Presentatie Gemeenbegroting 2024 Opgaven - 16 oktober 2023

GEMEENTEBEGROTING 2024-2027, OPGAVEN 16 OKTOBER 2023, KAMER BESTUUR EN MIDDELEN JANNETTA VAN ZWOL, KARIN LIGTHART, SUZANNE HAUTVAST, MARJOLEIN VAN LOON EN MALU HERTZDAHL

INHOUD 1. Aftrap Concerndirectie (Jannetta van Zwol) 2. Opzet presentatie 3. Verdieping 4 strategische opgaven: v Groen&duurzaam Enschede v Inclusief Enschede v Aantrekkelijk Enschede v Open Enschede Per opgave: wat zijn ontwikkelingen, waar hebben we zorgen, wat gaan we daarvoor doen en/of waarin investeren we extra in 2024? 2 Basis: amendement “begroting op koers” , juli

AFTRAP CONCERNDIRECTIE JANNETTA VAN ZWOL

OPZET PRESENTATIEAmendement 1. Opbrengst signalensessies, Besproken met raad op 27 maart 2023

4

“begroting op koers”, juli 2023 3. Verbinding van 2. Vertaald naar ontwikkelingen en ontwikkelingen, zorgen met acties koers, wat gaat voor 2024 in goed en zorgen in begroting en inzet zomernota extra middelen

GROEN&DUURZAAM ENSCHE KARIN LIGTHART

OPGAVE GROEN&DUURZAAM

6

Middelen: klimaatakkoord, middelen rijk energiearmoede, lokale isolatieaanpak

GROEN&DUURZAAM, Ontwikkelingen/cijfers: Daarom in 2024: KLIM AATNEUTRAAL v CO2 uitstoot daalt, maar

gebouwde omgeving en industrie stagneert v Oorlog Oekraïne: stijging energieprijzen v RES bod gaan we niet halen, zonnepanelen gaan goed (maar Provincie: geen zon op landbouwgrond), geen wind, aandeel hernieuwbare energie 7 12% v 7600 woningen met label

v Energieloket voor inwoners en ondernemers v Inzet op versneld verduurzamen woningen met energielabel DEFG v Inzet op TOF regeling v Gebiedsgerichte aanpak landelijk gebied en in opgave “aantrekkelijk”: gebiedsgericht verduurzamen in wijken (Twekkelerveld en Zuid) v Eigen energiemaatschappij? v Versnellen zon op dak en bij parkeerplaatsen v Beleidskaders wind v Met partners nadenken over en aan de slag voor een toekomstbestendige

Wind mee: v Gebiedsgericht werken v Veel potten met geld Wind tegen: v Netcongestie v Instabiele energiemarkt (inwoners of ondernemers weten niet hoe te verduurzamen of hebben geen middelen, energieprijzen invloed op bestaanszekerheid)

GROEN& DUURZA AM, KLIM AATBES TE NDIG Ontwikkelingen: v Aanpak klimaatbestendiger maken stad loopt goed voor openbaar terrein, aandacht voor particulier terrein v Droogte, waterkwaliteit en drinkwaterbeschikbaarhe id komen op als nieuwe Middelen: rioleringsfonds thema’s 8

Daarom in 2024: v Extra regels voor waterkwaliteit uitwerken in het Water- en klimaatadapatieplan (WEK) v Groenblauw Glanerbrug v Zuiderspoorbeek v Bij ieder project in openbare ruimte: 1 klimaatlabel omhoog

v Water en bodem sturend in omgevingsvisie v Verbinding met biodivers via groenblauwe structuurplannen v Verbinding met gezondheid via aanpak hittestress

GROEN&DUURZAAM, BIODIVERS Daarom in 2024: Ontwikkelingen: v Aan slag met groenambitieplan, uitwerken plannen v Biodiversiteit staat onder (stadsparken, singels) druk v Groenambitieplan is verbonden met v Kwaliteit van natuur en gezondheid/meer bewegen bodem verslechtert v Vergroeningsplan binnenstad en Van Heekplein v Toevoegen 170.000 bomen v Gezondheid van inwoners v Werken een groennorm uit voor alle ruimtelijke neemt af ontwikkelingen v Vooral in buurten in en v Versterken landelijk gebied vanuit gebiedsgerichte rond binnenstad weinig aanpak en natuur- en landschapsplan groen v Versterken toezicht en handhaving buitengebied v Moeilijk meetbaar Extra middelen ZN2023: groenambitieplan 9 en middelen voor handhaving buitengebied

Extra middelen ZN 2023: pilot gratis grofvuil ophalen

GROEN&DUURZAAM, CIRCULAIR Ontwikkeling:

v Landelijk doel: Nederland volledig circulair in 2050, 50% in 2030 v Maar: landelijk is circulair grondstoffengebruik nog erg laag

10

Daarom in 2024: v Grondstoffenvisie met betrekking tot huishoudelijk afval actualiseren v Enschedese bedrijven helpen bij circulaire ambities via uitvoeringsplan circulair ondernemen v Circulaire inkoop monitoren v Regulier werk: uitvoeren koersdocument circulaire economie (openbare ruimte, gebiedsontwikkeling, inkoop). speciale aandach t: biobase d/circula ir bouwen , textiel, circulair ea Kortena anpak erstraat

INCLUSIEF ENSCHEDE SUZANNE HAUTVAST

OPGAVE INCLUSIEF ENSCHEDE Bestaanszekerheid 1. Iedereen heeft de zekerheid van voldoende en voorspelbaar inkomen en een dak boven het hoofd.

1.1 Iedereen heeft de mogelijkheid om in z’n levensonderhoud te voorzien. 1.2 Iedereen heeft een dak boven z’n hoofd

Inclusief Enschede

2.1 Iedereen heeft toegang tot een stimulerende leefomgeving Gezond Leven die uitnodigt tot gezond gedrag. 2. Iedereen kan keuzes te maken die een gezonder leven makkelijker maakt en leeft in een omgeving die dit 2.2 Inwoners kijken naar elkaar om en dragen mede zorg voor bevordert. elkaars welzijn en bestaan 3.1 Jeugdigen groeien veilig en stabiel op Kansengelijkheid 3. Jeugdigen en volwassenen nemen volwaardig deel aan de samenleving waardoor ze zelfredzaam, sociaalvaardig en gezond door het leven gaan.

1

3.2 Iedereen neemt volwaardig deel aan de samenleving

3.3 Iedereen ontwikkelt zijn talenten (door)

BESTAANSZEKERHEID Ontwikkeling: Inkomen: armoede lijkt te dalen, niet iedereen kan rondkomen. Werk: bijstandsgerechtigden met meervoudige vragen, werkpotentieel bij zgn nietuitkeringsgerechtigden Wonen: tekort aan betaalbaar en passend wonen Daarom: Persoonlijke aandacht en maatwerk; sociale activering; LoonKostenSubsidie en beschut werk; inkomensondersteuning, stabiele en betaalbare huisvesting, thuis wonen en innovatie stimuleren Wind mee: Gunstig economisch klimaat, stad groeit door internationale werknemers (kans in krappe arbeidsmarkt); transformatie DCW: bestaanszekerheid hoog op de agenda, menselijke maat 2

GE ZOND LEVEN Ontwikkeling: Grote verschillen in ervaren gezondheid in buurten; familie vaker als sociaal vangnet in plaats van buren, deelname verenigingen blijft tussen 25-30% Daarom: Investeren in stimulerende omgeving en het onderhoud daarvan, bv. (sport)parken, speelplekken en fietssnelwegen; laagdrempelige plekken voor advies, steun en ontmoeting: vergroten van de vindbaarheid en toegankelijkheid om in eigen leefomgeving zorg en ondersteuning te krijgen Wind mee Aandacht klimaat leidt tot groenere en gezondere leefomgeving; meer samenwerking tussen gemeente, corporaties, woon/zorg, meer zorgzame buurten (bijv. Gezond Leven Akkoord-preventiebeleid), extra middelen voor clustering sportvelden Wind tegen 3 Tekort huisartsen, potentieel mantelzorgers daalt, gezond eten is duur

KA NSENGELIJKHEID Ontwikkeling: Gerichter en dichterbij investeren; inhaalslag Voortijdig Schoolverlaters; Arbeidsparticipatie neemt toe . Daarom: Kansrijk Enschede: (10 jaar) gericht op verkleinen onderwijsachterstanden en vergroten (arbeids)participatie; 3 pijlers: onderwijs, gezondheid en bestaanszekerheid Wind mee Prioriteit- Extra investeren in Kansengelijkheid, vervolg pilot jongeren en schulden (zomernota) Wind tegen Stijgende vraag wmo en jeugd(wet). 4

AANTREKKELIJK ENSCHEDE MARJOLEIN VAN LOON

OPGAVE AANTREKKELIJK ENSCHEDE

1.1 Enschede/Twente is meer verbonden met aanliggende economische centra (agglomeratiekracht)

1. Enschede heeft veel baankansen

1.2 In Enschede groeien de banen op de toplocaties 1.3 In Enschede kunnen bestaande en nieuwe bedrijven verantwoord/groen groeien en innoveren 2.1 de stedelijke voorzieningen zijn divers en attractief voor inwoners en bezoekers (nationaal en internationaal)

Aantrekkelijk Enschede 2. In Enschede wordt talent aangetrokken, vastgehouden en ontwikkeld

2.2 de nieuwe woonmilieus zijn attractief, betaalbaar en toekomstbestendig 2.3 Talent weet waarom Enschede aantrekkelijk is om te wonen, leven en te werken

3. In Enschede kun je prettig en gezond wonen en leven

1

3.1 Wijken en buurten zijn veilig, gezond en leefbaar 3.2 Enschede heeft een goede interne bereikbaarheid

AANTREKKELIJK ENSCHEDE, BAANKANSEN Ontwikkelingen: v Banen groeien weer, vooral op de toplocaties v Krapte op de arbeidsmarkt nu en in de toekomst

Daarom o.a.: v Gebiedsstrategie Kennispark v Actieplan binnenstad, start up locatie + stimuleren ondernemerschap v Gebiedsagenda’s Reulver en Euregio v Continueren partnerschap Novel T v Volgende stap ontwikkeling SHE v Maar ook samenwerken met Hengelo en Almelo voor positionering (in Den Haag) No regrets:

v Anticyclisc h investeren 18

1.

ACTIES 2024

We maken een concreet plan voor een parkeergarage en een ondergrondse fietsenstalling bij station Enschede (Strategische Investeringsagenda)

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 1. 2. 3. 4. 5. 6.

19

7. 8.

We voeren de gebiedsstrategie Kennispark uit We geven opvolging aan de uitkomsten van de verkenning naar mogelijke publiek private samenwerking op Twente Airport We ontwikkelen een nieuwe startuplocatie in de binnenstad (Actieprogramma Binnenstad) We stellen ruimtelijk-programmatische gebiedsprofielen op voor de binnenstad (Actieprogramma Binnenstad) We ondersteunen de professionalisering van de binnenstadsorganisatie (Actieprogramma Binnenstad) We stimuleren ondernemerschap in de binnenstad (Actieprogramma Binnenstad) We maken een voorstel over de mogelijkheden voor het gebruik van drones voor gemeentelijke taken

We investeren in het versterken van het regionale onderzoeks- en innovatiesysteem We maken met de provincie en de Twentse gemeenten een ruimtelijkeconomische visie We vervolgen het onderzoek naar informele binnenstedelijke bedrijfslocaties We gaan door met de uitvoering van de gebiedsagenda’s voor De Reulver en Euregio Bedrijvenpark We heroverwegen het programma van de kantoorlocatie aan de Zuiderval We maken een ruimtelijk programmatische visie op de westflank van de Spoorzone Hengelo-Enschede We vernieuwen ons uitgiftebeleid We voeren het Programma Transitie Landbouw uit

A A N T R E K K E L I J K E N S C H E D E , TA L E N T Ontwikkelingen: v Zitten op de lijn naar 170,000 inwoners v Groei vooral door buitenlandse migratie (zijn we hierop voorbereid, polarisatie voorkomen) v Corporaties blijven doorbouwen en investeren, ontwikkelaars trekken terug v Geen experimenteerruimte/rafelranden 20

Daarom o.a.: v Versnellen realisatie sociale huurwoningen v Grootschalige gebiedsontwikkelingen obv strategische investeringsagenda v Werken aan Enschede Welcoming City v Opstellen uitvoeringsprogramma Middelen: creatieve broedplaatsen extra middelen ZN 2023 cultuur en evenementen en BIZ binnenstad Middelen investeringsagenda

No regrets:

v Anticyclisc h investeren v Plannen op de plank

1.

ACTIES 2024

We stellen op basis van de nieuwe cultuurnota een nieuwe subsidieverordening op We stellen een uitvoeringsprogramma op voor creatieve broedplaatsen We stellen een nieuwe subsidieverordening op voor de uitvoering van het evenementenbeleid

2. 3. 1.

11. 12. 13.

We maken een ruimtelijke handelingskader voor Horstmanpark (Strategische Investeringsagenda) We zetten de volgende stap in de ontwikkeling van de Spoorzone HengeloEnschede (Strategische Investeringsagenda) We versnellen de realisatie sociale huurwoningen We stellen een handelingskader op voor De Kwinkel (Boekelo) We stellen een handelingskader op voor Driehoek Noord (Strategische Investeringsagenda) We leggen de omgevingsplannen voor Bouwen in de wijk III voor We leggen nieuw erfpachtbeleid voor We ronden de Visie Boulevardkwartier af (Strategische Investeringsagenda) , We leggen het bestemmingsplan Eschmarkerveld voor (Strategische Investeringsagenda) We leggen het bestemmingsplan Cromhoff 1e fase voor (Strategische Investeringsagenda) We vernieuwen het woonbeleid We maken een urgentieverordening We herzien de nota grondbeleid

1. 2.

We zetten een ambassadeursprogramma op (citymarketingvisie) We werken aan Enschede Welcoming City

2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

21

A A N T R E K K E L I J K E N S C H E D E , B E S TA A N D E S TA D Ontwikkelingen: v Verbeteren leefbaarheid wijken en buitengebied hangt sterk samen met oplossingen sociale problemen v Verkeersveiligheid neemt af

22

Daarom o.a.: v Verder werken aan of intensiveren wijkaanpakken v Afronden omgevingsvisie v We breiden de onderzoeken naar de aanwezigheid van PFASverontreinigingen uit naar openbare speeltuinen en moestuinen v Extra inzetten op verbeteren verkeersveiligheid v Tweede ontsluiting Oost

Middelen: zomernota 2023 voor tweede ontsluiting oost en verkeersveiligheid

ACTIES 2024

1. 2. 3. 4. 5.

We begeleiden de invoering van de Omgevingswet We ronden de omgevingsvisie af We leveren de basis van het Omgevingsplan op We gaan de effecten van de Wet kwaliteitsborging (Wkb) monitoren We maken een integrale wijkaanpak voor Wesselerbrink Noordoost (Strategische Investeringsagenda) 6. We stellen een buurtaanpak Hanenberglanden op (Strategische Investeringsagenda) 7. We werken verder aan de wijkaanpak Nieuw Twekkelerveld (Strategische Investeringsagenda) 8. Wij intensiveren de wijkaanpak Nieuw Twekkelerveld (Strategische Investeringsagenda) 9. Wij werken aan een plan voor het Huis van de Wijk Twekkelerveld (Strategische Investeringsagenda) 10. We maken een visie op de begraafplaatsen 11. We breiden de onderzoeken naar de aanwezigheid van PFASverontreinigingen uit naar openbare speeltuinen en moestuinen 12. We voeren fase 1 uit van het project Crossbos Helmerhoek

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 23

We voeren de maatregelen van de wijkverkeersplannen Noordwest Enschede en Lonneker uit We leggen de F35 Oosterstraat aan We rollen het netwerk van hubs verder uit We zetten extra in op het verbeteren van de verkeersveiligheid We verbeteren de verbinding voor het wegverkeer via de Oostweg We onderzoeken verkeerskundige oplossingen voor het bereikbaar houden van de westkant van de stad We vernieuwen de wegenlegger

OPEN ENSCHEDE MALU HERTZDAHL

OPGAVE OPEN ENSCHEDE

1

S TA AT VA N H E T BESTUUR / ONTWIKKELINGE N ALGEMEEN

26

CIJFERS Waarstaatjegemeente.nl 2021 Staat van de stad

27

Uit de staat van het bestuur 2022

SIGNALENSESSIE; WAT GAAT GOED ü Inwoners waarderen onze dienstverlening aan de balie. ü De stem van Enschede draait volop. ü We zetten volop in op de menselijke maat. ü Onze lobbykracht wordt groter. ü We hebben goed ambtelijk vakmanschap in huis. Belangrijkste wind mee: • Helpende wetgeving zoals voorstel waarborg Awb, Wet open overheid en uitvoeringsagenda’s als • Impuls middelen zoals de POK • Toenemende animo voor (interbestuurlijk) samenwerken en samenwerken met private partners. • Meer aandacht voor sterk bestuur door BZK om de bestuurskracht van het decentrale openbaar 2 8 bestuur te versterken. En rapporten als Gezag herwinnen en Elke regio telt en de kansenagenda

SIGNALENSESSIE; ZORGPUNTEN Belangrijkste wind tegen: v Concentratie economisch kapitaal, kansenongelijkheid en polarisatie tussen verschillende groepen over verschillende thema’s v Gevoel van machteloosheid bij burgers / afgehaakt Nederland in onze democratie v Democratische rechtstaat onder druk v Schaduwzijden digitalisering: - Risico’s desinformatie & Digitale administratieve lastendruk v Mensbeeld in politiek en beleid. De zelfredzame burger is een mythe. We blijven pleisters plakken met de bijbehorende regels. v Bubbels in de samenleving, de sociale veerkracht staat onder druk v Krappe arbeidsmarkt: heeft de lokale overheid nog genoeg (diverse) medewerkers om te opgaven aan te pakken? 9 v 2Effecten gevolgen nieuwe financiering gemeentefonds (ravijnjaar)

INZET ZOMERNOTA OPEN ENSCHEDE Knelpunten: § § § § §

Impuls Woo en Avg verzoeken: de informerende inwoner beter bediend Borging datagedreven werken Borging informatiebeheer aanpak Buurtbemiddeling (samenhang Inclusief Enschede) Groei personeel

Prioriteiten: § Kansengelijkheid (samenhang Inclusief Enschede) § Verstevigen participatie 30 § Incidenteel bijdragen Direct duidelijk

1.

ACTIES 2024

2. 3.

Programmatische aanpak gedragsopgave Open Enschede incl. Menselijke maat Impuls juridische kwaliteitszorg en rechtsbescherming; informele aanpak Inzet bereikbaarheid, inclusie en responsiviteit dienstverlening 1. Doelgroepgerichte communicatiestijl 2. Direct duidelijk; basisvaardigheid voor allen 3. Wet open overheid: actief publiceren van o.a. de Woo verzoeken en besluiten

1. 2.

Experimenten inwonervertegenwoordiging Impuls jongerenparticipatie

1. Handreiking netwerksturing Samenwerking met: 2. Hengelo en Almelo aan de lobby EU agenda 3. TwenteBoard 4. Kennisinstellingen 5. Munster, Euregio en de EU

31

1. 2. 3. 4. 5.

Integraal beleid ‘Digitaal Enschede’ (public spaces) Ethische visie op data en technologie Transitiestrategie Common Ground Implementatie digitaliseringswetten Strategische informatiebeveiligings- en privacybeleid