Raadsvoorstel

Voorstel Gemeenteraad A Onderwerp Portefeuillehouder Organisatieonderdeel

Kadernota 2025 - 2035: Perspectief op de sociale arbeidsmarktinfrastructuur in Enschede en het werkontwikkelbedrijf DCW Arjan Kampman Agendaletter D Cluster Strategie en Beleid Sociaal

Stuknummer

Aangeboden aan Raad Corsanummer

23 september 2025 2500023272

(invulling door Griffie)

_______________________________________________________________________________________ Wij stellen u voor te besluiten om: 1. De Kadernota 2025 – 2035: ‘Perspectief op de sociale arbeidsmarktinfrastructuur in Enschede en het werkontwikkelbedrijf DCW’ vast te stellen; 2. In te stemmen met de bijdrage van het positieve saldo voor de jaren 2026-2029 aan de algemene middelen vanuit het begrotingsproduct “Sociale werkvoorziening SW en Nieuw Beschut”; 3. Conform het financieel perspectief uit de Kadernota in te stemmen met de jaarlijkse structurele bijdrage uit de algemene middelen aan de begrotingsproducten “Sociale werkvoorziening SW en Nieuw Beschut” en “Arbeidsmarktparticipatie” die voor de financiering van de uitvoering nodig is in de periode 2030-2050; 4. In te stemmen met het toevoegen van het Impulsbudget infrastructuur aan de reserve Infrastructuur SW dat wij jaarlijks van het Rijk ontvangen tot en met 2034; 5. En hiervoor de begroting dienovereenkomstig te wijzigen. Inleiding en voorgeschiedenis Sinds de invoering van de Participatiewet in 2015 voeren gemeenten de regie over de re-integratie van een bredere en complexere doelgroep. In Enschede is de afgelopen jaren een sterke sociale arbeidsmarktinfrastructuur opgebouwd, met Werk & Inkomen en werkontwikkelbedrijf DCW als pijlers.

We opereren als één keten en boeken aantoonbare resultaten: het herinstroompercentage ligt met 20% lager dan het landelijk gemiddelde van 23% en met ruim 500 lopende trajecten met loonkostensubsidie (LKS) scoren we ook ruim boven het landelijke gemiddelde. De DCW heeft zich doorontwikkeld van een traditioneel Wsw-bedrijf naar een sociaal werkontwikkelbedrijf met een bredere doelgroep en een ontwikkelgerichte werkwijze. Dankzij maatwerk en ketensamenwerking is de participatiegraad gestegen en het bijstandsbestand verkleind. Met deze nieuwe Kadernota zet de gemeente Enschede vol vertrouwen de volgende stap. Voor de periode 2025–2035 is een strategische koers bepaald op basis van een brede analyse van onder meer de organisatie, de doelgroepen van de Participatiewet en ontwikkelingen op verschillende niveaus. Uit onderzoek blijkt dat werk niet alleen een bron van inkomen is, maar ook bijdraagt aan eigenwaarde, gezondheid en maatschappelijke participatie (o.a. WRR, 2020; WHO, 2019)1. De infrastructuur staat op een stevig fundament, maar veranderingen zoals vergrijzing, migratie, en een groeiende, diverse doelgroep vragen om verdere versterking en aanpassing.

Ook wetswijzigingen, zoals de Participatiewet in Balans – die meer maatwerk en nadruk op maatschappelijke participatie beoogt – en de Wet van School naar Werk, gericht op de begeleiding van jongeren met een ondersteuningsbehoefte naar werk, vereisen aanpassingen.

1 https://www.wrr.nl/publicaties/rapporten/2020/01/15/het-betere-werk

https://iris.who.int/handle/10665/328913 SBS-Beleid Bestaanszekerheid & Wonen M.C. Ebbes - Mayol Trapero

De kadernota focust op het behoud en verder uitbouwen van bestaande sterke punten en het toevoegen van vernieuwing waar nodig, met nadruk op duurzame plaatsingen, intensieve begeleiding, jobcoaching en een sterke werkgeversbenadering. De belangrijkste hoofdlijnen uit de nota zijn: • • • • • • •

Werkontwikkelbedrijf DCW: DCW speelt een centrale rol als werkontwikkelbedrijf, met succesvolle trajecten voor de brede Participatiewet-doelgroep en sterke prestaties op het gebied van beschut werk. Groeiende Ondersteuningsbehoefte: De diversiteit en groei van de doelgroep vragen om intensieve begeleiding, maatwerk en structurele ondersteuning. Financieel in Balans: De begroting van het Werkontwikkelbedrijf is in 2025 financieel in balans, met voldoende middelen om de opdracht uit te voeren. De middelen die het Rijk beschikbaar stelt, zijn toereikend om de komende jaren de opdracht uit te voeren. Regionale Samenwerking: Er wordt ingezet op nauwere samenwerking in de regio tussen gemeenten en werkontwikkelbedrijven om de uitvoering van beschut werk effectiever te maken. Uitbreiding van Werkplekken: DCW komt fysieke werkplekken te kort, en uitbreiding op de locatie ‘Kwekerij’ is noodzakelijk. Inclusieve Arbeidsmarkt: De nota streeft naar een inclusieve arbeidsmarkt waarin iedereen mee kan doen, met ruimte voor talentontwikkeling en actieve werkgeverparticipatie. Actielijnen: Via een aantal actielijnen wordt de komende jaren uitvoering gegeven aan de Kadernota. Deze vormen de basis voor operationele verbeteringen en worden uitgewerkt in afzonderlijke implementatieplannen.

Ze geven richting aan de strategische keuzes en zorgen voor een samenhangende, uitvoerbare aanpak van inclusief en duurzaam werk in Enschede.

Dankzij een financieel gezonde basis en structurele middelen via het Gemeentefonds blijft de gemeente in staat passende ontwikkel- en beschutwerkplekken te bieden aan een groeiende groep inwoners. De gemeente Enschede laat zien dat sociaal ondernemerschap werkt en bouwt zo met trots en vertrouwen verder aan een inclusieve arbeidsmarkt waarin iedereen kan meedoen. Publieksvriendelijke samenvatting De gemeente Enschede beschikt over een stevige sociale arbeidsmarktinfrastructuur, met het werkontwikkelbedrijf DCW als belangrijke schakel. Daarmee kunnen we inwoners met minder kansen, een beperking of behoefte aan extra begeleiding ondersteunen bij het vinden van passend werk. De komende jaren neemt het aantal inwoners dat deze ondersteuning nodig heeft verder toe. Dat vraagt om een aanpak die niet alleen aansluit op hun mogelijkheden, maar ook inspeelt op de groeiende vraag vanuit de arbeidsmarkt. Het Rijk stelt diverse middelen beschikbaar om deze groeiende doelgroep te ondersteunen. Met de Kadernota 2025 – 2035: ‘Perspectief op de sociale arbeidsmarktinfrastructuur in Enschede en het werkontwikkelbedrijf DCW’ legt de gemeente vast hoe we deze middelen inzetten om inwoners meer kansen te geven. Zo versterken we hun bestaanszekerheid én dragen we bij aan een samenleving waarin iedereen kan meedoen. Argumenten 1.1.

We zijn verplicht om kwetsbare inwoners te ondersteunen bij re-integratie naar werk Op grond van art. 7 Participatiewet ondersteunen wij inwoners bij ontwikkeling naar werk. De wet geeft specifieke opdrachten, zoals beschut werk (art. 10b). Wij organiseren dit integraal binnen onze keten met DCW. 1.2 Ons beleid richt zich specifiek op het ondersteunen van kwetsbare inwoners De primaire doelen van de Enschedese Arbeidsmarkt Aanpak (EAA) zijn het vergroten van participatie en het versterken van de financiële zelfredzaamheid, met speciale aandacht voor inwoners die een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben. Een sterk werkontwikkelbedrijf speelt hierbij een centrale rol. DCW biedt in nauwe samenwerking met het Cluster Werk & Inkomen beschut werk en diverse reintegratietrajecten aan, zodat de bredere doelgroep van de Participatiewet actief kan deelnemen.

SBS-Beleid Bestaanszekerheid & Wonen M.C. Ebbes - Mayol Trapero

1.3 Een investering in werk zorgt voor een groter maatschappelijk rendement Investeren in participatie en werk vermindert de afhankelijkheid van duurdere vormen van ondersteuning, zoals Wmo, jeugdhulp en schuldhulpverlening. Meedoen biedt structuur, vergroot eigenwaarde en voorkomt isolement en helpt bovendien het tekort aan arbeidskrachten terug te dringen, wat de lokale economie versterkt. In de Kadernota speelt het instrument loonkostensubsidie (LKS) een centrale rol, omdat het de doelgroep, die niet zelfstandig aan het werk komt, in staat stelt bij reguliere werkgevers aan de slag te gaan. Onderzoek van Berenschot toont dat de opbrengsten van LKS 1,6 keer hoger zijn dan de kosten. 1.4 Samenwerking is nodig om inwoners effectief te ondersteunen De gemeente moet sinds de invoering van de Participatiewet meer mensen ondersteunen en complexere ondersteuning bieden. Dat kan alleen in samenwerking met partners. De Kadernota geeft richting aan de (regie-)rol van de gemeente Enschede en stimuleert brede samenwerking met partners in zorg, onderwijs en het bedrijfsleven. Zo ontstaat een sterkere regionale arbeidsmarktinfrastructuur waarin het werkontwikkelbedrijf DCW kan doorgroeien tot een leer- en werkcentrum. 2. Ruimte in de begroting De actualisatie van het meerjarenbeeld laat over de jaren 2026-2029 positieve resultaten zien.

De bedragen zijn respectievelijk 296.000 euro (2026), 257.000 euro (2027), 177.000 euro (2028), 300.000 (2029) euro (zie hiervoor het financiële meerjarenbeeld dat opgenomen is in de financiële paragraaf van dit voorstel). Dit komt voornamelijk doordat het Rijk de subsidiebedragen per SW-medewerker (oude doelgroep) de komende jaren verhoogt. Dit resultaat kan terugvloeien naar de algemene middelen. 3. De Kadernota bevat een onderbouwde financiële analyse. De voorgestelde koers is financieel uitvoerbaar met de extra middelen die het Rijk hiervoor beschikbaar stelt. Kosten en baten zijn per doelgroep in kaart gebracht en geven inzicht in de langetermijneffecten. De middelen die we van het Rijk krijgen voor de groeiende doelgroep LKS worden in de begroting sinds vorig jaar niet meer een-op-een beschikbaar gesteld voor dit product, maar landen via het Gemeentefonds in de algemene middelen. Vanuit de opgehoogde algemene middelen moet daarom jaarlijks een bijdrage gedaan worden om de uitgaven tot 2050 te kunnen blijven bekostigen. Voor het eerst in 2030, op te nemen in de Gemeentebegroting 2027-2030. En dit daarna jaarlijks te herhalen in elke volgende begroting voor de nieuw toe te voegen jaarschijf op basis een actuele raming van dat moment. Het gaat voor 2030 om een bedrag van 226.000 euro structureel. 4.

Rijksmiddelen gericht op bestaanszekerheid en gelijke kansen Het Rijk zet stevig in op de groepen nieuw beschut en loonkostensubsidie, die de komende jaren groeien, en stelt hiervoor oplopende subsidies beschikbaar, waardoor Enschede aan nog meer dan 1.200 extra inwoners een passende werkplek kan bieden. Tegelijkertijd ondersteunt het Rijk de versterking en modernisering van de sociale arbeidsmarktinfrastructuur én de uitbreiding van de doelgroep voor mensen die het nu nog niet lukt zelf goed passend werk te vinden, met als doel landelijk 10.000 extra banen te creëren. Voor de infrastructuur ontvangt Enschede 10 jaar lang circa 0,4 miljoen euro per jaar. Het is nu nog niet precies bekend hoe en in welke jaren de middelen worden aangewend. Daarom wordt voorgesteld de ontvangen bedragen eerst toe te voegen aan de reserve Infrastructuur SW. De besteding hiervan is namelijk afhankelijk van de concrete uitwerking van de in hoofdstuk 6 van de Kadernota genoemde actielijnen. Het bestedingsplan zal onderdeel zijn van de actualisatie van de Enschedese Arbeidsmarktpak (EAA) en verwerkt worden als onttrekking aan de reserve Infrastructuur SW in de Gemeentebegroting. Voor de uitbreiding van de doelgroep ontvangt Enschede 0,3 miljoen euro, oplopend tot 0,5 euro miljoen structureel per jaar.

Deze middelen zetten wij, in lijn met onze ambitie ‘Inclusief Enschede’, in ten bate van bestaanszekerheid en gelijke kansen. Risico’s Bij de uitvoering van deze Kadernota zijn enkele aandachtspunten te benoemen die invloed kunnen hebben op de beoogde resultaten. Deze vragen om continue monitoring en goede borging in de uitvoering. Verandering van Rijksregelgeving Het Rijk werkt op dit moment aan nieuwe wetgeving die van invloed is op een aantal doelgroepen uit de Kadernota. Er wordt bijvoorbeeld gewerkt aan een hele nieuwe Participatiewet, met daarbinnen een Algemene Voorziening Arbeidsongeschiktheid. We volgen deze ontwikkelingen en dragen waar mogelijk actief bij aan de ontwikkeling van nieuwe regelgeving. SBS-Beleid Bestaanszekerheid & Wonen M.C. Ebbes - Mayol Trapero

Onvoldoende vraag van werkgevers De Twentse arbeidsmarkt kent weliswaar tekorten, maar reguliere werkgevers bieden nog onvoldoende kansen voor werkzoekenden met een afstand tot de arbeidsmarkt. In de Kadernota zijn daarom specifieke acties opgenomen die deze groep beter moeten ondersteunen en de kans op werk moeten vergroten. Kosten en financiële dekking van het voorstel De begroting van het Werkontwikkelbedrijf, inclusief het onderdeel Detacheringen, is in 2025 financieel in balans. Tegelijkertijd verandert de omvang van de doelgroepen en de bijbehorende financiering de komende jaren aanzienlijk. Daarom is een herijking van de financiële exploitatie tot 2050, in samenhang met de ambities uit deze Kadernota, zowel wenselijk als noodzakelijk gebleken. In hoofdstuk 7 van de Kadernota worden de uitkomsten hiervan toegelicht. De belangrijkste conclusies en ontwikkelingen hieruit zijn als volgt. De financieringssystematiek van de sociale werkvoorziening verandert de komende jaren. Daar waar dit voorheen een integratieuitkering was en heel direct te koppelen was aan het sociale werkbedrijf gaat dit de komende jaren geleidelijk over naar de algemene uitkering van het gemeentefonds. Dat betekent ook dat we de dekking van de kadernota gaan onderbrengen binnen de algemene middelen.

Relevant daarbij is dat de algemene uitkering de komende jaren gaat stijgen als gevolg van de uitbreiding die het Rijk heeft begroot voor het aantal werkplekken met LKS. In principe zijn deze middelen door gemeenten hierdoor nu vrij inzetbaar. Met het vaststellen van dit voorstel wordt besloten om deze middelen te blijven inzetten voor een toekomstbestendige arbeidsmarktinfrastructuur en daarmee de Kadernota financieel af te dekken. Het anders bestemmen van deze middelen leidt ertoe dat we een groot deel van een kwetsbare groep inwoners aan de kant laten staan en langer en meer afhankelijk blijven van andere en vaak duurdere vormen van overheidssteun. De middelen die het Rijk beschikbaar stelt, zijn toereikend om de komende jaren de opdracht, waarvoor Enschede staat, uit te voeren. Dit betekent dat de gemeente voldoende ontwikkel- en beschutwerkplekken, evenals begeleiding, kan blijven aanbieden aan de groeiende groep inwoners die ondersteuning nodig heeft bij arbeidsmarktparticipatie. Het volgende overzicht geeft het geactualiseerde financiële meerjarenbeeld weer.

SBS-Beleid Bestaanszekerheid & Wonen M.C. Ebbes - Mayol Trapero

Een aantal ontwikkelingen in het meerjarenbeeld lichten wij toe: ▪ De uitstroom van de bestaande SW-doelgroep zorgt voor een geleidelijke afbouw van rijksbudgetten: van bijna 30 miljoen euro nu naar nul in 2050. ▪ Tegelijkertijd nemen de nieuwe doelgroepen “Nieuw Beschut” en “Loonkostensubsidie (LKS)” in aantallen toe. Hiervoor stelt het Rijk oplopende subsidies beschikbaar. Naar verwachting levert dit in Enschede de komende jaren meer dan 1.200 extra werkplekken op, gefinancierd via verschillende rijksgeldstromen. ▪ Eén van die geldstromen betreft de bijdrage in het Gemeentefonds voor de kosten die gemaakt worden voor uitvoering en begeleiding van de nieuwe groep LKS. Vanwege de toenemende aantallen wordt de uitkering uit het Gemeentefonds jaarlijks verhoogd. Sinds vorig jaar heeft het Rijk deze bijdrage financieel-technisch omgezet van een zogeheten Integratie-Uitkering naar een uitkering in het Gemeentefonds. Daarmee is dit onderdeel geworden van de Algemene Middelen van Enschede en maken ze niet standaard onderdeel meer uit van de budgetten van de sociale arbeidsmarktinfrastructuur van het Sociaal Domein. De uitvoeringsbudgetten hebben deze bijdrage vanaf 2030 wel nodig. Daarom wordt voorgesteld om de benodigde financiering hiervoor aan te vullen met een bijdrage uit de Algemene Middelen.

Dit heeft per saldo geen effect op het huidige totale middelenkader van de Gemeente Enschede omdat het nieuw, nog door het Rijk toe te voegen, budget betreft waarmee de Algemene Middelen worden opgehoogd. Het gaat om een jaarlijkse groei van ongeveer 40 werkplekken. Voor 2030 betreft het een bedrag van 226.000 euro structureel. Daarna loopt dit op met extra rijksbijdrage van ongeveer 0,3 – 0,5 miljoen euro structureel per jaar. De groei tot en met 2029 kan opgevangen worden binnen de beschikbare budgetten. ▪ Om deze groei mogelijk te maken investeert het Rijk aanvullend in de versterking van de sociale arbeidsmarktinfrastructuur. Enschede ontvangt hiervoor tien jaar lang jaarlijks ongeveer 0,4 miljoen euro. In toekomstige actie- en jaarplannen worden de in de Kadernota opgenomen actielijnen concreet uitgewerkt, zodat duidelijk is welke maatregelen hiermee worden gefinancierd. Omdat deze plannen nog in ontwikkeling zijn, stellen we voor om de middelen via een bestemmingsreserve beschikbaar te houden. Dat stelt ons in staat om flexibel in te spelen op de daadwerkelijke uitgaven per jaar. De dekking van deze uitgaven vindt vervolgens plaats door deze aan deze reserve te onttrekken en dit zal jaarlijks in de Gemeentebegroting worden verwerkt. ▪ Daarnaast komt er een extra impuls voor mensen in het doelgroepenregister2 die nog niet aan het werk zijn.

Landelijk gaat het om 10.000 extra banen; voor Enschede betekent dit 150 extra banen. Hiervoor ontvangt de gemeente 0,3 miljoen euro in 2025, oplopend naar 0,5 miljoen euro structureel. ▪ Om de extra werkplekken in Enschede te kunnen realiseren is extra huisvestingscapaciteit nodig. In de Kadernota is hiermee rekening gehouden. De vernieuwing van de locatie ‘Kwekerij’ door het Facilitair en Vastgoedbedrijf Enschede geeft hier invulling aan. Al deze ontwikkelingen zijn financieel doorgerekend en passen binnen de bestaande kaders, mede dankzij een aanvullende bijdrage in het Gemeentefonds. Daarbij geldt: ▪ In de Zomernota 2025 is het budget van de SW taakstellend verlaagd met 1,5 miljoen euro structureel. De taakstelling is hiermee nu definitief ingevuld. ▪ Tegelijkertijd is een risico opgenomen t.b.v. het benodigde weerstandsvermogen met eenzelfde bedrag voor het geval deze niet ingevuld kon worden. Ook dat risico kan verlaagd worden naar nul. Dat verbetert de weerstandsratio. ▪ De voordelen die worden verwacht in 2026-2029 kunnen in de eerstvolgende Zomernota 2026 / Gemeentebegroting 2027-2030 terugvloeien naar de algemene middelen. Met deze financiële kaders en reserveringen is Enschede goed voorbereid op de komende jaren.

Afweging en alternatieven Geen Kadernota vaststellen De koers in de Kadernota sluit aan bij de richting die de Raad in 2019 heeft vastgesteld in de Kadernota Enschedese Arbeidsmarkt Aanpak. Een aantal acties kan worden uitgevoerd via het Uitvoeringsprogramma EAA. Daarnaast stelt het Rijk middelen beschikbaar om kwetsbare groepen die niet zelfstandig aan het werk komen – en van wie sommigen momenteel onvoldoende ondersteuning ontvangen – gericht te ondersteunen. Gemeenten worden geacht deze middelen daadwerkelijk in te zetten voor deze doelgroep. Het niet vaststellen van de kadernota zou betekenen dat kwetsbare inwoners geen gerichte ondersteuning ontvangen, waardoor hun kans op werk en zelfredzaamheid aanzienlijk afneemt.

SBS-Beleid Bestaanszekerheid & Wonen M.C. Ebbes - Mayol Trapero

Externe uitvoering Om kwetsbare inwoners effectief te ondersteunen en hen zo regulier mogelijk aan het werk te krijgen, werken de gemeentelijke clusters Werk & Inkomen en DCW nauw samen. De uitvoering blijft primair in eigen beheer om het directe contact met inwoners en de samenhang tussen naar werk begeleiden, inkomen en andere leefdomeinen te behouden. Waar nodig kan echter ook tijdelijk of deels uitbesteed worden. Zo kan de gemeente een integrale aanpak voeren, werk en inkomen effectief op elkaar afstemmen, de interne samenwerking versterken en zorgen dat kwetsbare inwoners de juiste begeleiding en ondersteuning op maat ontvangen. Stoppen met bepaalde taken Helemaal stoppen is geen optie; de Participatiewet verplicht ons tot het verlenen van bepaalde diensten. Terugbrengen naar een minimum is bovendien onverstandig, omdat dit kan leiden tot hogere maatschappelijke kosten elders, bijvoorbeeld in de Wmo, jeugdhulp of schuldhulpverlening. Participatie De Bewoners Adviesraad Sociaal (BAS) heeft een positief advies uitgebracht en waardeert de integrale en toekomstgerichte aanpak van de Kadernota.

Dit bevestigt dat we op de juiste weg zijn richting een toekomstgericht en evenwichtig beleid, waarin inwoners met uiteenlopende ondersteuningsbehoeften stap voor stap worden begeleid zodat zij zich maximaal kunnen ontwikkelen richting regulier werk, in lijn met het principe van inclusie en het motto ‘werken naar vermogen’. De BAS benadrukt het belang van samenwerking met werkgevers, vroegsignalering, ketensamenwerking met onder andere het UWV en VSO-scholen, en het betrekken van inwoners en medewerkers bij beleidsontwikkeling en uitvoering. Het college onderschrijft zowel de eerdere adviezen van de BAS (EAA 2025) als de nu uitgebrachte adviezen. Deze adviezen zijn meegenomen in de actielijnen die in de Kadernota zijn opgenomen en zullen in de implementatieplannen verder worden betrokken bij de uitwerking. Communicatie Na besluitvorming wordt de Kadernota openbaar gemaakt via het raadsinformatiesysteem en opgenomen in het reguliere overzicht van besluiten. Externe partners en andere direct betrokkenen worden geïnformeerd over de vastgestelde koers en maatregelen, zodat zij op de hoogte zijn en eventueel kunnen meedenken over vervolgstappen. Vervolg Na vaststelling van de Kadernota wordt gestart met de uitwerking van een implementatieplan. Hierin worden de voorgestelde koers, maatregelen en investeringen verder geconcretiseerd en vertaald naar een realistisch uitvoeringsproces.

Uw Raad wordt hierover periodiek geïnformeerd via de reguliere planning- en controlmomenten, zoals de begroting en de voorjaarsrapportage, en inhoudelijk via het uitvoeringsprogramma EAA. Bijlagen ▪ Kadernota 2025 - 2035: Perspectief op de sociale arbeidsmarktinfrastructuur in Enschede en het werkontwikkelbedrijf DCW ▪ Raadsbesluit ▪ Advies van de Bewoners Adviesraad Sociaal (BAS) ▪ Persbericht

Burgemeester en Wethouders van Enschede, _______________ de loco-Secretaris, de Burgemeester,

E.A. Smit

R.W. Bleker

SBS-Beleid Bestaanszekerheid & Wonen M.C. Ebbes - Mayol Trapero