Raadsvoorstel

Voorstel Gemeenteraad E Onderwerp

Regionale visie maatschappelijke opvang en beschermd wonen; “Een huis voor iedereen, een thuis voor iedereen”

Portefeuillehouder

Harmjan Vedder agendaletter (E)

Organisatieonderdeel

Cluster Strategie en Beleid Sociaal

Stuknummer

Aangeboden aan Raad

18 september 2025

Corsanummer

2500025869

(invulling door Griffie)

_______________________________________________________________________________________ Wij stellen u voor te besluiten om: 1. De herijkte regionale visie op maatschappelijke opvang en beschermd wonen: “Een huis voor iedereen, een thuis voor iedereen” vast te stellen. 2. In te stemmen met het nader concretiseren van deze visie in een regionale uitvoeringsagenda op maatschappelijke opvang en beschermd wonen.

Inleiding en voorgeschiedenis De gemeenten Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hengelo, Hof van Twente, Losser en Oldenzaal vormen samen de regio van centrumgemeente Enschede voor de centrumtaken Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen. Centrumgemeente Enschede is verantwoordelijk voor het organiseren van deze aandachtsgebieden in de regio. In de basis heeft de regio het goed op orde. De huidige infrastructuur voor maatschappelijk opvang en beschermd wonen staat borg voor kwalitatief goede zorg voor mensen die dat nodig hebben. De afgelopen jaren heeft de regio de maatschappelijke opvang en het beschermd wonen verder doorontwikkeld, op basis van de visie 2018-2021. Landelijke en regionale ontwikkelingen in de tussentijd maken dat de regio behoefte heeft om deze visie te herijken waarin deze ontwikkelingen een plek krijgen. Belangrijke landelijke ontwikkelingen zijn de openstelling van de Wet langdurige zorg voor de GGZ-doelgroep, de overgang van beschermd wonen naar beschermd thuis en het uitgangspunt ‘eerst een thuis’ bij dakloosheid. Regionaal zien we de afgelopen jaren nog steeds een wachtlijst voor Beschermd Wonen (zie brief aan raad: Motie reserve BW van 01-07-2025) en zien we het laatste jaar een toename van dak- en thuisloosheid. Dit is ook een landelijke trend.

Op basis van de herijkte visie willen we in de regio de maatschappelijke opvang en het beschermd wonen verder door ontwikkelen in lijn met landelijke en regionale ontwikkelingen. Daarbij is de basis van de visie dat de 8 gemeenten in de regio gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen voor hun inwoners volgens het principe van fair share. Daarmee bedoelen we dat niet alleen de uitstroom uit voorzieningen maar ook de locatie van voorzieningen solidair en evenredig verdeeld worden tussen de gemeenten, waarbij we het belangrijk vinden om in individuele situaties passende ondersteuning te bieden. De betreffende gemeente en de zorginstellingen hebben daarbij aandacht voor een blijvend goede inbedding in de buurt. Dat vraagt onze continue aandacht. Binnen de centrumregio zijn we al met de regiogemeenten in gesprek over de fair share van BW-voorzieningen en wordt constructief samengewerkt. Samenwerking is nodig met andere beleidsterreinen, (op sommige terreinen) met aangrenzende regio’s en met strategische partners: aanbieders van zorg- en welzijn, lokale teams, vertegenwoordigers van cliënten, naasten, ervaringsdeskundigen en inwoners, Cimot MO en BW, de GGD, woningcorporaties en het zorgkantoor.

SBS-Beleid Bestaanszekerheid & Wonen

Gezamenlijk met deze partners staan we voor het werken vanuit zes pijlers: - Bestaanszekerheid – het bestaansminimum borgen, daarmee instroom MO/BW zoveel mogelijk voorkomen en duurzame uitstroom zoveel mogelijk bevorderen. - Er eerder bij zijn – dakloosheid voorkomen en ondersteuning in de eigen omgeving, door een integrale blik, tijdig signaleren, een stevige sociale basis en flexibele lokale ondersteuning. - Wonen – wonen eerst en passend wonen, als stabiele basis voor succesvol herstel. - Doen wat nodig is – de menselijke maat centraal. - Normaliseren, begrip en acceptatie – het besef dat het iedereen kan overkomen en ervaringsdeskundigheid benutten, om stigma’s te doorbreken, acceptatie en inclusie te realiseren in wijken en draagkracht te vergroten. - Passende ondersteuning - domeinoverstijgende samenwerking en netwerkverantwoordelijkheid, in het bijzonder voor kinderen van ouders in de opvang en jongeren in de maatschappelijke opvang of beschermd wonen, mensen met complexe problematiek of mijdend gedrag. Ten opzichte van de vorige visie ligt er meer focus op de drie pijlers van het Nationaal actieplan “Eerst een thuis”: wonen eerst, bestaanszekerheid en “er eerder bij zijn”. Deze visie is tot stand gekomen met inbreng van alle stakeholders, waaronder de zorgpartners en woningbouwcorporaties.

Daarnaast hebben leden van cliëntenraden, adviesraden en gemeenteraden van de acht gemeenten inbreng gegeven tijdens een bijeenkomst op 9 april 2025. Ook hebben aan het beleidsproces twee ervaringsdeskundigen bijgedragen. De visie is ter advies voorgelegd aan de regionale bewonersadviesraden. Vanuit 6 gemeenten is hierop een advies gekomen. De gezamenlijke reactie op hun zienswijzen is bijgevoegd. Op basis van de adviezen zijn enkele tekstuele wijzigingen doorgevoerd in de visie. De meeste adviezen zijn een concretisering van de visie en worden meegenomen bij de verdere uitwerking van de uitvoeringsagenda. Publieksvriendelijke samenvatting De gemeente Enschede is centrumgemeente voor de uitvoering van de taken maatschappelijke Opvang en beschermd Wonen en voert deze taak voor acht regiogemeenten uit; Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hengelo, Hof van Twente, Losser en Oldenzaal. De visie van 2018 op maatschappelijk opvang en beschermd wonen is herzien. Dit is nodig omdat er nieuwe ontwikkelingen en uitdagingen zijn. Uitgangspunt in de vernieuwde visie is dat inwoners zo zelfstandig mogelijk wonen en meedoen in de samenleving. Dit betekent dat inwoners in de toekomst, nog meer dan nu het geval is, langer zelfstandig kunnen blijven wonen in de wijk. Of weer sneller zelfstandig kunnen gaan wonen nadat ze tijdelijk in woning van een zorgaanbieder verbleven.

Dat willen deze acht regiogemeenten (regio centrumgemeente Enschede) met al de betrokken partners mogelijk maken voor hun inwoners. De gemeenten dragen gezamenlijke verantwoordelijkheid voor deze visie. De visie sluit aan op de huidige stand van zaken, op landelijke vertrekpunten en op lokale en regionale ontwikkelingen. Zes pijlers vormen de basis voor de visie: bestaanszekerheid, er eerder bij zijn, wonen, doen wat nodig is, normaliseren/begrip/acceptatie en aandacht voor passende ondersteuning. Gewenst effect van het besluit in relatie tot de strategische opgaven Specifiek voor Enschede draagt de regionale visie bij aan de strategische opgave Inclusief Enschede, specifiek doel 1.2: Iedereen heeft een dak boven het hoofd. Argumenten 1.1 We werken binnen de visie vanuit zes pijlers; bestaanszekerheid, er eerder bij zijn, wonen, doen wat nodig is, normaliseren/begrip/acceptatie en aandacht voor passende ondersteuning. De keuze voor deze inhoudelijke pijlers is gebaseerd op: - de stand van zaken in de regio, - het nationaal actieplan ‘Eerst een thuis’ waar we in opdracht van het Rijk vorm aan moeten geven en de adviesnota van commissie Dannenberg ‘Van beschermd wonen naar Beschermd Thuis’, - wat we zien dat nodig is om deze beleidsterreinen succesvol door te ontwikkelen.

SBS-Beleid Bestaanszekerheid & Wonen

1.2 Belang van regionaal door alle acht gemeenteraden laten vaststellen van deze visie: Beschermd wonen en maatschappelijke opvang zijn al lang niet meer alléén de verantwoordelijkheid van de centrumgemeente. Voor deze visie dragen de acht gemeenten gezamenlijk verantwoordelijkheid. Vooruitlopend op de doordecentralisatie hebben de acht gemeenten een gemeenschappelijke regeling, met afspraken over de governance, financiering van de zorg en bovenlokale toegang tot beschermd wonen vastgesteld. De visie sluit aan bij de gemaakte afspraken. Vanwege het belang van zowel lokale ondersteuning (ter voorkomen van instroom en bevorderen van uitstroom) als van goede regionale voorzieningen, en het belang van de samenhang tussen beiden, is samenwerking en gezamenlijke verantwoordelijkheid cruciaal. 1.3 en 2.1 Belang van samenwerking met partners. Om te komen tot goede uitvoering in samenhang van deze complexe opgaven is samenwerking cruciaal. 1.4 en 2.2 Belang van doorvertalen naar een uitvoeringsagenda: Hiermee kunnen we concrete acties borgen en uitzetten in een tijdpad met alle betrokken partijen met aandacht voor de lokale situatie in de acht gemeenten.

Hiermee kunnen we (verder) uitvoering geven aan landelijke ontwikkelingen die al van de regio verwacht worden, zoals het nationaal actieplan dakloosheid en het adviesnota van de commissie Dannenberg ’Van Beschermd wonen naar Beschermd thuis’. 1.5 Bewonersadviesraden zijn betrokken bij de totstandkoming van de visie. Op 9 april 2025 is er een bijeenkomst geweest over de visie voor gemeenteraden en (bewoners)adviesraden van de acht gemeenten en adviesraden van de betrokken zorgorganisaties. Zij zijn geïnformeerd over de uitgangspunten en de pijlers in de visie. Ze hebben input gegeven welke is verwerkt in de visie. In aanloop naar de vaststelling door de acht gemeenteraden is de visie bij zes van de acht regiogemeenten voorgelegd aan de lokale bewonersadviesraden voor advies. De gemeenten Hengelo en Borne slaan deze stap over omdat zij op dit moment geen bewonersadviesraad hebben. De gezamenlijke reactie op de ontvangen zienswijzen is bijgevoegd. Op basis van de adviezen zijn enkele tekstuele wijzigingen doorgevoerd in de visie. De meeste adviezen zijn een concretisering van de visie en worden meegenomen bij de verdere uitwerking van de uitvoeringsagenda. Risico’s 1.1 en 2.1 Ook wooncorporaties staan voor forse (financiële) uitdagingen Voor de uitstroom uit maatschappelijke opvang en beschermd wonen zijn gemeenten afhankelijk van het aanbod van wooncorporaties.

De stikstofproblematiek, de oplopende bouwkosten, netcongestie en wateraansluitingen vormen een groot risico voor toekomstige investeringen in voldoende aanbod van sociale huurwoningen. Kosten en financiële dekking van het voorstel Deze visie is een ambitiedocument en bevat geen financiële paragraaf. Het financieel kader voor de regionale taken zijn de regionale budgetten maatschappelijke op van en beschermd wonen. Voor de lokale (preventie)taken ontvangen de regiogemeenten middelen. De visie wordt uitgewerkt in een uitvoeringsagenda met een financiële doorkijk. Uitgangspunt is dat de uitvoeringsagenda binnen de bestaande regionale en lokale begrotingen past. De regiogemeenten hebben vooruitlopend op de decentralisatie van beschermd wonen, die in elk geval is uitgesteld tot 1 januari 2027, inhoudelijke en financiële afspraken vastgelegd in een centrumgemeenteregeling en een dienstverleningsovereenkomst. Afweging en alternatieven Geen nieuwe visie vaststellen. De vorige visie is verouderd en heeft onvoldoende uitwerking op het voorkomen van maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Met het ontbreken van een nieuwe visie ontbreekt het aan een gemeenteschappelijk regionaal kader dat nodig is voor de uitwerking van de uitvoeringsagenda maatschappelijke opvang en beschermd wonen.

SBS-Beleid Bestaanszekerheid & Wonen

Participatie Alle relevante partijen (zorgpartners, woningbouwcorporaties, clientraden, ervaringsdeskundigen en gemeentelijke adviesraden) zijn betrokken geweest bij de totstandkoming van de visie. Communicatie Nog nader te bepalen en in afstemming met de regiogemeenten. Vervolg De visie wordt nader geconcretiseerd in een uitvoeringsagenda, waarin voor de komende jaren de ambities worden vertaald naar acties en financiën. Op 3 juli 2025 was hiervoor al een eerste regionale werksessie voor alle interne en externe betrokken partijen. Bijlagen 1 Regionale visie maatschappelijke opvang en beschermd wonen “Een huis voor iedereen, een thuis voor iedereen” 2 Gebundelde reacties van (bewoners)adviesraden Haaksbergen, Oldenzaal, Dinkelland, Enschede, Hof van Twente en Losser. 3 Reactienota op zienswijzen (bewoners)adviesraden Haaksbergen, Oldenzaal, Dinkelland, Enschede, Hof van Twente en Losser

Burgemeester en Wethouders van Enschede, _______________ de loco-Secretaris, de Burgemeester,

E.A. Smit

R.W. Bleker

SBS-Beleid Bestaanszekerheid & Wonen