Quickscan Burgerluchthaven Twente Airport v1.2
Tekst van het document
TWENTE AIRPORT Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport
Intentionally left blank
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport
Creating airports of tomorrow Datum:
11 juli 2023
Opdrachtgever:
Gemeente Enschede – Frank Bouwmeester
Auteur:
Joris Stolwijk | AirportCreators Bert van Eekelen | VPR Consultants Michel Hek | VPR Consultants Gé Smit | AirportCreators
Projectnummer:
P10123.01
Project:
Gemeente Enschede – Quickscan Burgerluchthaven Twente Airport
Referentie:
P10123.01.DOC.03
Versie:
1.2
Gecontroleerd door:
Gé Smit | AirportCreators Michel Hek | VPR Consultants
Contact:
AirportCreators B.V. Tupolevlaan 93 1119 PA Schiphol-Rijk The Netherlands e. hello@airportcreators.com t. +31 (0) 20 899 0000
3
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport
Revisies Versie 1.2
Datum 2023-07-13
Geschreven door Gé Smit
Gecontroleerd door
1.1
2023-07-11
Joris Stolwijk
1.0
2023-07-04
0.9
2023-07-04
Joris Stolwijk, Bert van Eekelen, Gé Smit, Michel Hek Joris Stolwijk, Bert van Eekelen, Gé Smit, Michel Hek Joris Stolwijk, Bert van Eekelen, Gé Smit, Michel Hek
0.8
2023-06-23
Joris Stolwijk, Bert van Eekelen, Gé Smit, Michel Hek
Gé Smit, opdrachtgever en werkgroep
Modificaties Op verzoek van opdrachtgever toelichting toegevoegd op verhouding vluchten i.r.t. passagiers in scenario 1A. Tekstuele aanvullingen Managementsamenvatting en Conclusie
Michel Hek Gé Smit
Definitieve versie
Michel Hek
-
Nadere duiding business case uitgangspunten Opname plankosten en grondverwerving Toevoeging overzicht enablers en obstakels Diverse tekstuele aanpassingen en aanvullingen n.a.v. werkoverleg Eerste conceptversie
4
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport
Inhoud Revisies Managementsamenvatting 1 | Vraagstelling en aanpak 2 | Beschouwing huidige activiteiten en assets 3 | Verkenning scenario’s voor realisatie regionale burgerluchthaven Twente Airport Scenario 1: Burgerluchthaven met traditioneel commercieel verkeer Scenario 2: Combinatie van test- en innovatieluchthaven met een kleinschalige burgerluchthavenfunctie. 4 | Business case scenario’s 5 | Analyse randvoorwaarden 6 | Overzicht enablers en obstakels 7 | Resultaten en conclusie
4 6 7 8 10 10 10 11 14 17 18
5
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport
Managementsamenvatting -
-
-
-
-
Om luchthaven Twente geschikt en beschikbaar te maken voor commercieel vliegverkeer, hoe bescheiden ook, zijn zowel fysieke als organisatorische maatregelen noodzakelijk. Voor dit onderzoek is gewerkt vanuit een benchmark met vergelijkbare luchthavens. Nog los van benodigd draagvlak en medewerking van de partijen in de keten van de luchthavenoperatie (bevoegd gezag en commerciële partners) laat deze benchmark zien op welke voorzieningen, kosten en baten moet en kan worden gerekend. Daarbij is meldenswaard dat, anders dan grote luchthavens zoals Schiphol, luchthavens van bescheiden omvang slechts beperkte inkomsten genereren uit winstgevende nevenvoorzieningen zoals parkeren, horeca en retail. Hiermee verschuift het zwaartepunt aan inkomsten naar de havengelden, die doorgaans slechts (deels) dekkend zijn voor operationele kosten en aantrekkelijk geprijsd moeten blijven voor airlines. Het verschil tussen een bescheiden en een zeer bescheiden operatie op Twente Airport uit zich niet zozeer in een beperking van de kosten, maar vooral in de beperktere mogelijkheid er opbrengsten mee te genereren. Relevant is dat andere belangen van de luchthaven (testen NLR en bedrijventerreinontwikkeling) mogelijk zullen worden gehinderd door de impact van een operationele passagiersluchthaven.
Naast de bedrijfseconomische benadering van een bescheiden luchthavenoperatie dient tevens in acht te worden genomen dat: - Luchtvaartmaatschappijen wellicht geïnteresseerd kunnen zijn als Twente ruimte kan bieden die elders schaars is en/of lage tarieven hanteert zodat zij financieel voordeel behalen, maar ook wel ontwikkelingsperspectief nodig hebben om te kunnen investeren in een operatie (mensen, middelen). - Bevoegd gezag (LNVL, Koninklijke Marechaussee, Douane, ILT) en bestuursorganen (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Provincie Overijssel) om hen moverende redenen niet als vanzelfsprekend voorstander zullen zijn van een extra burgerluchtvaartoperatie in het land.
-
Specifiek is meldenswaard dat een luchthavenontwikkeling van deze soort gepaard gaat met een ontwerpopgave voor het luchtruim, waarvoor een werkproces conform Artikel 5.11 Wet Luchtvaart gevolgd dient te worden.
Conclusie Een commerciële passagiersoperatie op Twente airport leidt tot de noodzaak van investeringen en het inrichten van een organisatie (kapitaaluitgaven en operationele kosten) met een negatieve businesscase en grote onzekerheid of deze überhaupt kan worden gerealiseerd. Hoe meer traditioneel commercieel verkeer, hoe minder negatief de businesscase wordt. Maar dit heeft ook een keerzijde: bij meer commerciële vliegbewegingen wordt het onwaarschijnlijker dat Twente Airport de test- en experimenteerruimte succesvol kan ontwikkelen, en is de kans op weerstand in de omgeving groter. Ook ten aanzien van draagvlak in de luchtvaartsector (bevoegd gezag en markt) dient rekening gehouden te worden met het feit dat het faciliteren van commercieel verkeer op Twente Airport geen concrete vraag of behoefte vervult, maar wel mogelijk beslag legt op (schaarse) organisatorische capaciteit in de sector. Als alternatief toekomstbeeld is een kleinschalige commerciële luchtvaartoperatie in de toekomst (na 2030) mogelijk met duurzame (schonere en stillere) toestellen op basis van elektriciteit, waterstof of een hybridevorm.
Dit scenario een totaalresultaat zien dat op basis van huidige inzichten over 50 jaar eveneens negatief blijft, maar mogelijk als een investering kan worden gezien die in verhouding staat om een leidende positie op het gebied van schone luchtvaart en tevens een verbeterde bereikbaarheid van de regio te creëren.
6
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport
1 | Vraagstelling en aanpak Vraagstelling • De gemeente Enschede heeft gevraagd inzichtelijk te maken wat (globaal) de impact is van het (herintroduceren) van burgerluchtvaart op Twente Airport. • Deze vraag komt voort uit een raadsmotie waarbij gedacht wordt aan een bescheiden luchtvaartoperatie met eveneens bescheiden voorzieningen. • De motie luidt: “De ambitie uit te spreken om naast NLR-activiteiten Twente Airport wederom een normaal functionerende burgerluchthaven te maken en samen met marktpartijen de mogelijkheden hiertoe zo snel mogelijk te onderzoeken en de scenario's en uitkomsten te betrekken bij de vervolg discussie over Twente Airport”
Aanpak • Omdat luchtvaart zich bevindt in een stelsel van strikte internationale regels en de luchtvaartoperatie is ingeregeld in een bedrijfsketen met overheden en commerciële partijen is het van belang een luchthaven te bezien als (aanzienlijk) meer dan de optelsom van infrastructuur en gebouwen. • Omdat er heel veel bij komt kijken om een verantwoorde operatie te kunnen realiseren dient vooral gekeken te worden naar vergelijkbare bestaande luchthavens, de daarbij benodigde voorzieningen en organisatie. • Bezien is welke ruimte en voorzieningen Twente Airport reeds heeft en welke aanvullende investeringen daarbij nodig zijn. Daarbij is gekeken naar een vergelijkbaar vervoersaanbod (scenario 1A), maar tevens vanwege de motie naar een afgeschaald volume met nog meer bescheiden vervoersaanbod (scenario 1B) • Omdat beide scenario’s mogelijk schuren met de bestaande ambities, plannen en overeengekomen ontwikkelingen is er ook een scenario 2 onderzocht: een combinatie van test- en innovatieluchthaven met een kleinschalige burgerluchthavenfunctie met toekomstig stiller en schoner vliegverkeer
7
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport
2 | Beschouwing huidige activiteiten en assets Twente Airport is een actieve luchthaven binnen het Technology Base-terrein, waar diverse niet-handelsverkeer gerelateerde vliegactiviteiten worden gefaciliteerd. Op dit moment worden de volgende luchtvaartactiviteiten bediend: • Business Aviation (zakenjets) • General Aviation (vliegclub inclusief zweefvliegen, fly-ins) • Aircraft End-Of-Life (demontage van buiten gebruik genomen passagierstoestellen) • Test- en onderzoeksvluchten (voor o.a. het NLR) • Langdurig parkeren van niet-gebruikte vliegtuigen De huidige activiteiten hebben een kleinschalig karakter en zijn gestoeld op een eenvoudig operationeel model, waarbij baanbeschikbaarheid niet gegarandeerd hoeft te worden en het benodigde voorzieningenniveau laag is. Beschouwing huidige situatie in relatie tot commerciële luchtvaart Algemeen: Veel benodigde voorzieningen voor een commerciële burgerluchtvaartoperatie zijn momenteel niet voorhanden, zowel op asset- als organisatorisch vlak. De huidige landingsbaan heeft een geschikte lengte en draagkracht voor commerciële toestellen, maar is momenteel niet voorbereid op operaties op instrumentnavigatie door o.a. het ontbreken van een Instrument Landing System. Er wordt momenteel een ontwikkeling doorlopen om door middel van Performance Based Navigation (PBN) vluchten onder instrumentcondities te kunnen afhandelen op Twente Airport.
1
Memo “Beschouwing MJOP’s baanonderhoud”, TB-Beheer, 19-05-2023
Naar verwachting zal groot-onderhoud aan de landingsbaan binnen 3-5 jaar benodigd zijn, waarbij de top- en tussenlaag van de baan vervangen moeten worden en ook de verlichting moet worden vernieuwd 1. Twente Airport is een ongecontroleerd vliegveld, waar geen luchtverkeersleiding actief is. Voor commercieel verkeer is een actieve luchtverkeersleiding noodzakelijk. LVNL schakelt per 2024 bij andere regionale luchthavens over op een zogenaamde “remote tower”2, verkeersleiding op afstand d.m.v. een mast met camerasystemen. De handelingen moeten nog steeds worden verricht en, hoewel verkeersleiding op afstand plaatsvindt, zal er toch ook LVNL personeel ter plaatse nodig zijn. Voor het draaien van passagierstoestellen aan het eind van de baan zullen baankoppen moeten worden gerealiseerd. Voor het gelijktijdig in operatie hebben van meerdere vliegtuigen is een parallelle taxibaan vereist. Bij beperkt verkeer zou deze achterwege kunnen blijven, maar dit beperkt de flexibiliteit van de operatie in geval van vertragingen. De huidige aanwezige platforms op Twente Airport zijn niet geschikt voor afhandeling van groot commercieel verkeer. Het hoofdplatform (Charlie) is onvoldoende diep en reeds bestemd voor de afhandeling van zakenvluchten en overige vluchten. Andere opstelplaatsen zijn gedimensioneerd voor langparkeren, maar niet voor afhandelen.
Er is momenteel geen terminal met bijbehorende vertrek-, security-, grenspassage-, bagage- en aankomstvoorzieningen, en geen van de gebouwen op het luchthaventerrein is geschikt voor herbestemming naar een terminal. De voormalige terminal (in gebruik tot 2008) en het bijbehorende platform zijn geen onderdeel meer van het huidige luchthaventerrein en daarmee niet beschikbaar voor (her)ontwikkeling.
2
Datum is onder voorbehoud, recente ontwikkelingen wijzen op verder uitstel 8
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport Er zijn momenteel geen geschikte parkeervoorzieningen voor passagiers en vliegend personeel. Het besloten karakter van de Technology Base verenigt zich niet goed met het openbaar toegankelijk moeten zijn van dergelijke parkeervoorzieningen. Op organisatorisch vlak is er op dit moment een actieve havendienst onder leiding van een full time havenmeester. Tevens zijn de rollen van safety manager en technisch manager vervuld. Brandweer wordt op ad-hoc basis georganiseerd naargelang de behoefte van vliegverkeer. Security-, Grens- en douaneactiviteiten zijn op dit moment niet structureel georganiseerd. Voor commercieel verkeer zullen deze zaken structureel aanwezig moeten zijn, met een permanente lokale vertegenwoordiging.
9
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport
3 | Verkenning scenario’s voor realisatie regionale burgerluchthaven Twente Airport Scenario 1: Burgerluchthaven met traditioneel commercieel verkeer In Scenario 1 wordt uitgegaan van een operatie waarbij diverse vluchten worden afgehandeld van- en naar bestemmingen binnen een straal van 4000 km. Hieronder vallen bestemmingen en steden binnen Europa en overige bestemmingen rondom de middellandse zee. De vluchten worden uitgevoerd met traditionele vliegtoestellen met een capaciteit tot 200 passagiers. Voor de analyse is uitgegaan van gemiddelde bezetting van 150 passagiers per vlucht. De luchthavenoperatie is geënt op een vlootmix die grotendeels bestaat uit de Boeing 737-reeks en/of de Airbus A320-reeks, die samen de markt voor dit segment toestellen domineren. In de analyse voor scenario 1 is rekening gehouden met een representatief seizoenpatroon. Hetgeen betekent dat er op drukke dagen (zijnde maatgevend) 1,8 keer het aantal vluchten t.o.v. het gemiddeld aantal vluchten op jaarbasis wordt afgehandeld. Scenario 1A: Traditionele burgerluchthavenfunctie - Dagelijks 7 vluchten Een maatgevend vluchtschema waarbij 14 commerciële vliegbewegingen per dag gemaakt worden, waarvan 7 vertrekkende en 7 aankomende vluchten. Hierbij wordt uitgegaan van een piekuur waarin 50% van de vluchten binnen hetzelfde rollend uur vertrekt of aankomt.
Vluchten zijn overwegend lijndiensten met enkele charters. Dit profiel is samengesteld op basis van de karakteristieken van vergelijkbare luchthavens gelegen in vergelijkbare regio’s in West-Europa. In dit scenario telt Twente Airport 420.000 passagiers per jaar.
Scenario 1B: Incidenteel vakantieverkeer - Wekelijks 14 vluchten Een vluchtschema waarbij 28 commerciële vliegbewegingen per week gemaakt worden, waarvan 14 vertrekkende en 14 aankomende vluchten. Hierbij wordt uitgegaan van een piekdag waarop 50% van de vluchten op dezelfde dag vertrekt of aankomt. Vluchten zullen overwegend als charter worden georganiseerd. In dit scenario telt Twente Airport 120.000 passagiers per jaar.
Scenario 2: Combinatie van test- en innovatieluchthaven met een kleinschalige burgerluchthavenfunctie. Binnen dit scenario wordt er afgeweken van het traditionele commerciële luchtvaartmodel en zijn ‘lijndiensten’ uitgesloten. In plaats daar van zal er op een meer ad-hoc basis commercieel gevlogen worden met kleinere vliegtuigen met gemiddeld 25 passagiers, welke binnen afzienbare tijd (deels) aangedreven zijn door elektriciteit en/of waterstof. Er wordt uitgegaan van bestemmingen binnen een straal van 400 km rondom Twente Airport. Door middel van een fijnmazig netwerk van vliegvelden die zich binnen deze actieradius van elkaar bevinden, kan er met behulp van overstappen of tussenstops toch een groot aanbod worden gerealiseerd. Twente Airport heeft een gunstige ligging tussen diverse grotere luchthavens en kan fungeren als overbruggingsluchthaven voor tientallen elektrische bestemmingsparen. Dit scenario gaat uit van gemiddeld 25 vliegbewegingen per dag, wat neerkomt op ca. 192.000 passagiers per jaar. Dit scenario zal relevantie krijgen vanaf ca. 2030, wanneer naar verwachting de eerste elektrische passagierstoestellen algemeen beschikbaar komen.
10
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport
4 | Business case scenario’s De haalbaarheid van de drie scenario’s is middels een high-level business case (netto contante waarde methode) beoordeeld. De scenario’s hebben onderlinge verschillen in de investeringsniveaus (aantal m2’s aan voorzieningen), operationele kosten en opbrengsten. De ramingen zijn indicatief op basis van kengetallen, en dienen nader uitgewerkt te worden om tot een volledige business case te komen. Uitgangspunten kosten De huidige situatie omtrent Twente Airport geldt als baseline voor de business case. Dit betekent dat het huidige c.q. te verwachten exploitatieresultaat en alle te maken investeringen voor het in stand houden van de huidige situatie, zoals aankomend groot onderhoud aan de landingsbaan, buiten beschouwing zijn gelaten. Verder zijn ook de volgende onderdelen die voorwaardelijk zijn voor een burgerluchthaven buiten beschouwing gelaten: -
Projectkosten die niet direct bestemd zijn voor de luchthavenorganisatie, zoals het realiseren van een (remote) verkeerstoren Het realiseren van Performance Based Navigation, daar dit een reeds lopende ontwikkeling is. Het realiseren van nieuwe/gerenoveerde voorzieningen die los van de komst van een burgerluchthavenfunctie ook benodigd blijven, zoals een nieuwe brandweerkazerne.
Overige communicatie- en navigatievoorzieningen op de luchthaven zijn wel als stelpost opgenomen. Ook operationele kosten voor security en brandweer, ook wel NEDAB-kosten genoemd, zijn opgenomen bij de operationele kosten. NEDAB staat voor Niet Economische Diensten van Algemeen Belang. Deze kosten worden dikwijls (deels) gedekt door subsidies, maar daar wordt in deze business case niet van uitgegaan.
Uitgangspunten opbrengsten De opbrengsten bestaan uit geïnde havengelden, inkomsten uit het vergunnen van concessies voor horeca, retail en brandstof/laadvoorzieningen, en parkeerinkomsten. Voor deze elementen zijn referentiedata gebruikt van vergelijkbare regionale luchthavens in Nederland. Voor het berekenen van de inkomsten over tijd wordt uitgegaan van een ‘ingroeimodel’. Hierbij wordt er rekening mee gehouden dat de gerealiseerde voorzieningen pas na verloop van tijd volledig worden gebruikt, omdat er een vertraagde reactie is vanuit de markt om een operatie op Twente Airport te starten en op te bouwen. Deze reactie kan worden versneld met een incentiveprogramma, maar daarmee blijven de inkomsten de eerste jaren beneden peil. Uitgangspunten kwaliteit- en prijsniveau Gelet op de ambitie en de beperkte omvang van de beoogde operatie is het kwaliteitsniveau, en daarmee de beoogde investeringen, laag gehouden. De voorgestelde investeringen gaan dan ook niet uit van volwaardige terminalgebouwen zoals op de regionale luchthavens van nationale betekenis. Ook de geraamde infrastructuur is niet beoogd voor intensief gebruik. Voor scenario 1 (A en B) wordt wel in beperkte omvang van security- en bagagesystemen voorzien. Voor scenario 2 is dit naar verwachting niet van toepassing vanwege het type verkeer en de huidige regelgeving t.a.v. aviation security.
De plankosten betreffen een opgave gebaseerd op eerdere trajecten. De grondkosten zijn een aanname op basis beoogd ruimtegebruik en een gemiddelde grondwaarde voor bouwrijpe grond voor infrastructuur en commercieel gebruik, à €75/m2.
11
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport Scenario 1A • Benodigde investeringen: • Airside: • Terminal: • Landside: • • • •
Plan- en grondkosten Geraamde operationele kosten: Geraamde opbrengsten: Exploitatieresultaat over 50 jaar
€ 14,4 mln. € 4,0 mln. € 8,7 mln. € 1,6 mln.
Scenario 1B • Benodigde investeringen: • Airside: • Terminal: • Landside:
€ 4,0 mln. € 10,2 mln. gem. per jaar € 11,5 mln. gem. per jaar € -6,6 mln.
Dit scenario laat een negatief exploitatieresultaat zien. Hoewel het exploitatieresultaat ogenschijnlijk slechts beperkt negatief is, en het operationele resultaat gemiddeld positief is, dient rekening te worden gehouden met een ingroei van het verkeersvolume en incentiveprogramma’s. Hierdoor zullen tenminste de eerste exploitatiejaren een (zeer) negatief resultaat kennen. Dit verlies kan over 50 jaar waarschijnlijk niet volledig worden opgevangen, waardoor het uiteindelijke resultaat negatief is. Dit scenario biedt derhalve per saldo geen bedrijfseconomische verbetering voor Twente Airport.
• • • •
Plan- en grondkosten Geraamde operationele kosten: Geraamde opbrengsten: Exploitatieresultaat over 50 jaar
€ 5,5 mln. € 1,75 mln. € 5,2 mln. € 0,8 mln. € 3,3 mln. € 4,4 mln. gem. per jaar € 3,4 mln. gem. per jaar € -27,6 mln.
Dit scenario laat een negatief exploitatieresultaat over de gehele looptijd zien, waarbij een ook het operationele resultaat negatief blijft. Daarbij is het huidige exploitatieresultaat en benodigde investeringen voor de referentiesituatie buiten beschouwen gelaten. Dit scenario biedt derhalve per saldo een aanzienlijke bedrijfseconomische verslechtering voor Twente Airport. Risico’s 1. Onvoldoende passende vraag vanuit de markt; 2.
Risico’s 1. Onvoldoende en onzekere marktvraag i.v.m. beperkte marktomvang, concurrentie
Onvoldoende en onzekere marktvraag i.v.m. beperkte marktomvang, concurrentie;
3.
Beperkte milieu- en geluidsruimte binnen huidig luchthavenbesluit, haalbaarheid van verruiming luchthavenbesluit is onzeker;
2.
Beperkte milieu- en geluidsruimte binnen huidig luchthavenbesluit, haalbaarheid van verruiming luchthavenbesluit is onzeker;
4.
Door lager voorzieningenniveau kwetsbaar voor verstoringen
5.
Weerstand in de omgeving, maar beperkter dan scenario 1A
3.
Ingeval van voldoende vraag: (prijs-)concurrentie met overige luchthavens
6.
4.
Weerstand in de omgeving, langdurige procedures
Beperkte frictie met bestaande belangen vanuit de gebiedsontwikkeling en testfaciliteiten.
5.
Frictie met bestaande belangen vanuit de gebiedsontwikkeling en testfaciliteiten
12
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport Scenario 2 • Nog te ontwikkelen markt op basis van verwacht aanbod van nieuwe schone en stillere (kleinere) vliegtuigen. • Naar verwachting zal elektrische luchtvaart de directe operationele kosten (DOC) van vluchten significant verlagen, waardoor deze winstgevend kunnen zijn voor operators ondanks de geringe hoeveelheden passagiers per vlucht. • Door middel van een fijnmazig netwerk van vliegvelden die zich binnen deze actieradius van elkaar bevinden, kan er met behulp van overstappen of tussenstops toch een groot aantal verbindingen worden gerealiseerd. Hiermee kan het aanbod van bestemmingen voor de regio Twente worden opgewaardeerd. • Twente Airport heeft een gunstige ligging tussen diverse grotere luchthavens en kan fungeren als overbruggingsluchthaven voor veel elektrische bestemmingsparen.
elektrisch laden van vliegtuigen, etc.), dient het resultaat van deze berekening met een ruime marge te worden beschouwd. Risico’s 1. Nog onbekende marktvraag en ontwikkeltermijn; 2.
Op het moment dat markt zich aandient: onvoldoende voorbereid (ruimtereserveringen, in gang te zetten procedures)
3.
Hogere exploitatielasten vanwege aanvullende eisen voor veiligheid en beveiliging;
4.
Onduidelijkheid over toekomstig verdienmodel van luchthaven voor dergelijk verkeer, beperkte concessiemogelijkheden op elektrisch laden van vliegtuigen;
5.
Marktachterstand; andere luchthavens investeren reeds in voorzieningen voor elektrische of waterstof vliegtuigen.
De hoogte van de investeringen zijn mede afhankelijk van gelijktijdige aanwezigheid van vliegtuigen en het daarbij benodigde ruimtebeslag en laadinfrastructuur. •
• • • •
Benodigde investeringen: • Airside: € 2,1 mln. • Terminal: € 2,0 mln. • Landside: € 0,8 mln. Plan- en grondkosten Geraamde operationele kosten: Geraamde opbrengsten: Exploitatieresultaat over 50 jaar
€ 5,0 mln.
€ 3,3 mln. € 5,8 mln. gem. per jaar € 6,5 mln. gem. per jaar €-2,7 mln.
Dit scenario laat een totaal resultaat zien dat over 50 jaar negatief blijft, maar mogelijk als een investering kan worden gezien die in verhouding staat om een leidende positie op het gebied van schone luchtvaart en een verbeterde bereikbaarheid van de regio te creëren. Gezien de grote onzekerheid van de ontwikkelingen op gebied van schone en stille vliegtuigen (denk aan ontwikkeltijd, eisen aan veiligheid en beveiliging, verdienpotentieel op het 13
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport
5 | Analyse randvoorwaarden Ruimtelijke inpassing
C-GEBIED LUCHTHAVEN INFRASTRUCTUUR + BEDRIJVEN ~17ha
D-GEBIED LUCHTHAVEN INFRASTRUCTUUR + BEDRIJVEN ~10ha
TWENTE SAFETY CAMPUS WERKGEBIED 14,8ha
TECHNOLOGY BASE BEDRIJVEN 55,7ha GEBIEDSONTSLUITING INFRASTRUCTUUR 6,4ha
A-GEBIED 5,3ha
START /LANDINGSBAAN + STRIP LUCHTHAVEN INFRASTRUCTUUR 125,4ha
Figuur 1 Overzicht plangebieden Technology Base
Ruimte voor een terminal zou mogelijk kunnen worden gevonden in het Agebied (groen). Ook Technology Base (geel) zou (gedeeltelijk) kunnen worden herbestemd voor de realisatie van een terminal. Het huidige C- en D-gebied wordt als ongeschikt beschouwd zonder grootschalige aanpassingen en ligt ver afgelegen van de publieke landzijdige wegeninfrastructuur. Bij ontwikkeling in het A-gebied zal er ook omliggende grond verworven moeten worden om de landzijdige voorzieningen te kunnen huisvesten. Bij ontwikkeling op Technology Base, zal de grond door Technology Base moeten worden uitgegeven tegen het geraamde erfpachttarief. De landzijdige functies dienen gefaciliteerd te worden door middel van adequate toegangswegen, parkeervoorzieningen en voorzieningen voor OV, kiss & ride en logistiek. Er zal nader gekeken moeten worden naar de noodzaak om de ontsluiting van de luchthaven op te waarderen voor het nieuwe gebruiksprofiel.
Luchtverkeersleiding Een burgerluchthaven met commercieel karakter vereist een bemande (remote) verkeerstoren die verkeersleiding verzorgt gedurende de openingstijden van het vliegveld. De organisatie van deze verkeersleiding, al dan niet georganiseerd via een Remote Tower, dient te worden gerealiseerd door LVNL. Luchtverkeersleiding is geen directe kostenpost voor de luchthaven en in principe een transactie tussen de airline en LVNL. Echter is hiermee ook de invloed van de luchthaven beperkt op de bereidheid van LVNL om verkeersleiding te faciliteren op Twente Airport. De kosten voor het ontwikkelen van een luchtverkeersleidingsvoorziening op Twente Airport zullen evenwel gedekt moeten worden, en hier zal LVNL met overheden en partners (o.a. KLM) een investeringsbesluit over moeten nemen. Koninklijke Marechaussee en Douane Het organiseren van inzet vanuit de Koninklijke Marechaussee en Douane valt net als de luchtverkeersleiding buiten de directe verantwoordelijkheid van de luchthaven, maar dient wel geborgd te zijn als randvoorwaarde om een burgerluchthavenoperatie te kunnen starten. Ook hier geldt dat het alloceren van budget voor de benodigde inzet op Twente Airport moet worden gedaan door partijen die buiten de directe invloedssfeer van de luchthaven vallen.
Omgevingsproces Het openen van Twente Airport voor commercieel verkeer zal naar verwachting een nationale aangelegenheid worden. Het luchthavenbesluit zal moeten worden aangepast om de beoogde hoeveelheden aan commercieel verkeer te vergunnen. De geraamde aantallen passagiers vragen dat een hernieuwd luchthavenbesluit wordt uitgegeven door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, daar Twente Airport in dit geval een luchthaven van nationale betekenis wordt. Dit vraagt op zijn beurt weer dat de luchtvaartnota navenant wordt aangepast. Dit kan alleen met voldoende steun vanuit de Tweede Kamer. Huidig sentiment in de politiek wijst er niet op dat dit als reële uitkomst kan worden aangenomen voor groot commercieel verkeer (Scenario 1). Bij elektrische luchtvaart (scenario 2) is een positief sentiment in de nationale politiek aannemelijker. 14
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport In lijn hiermee betekent openstelling van Twente Airport voor groot commercieel verkeer dat het luchtruim een wijziging ondergaat die moet worden ontwikkeld volgens het ‘Werkproces gezamenlijk luchtruim- en procedure ontwerp’, beter bekend als het 5.11 werkproces, vernoemd naar Artikel 5.11 Wet Luchtvaart. Tevens zal een milieueffectenapportageprocedure gevolgd moeten worden. Daarnaast zal ook de omgeving van de luchthaven geconsulteerd moeten worden. De provincie als mede-eigenaar zal hiervoor mogelijk een breed omgevingsproces willen initiëren. Rekening dient te worden gehouden met een gang naar de Raad van State. De totale doorlooptijd van de genoemde procedures kan circa 4 tot 6 jaar bedragen bij zeer gunstige besluitvorming, maar rekening dient gehouden te worden met 6 tot 8 jaar. Effecten burgerluchtvaart op testen Het testen zoals dit plaats kan vinden door (bijvoorbeeld) NLR betreft geen activiteiten waartoe “tussendoor” de baan gebruikt moet worden. Veel testprogramma’s duren vanwege het opstellen en kalibreren van (meet)apparatuur meerdere dagen en dienen ruim van tevoren voorbereid te worden.
Het in meer of mindere mate contractueel beschikbaar moeten hebben van de baan voor commercieel luchtverkeer beperkt testmogelijkheden en maakt dat NLR zich waarschijnlijk richt op andere luchthavens zoals bijvoorbeeld Rotterdam The Hague Airport, waar zij samen met de TU Delft al testvoorzieningen beschikbaar hebben. Dit zal er bij scenario 1A, en in mindere mate bij scenario 1B, toe leiden dat groot commercieel verkeer een verdrijvend effect heeft op de onderzoeks- en testactiviteiten. Bij scenario 2 zal er naar verwachting in de tijd een natuurlijker verloop ontstaan, waarbij het testen vanzelf in frequentie afneemt naarmate de nieuwe technieken voor schone luchtvaart meer volwassen en beschikbaar zijn. Ook heeft scenario 2 een meer ‘ad-hoc’ operationeel karakter, waarbij vluchten korter op het vertrekmoment gepland worden en daarmee makkelijker te verenigen zijn met een testprogramma.
Impact burgerluchthaven op gebiedsontwikkeling / PPS De ontwikkeling van een burgerluchthaven conform scenario 1A zal, door de significante toename in activiteit, naar verwachting bijdragen aan het bestendigen van het voortbestaan van de luchthaven. Scenario 1B geeft meer risico op heroverweging van het laten voortbestaan, door de geringe toename in activiteit en de niet-sluitende business case en de daarbij te verwachten veranderende politieke overwegingen. Scenario 2: Scenario 2 kent naar verwachting een hoog draagvlak, en draagt wezenlijk bij aan het vestigingsklimaat. Hierdoor zou ook op de lange termijn het voortbestaan van de luchthaven wordt bestendigd. Opportunity costs Het najagen van een burgerluchthavenoperatie zal een verschuiving in prioritering van aan te vragen financiering kunnen veroorzaken. Hiermee gaan opportunity costs gepaard die ten koste kunnen gaan van initiatieven die in het kader van de PPS worden uitgewerkt. Tevens zal er ruimtelijk een opportunity cost ontstaan wanneer er reserveringen worden aangehouden op het terrein van Technology Base die daardoor niet uitgegeven kunnen worden voor andere ontwikkelingen. Samenwerking andere luchthavens Een samenwerking met andere luchthavens ligt, met de ambities zoals gehanteerd voor scenario 1A en 1B, niet in de logische lijn.
Dergelijke ambities kunnen, gelet op de markt, zelfs als concurrerend worden ervaren. Voor het landelijk vraagstuk omtrent capaciteit zet het geen zoden aan de dijk, terwijl het wel een capaciteitsbeslag betekent voor het bevoegd gezag. Van een (door samenwerking aangejaagd) ‘waterbedeffect’, waarbij de beperkingen in capaciteit op luchthaven Schiphol of Rotterdam The Hague Airport zouden leiden tot een groei van marktvraag naar verder weg gelegen luchthavens, kan niet worden uitgegaan; Groningen Airport Eelde en Maastricht Aachen Airport laten hier (nog) geen concrete ontwikkeling in zien.
15
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport Mogelijk anders ligt het bij scenario 2 als, na de pilots die hiertoe momenteel op de Antillen worden uitgevoerd, korte afstand vliegverkeer met schone stille vliegtuigen ook binnen Nederland in het vizier komt. Dan is juist samenwerking met andere luchthavens in Nederland en direct erbuiten een voorwaarde om een dekkend netwerk te realiseren.
16
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport
6 | Overzicht enablers en obstakels Enablers Enablers zijn randvoorwaardes voor een burgerluchthaven die reeds gunstig zijn geborgd op Twente Airport: - Er is reeds een landingsbaan aanwezig die in dimensionering en draagkracht geschikt is voor groot commercieel verkeer; -
Er is een actieve luchthavenorganisatie aanwezig die kan meegroeien met de transformatie naar groot commercieel verkeer of elektrisch passagiersverkeer;
-
Het realiseren van PBN is reeds concreet in gang gezet en kan als vliegwiel dienen voor het verbeteren van de beschikbaarheid en aantrekkelijkheid van Twente Airport;
-
Er is nog ruimte aanwezig binnen de gronden van Technology Base die zou kunnen worden gebruikt voor de ontwikkeling van voorzieningen voor groot commercieel verkeer.
-
Het luchtruim rondom Twente Airport dient te worden aangepast voor nieuwe vliegprocedures;
-
De bestaande infrastructuur voldoet op meerdere vlakken nog niet aan de randvoorwaarden die voor een burgerluchthaven relevant zijn;
-
Ruimtelijke inpassing van een terminal vereist het herbestemmen van reeds bestemde gronden, of het verwerven van nieuwe grond;
-
Het omgevingsproces en gerelateerde processen om tot een besluit tot openstelling te komen zullen tijdrovend zijn;
-
Gelet op de Kamermotie van de leden Boucke en Kröger over het voorkomen dat Twente Airport wordt ingezet als burgerluchthaven (d.d. 9 februari 2023), hoewel verworpen, lijkt er op voorhand aanzienlijke landelijke weerstand te zijn tegen het (her)openen van Twente Airport als burgerluchthaven.
Obstakels - Er is een luchthavenoperatie benodigd die bestaat uit de ketensamenwerking van de hierbij benodigde partijen. Er is geen onderzoek gedaan naar de bereidheid én mogelijkheid van ketenpartijen om mee te werken, maar de kans hiertoe lijkt beperkt omdat bekend is dat deze partijen moeten werken met beperkte formatie en middelen. -
-
Operationele voorzieningen zijn nog niet structureel georganiseerd o
Er is geen luchtverkeersleiding aanwezig
o
Koninklijke Marechaussee en Douane zullen moeten investeren in haar activiteiten op Twente Airport
o
Brandweer is momenteel alleen ad-hoc beschikbaar voor groot verkeer
Het luchthavenbesluit moet worden herzien om groot commercieel verkeer toe te staan; 17
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport
7 | Resultaten en conclusie Scenario’s 1A en 1B vragen hoge investeringen ten opzichte van relatief bescheiden tot zeer bescheiden inkomsten en de onzekerheid of deze daadwerkelijk worden gerealiseerd. • De kans op draagvlak voor traditionele luchtvaart met de daarmee samenhangende hinder en overlast is beperkt, zeker indien het commercieel luchtverkeer (low cost) in de dagranden betreft. • Er wordt een aanzienlijke impact voorzien op ruimtebeslag en de beoogde ontwikkeling van de Technology Base; • Uiteindelijk wordt openstelling van Twente Airport voor deze vorm van luchtverkeer en het daarbij behorend gebruik van het luchtruim bepaald door het ministerie in samenspraak met de overlegpartners in de keten. De kans op draagvlak bij deze partners (waaronder bevoegd gezag) is niet groot. Te doorlopen procedures zijn tijdrovend en kostbaar. Aan doorlooptijd moet gedacht worden aan 6 tot 8 jaar of meer. • Des te bescheidener de ambitie, des te minder kansrijk is een sluitende businesscase.
•
ruimte kan ontstaan voor korte vluchten binnenlands en van en naar direct omliggende landen. Als Twente Airport een positie ambieert in deze mogelijk nieuwe markt, is het verstandig hierop in te spelen en in de kopgroep van het luchtvaartsegment te acteren door deze vorm van luchtvaart actief te faciliteren, ook voordat een commerciële operatie in beeld is.
Scenario 2 is een toekomstbeeld voor duurzame (schonere en stillere) luchtvaart. • Dit scenario een totaalresultaat zien dat op basis van huidige inzichten over 50 jaar eveneens negatief blijft, maar mogelijk als een investering kan worden gezien die in verhouding staat om een leidende positie op het gebied van schone luchtvaart en daarmee een verbeterde bereikbaarheid van de regio te creëren. • Gelet op de grote internationale druk tot verduurzaming gaan de ontwikkelingen sneller dan ooit en zullen zich met name in de komende jaren manifesteren in de beschikbaarheid van kleinere vliegtuigen. • Met de beschikbaarheid van deze kleinere maar tevens stillere en schonere vliegtuigen ontstaat een nieuwe markt voor korte afstand vliegverkeer. Hiertoe worden momenteel in opdracht van het ministerie pilots uitgevoerd op de Nederlandse Antillen. Het ligt in lijn der verwachting dat, ondanks impact op het al volle luchtruim, er 18
Gemeente Enschede | Quickscan – Burgerluchthaven Twente Airport
in samenwerking met
airportcreators.com hello@airportcreators.com +31 (0) 20 899 0000 Tupolevlaan 93 1119 PA Schiphol-Rijk The Netherlands
19