Document · PDF

Rapportage Buck Consultants - Groeipotentie en Ruimtevraag Kennispark Twente eindrapportage

Raadsvergadering 7 maart 2022, gemeente enschedeBij agendapunt: Investeringsplan en grondexploitatie Kennispark15.783 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Ambities & Toekomstvisie

Hieronder een overzicht van de gemeentelijke/UT-plannen voor het toevoegen/intensiveren voor het gebied Overzicht plannen per deelgebied Deelgebied

Science-bedrijven/R&D

Wooneenheden

Andere ontwikkelingen

Hengelosestraat

•

Science-bedrijvigheid aan B&S-zijde: 20.000 m2 Ruimte voor aan UT-gerelateerde instituten en startups aan UT-zijde: 20.000 m2

200 eenheden voor studenten/expats aan B&S-zijde (ca. 5.000 m2)

• •

Openbare ruimte herstructureren, incl. verbinding over Hengelosestraat Maximaal 15% voorzieningen mogelijk

•

Omgeving Stationsplein

•

14.000 – 18.000 m2 aan science bedrijvigheid

Geen wonen voorzien

• •

Openbare ruimte en parkeren aanpassen Max. 15% voorzieningen mogelijk

Omgeving Institutenweg

•

Drie gebouwen van ongeveer 5.000 m2 , in totaal 15.000 m2 (12.000 netto toevoeging)

Geen wonen voorzien

• •

Parkeergebouw met 300- 350 plaatsen In één van de gebouwen is 15% voorzieningen mogelijk

Innovatiepad tussen station en Palatijn

•

Ca. 5.000 m2 science-bedrijvigheid

Op lange termijn mogelijk ook wonen, nog geen concrete plannen

•

Max. 15% voorzieningen mogelijk

Corridor

•

Transformatie bestaande gebouwen + nieuwe gebouwen: 5.000 m2 – 10.000 m2

Geen wonen voorzien

• •

Mogelijkheden fysieke oversteek/verbinding Twekkelerveld verbeteren Geen voorzieningen mogelijk

Geen wonen voorzien

•

Geen voorzieningen mogelijk

Ca. 200 voorzien

Max. ca. 8.500 – 9.000 m2 voorzieningen

Kavel Colosseum

•

Totaal

Ca. 67.000 – 77.000 m2 (exclusief mogelijke ruimte voor voorzieningen)

Ca. 3.000 - 5.000 m2 science-bedrijvigheid

Bron: Gemeente Enschede, oktober 2020 © Buck Consultants International, 2020

Specificering plannen Totaal 84.000 – 95.000 m2 bvo

Science bedrijvigheid/R&D (80%) 67.000 – 77.000 m2 bvo

Wonen (10%) 8.500 – 9.000 m2 bvo

Voorzieningen (10%) 8.500 – 9.000 m2 bvo

Bron: Gemeente Enschede, oktober 2020

⚫ ⚫

⚫

De bedrijvigheid-ambities zijn gericht op het aantrekken van sciences en R&D bedrijven; groei van productie en reguliere kantoorruimte zijn niet voorzien In het huidige stedenbouwkundig plan is een functiemenging van science-bedrijvigheid en voorzieningen (detailhandel, horeca en dienstverlening) van maximaal 15% voorzien. Dit is echter niet mogelijk in alle deelgebieden en daarom valt de omvang die maximaal mogelijk is lager uit op 8.500 – 9.000; met een aandeel van 10% De bandbreedte reflecteert het minimale en maximale ruimte-aanbod dat op lange termijn mogelijk is

Opmerking: dit onderzoek van BCI is gericht op de ontwikkeling van bedrijvigheid. Wonen en voorzieningen vallen buiten de scope van dit onderzoek. Daarnaast zijn ook de plannen van de Universiteit – voor onderwijs & onderzoek op het UTterrein - buiten beschouwing gelaten. © Buck Consultants International, 2020

Stand van zaken & Sterkten/Zwakten-analyse

6.1 6.2 6.3

Opgevangen signalen uit de interviews Beoordeling succesfactoren door BCI Conclusies

6.1 Opgevangen signalen uit de interviews ⚫

⚫

De volgende sleutelfiguren van het Kennispark Twente zijn geïnterviewd Functie

Albert van der Berg - Directeur MESA+

Iddo Bante - Directeur Digital Society Institute

Remke Burie - Zakelijk directeur TechMed Centre

Irith Hoffmann - Bestuurssecretaris OVKP

Jaap Beernink - Directeur Novel-T

Stefano Stramignioli - Hoogleraar Robotica

Hans Brouwers - Directeur High-Tech Factory

Geert Dewulf - Chief Development Officer UT

Nico-Tom Pen - Portfolio Manager Real Estate UT

Bram Nauta – Hoogleraar Integrated Circuit Design

Tijdens deze interviews zijn de volgende onderwerpen aan de orde gekomen • • • • • • • • •

⚫

Naam

Wetenschap & technologie Spin-offs Focus Positionering regio Ambities Sprong voorwaarts Uitstraling Kennispark Magneetkracht Ondernemerschap

Observaties uit deze gesprekken worden op de volgende pagina’s gepresenteerd

Wetenschap & technologie ⚫

De volgende elementen in het ecosysteem worden als uniek gezien • •

•

⚫

Mesa+: labs van wereldklasse, organ-on-chip is wetenschappelijk uniek voor Nederland en wereldwijd, slechts een paar academische instituten in Europa houden zich hiermee bezig TechMed Center: faciliteiten waar onderzoekers in ziekenhuizen geen toegang toe hebben, en unieke combinatie van studenten technische geneeskunde/wetenschappers/bedrijven die samen werken aan nieuwe toepassingen in de gezondheidszorg. Dit is de reden voor samenwerkingen met Siemens en Medtronic Robotics: medisch – maintenance & repair

De Frauenhofer samenwerking en het Max Planckinstituut worden als (sterk) bewijs gezien van de hoge kwaliteit van Twente’s technische ecosysteem

Spin-offs

⚫ ⚫ ⚫

Het proces (bijvoorbeeld patent filing & overdracht) om vanuit de universiteit spin-offs te creëren is goed geregeld De Universiteit Twente brengt elk jaar 5-10 (wisselend beeld over de afgelopen jaren) spin-offs voort met een goede technologische basis en marktpotentieel Een groot deel van de spin-offs en start-ups heeft moeite door te groeien of vertrekt vanuit Twente naar andere delen van het land. Als redenen voor vertrek worden genoemd: aanwezigheid van onvoldoende talent, onvoldoende toegang tot doorgroei-financiering, onvoldoende (lab)faciliteiten voor bedrijven op afstand van de universiteit, dichterbij klanten, internationale verbindingen (Schiphol) en/of verplaatsing door verkoop

Ondernemerschap ⚫ ⚫

⚫

Succesvoorbeelden als Booking.com, Thuisbezorgd en Demcon laten zien dat Twente het in zich heeft mooie bedrijven voort te brengen Om meer bedrijven te laten ontstaan en te laten doorgroeien is het stimuleren van ondernemerschap in het ecosysteem van belang; er liggen kansen om jonge/startende ondernemers te verbinden aan succesvolle Twentse ondernemers In vergelijking met andere regio’s mist Twente vaak “het groots durven denken”

Focus ⚫

⚫

De 5* themavelden waarmee de Universiteit Twente zich profileert worden als te algemeen en te breed gezien. Het laat zien waar de universiteit wetenschappelijk gezien mee bezig is, maar het is lastig voor het Kennispark Twente zich naar de buitenwereld te profileren en duidelijk te maken op welke technologische gebieden Twente uniek en ‘world leading’ is Het Twentse ecosysteem wordt als divers gezien, doordat het niet afhankelijk is van één of meerdere dominante spelers (zoals ASML, Philips en NXP in de Brainport regio). Daardoor is het een economisch stabiel ecosysteem, in de zin van het minder afhankelijk zijn van maar een paar spelers die een dominante rol hebben in de regionale waardenketen

* Intelligent Manufacturing Systems, Digital Society, Resilient World, Personalized Healthcare Technologies, Smart Materials (zie paragraaf 3.3) © Buck Consultants International, 2020

Positionering regio ⚫

⚫

Netwerken in de regio zijn sterk en nauw, daardoor weten belangrijke stakeholders elkaar makkelijk te vinden. Keerzijde is dat dit soms een te sterke focus op de regio zelf oplevert, in plaats van naar buiten De regio heeft met drie campussen (Kennispark Twente, Technology Base en het High Tech Systems Park) een keur aan mogelijkheden voor kennisintensieve bedrijven. De profielen van de individuele campussen zijn echter niet altijd helder en het onderscheid is lastig aan de buitenwereld uit te leggen Sterke punten van het Twentse ecosysteem mogen met meer ‘lef’ aan de buitenwereld uitgedragen worden; sterkere PR voor de Twentse kracht is nodig

Ambities ⚫ ⚫ ⚫

Plannen Hengelosestraat worden over het algemeen met enthousiasme ontvangen; verwacht wordt dat hiermee de uitstraling van het Kennispark verbetert en het ecosysteem verder wordt gestimuleerd De komende jaren is een sterkere en slagvaardigere gebiedsorganisatie nodig om de komende jaren met de ambities aan de slag te gaan Plannen voor de nieuwe Robotics-onderzoekfaciliteit worden als een toegevoegde waarde gezien. Er zijn geen andere regio’s in Europa die een dergelijk geïntrigeerde/cascade aan onderzoeksfaciliteiten op het gebied van robotics hebben

Sprong voorwaarts ⚫ ⚫

Het idee leeft dat het Kennispark Twente groeit, maar dat het zich traag ontwikkelt; noodzaak tot actie wordt onderkend Geïnterviewden geven aan dat een ambitieus/enthousiasmerend project het Twentse ecosysteem vooruit zou helpen. Als opties worden genoemd het aantrekken van: • • •

Academische vakgroep met een sterk netwerk van internationale bedrijven Onderzoekscentrum van een grote internationale onderneming Gezaghebbend onderzoeksinstituut (als TNO)

Uitstraling Kennispark Twente

⚫ ⚫ ⚫ ⚫

Het aanzicht van m.n. het Business Science Park is onvoldoende high-tech, het doet teveel aan als een regulier bedrijventerrein De Hengelosestraat vorm een fysieke + mentale barrière tussen de twee deelgebieden Internationaal is het lastig de naam Kennispark Twente te verkopen De universiteit heeft een groot aantal internationale studenten, maar vooralsnog blijven de meeste niet voor de regio behouden

Magneetkracht ⚫ ⚫

⚫

Links met het internationale bedrijfsleven zijn er wel, bijvoorbeeld door middel van contractonderzoek voor Medtronic/Siemens en de samenwerking met Boeing in het TRPC Internationale contacten zitten vooral in netwerken van individuele wetenschappers, het delen hiervan wordt nu niet gestimuleerd terwijl dat wel als een positieve ontwikkeling zou worden gezien Technische (onderzoeks)vragen van het (grote)bedrijfsleven zijn er zeker; hoewel positief, leidt dit vooralsnog niet tot vestiging/ dan wel directe versterking van het ecosysteem

6.2 Beoordeling succesfactoren door BCI

10 Heldere visie

6 Talent

11 Organisatie & management

3 Ecosysteem open & shared innovatie

5 Hoogwaardige vestigingslocatie

1 Aanwezigheid manifeste kennisdragers

9 Marketing & acquisitie

7 Ondernemerschap & financiering

2 Gedeelde onderzoeksfaciliteiten

8 Adequate huisvesting

4 Kritische massa/ ‘place to be’

Alle 11 factoren beïnvloeden elkaar en zijn daarom allemaal belangrijk voor het realiseren van een succesvolle campus

Toelichting beoordeling succesfactoren ⚫

De 11 succesfactoren moeten worden gezien als voorwaarden voor een optimaal werkend campusecosysteem

⚫

Voor de beoordeling van Kennispark Twente op de succesfactoren is gekeken naar de stand van zaken van het campus-ecosysteem op dit moment

⚫

De succesfactoren zijn beoordeeld op basis van de volgende categorieën:

Goed op orde

Op orde

Matig op orde

Moet urgent opgepakt worden Niet op orde

Beoordeling succesfactoren Elk van de 11 succesfactoren zijn door BCI beoordeeld, de resultaten hiervan worden hieronder gepresenteerd Succesfactor

Bevindingen

1. Aanwezigheid manifeste kennisdragers

• Sterkte wetenschappelijke-technologische basis met de Universiteit Twente • Aanwezigheid gezaghebbende onderzoeksinstituten als Max Plank + Frauenhofer

2. Gedeelde onderzoeksfaciliteiten

• Lab faciliteiten zijn volop aanwezig bij de UT • UT-faciliteiten zijn veelal ook toegankelijk voor bedrijven; maar dit verschilt per

Beoordeling

faciliteit

• Toegang tot UT labs/faciliteiten beperkt voor bedrijven die verder van de universiteit afstaan 3. Ecosysteem open & shared innovatie

• Dedicated organisatie (Novel-T) die bezig is met het aanjagen en versnellen van innovatie

• Faciliteiten zoals het TechMed center waar studenten, onderzoekers en bedrijven kunnen samenwerken aan innovatie

• • • • •

Behoorlijk aantal kennisintensieve bedrijven & spin-offs vanuit de UT Veel niet-kennisintensieve bedrijven gevestigd op het Kennispark (bijv. diensten) Geen duidelijke focus/profilering Beeldbepalende spelers met substantiële organisaties ontbreken Magneetkracht van dit ecosysteem functioneert nog onvoldoende om bedrijven van buitenaf aan te trekken

5. Hoogwaardige vestigingslocatie •

De uitstraling van KPT is onvoldoende high-tech & internationaal, voelt teveel als regulier bedrijventerrein – m.n. het BSP-gedeelte Hengeloseweg vormt fysieke & mentale barrière tussen de twee deelgebieden Verbetering zit wel in gebiedsstrategie

4. Kritische massa + ‘place-to-be’

Succesfactor

Bevindingen

6. Talent

• • • •

7. Ondernemerschap & financiering

• Mooie voorbeelden van ‘Twents’ ondernemerschap: Booking, Takeaway, Demcon,

Beoordeling

Groeiend aantal studenten Groot deel internationale studenten Talent op verschillende niveaus (HBO/Universiteit) Internationaal talent vasthouden voor regio is soms lastig

maar ook in het MedTech, Robotica, ICT en chip cluster

• In de regio is een stevig/innovatief MKB aanwezig, maar het aantal nieuwe bedrijven dat weet door te groeien tot scale-up is beperkt

• M.n voor scale-ups is er onvoldoende toegang tot financiering/financieringskracht in de regio (hoewel dit geen uniek ‘Twents’ probleem is) 8. Adequate huisvesting + services & voorzieningen

9. Marketing & acquisitie

• • • •

Bestaande faciliteiten zoals The Gallery hebben een goede uitstraling Momenteel geen ruimte beschikbaar voor nieuwe vestigers Ontmoetingsplekken/faciliteiten ontbreken Goedkope incubator ruimte voor start-ups is niet aanwezig (alleen voor studenten van de universiteit) Betaalbare accelerator ruimte voor scale-ups is niet aanwezig

• • Speciale acquisiteur(s) net aangesteld • Nog geen gefocuste (internationale) acquisitie en pro-actieve marketing • Sterk Twents integraal verhaal ontbreekt

10. Heldere visie met breed draagvlak

• Verbeterslagen vastgelegd in gebiedsstrategie en structuurvisie, en zijn

11. Organisatie & Management

• Slagvaardige gebiedsorganisatie die kan werken aan brede uitvoering van plannen

grotendeels concreet uitgewerkt in een actieplan voor het Kennispark

• Enthousiasme onder betrokken partijen voor nieuwe plannen/ambities

is nodig, deze is momenteel in oprichting

• Over lange-termijn financiering van de gebiedsorganisatie moet nog besluitvorming plaatsvinden

Overzicht beoordeling succesfactoren

10 Heldere visie

6 Talent

1 Aanwezigheid manifeste kennisdragers

9 Marketing & acquisitie

3 Ecosysteem open & shared innovatie

11 Organisatie & management

5 Hoogwaardige vestigingslocatie

Goed op orde

Op orde

2 Gedeelde onderzoeksfaciliteiten

7 Ondernemerschap & financiering

Matig op orde

Moet urgent opgepakt worden

8 Adequate huisvesting

4 Kritische massa/ ‘place to be’

Alle 11 factoren beïnvloeden elkaar en zijn daarom allemaal belangrijk voor het realiseren van een succesvolle campus

Niet op orde

Conclusies bij beoordeling succesfactoren Factoren die goed op orde en op orde zijn ⚫ Een groot deel van de succesfactoren zijn goed op orde of op orde, het gaat hierbij om: • • • • •

⚫

Aanwezigheid manifeste kennisdragers (1) Gedeelde onderzoeksfaciliteiten (2) Ecosysteem & shared innovatie (3) Talent (6) Heldere visie (10)

Voor deze succesfactoren geldt dat hiervoor wel geïnvesteerd moet worden om deze op peil te houden

Factoren die moeten worden aangepakt ⚫ De volgende succesfactoren zijn nog matig of niet op orde: • • • • • •

⚫

Kritische massa/place-to-be (4) Hoogwaardige vestigingslocatie (5) Ondernemerschap & financiering (7) Adequate huisvesting (8) Marketing & acquisitie (9) Organisatie & management (11)

Deze factoren verdienen aandacht en moeten de komende tijd worden opgepakt. Hiertoe worden later in dit rapport concrete voorstellen gedaan (zie hoofdstuk 7 en 9)

Conclusies

Op basis van de data-analyse, desk research en interviews en beoordeling van de succesfactoren trekt BCI de volgende conclusies: Conclusie 1

Het Kennispark heeft met de Universiteit Twente en de aanwezige bedrijven een sterke basis, dankzij de wetenschappelijk-technologische kwaliteiten, die aanknopingspunten bieden voor toekomstige versterking van de magneetkracht

Conclusie 2

Het aantal studenten, en met name het aantal internationale studenten is de afgelopen jaren fors gegroeid; opgave voor de komende jaren is om deze te behouden voor de regio

Conclusie 3

De Universiteit Twente breng veel spin-offs voort maar, weinig groeien echter door tot (middel) grote bedrijven of vertrekken naar andere regio’s in Nederland

Conclusie 4

Het Kennispark Twente is er voor iedereen, het ontbeert een onderscheidend (wetenschappelijk-technologisch) profiel – hiermee ontbreken op dit moment mogelijkheden tot gefocuste (internationale) acquisitie

Conclusie 5

Kennispark Twente mist één of meerdere internationale/beeldbepaalde speler(s) met substantiële organisaties, die kenmerkend zijn voor een campus met kritische massa/place-to-be

Conclusie 6

Het complete Twentse ecosysteem heeft voor de buitenwereld geen eenduidig verhaal en boegbeeld – vooral in samenhang met de andere campussen in Twente

Conclusie 7

De uitstraling van het Kennispark Twente en het gehele ecosysteem is nu (nog) onvoldoende hightech + internationaal

Conclusie 8

De voorziene verbeterslagen worden herkent, dit is ook nodig want het Kennispark Twente is toe aan groeisprong/grote stap vooruit

Kennispark Twente heeft een behoorlijke uitgangspositie met een sterke wetenschappelijk-technologische basis en een interessant aantal kennisintensieve bedrijven. Door een scherpe strategie en komende jaren te gaan werken aan het vergroten van de magneetkracht, kan een pad van sterkere groei worden ingeslagen

Voorgestelde Koers & Strategie

⚫

Om de sterke uitgangspositie van Kennispark Twente te behouden en te voorkomen dat de campus de komende jaren concurrentiekracht verliest, is het nodig om op korte termijn te werken aan het vergroten van de magneetkracht van het Kennispark

⚫

Eén van de belangrijkste onderdelen van de strategie voor de komende jaren is het aanbrengen van een duidelijke focus en het kiezen voor speerpunten: • • •

Kennispark Twente en de Universiteit Twente profileren zich momenteel met vijf brede thema’s en richting zich daarmee op 5 zéér grote doelgroepen in internationaal heftig concurrerende markten Als gevolg hiervan heeft het Kennispark weinig onderscheidend vermogen, waardoor concurreren op internationaal niveau met andere regio’s lastig is Daarom is in pro-actieve marketing en het realiseren van faciliteiten, focus een absolute noodzaak

Als niet wordt gekozen voor een duidelijke focus en een herkenbaar wetenschappelijktechnologisch profiel, wordt het aantrekken van bedrijven van buiten de regio moeilijk, als gevolg van de internationaal intensieve concurrentie tussen regio’s en campussen in het aantrekken van R&D-bedrijven

Aanknopingspunten voor focus

Op basis van de gesprekken die BCI gevoerd heeft, zijn de volgende aanknopingspunten geïdentificeerd voor het selecteren van speerpunten: Speerpunt

Toelichting

MedTech

• Unieke onderzoeksfaciliteit (TechMed Center) waar studenten technische geneeskunde/wetenschappers/bedrijven samenwerken aan nieuwe toepassingen voor de gezondheidszorg • Faciliteit biedt labs met apparatuur die in ziekenhuizen niet toegankelijke zijn voor onderzoekers • Heeft al samenwerkingen opgeleverd met belangrijke wereldspelers als Siemens en Medtronic

Robotics

• Vakgroep rondom professor Stefano Stramigioli • In het oog springende niches: medische robotics en maintenance & repair • De geplande robotics-onderzoekfaciliteit met een volledige cascade aan test- en onderzoeksfaciliteiten; voor de laagste naar de hoogste TLR levels. Een regio met een dergelijk robotics ecosysteem is redelijk uniek in Europa

Organ-on-a-Chip

• De labs van het MESA+ instituut zijn van wereldklasse • Vakgroep rondom professor Albert van den Berg • Wetenschappelijk gezien uniek thema voor Nederland en Europa, slechts een paar academische instituten houden zich hiermee bezig

Opmerking: deze aanknopingspunten voor speerpunten zijn naar boven gekomen in de gesprekken die BCI gevoerd heeft met hoofdrolspelers van het Kennispark Twente en zijn daarmee het eerste resultaat. Voor verantwoorde en strategische vervolgstappen is een verdere onderbouwing en nadere uitwerking van groot belang © Buck Consultants International, 2020

Duidelijke focus Onderstaand figuur geeft een samenvatting hoe een duidelijke keuze voor technologische speerpunten (gecombineerd met de Twentse sleutel technologieën) met wetenschappelijke én commerciële waarde eruit ziet:

MedTech

Speerpunten

Robotica

Mate van aantrekkingskracht

Organ-on-a-Chip

⚫

Fluidica

Nano/ Micro Tech

Materials

ICT

Integrated circuit design

Photonics

Sensors

Basispropositie Brede wetenschappelijk-technologische basis

(wetenschappelijktechnologische basis + sleuteltechnologieën)

De keuze voor bepaalde speerpunten/expertises in de focus/profilering van Kennispark Twente betekent niet dat andere wetenschaps-/onderzoeksvelden/sectoren niet van belang zijn en/of bedrijven in deze segmenten geen vestigingsplaats zouden kunnen vinden op het Kennispark Een dergelijke propositie laat zien welke aspecten de meeste aantrekkingskracht hebben op R&Dintensieve bedrijven en daarmee het meest kansrijk zijn voor gefocuste en proactieve (internationale) acquisitie en het verder door ontwikkelen en groeien van de campus

Strategie ⚫

De strategie voor Kennispark Twente voor de komende jaren rust op twee pijlers: • •

⚫

Vergroten magneetkracht (1) Versterken doorgroei & verankeren succesvolle Twentse bedrijven

Om deze pijlers te ondersteunen en faciliteren is een sterke governance structuur nodig die bestaat uit ‘software’ en ‘hardware’

De onderdelen van deze pijlers worden op de pagina’s hierna nader uitgewerkt & toegelicht

Focus Pijler 1 Vergroten magneetkracht

Pijler 2 Versterken doorgroei & verankeren succesvolle Twentse bedrijven

⚫ ⚫

⚫

⚫ ⚫

Duidelijke focus & speerpunten Beste faciliteiten van Nederland Aantrekken beeld bepalende spelers Gefocuste acquisitie

’Software/orgware’ ⚫ Ontwikkeling ecosysteem ⚫ Business development ⚫ Community building ⚫ Netwerkvorming ⚫ Acquisitie ⚫ Conceptbewaking ⚫ Marketing & communicatie

⚫ ⚫

Vergroten financieringsmogelijkheden Eénduidig Twents verhaal Slagvaardige gebiedsorganisatie

‘Hardware’ ⚫ Ontwikkeling en exploitatie van vastgoed ⚫ Ontwikkeling & exploitatie van (onderzoeksfaciliteiten) ⚫ Gebiedsmanagement

Governance © Buck Consultants International, 2020

Toelichting pijler 1: vergroten magneetkracht

Pijler 1 Vergroten magneetkracht

1. Duidelijke keuze speerpunten

Duidelijke keuze voor technologische speerpunten met wetenschappelijke én commerciële waarde: MedTech/Technische geneeskunde – (Medische) Robotica - Organ-on-a-Chip

2. Aantrekken beeldbepalende speler(s)

Aantrekken beeldbepalende spelers: onderzoeksafdeling van internationale corporate – gerenommeerd onderzoeksinstituut – world leading hoogleraren/vakgroepen met groot internationaal netwerk

3. Beste faciliteiten van Nederland voor gekozen speerpunten

Binnen 5 jaar heeft Kennispark Twente de beste faciliteiten op het gebied van de gekozen speerpunten in Nederland -- inclusief voldoende incubators + accelerators, zodat bedrijven onafhankelijk van de universiteit kunnen doorgroeien. Daarmee wordt ook de aantrekkingskracht van het Kennispark op bedrijven van buitenaf vergroot (hightech mensen komen af op world-class lab faciliteiten). Te denken valt aan: Celbiologische labs voor het MedTech-cluster, Integrale Robotische onderzoeksfaciliteit

4. Gefocuste (internationale) acquisitie

Aan de slag gaan met gefocuste proactieve (internationale) acquisitie, gericht op bedrijven die actief zijn op het gebied van de gekozen speerpunten. Met een sterke value propositie wordt duidelijk gemaakt wat het ecosysteem van het Kennispark te bieden heeft, op het gebied van toegang tot: technologie, talent (en aanwas) en shared facilities

Toelichting pijler 2: Versterken doorgroei & verankering succesvolle Twentse bedrijven

Pijler 2 Versterken doorgroei & verankeren succesvolle Twentse bedrijven 5. Slagvaardige gebiedsorganisatie

Komende jaren investeren in een slagvaardige gebiedsorganisatie die de komende jaren aan de slag gaat met de ambities en doorontwikkeling van het Kennispark tot een sterk high-tech ecosysteem

Vergroten financieringsmogelijkheden voor startende en doorgroeiende Twentse bedrijven en 6. Vergroten deze voor de regio te behouden en te verankeren financieringsmogelijkheden voor regionale bedrijven 7. Ontwikkelen éénduidig Twents verhaal

Eenduidig en krachtig verhaal voor Kennispark Twente, Technology Base en het High Tech Systems Park, met een sterke marketing naar de buitenwereld

Groeiscenario’s & Ruimtevraag

Om de verwachtte toekomstige ruimtevraag op Kennispark Twente in kaart te brengen, is als volgt te werk gegaan: ⚫

Stap 1 – Werkgelegenheidsontwikkeling 2010 - 2018: de ontwikkeling van de werkgelegenheid tussen 2010 en 2018 in Nederland, de regio Twente, de top-10 Nederlandse campussen en het Kennispark Twente is in kaart gebracht. Hiermee wordt een basis voor scenario’s gelegd

⚫

Stap 2 – Scenario’s: om de werkgelegenheidsontwikkeling voor Kennispark Twente en de daarmee samenhangende ruimtevraag in te schatten, wordt gebruikt gemaakt van drie scenario’s. In elke scenario verschilt de magneetkracht van Kennispark Twente en de economische omstandigheden.

⚫

Stap 3 – Werkgelegenheidsontwikkeling Kennispark bij kennisintensieve bedrijven: op basis van de aannames in de drie groeiscenario’s wordt de werkgelegenheidsontwikkeling op het Kennispark Twente geschat voor de periode 2020 – 2030

⚫

Stap 4 – Ruimtevraag 2030: de werkgelegenheidscijfers uit stap 3 worden op basis van kengetallen (benodigde ruimte in m2 per baan en type bedrijf) omgerekend naar de benodigde extra ruimte tot 2030

De groeiscenario's en ruimtevraag worden op de pagina’s hierna uitgewerkt © Buck Consultants International, 2020

Stap 1: Werkgelegenheidsontwikkeling 2010-2018 Ontwikkeling werkgelegenheid 2010-2018 Banen (x1,000)

Index (2010 = 100)

Totale groei (2010-2018)

Gemiddelde jaarlijkse groei (over 8 jaar)

2010

2018

2010

2018

7.888,2

8.422,0

100

107**

6,8%

-0,8%***

COROP-regio Twente

n/a

296,8

n/a

110**

10,3%

-2,1%***

Top-10 NL campussen *

16,1

27,3

100

170**

70,0%

-8,7%***

KPT – totaal

9,1

8,8

100

97**

-3,2%

-0,4%***

KPT – kennisintensief ****

1,5

2,3

100

154**

54,5%

-6,8%***

Nederland

** *** ****

Gemiddelde groei op de top-10 NL campussen, exclusief Kennispark Twente; alleen de campussen met een vergelijkbare uitgangspositie in 2010 zijn meegenomen: Amsterdam Science Park, Brightlands Chemelot, Wageningen Campus, TU Delft Science Park, Leiden Bio Science Park en High Tech Campus Eindhoven Ten opzichte van 2014 Over 5 jaren Betreft alleen kennisintensieve bedrijvigheid (R&D, High-tech productie, Technische diensten & ICT), exclusief Onderwijs & Onderzoek

Index (2010=100)

190

COROP Twente

⚫

170 150

Nederland

⚫

130 KPT - totaal 110

90 70

⚫ KPT kennisintensieve bedrijven

De totale werkgelegenheid op het Kennispark krimpt over de periode 2010-2018 en is lager dan die van het NL gemiddelde en de regio Twente De ontwikkeling van alleen kennisintensieve bedrijvigheid is positief: ver boven het NL gemiddelde en de regio De groei van kennisintensieve werkgelegenheid ligt de laatste jaren onder de gemiddelde groei van de Nederlandse Top-10 campussen en kent een afvlakkende trend

Top-10 campussen

Bronnen: Gemeente Enschede, CBS, BCI, 2018-2020

Stap 2: Scenario’s: uitgangspunten Om de voorziene ruimtevraag voor Kennispark Twente in kaart te brengen wordt gebruik gemaakt van drie scenario’s. Deze worden hieronder toegelicht: A Laag-scenario

B Basis-scenario

C Plus-scenario

Groei

15% tot 2030 (gem. 1,5% per jaar)

45% tot 2030 (gem. 4,5% per jaar)

75% tot 2030 (gem. 7,5% per jaar)

Toelichting

De jaarlijkse groei van het Kennispark ligt De groei van het Kennispark loopt terug tussen die van Nederland en de regio met 30%, van 6,8% naar 4,5% per jaar, Twente. Deze is fors lager vanwege slechte door: economische omstandigheden en het • beperkte investeringen in het uitblijven van investeringen Kennispark • concurrentiepositie (nationaal + internationaal) verslechtert • afvlakkende groeitrend zet zich verder door

De groei van het Kennispark stijgt met 10% van 6,8% naar 7,5% per jaar, doordat: • Kennispark forse investeringen doet en gaat werken aan het geadviseerde actieprogramma • magneetwerking wordt daarmee vergroot • door extra investeringen en grotere magneetwerking wordt vergelijkbare groei met afgelopen jaren gerealiseerd + extra jaarlijkse groei van 10% bovenop de huidige 6,8%

Magneetwerking Beperkt

Redelijk

Sterk vergroot door actieprogramma: • Aantrekken beeldbepalende spelers • Duidelijke keuze voor speerpunten • Beste faciliteiten van Nederland voor de gekozen speerpunten • Vergroten financieringsmogelijkheden scale-ups • Krachtige ecosysteemontwikkelingsorganisatie • Intensieve marketing Twentse propositie • Slagvaardige gebiedsorganisatie

Economische • omstandigheden •

• •

Tegenvallende economische groei Dalende publieke en private investeringen in R&D/innovatie/starters

Beperkte economische groei Gelijkblijvende publieke en private investeringen in R&D/innovatie/starters

Substantiële economische groei Groeiende publieke en private investeringen in R&D/innovatie/starters 70

Stap 3: Werkgelegenheidsontwikkeling bij kennisintensieve bedrijven Kennispark 2019 - 2030 Totaal 4.250

Geprognotiseerde werkgelegenheid Kennispark 2019 – 2030 (afgerond)

Totaal 3.520 Totaal 2.790

Scenario

Gemiddelde jaarlijkse groei [%]

Banen [#]

+75% +40%

Groei 2019 - 2030

360

1.090

1.820

2.430

2019

Laag

Basis

Plus

+15%

2019

2030

Banen

A Laag-scenario

1,5%

2.430

2.790

+360

B Basis-scenario

4,5%

2.430

3.520

+1.090

C Plus-scenario

7,5%

2.430

4.250

+1.820

Banen in 2019 Additionele banen 2020-2030

⚫

⚫ ⚫ ⚫

In het lage scenario groeit de kennisintensieve werkgelegenheid op het kennispark Twente met 360 (+15%) banen naar 2.790 in 2030 In het basis-scenario groeit de kennisintensieve werkgelegenheid op het kennispark Twente met 1.090 (+45%) banen naar 3.520 in 2030 In het plus-scenario groeit de kennisintensieve werkgelegenheid op het kennispark Twente met 1.820 (+75%) banen naar 4.250 in 2030 Twee opmerkingen: •

•

In deze prognose wordt alleen gekeken naar de groei van het aantal banen bij kennisintensieve bedrijven (R&D, High-tech productie, Technische diensten & ICT), exclusief Onderwijs & Onderzoek De grote groei in het plus-scenario kan alleen worden bereikt bij gunstige economische omstandigheden en wanneer serieus aan de slag wordt gegaan met het voorgestelde actieprogramma ter vergroting van de magneetwerking van Kennispark Twente

Stap 4: Additionele ruimtevraag kennisintensieve bedrijven2030 ⚫

Voor de berekening van de ruimtevraag is gebruik gemaakt van kengetallen, zijn gebaseerd op: internationale literatuur, BCI-expertise in andere campusonderzoeken en de werkelijke situatie op het Kennispark Twente

Kengetallen berekening ruimtevraag Categorie

Assumptie

Toelichting

Starters/kleine bedrijven

20 m2 BVO**/FTE

Scale-ups/volwassen

35 m2 BVO**/FTE

Pilot plant/hal

100 m2 BVO**/FTE

Gemiddelden voor R&D bedrijven • Inclusief kantoor & lab/cleanroom (verhouding ongeveer 70-30) • Inclusief ruimte voor: kantine, toiletten, ontmoetingsruimten, hallen, etc.) • Pilot plant/hal voor: small batch productie, prototyping/engineering

Verhouding staters/volwassen *

Starters/kleine bedrijven

65%

Scale-ups/volwassen

35%

Type ruimte per sector

R&D (ex. pilot plant/hal)

50% kantoor 50% lab

R&D (incl. pilot plant/hal)

100% pilot plant/hal

Ruimtevraag per FTE

Technische diensten

100% kantoor

ICT

100% kantoor

Inclusief benodigde ruimte voor eventuele labs en kantoren

* Huidige verhouding kleine/grote(re) bedrijven op Kennispark Twente ** Bruto Vloer Oppervlakte

Inschatting aantal R&D bedrijven dat Pilot hall/productieruimte nodig heeft ⚫ ⚫

⚫ ⚫

⚫

De strategie van Kennispark Twente is erop gericht om ‘pure’ science/R&D bedrijven aan te trekken Desondanks hebben sommige R&D bedrijven extra ruimte nodig in de vorm van pilot plants/hallen* voor prototyping/engineering en small batch productie. De verwachting is dat dit alleen het geval is voor grotere R&D bedrijven (>10 FTE) omdat deze in in ontwikkelingsfase dichter opschuiven naar productiebedrijven Het aandeel van deze grotere R&D bedrijven in het totaal aantal R&D bedrijven in 2019 is 25% Het werkgelegenheidsaandeel van de R&D bedrijven is momenteel 5%. Het ligt in de lijn der verwachting dat dit aandeel gaat stijgen, door de focus op het aantrekken van ‘pure’R&D bedrijven de komende jaren De extra ruimte nodig is voor prototyping/engineering en small batch productie, wordt dus als volgt berekend: totaal aantal extra banen in 2030 x 20% (verwachte aandeel R&D) x 25% (aandeel grote R&D bedrijven) x 100 m2 (kengetal)

* Pilot plants/hallen zijn gebouwen –meestal in de vorm van hallen- waar R&D bedrijven die in een ver gevorderd stadium van technologische ontwikkeling zitten, hun productie/productieprocessen ontwerpen/uittesten(engineering/prototyping) of kleine series producten produceren (small batch production)

Resultaat berekening ruimtevraag kennisintensieve bedrijven Belangrijke opmerkingen bij de berekeningen ⚫ ⚫

⚫

De groei van de werkgelegenheid bij kennisintensieve bedrijven* en dus de uiteindelijke ruimtevraag in 2030 betreft een per saldo toename en dus een toevoeging aan de huidige voorraad Er is alleen gekeken naar de toename in ruimtevraag als gevolg van de groei van kennisintensieve bedrijven. Het is hierdoor onbekend hoe het ruimteaanbod zich per saldo voor het totale Kennispark ontwikkelt, als de krimp bij sommige sectoren (zoals persoonlijke/zakelijke diensten, zorg & welzijn, onderwijs & onderzoek) in de afgelopen jaren doorzet Er is geen rekening gehouden met de groei van productiebedrijven, aangezien dit niet is voorzien in de structuurvisie (andere terreinen zijn meer geschikt). Er is wel voorzien dat een aantal volwassen R&D bedrijven (productie)ruimte nodig heeft voor engineering/prototyping en small batch productie. Deze zijn in de berekening meegenomen als pilot plants/hallen

* In de sectoren: R&D, High-tech Productie, Technische diensten en ICT

Resultaat berekening ruimtevraag kennisintensieve bedrijven ⚫

⚫

Als het aantal additionele banen over de periode 2020 – 2030 wordt vermenigvuldigd met de kengetallen voor omvang en type ruimte per bedrijf, resulteert dit in de totale additionele ruimtevraag voor Kennispark Twente per 2030 De onderstaande tabellen geven per scenario het resultaat weer van deze berekening. Inclusief het type ruimte en het minimale en maximale voorziene ruimteaanbod in de structuur visie

Additionele banen naar omvang bedrijven Scenario

Additionele banen in 2030 Bij starters/klein e bedrijven [banen -65%]

Bij scale-ups/ volwassen [banen -35%]

Totaal additionele banen

A Laag-scenario

234

126

360

B Basis-scenario

709

382

1.090

C Plus-scenario

1.183

637

1.820

In de vorige stap is het aantal additionele banen in 2030 berekend. Hier wordt een verdeling gemaakt naar het aantal banen bij startende bedrijven en volwassen bedrijven (op basis van de huidige verdeling op Kennispark Twente).

Geprognotiseerde ruimtevraag Kennispark t/m 2030 (afgerond) Scenario

Additionele ruimtevraag in 2030 (afgerond) Starters (65%)

Volwassen/scale-up bedrijven (35%) Labs (30%) [m2 BVO]

Kantoor (70%) [m2 BVO]

A Laag-scenario

3.280

1.400

2.650

1.130

1.800

10.260

B Basis-scenario

9.920

4.250

8.010

3.440

5.450

31.070

C Plus-scenario

16.560

7.100

13.380

5.730

9.100

51.870

Labs Pilot hal bij (30%) volwassen R&D [m2 BVO] [m2 BVO]

Totale ruimtevraag 20320 [m2 BVO]

Kantoor (70%) [m2 BVO]

In de tabel hiernaast is het aantal banen vermenigvuldigd met de kengetallen voor omvang en type ruimte per bedrijf.

Vraag-aanbod confrontatie: geprognotiseerde ruimtevraag versus aangeboden mogelijkheden

Additionele ruimtevraag per scenario (in m2) Maximaal mogelijk: 77.000 m2 bvo

In de structuurvisie is minimaal 67.000 m2 en maximaal 77.000 m2 aan mogelijke ruimte voor bedrijven voorzien. Geconfronteerd met de geprognotiseerde ruimtevraag zijn de volgende conclusies te trekken:

Minimaal mogelijk: 67.000 m2 bvo Totaal 51.870 m2

9.100

⚫

Totaal 31.070 m2 12.830 5.450

⚫ 7.690

Totaal 10.260 m2 1.800 2.530 5.930

17.930

29.940

Laag-scenario

Basis-scenario

Plus-scenario

Kantoor

Lab

Pilot hal

In het lage scenario neemt de ruimtebehoefte toe met in totaal 10.260 m2. Dit ligt daarmee ver onder wat minimaal mogelijk is In het basis scenario groeit de ruimtebehoefte met in totaal 31.070 m2, en komt daarmee uit op ongeveer de helft van de minimaal voorziene mogelijkheden In het plus scenario stijgt de totale extra ruimtebehoefte met 51.870 m2. Daarmee komt dit scenario behoorlijk in de buurt van wat minimaal mogelijk is

Als Kennispark Twente de komende jaren de gestelde ambities wil waarmaken, zal serieus aan de slag moeten worden gegaan met de gestelde randvoorwaarden in het Plus-scenario 76

9 ⚫

Actieprogramma Om het Plus-scenario te kunnen realiseren en om uitvoering te geven aan de geadviseerde koers en strategie adviseert BCI de volgende 7 actielijnen uit te voeren:

Actielijn

Toelichting

Acties

1. Duidelijke keuze speerpunten

Duidelijke keuze voor technologische speerpunten met wetenschappelijke én commerciële waarde, zoals bijvoorbeeld: MedTech/Technische geneeskunde – (Medische) Robotica - Organ-on-a-Chip

• Afstemming met relevante

2. Aantrekken beeldbepalende speler(s)

Aantrekken beeldbepalende spelers: onderzoeksafdeling van internationale corporate/ gerenommeerd onderzoeksinstituut/world leading hoogleraren of vakgroepen met groot internationaal netwerk

• Inventariseren reeds

Binnen 5 jaar heeft Kennispark Twente de beste 3. Beste faciliteiten van Nederland voor gekozen faciliteiten op het gebied van de gekozen speerpunten in Nederland -- inclusief voldoende incubators + speerpunten accelerators, zodat bedrijven onafhankelijk van de universiteit kunnen doorgroeien. Daarmee wordt ook de aantrekkingskracht van het Kennispark op bedrijven van buitenaf vergroot (hightech mensen komen af op world-class lab faciliteiten). Te denken valt aan: Celbiologische labs voor het MedTechcluster, Integrale Robotische onderzoeksfaciliteit

•

• •

Twente Board, Universiteit partijen over speerpunten Twente, Gebiedsorganisatie, Vertaling keuze Novel-T. Gemeente speerpunten naar Enschede, Oost NL gedetailleerde en uitvoeringsgerichte clusterontwikkelingsplannen bestaande relaties met interessante bedrijven Hot leads list samenstellen Ontwikkelen inhoudelijke + economische argumenten

• Inventariseren • • •

Wie

faciliteitenbehoefte per gekozen speerpunt Aantrekken investeringspartners Realiseren faciliteiten Faciliteiten onderdeel maken van marketing/acquisitieinspanningen

Gebiedsorganisatie, Oost NL Universiteit Twente, Novel-T, Topsectoren HTSM/LS&H

Universiteit Twente, Gebiedsorganisatie, Gemeente Enschede, Provincie Overijssel, Ministerie van EZ

Actieprogramma Actielijn

Acties

4. Gefocuste (inter)nationale acquisitie

• Ontwikkelen dedicated

Komende jaren investeringen in een slagvaardige gebiedsorganisatie die de komende jaren aan de slag gaat met de ambities en doorontwikkeling van het Kennispark tot een sterk high-tech ecosysteem

• Taakomschrijving opstellen Universiteit Twente, • Inventariseren benodigde Gemeente Enschede,

5. Creëren slagvaardige gebiedsorganisatie

• •

Wie

Gebiedsorganisatie, Oost-NL, value propositions NFIA, Business in Twente Inventariseren interessante (internationale) bedrijven binnen speerpunten Uitvoeren pro-actieve marketing

meerjarige resources

• Organisatie- en

financieringsplan samenstellen

Provincie Overijssel, Ondernemersvereniging KP, Vereniging van vastgoedeigenaren en ondernemers

6. Vergroten financierings- Vergroten financieringsmogelijkheden voor startende en doorgroeiende Twentse bedrijven en deze voor de mogelijkheden voor regio te behouden en te verankeren regionale bedrijven

Actieplan nog te ontwikkelen

Novel-T, OostNL, Provincie Overijssel, Gemeentes Enschede, Hengelo, Almelo,

Eenduidig en krachtig verhaal voor Kennispark Twente, Technology Base en het High Tech Systems Park, met een sterke PR naar de buitenwereld

Actieplan nog te ontwikkelen

Twente Board, Twente.com, directeuren Topwerklocaties en Novel-T

7. Ontwikkelen éénduidig Twents verhaal

Uitvoering van het beschreven actieprogramma om zo de magneetkracht van Kennispark Twente te vergroten, wordt gezien als noodzakelijke voorwaarde voor een aantrekkelijk groeiperspectief de komende jaren © Buck Consultants International, 2020

Bijlagen

Bijlage 1:

SBI codes per categorie

Kennisintensieve bedrijven Categorie A R&D

B High-tech productie

C Technische diensten

D ICT

Geïncludeerde SBI-codes • Biotechnologisch speur- en ontwikkelingswerk (med. prod.) • Biotechnologisch speur- en ontwikkelingswerk overig • Overig natuurwetenschappelijk speur- en ontwikkelingswerk • Speur- en ontwikkelingswerk op het gebied van gezondheid • Technisch speur- en ontwikkelingswerk • Vervaardiging van bestralingsapparatuur e.d. • Vervaardiging van communicatieapparatuur • Vervaardiging van computers en randapparatuur • Vervaardiging van elektrische huishoudapparaten • Vervaardiging van elektrische lampen, verlichtingsapparaten • Vervaardiging van elektronische componenten • Vervaardiging van gereedschap • Vervaardiging van medische instrumenten en hulpmiddelen • Vervaardiging van meet-, regel-, navigatie- en controleapp.

• Vervaardiging van motoren, turbines (niet voor vliegtuigen) • Vervaardiging van optische instrumenten en apparatuur • Vervaardiging van overige anorganische basischemicaliën • Vervaardiging van overige elektrische apparatuur • Vervaardiging van overige machines, apparaten en werktuigen • Vervaardiging van overige producten van kunststof • Advisering op het gebied van informatietechnologie • Architecten (geen interieurarchitecten) • Handelsbemiddeling in machines, technische benodigdheden • Industrieel en productontwerp • Ingenieurs en overig technisch ontwerp en advies • Keuring en controle van machines, apparaten en materialen • Octrooibureaus • Beheer van computerfaciliteiten • Draadgebonden telecommunicatie • Gegevensverwerking, webhosting en aanverwante activiteiten • Ontwikkelen, produceren en uitgeven van software • Overige telecommunicatie • Webportals

Onderwijs & Onderzoek Categorie E Onderzoek & onderwijs

Geïncludeerde SBI-codes • Basisonderwijs voor leerplichtigen • Bedrijfsopleiding en -training • Dienstverlening voor het onderwijs • Educatie • Middelbaar beroepsonderwijs en educatie (gecombineerd) • Niet-universitair hoger onderwijs • Overig sport- en recreatieonderwijs • Studiebegeleiding, vorming en onderwijs (rest) • Universitair hoger onderwijs

Overige categorieën: niet-kennisintensieve bedrijven Categorie F Bouw & constructie

Geïncludeerde SBI-codes • Algemene burgerlijke en utiliteitsbouw • Installatie van elektronische en optische apparatuur • Installatie van machines voor algemeen gebruik • Installatie van verwarmings- en luchtbehandelingsapparatuur • Leggen van elektriciteits- en telecommunicatiekabels • Overige afwerking van gebouwen • Overige gespecialiseerde werkzaamheden in de bouw (rest)

Overige categorieën: niet-kennisintensieve bedrijven (vervolg) Categorie G Horeca & vrije tijd

H Non-profit

Geïncludeerde SBI-codes • Beoefening van podiumkunst • Bioscopen • Cafés • Circus en variété • Evenementenhallen • Eventcatering • Fastfoodrestaurants, cafetaria's, ijssalons, eetkramen e.d. • Fitnesscentra • Hotel-restaurants • Hotels (geen hotel-restaurants), pensions en confer.-oorden • Kantines en contractcatering • Kunstzinnige vorming van amateurs (geen dansscholen) • Overige buitensport • Overige recreatie (rest, geen jachthavens) • Overige sportaccommodaties • Pret- en themaparken • Producenten van podiumkunst • Restaurants • Sauna's, solaria, baden e.d. • Sporthallen, sportzalen en gymzalen • Sportscholen • Zwem- en onderwatersport • Openbaar bestuur op het gebied van het bedrijfsleven • Overig maatschappelijk advies, gemeenschapshuizen • Steunfondsen (niet op het gebied van welzijnszorg)

Overige categorieën: niet-kennisintensieve bedrijven (vervolg) Categorie I Nutsbedrijven

J Overig productie

K Persoonlijke diensten

Geïncludeerde SBI-codes • Afvalwaterinzameling en -behandeling • Behandeling van onschadelijk afval • Beheer en exploitatie van transportnetten voor elektriciteit • Distributie van elektriciteit en gasvormige brandstoffen • Gesorteerd materiaal voorbereiden tot recycling • Prod.v. elektr. door thermische, kern- en warmtekrachtcentr. • Productie van elektriciteit door windenergie • Productie van elektriciteit door zonnecellen, warmtepompen • Teelt van groenten in de volle grond • Vervaardiging van bier • Vervaardiging van metalen constructiewerken en delen daarvan • Vervaardiging van overige bovenkleding • Vervaardiging van overige goederen (rest) • Vervaardiging van overige meubels • Vervaardiging van producten van vezelcement • Auto- en motorrijscholen • Haarverzorging • Huishoudens als werkgever van huishoudelijk personeel • Kinderopvang • Schoonheidsverzorging, pedicures en manicures • Verhuur van overige woonruimte • Vervoer per taxi

Overige categorieën: niet-kennisintensieve bedrijven (vervolg) Categorie

Geïncludeerde SBI-codes

L Retail & handel

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Detailh. via postorder/internet in voedingsmid./drog.waren Detailhandel via internet in algemeen assortiment non-food Detailhandel via internet in consumentenelektronica Detailhandel via internet in kleding en mode-artikelen Detailhandel via internet in overige non-food Detailhandel via internet in vrijetijdsartikelen Gespecialiseerde groothandel in ov. voedings- en genotmid. Groothandel in bestrijdingsmiddelen en meststoffen Groothandel in bouwmaterialen algemeen assortiment Groothandel in bovenkleding Groothandel in computers, randapparatuur en software Groothandel in dranken (geen zuivel) Groothandel in elektrische huishoudelijke apparatuur Groothandel in elektronische en telecommunicatieapparatuur Groothandel in farmaceutische producten Groothandel in granen Groothandel in groenten en fruit Groothandel in intern transportmaterieel Groothandel in juweliersartikelen en uurwerken Groothandel in kantoormachines (geen computers) Groothandel in levend vee Groothandel in mach. voor de voedings- en genotmiddelenind.

Groothandel in medische en tandheelkundige instrumenten Groothandel in meet- en regelapparaten Groothandel in minerale olieproducten (geen brandstoffen) Groothandel in overige intermediaire producten (rest) Groothandel in overige machines, apparaten en toebehoren Groothandel in overige oude materialen en afvalstoffen Groothandel in textielgrondstoffen en -halffabrikaten Groothandel in vaste brandstoffen Groothandel in verlichtingsartikelen Groothandel in voedings- en genotmiddelen algemeen ass. Groothandel in watersportartikelen Handel in en reparatie van personenauto's en bedrijfsauto's Handelsbemiddeling gespecialiseerd in overige goederen Handelsbemiddeling in brandstoffen, ertsen, metalen e.d. Niet-gespecialiseerde groothandel in consumentenartikelen Niet-gespecialiseerde groothandel in niet-consumentenartikel

• • • • • • •

Supermarkten en dergelijke winkels met een algemeen assort. Verhuur van overige consumentenartikelen (rest) Winkels in dranken Winkels in fietsen en bromfietsen Winkels in kranten, tijdschriften en kantoorbehoeften Winkels in sportartikelen (geen watersport) Winkels in tweedehands goederen (geen kleding)

Overige categorieën: niet-kennisintensieve bedrijven (vervolg) Categorie

Geïncludeerde SBI-codes

M Zakelijke diensten

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Accountants-administratieconsulenten Administratiekantoren voor aandelen en obligaties Advisering op het gebied van management en bedrijfsvoering Advocatenkantoren, bewindvoerders en curatoren Algemene banken Arbeidsbemiddeling Arbobegeleiding en reïntegratie Assurantietussenpersonen Beheer van financiële markten Belastingconsulenten Beleggingsinstellingen in vaste activa Bemiddeling bij handel, huur of verhuur van onroerend goed Boekhoudkantoren Brede administratieve dienstverlening Callcenters Commissionairs en makelaars in effecten, beleggingsadviseurs Communicatie- en grafisch ontwerp Concerndiensten binnen eigen concern Deurwaarderskantoren Dienstverlening voor uitvoerende kunst Dienstverlening voor vervoer over land Drukkerijen van reclame Expediteurs, cargadoors, bevrachters, andere tussenpersonen Facility management Financiële holdings Fotografie Goederenvervoer over de weg (geen verhuizingen) Handel in eigen onroerend goed Holdings (geen financiële) Hypotheek- en kredietbemiddeling, geldwisselkantoren Interieur- en ruimtelijk ontwerp Interieurreiniging van gebouwen Koeriers Kredietinformatie- en incassobureaus Maken en uitgeven van geluidsopnamen Markt- en opinieonderzoekbureaus Niet-gespecialiseerde handelsbemiddeling Operational lease v. personenauto's en lichte bedrijfsauto's Organisatie-adviesbureaus

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Organiseren van congressen en beurzen Organiseren van sportevenementen Overige administratiekantoren Overige dienstverlenende activiteiten op het gebied van info Overige dienstverlening (rest) Overige dienstverlening op het gebied van verzekeringen Overige drukkerijen (rest) Overige specialistische zakelijke dienstverlening Overige zakelijke dienstverlening (rest) Overkoepelende organen en samenwerkings- en adviesorganen Payrolling (personeelsbeheer) Prepress- en premedia-activiteiten Productie van films (geen televisiefilms) Productie van televisieprogramma's Projectontwikkeling Public relationsbureaus Rechtskundige adviesbureaus Reclamebureaus Reisbemiddeling Reisorganisatie Reproductie van opgenomen media Risicoanalisten en schadetaxateurs Schrijven en overige scheppende kunst Textielveredeling Uitgeverijen van boeken Uitgeverijen van kranten Uitleenbureaus Uitzendbureaus Verhuur van onroerend goed (niet van woonruimte) Vertalers en tolken

Overige categorieën: niet-kennisintensieve bedrijven (vervolg) Categorie N Zorg & welzijn

Geïncludeerde SBI-codes • Categorale ziekenhuizen • Geestelijke gezondheids- en verslavingszorg met overnachting • Maatschappelijk werk • Medische laboratoria, trombodediensten en overig behandeling • Ondersteuning en begeleiding van gehandicapten • Overige paramedische praktijken (geen fysiotherapie, psych.) • Praktijken van fysiotherapeuten • Praktijken van huisartsen • Praktijken van med. specialisten en med. dagbehandelcentra • Praktijken van psychotherapeuten, psychologen en pedagogen • Praktijken van tandartsen • Samenwerkingsorganen op het gebied van gezondheidszorg • Thuiszorg • Verpleeghuizen • Verzorgingshuizen

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=enschede&id=c31cc70b-d466-405c-9577-69aee8652178