschede
hiervan ligt voor een belangrijk deel bij de GGD Twente. De GGD Twente is onderdeel
In Q2 2024 wordt dit beleidskader aan uw raad voorgelegd. Hierin worden
van de gemeenschappelijke regeling SamenTwente. Vanuit SamenTwente is een
mijlpalen ten aanzien van gezond leven en ouder worden opgenomen.
Regioplan opgesteld, waarbinnen een themalijn ouderen is opgenomen. Dit regioplan is uw raad in december 2023 ter informatie voorgelegd.
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
26
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
▬D e beleidsnota Bewegen, spelen en sporten In Q4 2024 wordt de beleidsnota Bewegen, spelen en sporten aan uw raad
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
7.
BIJLAGE 7. SOCIALE BASIS
voorgelegd. ▬U itvoeringsprogramma’s vanuit beleidskader Gezond Enschede Eind 2024 starten we met het opstellen van uitvoeringsprogramma’s vanuit het
VERGRIJZING EN SOCIALE BASIS
beleidskader Gezond Enschede. Deze uitvoeringsprogramma’s worden aan uw
Een van de doelen van de decentralisaties was mogelijk maken dat ouderen langer thuis
raad ter informatie voorgelegd in Q4 2024 / Q1 2025.
konden blijven wonen. Met passende ondersteuning in de eigen omgeving. Ouderen hebben – naast een goede woning en de juiste zorg - een omgeving nodig die langer thuis wonen mogelijk maakt. Met gewone voorzieningen zoals winkels en een gezondheidscentrum, met gelegenheden voor ontmoeting, met (openbaar) vervoer
MEER WETEN OVER GEZONDHEID EN VERGRIJZING?
en met praktische hulp waar dat nodig is. Die voorzieningen maken langer zelfstandig
▬ S ynthese | De impact van de vergrijzing | Volksgezondheid Toekomst
wonen mogelijk en dragen bij aan kwaliteit van leven. Want mensen willen blijven
Verkenning (vtv2018.nl)
meedoen, ook als ze ouder worden.
▬P ositieve Gezondheid
Door de vergrijzing – maar ook door andere sociale problematiek - groeit de groep inwoners die niet het netwerk of de vaardigheden heeft om problemen zelf op te lossen. Zij hebben baat bij een sterke sociale basis, die het mogelijk maakt dat inwoners deel kunnen nemen op een manier die hun welzijn, capaciteiten en mogelijkheden vergroot.
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
27
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
FEITEN EN CIJFERS
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
Het geldende beleidskader voor de Wmo is “Samen Verder Bouwen en Waarmaken”; de speerpuntennotitie Wmo en Jeugdhulp uit 2019. Er zijn zes speerpunten (met daaraan gekoppeld twintig prioriteiten): 1. Heb lef en wees er op tijd bij 2. Integrale ondersteuning en samenwerking 3. Cliënt (resultaat) voorop 4. Focus op jeugd en gezin 5. (Langer) zelfstandig wonen 6. Algemene voorzieningen beter benutten Het welzijnswerk bouwt voort op de nota Nieuw Enschedees Welzijn 2017-2022.
Bron: www.movisie.nl/artikel/wat-sociale-basis-precies
Inzet van welzijnswerk heeft tot doel bij te dragen aan het behalen van de drie HUIDIGE BELEIDSKADER
hoofddoelen van de Wmo:
In 2023 is de Visie Inclusief Enschede vastgesteld. De visie vormt de basis voor het
▬ V ergroten van de zelf- en samenredzaamheid
handelen nu en in de toekomst. De gemeente Enschede wil samen met inwoners en
▬M eer participatie/meedoen
partners in de stad werken aan een inclusieve en veerkrachtige samenleving; één
▬ L anger zelfstandig thuis wonen
waarin iedereen gelijke kansen heeft en volwaardig kan deelnemen. Dit doet de gemeente door te werken aan bestaanszekerheid, gezond leven makkelijker te maken en
Welzijnswerk moet in onze visie bijdragen aan:
kansengelijkheid te vergroten.
▬M eer kwaliteit van leven voor (kwetsbare) inwoners.
Om gezond leven makkelijker te maken wil de gemeente onder andere werken aan een
▬ L eefbare wijken en verschuiving van specialistische ondersteuning naar preventie en
sterke sociale basis:
algemene voorzieningen (de beweging naar voren van tweedelijn naar eerstelijn naar
▬D e gemeente wil dat iedereen in zijn nabije omgeving toegang tot voorzieningen heeft
de nullijn).
die uitnodigen tot ontmoeting, beweging, het vragen om advies en ondersteuning. ▬D e gemeente wil activiteiten stimuleren waardoor iedereen sociale steun ervaart van
In de zomernota 2019 heeft uw raad de Transformatie versnellingsopgave ‘Toegang tot
familie, vrienden, buren en bekenden. Zodat iedereen zoveel mogelijk een sociaal
zorg en ondersteuning’ in Enschede vastgesteld. In mei 2021 heeft uw raad besloten
netwerk heeft dat van betekenis is voor de persoon en het netwerk, maar ook als
dat we de versnellingsopgave kunnen bereiken door een brede toegang: de vernieuwde
vangnet kan dienen van waaruit (tijdelijk) hulp en ondersteuning wordt geboden. WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
28
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Wijkwijzer (nota ‘Het vernieuwen van de toegang tot zorg en ondersteuning’).
Het vraagt ook dat we een ingezette koers een tijd volhouden: sociale veranderingen
Met dit raadsbesluit is het proces gestart om de sociale basis verder te ontwikkelen
gaan niet van de ene op de andere dag.
12
en versterken met de Wijkwijzers als spil in de wijken. Het versterken van de sociale basis is op den duur kosteneffectiever, maar vraagt Verder is in 2023 een nieuwe Verordening maatschappelijke ondersteuning vastgesteld.
aanvankelijk ook investeringen. Deze investeringen en vooral subsidies in het
Daarin zijn regels opgenomen voor onder andere de toegang tot ondersteuning en
voorliggend veld worden sneller wegbezuinigd, waardoor mensen weer terugvallen
de manier van beoordelen van aanvragen/meldingen voor ondersteuning en de
in de dure zorg (open einde regeling waar niet op bezuinigd kan worden). Belangrijk
bevoegdheden en taken in het kader van toezicht en handhaving.
aandachtspunt ook voor de komende jaren.
ENKELE PRAKTIJKVOORBEELDEN
Kwetsbare inwoners lopen vaak op verschillende gebieden vast. Oplossingen vragen
▬W elzijnswerk (specifiek ouderenwerk):
dan ook een overstijgende kijk, samenwerking met andere organisaties. We moeten
- V ersterken gemeenschapskracht/sociale cohesie en initiatieven stimuleren
belemmeringen waar we tegenaan lopen (zoals verschillende financiële regelingen)
-W ijkwijzer
proberen op te lossen.
- V ersterken van wijk- en buurtnetwerken - V rijwilligersondersteuning
(VERWACHTE) TOEKOMSTIGE INFORMATIE / (BIJ)STURINGSMOMENTEN
-M antelzorgondersteuning
▬U iterlijk in Q4 2024 zullen aan uw raad de beleidskaders sociale basis worden
-A lgemene voorzieningen
voorgelegd en zal worden gewerkt aan een uitvoeringsprogramma.
▬G oed bereikbare algemene voorzieningen in de buurt (leefbare buurten). AANDACHTSPUNTEN IN HET KADER VAN VERGRIJZING De juiste stappen zetten richting een sterke sociale basis en meer sociale kwaliteit vraagt
MEER WETEN OVER DE SOCIALE BASIS EN VERGRIJZING?
goede analyses van (wat er nodig is in) buurten en wijken. Welke voorzieningen (van
▬ “ Maatschappelijke ondersteuning moet collectiever” – Sociale
huisarts tot bibliotheek) heeft een wijk nodig en hoe zorgen we ervoor dat inwoners
Vraagstukken 2023
elkaar laagdrempelig kunnen ontmoeten?
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
29
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
8.
BIJLAGE 8. ECONOMIE VERGRIJZING EN ECONOMIE Door de vergrijzing krimpt de potentiële beroepsbevolking. In de groeiende economie
versneld gaan automatiseren, arbeid verplaatsen naar het buitenland of buitenlandse
ontstaan toenemende arbeidstekorten. Alle sectoren voelen de invloed daarvan.
arbeidskrachten inzetten. Het zet ook de kwaliteit van de publieke dienstverlening onder
De tekorten belemmeren de economische groei met als gevolg dat ondernemers
druk en heeft maatschappelijke gevolgen (denk bijvoorbeeld aan de druk op de zorg, openbaar vervoer, politie, defensie et cetera).
FEITEN EN CIJFERS Geprognotiseerde instroom, vervangings- en uitbreidingsvraag, mbo3+, 2024 - 2035
Techniek
Overig
INSTROOM
VERVANGING
UITBREIDING
TEKORT/OVERSCHOT
mbo3
4.200
2.200
300
1.700
mbo4
6.300
8.300
1.700
-3.700
bachelor
5.900
8.200
3.700
-6.000
master, doctor
3.400
4.900
2.700
-4.200
Subtotaal Techniek
19.800
23.600
8.400
-12.200
mbo3
6.700
3.700
900
2.100
mbo4
16.800
11.700
2.200
2.900
bachelor
17.200
16.400
4.500
-3.700
master, doctor
7.800
10.600
3.000
-5.800
Subtotaal Overig
48.500
42.400
10.600
-4.500
68.300
66.000
19.000
-16.700
Totaal Bron: Kennispunt Twente
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
30
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
De vergrijzing heeft ook een positief effect; ouderen zijn ook een kans voor de economie,
We kunnen de vergrijzing deels tegengaan door talent beter en langer vast te houden.
zowel als het gaat om de bestedingen (onder andere aan vrije tijd) als de (deelname) aan
Dit heeft vele aspecten: wonen (starterswoningen, doorstromingsmogelijkheden),
de arbeidsmarkt (na pensioen werkzaam als zzp’er).
cultureel aanbod, natuur, welcoming city, horeca-aanbod et cetera.
HUIDIGE BELEIDSKADER
Voor de Universiteit Twente moet een uitzonderingspositie van kracht worden voor het
De huidige economische visie (2019) legt nog geen relatie met de vergrijzing. In de
aantrekken van internationals. Alleen dan kan de Universiteit Twente op het huidige
nieuwe economische visie / ontwikkelagenda economie (verwacht in Q2 2024) worden
niveau blijven presteren en zijn omvang behouden/groeien.
12
concrete acties voorgesteld. De belangrijkste beleidslijn is de doorontwikkeling van de Enschedese Arbeidsmarkt
Verder hebben we in Twente geen beleid om te stimuleren dat mensen meer en langer
Aanpak (vooral gericht op de cliënten van Werk & Inkomen tot een Human Capital
werken. En nog meer doen om inactieven aan het werk te krijgen, zowel mensen met een
Agenda die over brede inzetbaarheid en vergroting van arbeidsmarktparticipatie gaat).
uitkering als niet-uitkeringsgerechtigden zonder werk. Ook moeten we mensen elders uit het land verleiden om (weer) in Twente te komen
PRAKTIJKVOORBEELD
wonen en werken. De in 2025 op te leveren Human Capital Agenda moet daar over gaan.
▬H et project Banen in de Zorg richt zich op het werven van extra / nieuwe mensen voor (VERWACHTE) TOEKOMSTIGE INFORMATIE / (BIJ-)STURINGSMOMENTEN
de ouderenzorg.
▬ E conomische visie / ontwikkelagenda Economie AANDACHTSPUNTEN IN HET KADER VAN VERGRIJZING
Voor de zomer van 2024 (Q2) wordt aan uw raad een nieuwe economische visie /
▬G rote uitstroom, relatief geringe instroom, draagt in hoge mate bij aan de 29.000
ontwikkelagenda economie voorgelegd waar wordt ingegaan op de vergrijzing in relatie
vacatures in 2035.
tot de (Enschedese) economie.
▬M eer talent aantrekken, opleiden en vasthouden.
▬H uman Capital Agenda
▬H unkertukkers verleiden terug te keren.
Van arbeidsmarktbeleid naar Human Capital Agenda. In de tweede helft van 2025
▬ S timuleren actief blijven gepensioneerden via zzp-constructies.
worden deze aan uw raad voorgelegd. We zoeken daarbij aansluiting bij het regionale
▬O udere werknemers niet begeleiden naar pensioen, maar naar een ander actief (en
arbeidsmarktbeleid en de inzet van de Twente Board.
aanvullend betaald) leven.
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
31
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
▬P lan MedTech 2030 Binnen het innovatiecluster voor medische technologie werken we aan de uitvoering van het plan “MedTech Twente 2030” samen met de kennisinstellingen en ondernemingen. Een van de acties is het uitwerken van projecten op zorginnovaties.
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
9.
BIJLAGE 9. OPENBARE RUIMTE VERGRIJZING EN OPENBARE RUIMTE De openbare ruimte is een belangrijk middel om onze doelen op inclusiviteit en gezondheid te bereiken en te zorgen dat inwoners gezonder, gelukkiger en vitaler oud
MEER WETEN OVER ECONOMIE EN VERGRIJZING?
kunnen worden.
▬G rijs Potentieel, pensioengerechtigden bieden soelaas op krappe
Een groene, klimaat robuuste, gezonde en aantrekkelijk ingerichte omgeving draagt
arbeidsmarkt, AMNAMRO, februari 2024
namelijk bij aan de gezondheid, het geluk en de vitaliteit van onze inwoners. Zo zorgt
▬ V ergrijzing en de Nederlandse economie, CBS, 2017
een groen(blauwe) omgeving ervoor dat inwoners gezonder zijn en minder psychische problemen ervaren. De openbare ruimte kan daarbij (mits goed ingericht en toegankelijk) ook inwoners aanzetten tot sporten, bewegen en ontmoeting stimuleren. Tegelijkertijd kan een goed ingerichte omgeving voor inwoners (en met name kwetsbare groepen, zoals ouderen) beter beschermen tegen gezondheidsrisico’s. Denk bijvoorbeeld aan het beschermen tegen gevolgen van klimaatverandering zoals wateroverlast en hittestress.
WAARDEVOL OUD WORDEN IN ENSCHEDE
32
HOOFDSTUK
1
2
BIJLAGEN
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
FEITEN EN CIJFERS Hittekaart gevoelstemperatuur WAAR IS HET HEET?
WAAR WONEN ERNSTIG
Deze kaart toont de gevoelstemperatuur
EENZAME 75-PLUSSERS?
buiten tijdens een hete zomermiddag.
Deze kaart laat zien in welke
Als de gevoelstemperatuur te hoog is,
buurten relatief veel ernstig
krijgen mensen last van hittestress.
eenzame 75-plussers wonen.
De omgeving speelt een belangrijke
De kaart maakt geen onderscheid
rol voor de gevoelstemperatuur: In de
tussen ouderen die thuis wonen of
schaduw van gebouwen en bomen is de
in een zorginstelling verblijven.
gevoelstemperatuur lager dan in de volle
De data achter deze kaart zijn
zon. En in open gebieden koelt de wind.
ontwikkeld door het RIVM. Ze
Dit zie je terug in de kaart.
geven een schatting per buurt op basis van een modelberekening.
1 4 2 0 Ernstig eenzame 75-plussers gemeente Enschede
Bron: Klimaatadaptie Nederland
H I T T E S T R E S S + EE N Z A A M HE I D = GE Z O N D HE I D SR ISIC O!
HUIDIGE BELEIDSKADER In 2021 heeft uw raad het Groenambitieplan Enschede 2050 “Enschede één groot groen