Nota Digitaal Enschede

N O TA D I G I TA A L E N S C H E D E 20 25

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

VOORWOOR D Voor u ligt de nota Digitaal Enschede. Deze nota is een overkoepelend en richtinggevend document. Het omvat de visie en ambitie hoe wij als gemeente omgaan met digitalisering: als kans, als verantwoordelijkheid en als middel om beter aan te sluiten bij de samenleving. De technologische ontwikkelingen zijn de laatste jaren in een stroomversnelling gekomen. Tegelijkertijd zien we toenemende wetgeving om verantwoord om te gaan met digitalisering. En wordt landelijk en Europees steeds meer gestuurd op gezamenlijke digitalisering en één overheidsbeleving. Digitalisering raakt alles: van dienstverlening tot besluitvorming, van communicatie tot samenwerking. Daarom kiezen we voor

Marc Teutelink

een visie en ambities die verbinden, inspireren en ruimte bieden voor innovatie. We bouwen voort op bestaand beleid en

Wethouder

bestaande initiatieven en zetten in op dienstverlening, kansen benutten, verantwoord gebruik van digitalisering en samenwerking. Als wethouder zie ik hoe onze organisatie met overtuiging werkt aan digitale oplossingen die écht het verschil maken. Van AI-proeftuinen tot beveiliging: we benutten technologie om de stad vooruit te helpen, zonder de menselijke maat uit het oog te verliezen. Met daarbij ook realisme: het is een proces van leren, stap voor stap ontwikkelen, een stap terugzetten en doorgaan. Maar wel met een duidelijke visie en ambitie, zoals in deze nota beschreven wordt. Deze nota is geen eindpunt, maar een uitnodiging om samen te blijven leren, ontwikkelen en verbeteren. Want digitaal werken is nooit af—het is een gezamenlijke reis naar een toekomstbestendige gemeente. En een open uitnodiging aan collega’s, partners om samen te bouwen aan een digitaal Enschede dat voor iedereen beschikbaar is. Denk mee, doe mee, daag ons uit. Samen maken we het verschil.

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

2

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

K E R N VA N D E N O TA D I G I TA A L E N S C H E D E De nota Digitaal Enschede beschrijft de visie, missie en ambities van de gemeente

3.  Verantwoord digitaliseren: Digitalisering gebeurt op een waarden-gedreven manier,

Enschede op het gebied van digitalisering. Digitalisering is geen doel op zich, maar

met aandacht voor ethiek, veiligheid, digitale weerbaarheid en autonomie. De

een middel om maatschappelijke en organisatorische uitdagingen aan te pakken, met

gemeente kiest bewust voor open standaarden, transparantie en het versterken van

respect voor publieke waarden als privacy, toegankelijkheid en transparantie. De nota

digitale vaardigheden. Er wordt kritisch gekeken naar de inzet van technologie, met

is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met de gemeenteraad, de

oog voor risico’s en publieke belangen.

Wetenschappelijke Board, de Ethische Commissie en ondernemers. Onderzoeken onder inwoners naar dienstverlening en digitalisering zijn ook meegenomen.

4. Samenwerken en krachten bundelen: De gemeente werkt actief samen met lokale, regionale, landelijke en Europese partners. Door kennis en capaciteit te delen, ontstaan innovatieve oplossingen en wordt de impact vergroot. Inwoners worden

De missie luidt: “We versterken de kracht van Enschede met behulp van veilige en

actief betrokken bij het ontwerpen en verbeteren van digitale diensten.

betrouwbare digitale technologie en innovaties, die publieke waarden respecteren. Dat doen we samen met onze inwoners en partners.” De visie is dat Enschede digitalisering

Bijzondere aandacht is er voor de inzet van kunstmatige intelligentie (AI). Het beleid is

veilig en betrouwbaar inzet om een open, aantrekkelijke, inclusieve en duurzame stad te

gericht op verantwoord, wettig en ethisch gebruik van AI, met transparantie,

zijn. Iedereen kan eenvoudig meedoen.

controleerbaarheid en bescherming van grondrechten als uitgangspunten.

Vanuit de trends, de verwachtingen van inwoners, de strategische opgaven van de stad en de missie en visie formuleren we vier ambities voor digitaal Enschede:

De gemeenteraad heeft een rol in het sturen op digitalisering. Op verzoek van de raad

1. Ten dienste van de inwoner: De gemeente biedt toegankelijke, betrouwbare en

wordt meerdere keren per jaar het gesprek gevoerd over digitaliseringsthema’s. Zo blijft

begrijpelijke digitale dienstverlening, waarbij de mens centraal staat. Er is oog voor

de raad betrokken bij de voortgang, trends en ontwikkelingen, en kan tijdig worden

inclusie en persoonlijke ondersteuning, zodat iedereen kan meedoen. Digitale diensten

bijgestuurd waar nodig. Jaarlijks wordt gerapporteerd over de voortgang en effecten van

zijn eenvoudig, veilig en transparant, met respect voor privacy en regie over eigen

het beleid, onder andere op het gebied van informatiebeveiliging en de inzet van AI en

gegevens. Voor wie digitaal niet mee kan, zijn er alternatieven en hulp beschikbaar.

algoritmen.

2.  Kansen benutten: De gemeente stimuleert innovatie, creativiteit en datagedreven werken. Nieuwe technologieën worden verantwoord ingezet om processen te

Deze nota is geen eindpunt, maar een levend document dat uitnodigt tot gezamenlijke

verbeteren, maatschappelijke vraagstukken aan te pakken en de stad toekomst-

ontwikkeling en reflectie. Digitalisering is een gezamenlijke reis naar een

bestendig te maken. Samenwerking met kennisinstellingen, ondernemers en andere

toekomstbestendige gemeente, waarin ruimte is voor leren, verbeteren en samenwerken.

overheden zorgt voor een sterke kennisinfrastructuur en schaalbare oplossingen. NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

3

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

I N H O U D S O P G AV E VOORWOORD

2

KERN VAN DE NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

3

INHOUDSOPGAVE

4

1.0 INLEIDING

5

4.0 VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

12

4.1 Ten dienste van de inwoner van Enschede

13

4.2 Kansen benutten

15

Innovatief & creatief

15

Slim

16

Datagedreven

16

4.3 Verantwoord digitaliseren

2.0 CONTEXT VAN DIGITALISERING

6

Verwachtingen van inwoners

8

Strategische opgaven van de stad

9

3.0 MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

11

17

Digitaal weerbaar en autonoom

17

Waarden gedreven

19

Efficiënt

19

4.4 Samenwerken en krachten bundelen

5.0 AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

21

22

5.1 Afwegingskader

24

5.2 verantwoording

24

6.0 UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

25

7.0 STUREN OP DIGITALISERING

26

8.0 SLOTWOORD

27

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

4

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

1. I NL E I D I N G Digitalisering verandert onze samenleving ingrijpend. Het is geen technische kwestie,

KORTE LEESWIJZER:

maar een maatschappelijke opgave. Daarom is het van belang dat we als gemeente

Als we spreken over inwoners dan bedoelen we iedereen die woont, werkt, onderneemt

richting geven aan de digitale ontwikkelingen. Met heldere keuzes, ambities en oog

of verblijft in Enschede.

voor publieke waarden. Dit is ook de reden waarom de raad in 2023 heeft gevraagd om meer grip op digitale zaken en tot deze nota te komen. Deze nota is een leidraad voor

Publieke waarden: waarden die horen bij democratie, rechtsstaat en bestuurskracht.

beleid en uitvoering en een instrument voor reflectie en bijsturing. Het is geen

We zorgen dat iedereen kan meedoen (mensgerichtheid, toegankelijkheid), beschermen

blauwdruk, maar een levend document dat meebeweegt met de samenleving,

grondrechten zoals privacy en rechtvaardigheid en werken transparant en

technologische ontwikkelingen en onze bestuurlijke inzichten.

verantwoordelijk. Standaardisatie: overheden stemmen technologie en processen zoveel mogelijk op

Deze nota is tot stand gekomen aan de hand van diverse gesprekken met de raad in 2024

elkaar af. Dit bevordert herkenbaarheid, samenwerking en schaalbaarheid. Daarbij

en 2025. En in samenwerking met de Wetenschappelijke Board, de Ethische Commissie

maken we gebruik van open standaarden: afspraken die publiek beschikbaar zijn en door

en met ondernemers uit Enschede en omgeving. Al deze inzichten zijn meegenomen en

iedereen vrij te gebruiken, zodat systemen beter met elkaar kunnen communiceren en

hebben bijgedragen aan de richting en scherpte van deze nota. Op verschillende plaatsen

afhankelijkheid van leveranciers wordt beperkt.

in deze nota komen uitspraken van hen terug. Onderzoeken onder inwoners omtrent

Kunstmatige intelligentie (AI): Een op een machine gebaseerd systeem dat is ontworpen

dienstverlening en digitalisering zijn ook meegenomen.

om met verschillende niveaus van autonomie te werken en dat zich na invoering kan aanpassen, en dat, voor expliciete of impliciete doelstellingen, uit de input die het ontvangt

OPBOUW VAN DE NOTA:

afleidt hoe het output kan genereren zoals voorspellingen, inhoud, aanbevelingen of

De nota begint met een beschrijving van de context van digitalisering. Deze context

beslissingen die fysieke of virtuele leefomgevingen kunnen beïnvloeden.

bestaat uit de trends en ontwikkelingen in de maatschappij met betrekking tot technologie, de landelijke koers, de verwachtingen van inwoners en onze strategische

Deze nota bevat verwijzingen (waaronder hyperlinks) naar diverse bronnen, waaronder

opgaven. Daarna beschrijven we de missie en visie van Digitaal Enschede. Deze werken

landelijk beleid van het Rijk en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), relevant

we uit in vier ambities. We schenken apart aandacht aan kunstmatige intelligentie (AI) en

onderzoek, relevante informatie en vastgesteld gemeentelijk beleid op het gebied van

de sturing op digitaliseren. We geven per hoofdstuk voorbeelden van reeds ingezette

dienstverlening en digitalisering. Deze verwijzingen zijn opgenomen om transparantie te

ontwikkelingen. Daarna beschrijven we de uitgangspunten voor de aanpak van

bieden en om duidelijk te maken hoe deze nota voortbouwt op reeds bestaand beleid en

digitalisering. Deze koppelen we aan de ambities.

actuele ontwikkelingen. Deze worden in deze nota aan elkaar verbonden. NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

5

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

2. C O N T E X T VA N D I G I TA L I S E R I N G De digitale wereld verandert snel. Daarnaast verandert de geopolitieke context in enorm tempo. Dat heeft impact op veel aspecten in onze samenleving. Er is sprake van

B. TECHNOLOGISCH ▬ AI & algoritmen: deze bieden kansen voor efficiëntie (van processen) en innovatie,

een toenemende urgente aandacht voor de digitale autonomie van Europa en

maar brengen ook uitdagingen mee op het gebied van privacy, werkgelegenheid,

Nederland. Dit heeft ook gevolgen voor ons als gemeente.

publieke waarden en zorgvuldigheid. (In deze nota is een apart hoofdstuk opgenomen over AI als systeemtechnologie). ▬ Cloudtechnologie: De cloud biedt flexibiliteit en snelheid, maar vereist veilige

Als gemeente Enschede volgen we deze ontwikkelingen, zodat we erop kunnen anticiperen. We beschrijven de trends en ontwikkelingen die op dit moment (2025) de

gegevensopslag en naleving van wet- en regelgeving. ▬ Alles is verbonden: Steeds meer apparaten zijn verbonden met het internet.

meeste impact hebben op onze digitale ambities.

Er kan door de inzet van camera’s en sensoren A. POLITIEK - MAATSCHAPPELIJK

steeds meer gemeten worden. Dit biedt kansen,

▬ Persoonlijk contact: Naast digitale dienstverlening blijft persoonlijk contact essentieel. Efficiënte inzet van technologie kan meer tijd creëren voor persoonlijke

maar brengt ook risico’s voor de digitale veiligheid met zich mee.

contact. ▬ Inclusiviteit: Niet iedereen kan altijd even goed meekomen in de digitale samenleving. De gemeente zorgt ervoor dat iedereen toegang heeft tot dienstverlening en mee kan doen. ▬ Proactieve dienstverlening: Overheden willen inwoners steeds beter en proactiever helpen, bijvoorbeeld door het toekennen van financiële regelingen op basis van de gegevens die we als gemeente beschikbaar hebben.

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

6

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

C. TOENEMENDE RISICO’S

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

E. LANDELIJKE KOERS

▬ Digitale dreigingen: Cybercriminaliteit groeit. Dit vormt een risico voor inwoners én de gemeente zelf.

▬ I n juni 2025 is de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) gepresenteerd door het kabinet. De NDS is een gezamenlijke strategie van Rijk, provincies, gemeenten

▬ Desinformatie: Polarisatie en misleidende informatie kunnen de publieke opinie beïnvloeden.

en waterschappen. De NDS benoemt zes prioriteiten voor een toekomstbestendige digitale overheid: cloud, data, AI, dienstverlening, digitale weerbaarheid en digitaal

▬ Afhankelijkheid: In veel opzichten zijn we afhankelijk van enkele grote

vakmanschap.

tech-bedrijven. Deze hebben grote invloed op onze informatie, communicatie,

▬ I n juni 2025 heeft de algemene ledenvergadering van de VNG een resolutie Collectivisering van de Digitalisering aangenomen. Daarin spreken

maar ook de economie.

gemeenten af om digitalisering collectief te organiseren. D. ORGANISATORISCH ▬ Personele krapte: De arbeidsmarkt verandert. Bestaande functies verdwijnen of veranderen. Daarnaast ontstaan er nieuwe functies. ▬ Regulering vanuit EU en Rijk: Nieuwe Europese en nationale regelgeving zorgt voor de bescherming van digitale grondrechten, maar stelt ook eisen aan overheden.

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

7

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

VERWACHTINGEN VAN INWONERS Inwoners van Enschede verwachten dat zij snel, eenvoudig en veilig digitaal zaken kunnen doen met de gemeente. Publieke waarden zijn hierin belangrijk. Zij versterken het vertrouwen in de overheid. Heldere communicatie, toegankelijke dienstverlening, veilige omgang met informatie en digitale transparantie zijn hiervoor fundamenteel. Technologie wordt ingezet om deze waarden te ondersteunen. Het zorgt mede voor een betrouwbare, benaderbare en betrokken gemeente. Er is veel informatie gepubliceerd over wat inwoners van een digitale overheid verwachten. Zowel door de Rijksoverheid, de VNG en andere gemeenten. Maar ook door onszelf. Enschede zet hiervoor onder andere de toepassing “Klant in Focus” in. Via Kennispunt Twente worden ook onderzoeken onder inwoners verricht. De hoofdlijn is dat inwoners verwachten dat we aansluiten bij hun leefwereld. En dienstverlening en digitalisering ontwerpen vanuit het perspectief van inwoners. Voor deze nota Digitaal Enschede benoemen we de volgende verwachtingen van inwoners: ▬ Dat we een betrouwbare, open en transparante gemeente zijn; ▬ Dat onze digitale dienstverlening eenvoudig en toegankelijk.

Met mogelijkheden van selfservice; ▬ Dat de informatie over alle kanalen gelijk en actueel is; ▬ Dat we zorgvuldig en veilig omgaan met informatie en systemen; ▬ Dat we nieuwe technologieën gebruiken; ▬ Dat we de menselijke waarden respecteren.

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

8

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

STRATEGISCHE OPGAVEN VAN DE STAD Enschede werkt aan vier strategische opgaven die bepalend zijn voor de toekomst van de stad en haar inwoners: AANTREKKELIJK ENSCHEDE

GROEN EN DUURZAAM ENSCHEDE

We versterken de economische veerkracht van Enschede door

Groen en duurzaam Enschede streeft naar een klimaatneutrale,

meer mensen en talent aan te trekken en bestaande

klimaatbestendige, groene en circulaire stad.

stadskwaliteiten te benutten.

Technologie ondersteunt dit met bijvoorbeeld slimme energie- en

Technologie ondersteunt dit met bijvoorbeeld slimme

waterbeheer, data-analyse voor biodiversiteit en digitale tools

mobiliteitsoplossingen en digitale platforms voor talentbehoud. Zo

voor circulaire initiatieven.

blijft Enschede aantrekkelijk en toekomstbestendig.

M A AK ZICHTBA AR HOE DE GEMEENTE PER O P G AV E D E K A N S E N VA N D I G I TA L I S E R I N G E N D ATA W IL B E N U T T E N, B I J V O O R B E EL D D AT D ATA D I E I N Z I C H T G E V E N I N H I T T E S T R E S S, I N G E Z E T K U N N E N W O R D E N T E N D I E N S T E VA N D E O P G AV E G R O E N & D U U R Z A A M E N S C H E D E Wetenschappelijke Board

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

9

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

INCLUSIEF ENSCHEDE

BEDRIJFSVOERING

Inclusief Enschede betekent dat iedereen mee kan doen. We

Naast de strategische opgaven moeten we onze IT en bedrijfsvoering modern, flexibel en

bevorderen bestaanszekerheid, gezondheid en kansengelijkheid.

klaar voor de toekomst maken. De visie op bedrijfsvoering zegt daarover het volgende:

Dit ondersteunen we door toegankelijke digitale oplossingen en

▬D  igitaliseren, standaardiseren en uniformeren. Om zo de efficiëntie te verhogen en de

slimme data-analyse voor welzijn en zorg.

kans op fouten te verkleinen. ▬D  atagedreven en meetbaar: we maken gebruik van data om onze beslissingen te

OPEN ENSCHEDE

onderbouwen, prestaties te meten, te sturen en te verbeteren waar nodig.

Open Enschede staat voor een toegankelijke en mensgerichte gemeente met duidelijke, persoonlijke dienstverlening. We werken

We bouwen aan een nieuw digitaal fundament. Dit doen we in samenwerking met andere

samen met inwoners en partners.

gemeenten. We zetten die samenwerking door en versterken het in de komende jaren.

Dit ondersteunen we met transparante digitale diensten,

We brengen en houden onze informatiehuishouding op orde. Zo voldoen we aan onze

verbeterde communicatieplatforms en actieve inwonerparticipatie

wettelijke verplichtingen.

via digitale kanalen. Informatiesystemen zijn veilig en toekomstbestendig.

... D I G I TA L I S E R I N G K A N B I J D R A G E N A A N I N C L U S I E, M A A R O O K M I N D E R D I G I TA A L VA A R D I G E M E N S E N U I T SL U I T E N. U I T G A N G S P U N T M O E T Z I J N D AT D I G I TA L I S E R I N G E N I N N O VAT I E N O O I T E E N D O EL O P Z I C H Z I J N, M A A R A LT I J D T E N D I E N S T E S TA A N VA N E E N A N D E R D O EL Wetenschappelijke Board

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

10

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

3. M I S S I E E N V I S I E D I G I TA A L E N S C H E D E Zoals in de voorgaande hoofdstukken is geschetst, is digitalisering essentieel om onze stad sterker en toekomstbestendig te “maken”. Digitale technologie is daarbij geen doel op zich. Het is een middel om de strategische opgaven van onze stad en onze organisatie daadkrachtig, slim en creatief te realiseren. We hanteren daarvoor de volgende missie en visie: MISSIE We versterken de kracht van Enschede met behulp van veilige en betrouwbare digitale technologie en innovaties, die publieke waarden respecteren. Dat doen we samen met onze inwoners en partners. VISIE Enschede zet digitalisering veilig en betrouwbaar in om een open, aantrekkelijke, inclusieve en duurzame stad te zijn. Iedereen kan eenvoudig meedoen. Met deze missie en visie geven we een heldere koers voor digitaal beleid in Enschede.

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

11

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

4. VA N M I S S I E E N V I S I E N A A R V I E R A M B I T I E S Vanuit de trends, de verwachtingen van inwoners, de strategische opgaven van de

De vier ambities sturen hoe wij digitalisering inzetten voor onze maatschappelijke

stad en de missie en visie formuleren we vier ambities voor digitaal Enschede.

uitdagingen. In de volgende hoofdstukken werken we de verschillende ambities uit.

Enschede zorgt dat het klikt

TEN DIENSTE VAN DE INWONER VAN ENSCHEDE

KANSEN BENUTTEN

Innovatief & creatief Slim Datagedreven

AMBITIE

Digitaal weerbaar & autonoom Efficënt

VERANTWOORD DIGITALISEREN

SAMENWERKEN EN KRACHTEN BUNDELEN

Met inwoners, bedrijven, gemeenten, mede-overheden, kennisinstellingen

Waarden gedreven

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE Innovatief & creatief

12

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

4.1

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

TEN DIENSTE VAN DE INWONER VAN ENSCHEDE

Betrokken zijn betekent dat we data gebruiken om in de toekomst, waar dat kan,

De vernieuwde dienstverleningsvisie “Enschede zorgt dat het klikt” beschrijft hoe wij als

Centraal getekend. Daarin hebben we afgesproken dat we inwoners betrekken bij het

gemeente willen werken: benaderbaar, betrokken en betrouwbaar. Deze visie nemen we

maken en verbeteren van onze digitale dienstverlening.

SLOTWOORD

proactieve dienstverlening te kunnen leveren. We hebben het manifest van Gebruiker

als uitgangspunt bij deze nota. Met daarbij de focus op digitalisering. Betrouwbaar betekent dat we doen wat we beloven. We werken professioneel en veilig. Om benaderbaar te zijn zorgen we voor makkelijk contact en begrijpelijke communicatie.

Dat betekent dat inwoners via MijnEnschede hun aanvraag kunnen volgen. We zijn

Ook op onze digitale kanalen. De toegankelijkheid van onze website en digitale

transparant in onze processen. Persoonsgegevens zijn veilig in onze systemen. En we

dienstverlening is geborgd. We richten onze digitale infrastructuur zo in dat een inwoner

hebben respect voor de privacy. Waarbij inwoners ook zoveel mogelijk regie krijgen over

maar één keer een vraag hoeft te stellen en dat elk kanaal dezelfde informatie biedt en

hun eigen gegevens.

dat inwoners weten waar ze aan toe zijn. Om dit te kunnen realiseren werken we met meer gemeenten en andere (semi) overheidsorganisaties aan dezelfde digitale bouwstenen om diensten efficiënt en veilig te leveren. Niet iedereen kan of wil digitale diensten gebruiken; de overheid moet daarom zorgen voor begrijpelijke informatie en hulp, zodat iedereen mee kan doen. Eenvoudige

M E N S E N W E T E N VA A K N I E T W A A R Z E H E E N M O E T E N, C E N T R A L I S E E R LOKETTEN DAAROM Ondernemers

dienstverlening en slimme technologie zorgen voor brede toegankelijkheid. De Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv) regelt dat inwoners digitaal zaken kunnen doen met de overheid, maar bevat ook een zorgplicht voor wie digitaal niet mee kan. Bijvoorbeeld door het aanbieden van hulp en alternatieven. Ook de WCAG (Web Content Accessibility Guidelines, over toegankelijkheid) stelt eisen aan digitale dienstverlening. Nederland onderschrijft het VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een handicap, waardoor digitale toegang voor iedereen mogelijk moet zijn (bijvoorbeeld artikel 9, 21).

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

13

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

Op het gebied van dienstverlening hebben we als gemeente de laatste jaren al veel in gang gezet: We werken aan een omnichannel kanaalstrategie, waarbij inwoners ons op verschillende manieren kunnen benaderen: online, telefonisch of aan de balie. De kanalen worden (digitaal) verbonden met elkaar. Medewerkers kunnen makkelijk schakelen tussen de kanalen. Zo krijgt een inwoner overal dezelfde informatie en ervaring. Daarvoor is eerst de website opgeschoond en zijn er kaders opgesteld over het gebruik van onze website(s). En zijn we bezig om alle aanvragen voor producten en diensten te digitaliseren conform de Wmebv. In 2023 is het koersdocument MijnEnschede1 ambtelijk vastgesteld. Dit gaat uit van één ingang tot de online dienstverlening voor inwoners. We implementeren een nieuwe digitale persoonlijke Mijn-Omgeving (MijnEnschede). Deze gaat in de toekomst naadloos samenwerken met een nieuw systeem voor het contactcentrum. Maar ook met het landelijke portaal MijnOverheid. De komende jaren worden steeds meer diensten en

D E M E N S M O E T C E N T R A A L S TA A N I N A LL E FA S E N VA N E E N D I G I TA L E D I E N S T: B I J D E O N T W I K K EL I N G D A A R VA N, H E T G E B R U I K E R VA N E N B I J D E E VA L U AT I E VA N E F F E C T I V I T E I T E N I M PA C T. HET IS GOED OM TE ACCEPTEREN D AT E R A LT I J D M E N S E N Z ULL E N ZIJN DIE GEEN GEBRUIK K UNNEN O F W ILL E N M A K E N VA N D I G I TA L E DIENSTEN Wetenschappelijke Board

producten aangeboden via MijnEnschede. We investeren in persoonlijk contact, zowel in het Stadskantoor als de Wijkwijzers, met bijvoorbeeld een service als het overheidsbrede loket. Met het actieplan Digitale Inclusie2 werken we aan het verbeteren van toegang tot internet en apparaten, en het versterken van digitale vaardigheden. We werken structureel aan de digi-toegankelijkheid van onze digitale diensten en leggen daar jaarlijks verantwoording over af aan de gemeenteraad.

1 2

Het Koersdocument MijnEnschede is via de griffie op te vragen. Het actieplan Digitale Inclusie gaat separaat naar de raad ter vaststelling. NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

14

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

4.2

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

verder vormgeven in de stad.

Z O R G W EL V O O R E E N G E Z A M E N L I J K D O EL, M E T E E R S T K O R T E T E R M I J N O PL O S S I N G E N / D O EL E N. S TA R T S A M E N W E R K I N G I N P R O E F T U I N E N M E T D E U I T D A G I N G W A A R D E M E E S T E M E N S E N VA N W A K K E R L I G G E N. PA K 2 O F 3 O N D E R W E R P E N, K I J K W EL K E B E D R I J V E N E N K E N N I S I N S T ELL I N G E N E R M E E A A N D E SL A G W ILL E N, B E T R E K J O N G E M E N S E N E R B I J

Kansen benutten doen we op 3 manieren:

Ondernemers

KANSEN BENUTTEN De verwachtingen van inwoners en onze ambities bieden kansen om nieuwe technologieën in te zetten. Mede dankzij het innovatiepotentieel in Twente, met bedrijven en kennisinstellingen als ROC, Saxion en Universiteit Twente, kunnen we digitalisering

▬ innovatief & creatief ▬ slim ▬ datagedreven

In 2024 heeft de gemeenteraad de Ontwikkelagenda Economie vastgesteld als onderdeel van de strategische opgave

Deze drie worden hierna uitgewerkt.

Aantrekkelijk Enschede. Zo profileren we ons als technologische, innovatieve en creatieve stad, samen met Europese en nationale partners voor een duurzame toekomst.

INNOVATIEF & CREATIEF

Op dit gebied zijn ook al diverse activiteiten in gang gezet:

Om als gemeente toekomstbestendig te blijven, is innovatie essentieel. Door processen

Het college van B&W heeft in september 2025 ingestemd met een proeftuinaanpak.

slimmer en efficiënter te organiseren, bieden we betere dienstverlening en verminderen

Kennisinstellingen en ondernemers denken mee in proeftuinen waar technologie wordt

we de werkdruk. Innovatie houdt de gemeente ook aantrekkelijk als werkgever.

getest op maatschappelijke of bedrijfsmatige uitdagingen; wat werkt, schalen we op, wat niet werkt stoppen we. Het onderwerp proeftuinen kwam ook al aan de orde in de

We werken op een verantwoorde manier aan nieuwe technologieën, waarbij we zowel

gesprekken met de raad over deze nota.

kansen als risico’s zorgvuldig afwegen. Innovatie is geen aparte taak, maar een

Met Stichting NovelT en Twenteboard bouwen we aan een sterke kennisinfrastructuur voor

mogelijkheid om ruimte te creëren en de stad en de organisatie te versterken.

het MKB. NovelT begeleidt startups bij het opzetten en opschalen van hun bedrijf, en helpt kennisinstellingen bij het vermarkten van hun onderzoeken.

Onze innovaties dragen bij aan:

Onlangs is binnen onze IT organisatie een innovatielab gerealiseerd. Daarmee willen we IT

▬ Een betere stad en oplossingen voor maatschappelijke opgaven;

innovatie in onze eigen organisatie te versterken.

▬ Een verbeterde bedrijfsvoering binnen de gemeente;

We onderzoeken of een transcriptietool in het sociaal domein gesprekken beter kan

▬ Kennisdeling en samenwerking met andere overheden, zodat innovaties schaalbaar en

ondersteunen. Met als doel dat medewerkers meer tijd hebben voor persoonlijke aandacht

deelbaar zijn.

voor inwoners. En minder tijd nodig hebben voor administratieve werkzaamheden. NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

15

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

SLIM

DATAGEDREVEN

Het is onze overtuiging dat het niet slim is om als gemeente alles zelf te bedenken en te

Enschede is een kennis- en datagedreven stad waar data een centrale rol speelt in betere

ontwikkelen. Maar dat het slimmer is om samen te denken, te bouwen en exploiteren

besluitvorming en dienstverlening. Door slimme technologieën zoals sensoren,

volgens de Common Ground principes. Common Ground is de informatiekundige visie

dashboards en algoritmes toe te passen, benutten we data om de stad aantrekkelijker,

waarmee gemeenten gezamenlijk hun informatievoorziening eenvoudiger, flexibeler en

duurzamer en inclusiever te maken. Dat betekent dat data verzameld wordt en

slimmer willen inrichten. Hierdoor kunnen ook wij onze dienstverlening en bedrijfsvoering

geanalyseerd. Om zo verbanden te ontdekken. Deze inzichten worden vertaald naar beleid

verbeteren en op een moderne manier inspelen op maatschappelijke opgaven.

en concrete acties. En we meten wat werkt of niet werkt en sturen bij waar nodig is.

De grote hoeveelheid Europese en nationale wetgeving op het gebied van digitalisering

Datagedreven werken moet onderdeel worden van onze aanpak:

en dienstverlening vereist standaardisatie van diensten, voorzieningen en processen. De

▬D  atagedreven werken moet sterk worden verankerd in onze organisatie ten behoeve

implementatie van deze wetten combineren we met lopende gemeentebrede

van de stad en bedrijfsvoering;

programma’s zoals het verbeteren van informatiebeheer en de online dienstverlening door middel van MijnEnschede.

▬M  edewerkers moeten beschikken over kennis en tools om beleid en projecten te baseren op feitelijke gegevens.

Een aantal zaken zijn binnen Enschede al in gang gezet.

Door innovatieve analyses en visualisaties zetten we data om in bruikbare informatie en

We sluiten waar het kan aan bij landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen. Samen

kennis die direct bijdraagt aan maatschappelijke uitdagingen. We delen kennis en werken

ontwerpen en ontwikkelen staat voorop.

samen met de samenleving en met andere gemeenten, zodat data Enschede slimmer,

We hanteren landelijk vastgestelde principes voor ICT architectuur3.

efficiënter en leefbaarder maakt.

Binnen Dimpact ontwikkelen en implementeren we samen met andere gemeenten

In de afgelopen jaren hebben we de nodige stappen gezet op het gebied van

nieuwe open source componenten op basis van Common Ground, zoals voor onze

datagedreven werken. In september is ambtelijk de data- en kennisvisie en -strategie5

website, voor MijnEnschede en voor het contactcentrum. Dit wordt de komende jaren

vastgesteld. Deze is in lijn met de landelijke uitgangspunten zoals de interbestuurlijke

uitgebreid. Voor participatietrajecten gebruiken we de toepassing Open Stad, die door

datastrategie (IBDS) en het federatieve datastelsel (FDS). Er wordt gewerkt aan de

Amsterdam en Den Haag is ontwikkeld.

implementatie van een werkwijze voor datagedreven werken, met Data-Inzicht teams per

4

domein en een centraal Data-Architectuur en -Distributie Team bij de IT organisatie. De uitgangspunten voor architectuur zijn vastgelegd in de referentie-architectuur. Deze is op te vragen via de griffie. 4 Open source betekent dat de broncode van software vrij beschikbaar is om te bekijken, aan te passen en te delen, wat samenwerking en transparantie bevordert. Meer informatie vind je hier. 5 De kennis- & datavisie en -strategie zijn via de griffie op te vragen. 3

Een concrete ontwikkeling is dat in het fysieke domein het groot asfalt-onderhoud met behulp van data efficiënter wordt ingericht. Een ander voorbeeld is dat we een klimaateffect-atlas ontwikkelen: een datagedreven tool om droogte, warmte etc. in kaart te brengen.

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

16

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

4.3

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

VERANTWOORD DIGITALISEREN DE GEMEENTE MOET VOOR O G E N H O U D E N D AT T E C H N OL O G I E N I E T A LT I J D D E B E S T E O PL O S S I N G I S

Digitalisering biedt kansen én risico’s. De Toeslagenaffaire en de toename van desinformatie benadrukken dat technologie zorgvuldig en met oog voor publieke waarden ingezet moet worden. Als gemeente nemen we onze verantwoordelijkheid om digitalisering in dienst te stellen van de samenleving, niet andersom.

Ethische Commissie

Onze aanpak steunt op drie pijlers: ▬ We versterken onze digitale weerbaarheid en autonomie, zodat we regie en controle houden op en veiligheid waarborgen van onze infrastructuur. ▬ We handelen waarden gedreven, met publieke waarden als leidraad. ▬ We digitaliseren efficiënt: doelgericht, kostenbewust en toekomstbestendig. DIGITAAL WEERBAAR EN AUTONOOM De snelle digitalisering brengt risico’s mee, zoals toenemende cyberdreigingen en afhankelijkheid van grote techbedrijven. Gemeenten moeten voldoen aan strengere eisen op het gebied van informatiebeveiliging, zoals de Cyberbeveiligingswet. Door te investeren in digitale weerbaarheid én autonomie houden we regie over onze infrastructuur, data en processen. Zo blijven we flexibel, wendbaar en beschermen we de belangen van onze inwoners en organisatie.

kunnen blijven functioneren). Ook wil de Nederlandse overheid minder afhankelijk We sluiten aan bij de ambitie van de Tweede Kamer en de Rijksoverheid. Daar wordt

worden van niet-Europese technologieën. Dit is ook een van de belangrijke thema’s

gepleit voor het realiseren van meer digitale autonomie. Dat betekent niet dat we alles

binnen de eerder genoemde Nederlandse Digitaliserings Strategie.

zelf gaan doen, maar wel dat we onze kritieke processen en gegevens beter onder

Het onderwerp digitale weerbaarheid is voor ons als gemeente niet nieuw. Zo is in het

controle krijgen, afhankelijkheid van een beperkt aantal leveranciers terugbrengen, onze

strategische informatiebeveilings- en privacybeleid de aanpak van digitale

digitale weerbaarheid versterken (als systemen uitvallen, moeten overheden zelfstandig

weerbaarheid beschreven.

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

17

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

Speerpunt binnen het integraal veiligheidsbeleid is de aanpak van cybercriminaliteit en het vergroten van bewustwording. We hebben speciaal aandacht voor het MKB, jongeren en niet-digitale inwoners. Dit doen we in samenwerking met lokale partners en door deelname aan landelijke initiatieven. We maken keuzes in onze inkoopprocedures om, waar mogelijk, onze digitale autonomie steeds verder te versterken. Daarbij zoeken we ook naar alternatieven die onze afhankelijkheid van grote internationale commerciële partijen verminderen. We kiezen daarin primair voor open standaarden, open-source software en Europese oplossingen die beter aansluiten bij onze publieke waarden. Bij elke nieuwe digitale investering of aanbesteding maken wij inzichtelijk hoe deze keuze onze digitale autonomie beïnvloedt. Dit betekent overigens niet dat we nooit met grote internationale techbedrijven samenwerken. Maar wel dat we hier kritisch, bewust en zorgvuldig mee omgaan. Heldere voorwaarden, risicobeheersing en inzicht in mogelijke alternatieven zijn duidelijk. We investeren in kennis en expertise binnen onze eigen organisatie over technologie, data en digitale infrastructuur. Zo loopt er nu een langdurige interne campagne gericht op veilig werken.

H E T I S G O E D O M D I G I TA L E I N C L U S I E N I E T A LL E E N B U I T E N D E G E M E E N T EL I JK E O R G A N I S AT I E T E B E V O R D E R E N, M A A R O O K B I N N E N D E O R G A N I S AT I E. S C H E N K A A N D A C H T A A N D E (O N T W I K K EL I N G VA N) D I G I VA A R D I G H E I D VA N M E D E W E R K E R S E N B E S T U U R. O P D I E M A N I E R S T I M UL E E R JE M E T E E N D AT D E D I G I TA L E D I E N S T E N E N D ATA B E T E R I N G E Z E T W O R D E N E N B I JDR AGEN A A N DE INTER NE EFFICIENCY EN HET KENNISNIVEAU Wetenschappelijke Board

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

18

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

WAARDEN GEDREVEN

EFFICIËNT

Onze invloed op technologische ontwikkelingen is beperkt. We kunnen echter wel

Efficiënt digitaliseren betekent doelgericht, kostenbewust en toekomstbestendig

bepalen hoe we ermee omgaan. Daartoe volgen we als gemeente de principes uit de

handelen. We kiezen voor oplossingen die duurzaam beheersbaar zijn, herbruikbaar en

Code Goed Digitaal Openbaar Bestuur (CODIO 2.0). De waarden van Public Spaces zijn

schaalbaar binnen Enschede en bij andere gemeenten. Efficiëntie gaat niet alleen over

vervlochten in de CODIO. Dit helpt ons om zorgvuldig en verantwoord met digitalisering

geld, maar ook over tijd, energie en het voorkomen van verspilling. Datagedreven werken

om te gaan. De publieke waarden zijn gebaseerd op drie fundamenten:

draagt ook bij aan efficiënt werken.

▬D  emocratie: Iedereen moet kunnen meedoen en invloed hebben op digitale ontwikkelingen. ▬ Rechtsstaat: We beschermen mensenrechten, privacy en zorgen voor

De inzet van digitale technologie draagt mede bij aan het efficiënter organiseren van processen en het verminderen van administratieve lasten. Dit ondersteunt onze ambitie

rechtvaardige processen. ▬ Bestuurskracht: We werken zorgvuldig en transparant, nemen verantwoordelijkheid

om slimmer te werken en levert ook een bijdrage aan de financiële opgave van Enschede. Deze opgave is onderdeel van de jaarlijkse begrotingscyclus, waarin keuzes worden

en zorgen dat digitale systemen betrouwbaar en effectief zijn.

gemaakt over middelen en prioriteiten. Binnen deze waarden staan principes zoals gebruiksvriendelijkheid, eerlijkheid en uitlegbaarheid centraal. Zo zorgen we ervoor dat digitalisering bijdraagt aan een samenleving die betrouwbaar, transparant, inclusief en begrijpelijk is voor iedereen. Dit is voor Enschede vastgelegd in de nota Waardengedreven Digitaliseren. Deze is eind 2023 door het college vastgesteld. Voor meer informatie over CODIO en het volledige waardenkader verwijzen we naar het rapport van de Universiteit Utrecht. Op het gebied van waarden gedreven digitaliseren doen we als Enschede al veel. In de strategische opgave ‘Open Enschede’ staat beschreven wat inwoners en ondernemers van de gemeente mogen verwachten. Het ondertekende Handvest Open Enschede en de daarop gebaseerde vernieuwde servicenormen vertalen dit naar concreet gedrag.

SL I M M E T E C H K A N H EL P E N E F F I C I Ë N T T E O P E R E R E N. JE K U N T T E C H G E B R U I K E N O M D E O M G E V I N G V E IL I G E R T E M A K E N, E F F I C I Ë N T E R E I N Z E T VA N M O B IL I T E I T T E R E A L I S E R E N, DOOR INZICHT IN VERK EERSSTROMEN Ondernemers

Enschede heeft als eerste gemeente in Nederland een Ethische Commissie opgericht, In 2024 is het ethisch beleid vastgesteld. Binnen onze eigen organisatie is sinds 2025 een intern Ethisch Netwerk actief. NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

19

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

Efficiëntie betekent ook dat we onze digitale keuzes afstemmen op de lange termijn: wat we ontwikkelen moet niet alleen vandaag werken, maar ook morgen relevant en beheersbaar zijn. Zo bouwen we aan een robuuste digitale gemeente die haar middelen verstandig inzet en haar dienstverlening duurzaam versterkt. Een aantal zaken zijn de afgelopen jaren al in gang gezet. ▬ We werken aan de implementatie van generieke Common Ground toepassingen zoals PodiumD, ons dienstverleningsplatform. Dat doen we samen met andere gemeenten in Dimpact verband. PodiumD biedt de mogelijkheid om gemeentebreed meer generiek te werken. Door standaardisatie en efficiënt inrichten van processen kan gebruik gemaakt worden van het generieke dienstverleningsplatform en hoeven we minder een beroep te doen op andere, specifieke, leveranciersgebonden applicaties. ▬ We zijn in samenwerking met andere gemeenten bezig met de ontwikkeling en implementatie van een generieke virtuele assistent voor onze website. ▬ Via de Enschede Academie worden lean-trainingen aangeboden, om verspilling in processen tegen te gaan. ▬ We onderzoeken waar inwoners vaak over bellen, om te kijken hoe we de informatie op onze website kunnen verbeteren. Een dergelijke analyse is gemaakt voor de parkeerproducten en dat heeft geleid tot 15 – 20 % minder telefoontjes omdat de informatie via de website makkelijker te vinden is.

Dit is een mooi voorbeeld hoe datagedreven werken leidt tot meer efficiëntie.

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

20

INLEIDING

4.4

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

SAMENWERKEN & KRACHTEN BUNDELEN

Op het gebied van technologie, ethiek, verantwoord handelen en dergelijke werken we al veel samen.

Om digitale uitdagingen aan te pakken, werkt Enschede actief samen met

We noemen enkele voorbeelden van wat we al doen.

lokale, regionale, landelijke en Europese partners. Door gezamenlijk op te

▬ IT Platform Twente: gaat uit van “the coalition of the willing” en bestaat uit gemeentelijke

trekken, versterken we kennis, capaciteit en impact, en werken we aan het

organisaties die in de regio willen samenwerken om samen te ontwikkelen (bijv. infrastructuur),

vergroten van onze digitale autonomie. Dit doen we door:

kennis te delen, innoveren en deel te nemen aan landelijke ontwikkelingen; ▬ We werken intensief samen met de VNG en / of het ministerie van BZK op het gebied van

▬ Kennis en capaciteit te delen: Door samen te werken met andere gemeenten,

dienstverlening, wetgeving, ethiek, datagedreven werken, AI, kennisuitwisseling e.d.

kennisinstellingen en bedrijven vergroten we onze expertise, ontwikkelen we

▬ We zijn actief lid van de Coöperatieve Vereniging Dimpact voor de ontwikkeling van ons

schaalbare oplossingen en houden we invloed op voorwaarden en standaarden. ▬ Nieuwe digitale oplossingen vormgeven: In gezamenlijke proeftuinen testen

dienstverleningsplatform, waaronder MijnEnschede. ▬ We sluiten aan bij de landelijke ontwikkelingen onder de vlag van het ministerie van BZK, zoals Gebruiker Centraal en het NL Design System. Binnen beide trajecten worden generieke ontwerpen

we innovatieve toepassingen kleinschalig, schalen we succesvolle

en designs gemaakt voor overheidsdienstverlening

oplossingen op en benutten we de creativiteit van inwoners en partners.

(dus ook voor gemeenten). Deze worden door

▬ Europese en Nederlandse slagkracht benutten: Via Europese en

groepen inwoners getest.

Nederlandse programma’s benutten we extra financiering, kennis en innovatiekracht die we lokaal toepassen voor meer digitale autonomie en veiligheid. Onze kennis delen we actief met partners en collega-overheden. Daarmee wordt digitale vooruitgang breed gedragen en blijven publieke waarden geborgd. We willen ontwerpen, ontwikkelen en implementeren in nauwe afstemming met inwoners. Hen actief betrekken bij het ontwerpen helpt om de inzet van technologie aan te laten sluiten op hun leefwereld. Bij hun hulpvraag en behoefte.

S TA R T S A M E N W E R K I N G MET DE UITDAGING WA AR DE MEESTE M E N S E N VA N W A K K E R LIGGEN Ondernemers NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

21

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

5. A I A L S S Y S T E E M T E C H N OL O G I E AI ontwikkelt zich razendsnel. Het heeft zich volgens de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) ontwikkeld tot een zogeheten systeemtechnologie. Dat betekent dat AI niet slechts één sector raakt, maar brede maatschappelijke implicaties heeft: van zorg en onderwijs tot veiligheid en bestuur. De inzet van AI kan leiden tot meer efficiëntie en betere dienstverlening, maar brengt ook risico’s met zich mee op het gebied van privacy, grondrechten, transparantie en controleerbaarheid. Wij onderkennen deze kansen en risico’s. Het college heeft in september 2025 het beleid AI en algoritmen vastgesteld voor het verantwoord gebruik van AI en algoritmen.

DIGITAAL ENSCHEDE

Het beleid wordt regelmatig geëvalueerd en aangepast aan technologische en juridische ontwikkelingen. Wij volgen de Europese en landelijke ontwikkelingen, richtlijnen en handreikingen.

STOOMMACHINE

1700

1800

ELEKTRICITEIT

VERBRANDINGSMOTOR

ARTIFICIËLE INTELLIGENTIE

COMPUTER

1900

2000

ARTIFICIËLE INTELLIGENTIE

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

22

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

Uitgangspunten van dit beleid zijn mede gebaseerd op de uitgangspunten en missie en visie in deze nota: ▬ AI moet wettig zijn, het moet voldoen aan wet- en regelgeving Het beleid van de gemeente sluit aan bij Europese en nationale wetgeving, zoals de AI Act en de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en de toetsing die daarbij hoort zoals een Data Protection Impact Assessment (DPIA) en Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmen (IAMA). ▬ AI moet ethisch zijn, met respect voor grondrechten en publieke waarden Naast het naleven van wetten moeten toepassingen ook recht doen aan de publieke waarden zoals eerder beschreven in deze nota. Het gaat hier om morele verantwoordelijkheid zoals ook beschreven in de

misbruik en fouten, en dat er mechanismen zijn om risico’s te beheersen

EEN ROBOT MOET NIET BRIDGEN MET O U D E R E N, M A A R S C H O O N M A K E N. Z O D AT DE SCHOONM AK ER K AN BRIDGEN MET OUDEREN

en bij te sturen.

Ondernemers

eerdergenoemde “Nota Waardengedreven Digitaliseren”. ▬ AI moet robuust zijn, technisch en sociaal betrouwbaar Technologie moet betrouwbaar en veilig zijn, ook in de praktijk. Dit betekent dat systemen technisch goed functioneren, bestand zijn tegen

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

23

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

5.1

AFWEGINGSKADER

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

5.2

VERANTWOORDING

We hanteren een risico gebaseerde benadering voor het reguleren van AI-systemen,

De gemeente moet verantwoording afleggen over het ontwikkelen, inzetten en beheren

zoals voorgeschreven in de AI Act. Daarbij passen we strengere regels toe op systemen

van AI. Dit betekent dat AI-systemen transparant werken en burgers vragen kunnen

die grotere risico’s met zich meebrengen.

stellen, bezwaar kunnen maken en hun rechten kunnen uitoefenen. Er zijn duidelijke procedures om AI-beslissingen te verklaren, aan te passen of te corrigeren.

Voor de inzet van een AI-systeem of algoritme moeten, afhankelijk van de casus en het toepassingsgebied, op een aantal gebieden afwegingen worden gemaakt. Zie hieronder

Verder stellen we elk jaar een rapport op over het gebruik van algoritmen en AI.

een aantal voorbeelden van vragen die relevant kunnen zijn.

Daarin besteden we extra aandacht aan de ontwikkelingen met een hoog risico.

▬ JURIDISCHE IMPACT Op dit gebied komen vragen aan de orde zoals, worden er persoonsgegevens verwerkt conform de AVG en is een DPIA vereist? Gaat het om geautomatiseerde besluitvorming die rechtsgevolgen kan hebben? Is er sprake van (verboden) vormen van profilering? ▬ E THISCHE IMPACT Dit gaat over vragen die de grondrechten raken. Het gaat hier over vragen als: kan het AI-systeem of algoritme onbedoelde discriminatie veroorzaken? Als we iets kunnen en mogen, willen we het dan ook? Tast het menselijke autonomie of waardigheid aan? Is de werking voldoende transparant? ▬ OPERATIONELE IMPACT Denk bijvoorbeeld aan vragen zoals, wat zijn de (financiële) gevolgen van fouten? Hoe betrouwbaar is de data-invoer? Zijn de resultaten consistent? Is er voldoende menselijk toezicht en controle? ▬ MAATSCHAPPELIJKE IMPACT Hier gaat om vragen die de maatschappij als geheel raken. Heeft het algoritme invloed op publieke waarden zoals gelijkheid en vertrouwen? Heeft het aanzienlijke gevolgen

D E B O A R D PL E I T V O O R E E N N O TA D I E K A N F U N G E R E N A L S S T U R I N G S I N S T R U M E N T. D A A R T O E Z O U D E N O TA C O N C R E T E R E N Z I C H T B A A R D E R M O E T E N M A K E N W AT D E UITGANGSPUNTEN ZIJN DIE NA VA S T S T ELL I N G VA N D E N O TA A L S K A D E R G A A N F U N G E R E N. Wetenschappelijke Board

voor (kwetsbare) groepen binnen de samenleving? Is de gegenereerde output eenvoudig te omzeilen?

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

24

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

6. U I T G A N G S P U N T E N

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

ONZE UITGANGSPUNTEN – ZO DIGITALISEREN WIJ IN ENSCHEDE:

D I G I TA A L E N S C H E D E

1 1. We zetten digitalisering in als middel om onze strategische opgaven en

doelen te realiseren. 2 2. (Digitale) dienstverlening is eenvoudig, begrijpelijk en toegankelijk

Om goed te kunnen sturen op digitalisering is het nodig om vanuit de ambities uitgangspunten te formuleren en deze te concretiseren. Op basis hiervan wordt inzichtelijk hoe we sturen op Digitaal Enschede. Deze uitgangspunten bieden de organisatie, partners en de gemeenteraad duidelijke handvatten: ze bepalen hoe we handelen, keuzes maken en onze digitale initiatieven uitvoeren en toetsen. In de uitgangspunten zijn de reflecties van de Wetenschappelijke Board, de Ethische Commissie en de ondernemers meegenomen.

voor iedereen. 3 3. Wij handelen zorgvuldig, betrouwbaar en ethisch verantwoord.

Publieke waarden staan centraal bij iedere digitale toepassing. 4 4. We beproeven innovatieve technologieën met respect voor de in deze nota

geschetste waarden. We bieden ruimte om te leren. 5 5. We communiceren helder en transparant over hoe we technologie inzetten

en data gebruiken. 6 6. We voeren regie en controle over onze digitale infrastructuur, data

en systemen. We zorgen dat we digitaal weerbaar en (waar mogelijk) autonoom zijn. 7 7. We ontwikkelen digitale oplossingen samen met inwoners, ondernemers,

kennisinstellingen en (maatschappelijke) partners, op lokaal, regionaal en landelijk niveau. 8 8. We hebben oog voor de impact die onze digitale toepassingen hebben

S C H E N K A A N D A C H T A A N D E (O N T W I K K EL I N G VA N D E) D I G I VA A R D I G H E I D VA N M E D E W E R K E R S E N B E S T U U R. O P D I E M A N I E R S T I M UL E E R JE M E T E E N D AT D I G I TA L E D I E N S T E N E N D ATA BETER INGEZET WOR DEN EN BIJDR AGEN A AN DE INTER NE EFFICIENCY EN HET K ENNISNIVEAU

op inwoners en milieu. 9 9. Digitale systemen zijn veilig, robuust en betrouwbaar ingericht, zodat

dienstverlening ook bij storingen of aanvallen blijft functioneren en data goed beschermd blijft. 10 10 We stimuleren en ondersteunen inwoners en medewerkers om hun digitale

basisvaardigheden te versterken. Dit vergroot de digitale weerbaarheid.

Wetenschappelijke Board

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

25

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

7. S T U R E N O P D I G I TA L I S E R I N G In Enschede sturen we op digitalisering op drie niveaus. De

zorgt voor naleving van wet- en regelgeving en organiseert

Z O R G D AT D E N O TA R E G EL M AT I G G E Ë VA L U E E R D W O R D T, Z O D AT E R C O N T I N U G EL E E R D E N B I JG E S T U U R D K A N W O R D E N

verantwoording richting de raad en samenleving. De ambtelijke

Ethische Commissie

gemeenteraad stelt met deze nota de richting met daarin de missie, visie en ambities vast. Publieke waarden worden daarin bewaakt. Het college vertaalt deze kaders naar uitvoerbaar beleid (zoals AI beleid),

organisatie voert onder aansturing van de concerndirectie het beleid uit binnen de gestelde kaders, waarbij digitalisering zowel technisch als maatschappelijk en ethisch wordt benaderd. De Chief Information Officer (CIO) en het CIO Office -gepositioneerd tussen de domeinen en de uitvoering- hebben een strategische rol. Zij zijn de verbindende schakel tussen maatschappelijke opgaven en de sturing op de digitale transitie. Elk niveau draagt zo bij aan een betrouwbare, ethisch verantwoorde en toekomstgerichte JAARLIJKSE REFLECTIE EN BIJSTURING OP DE NOTA DIGITAAL ENSCHEDE DOOR DE RAAD

digitale gemeente.

Op verzoek van de gemeenteraad wordt deze actief betrokken bij de digitaliseringsopgave. Zoals gezegd: digitalisering is geen doel op zich, maar een middel om maatschappelijke

Jaarlijks vindt een gesprek plaats over de voortgang van de nota Digitaal Enschede: wat is

opgaven aan te pakken en onze dienstverlening en bedrijfsvoering beter te organiseren.

gerealiseerd, welke trends en ontwikkelingen spelen lokaal, regionaal en landelijk, en

Verantwoord sturen op digitalisering betekent dat we niet alleen richting geven, maar

welke thema’s vragen aandacht voor de komende periode.

ook inzicht geven in de voortgang en effecten van onze digitale keuzes. We willen

Daarnaast organiseren we enkele thema-avonden per jaar over actuele onderwerpen of

transparant zijn over wat werkt, wat beter kan en waar we moeten bijsturen.

vraagstukken waarover de raad in gesprek wil met het college en de ambtelijke organisatie. Deze bijeenkomsten bieden ruimte voor verdieping en dialoog.

Er wordt jaarlijks over verschillende onderwerpen gerapporteerd richting de raad.

Het is aan de nieuwe raad om de inhoud van deze gesprekken verder vorm te geven.

Bijvoorbeeld over informatiebeveiliging in de ENSIA audit. Door de Functionaris

Zo blijft de raad richtinggevend en kan tijdig worden bijgestuurd wanneer omstandigheden

Gegevensbescherming wordt een jaarverslag aangeboden aan de raad. Over de inzet van

of technologische ontwikkelingen daarom vragen.

AI en algoritmen zal ook jaarlijks aan de raad gerapporteerd worden. NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

26

INLEIDING

CONTEXT VAN DIGITALISERING

MISSIE EN VISIE DIGITAAL ENSCHEDE

VAN MISSIE EN VISIE NAAR VIER AMBITIES

AI ALS SYSTEEMTECHNOLOGIE

UITGANGSPUNTEN DIGITAAL ENSCHEDE

STUREN OP DIGITALISERING

SLOTWOORD

SL O T W O O R D Deze nota markeert een volgende stap in de digitale ontwikkeling van Enschede. We

Met deze digitale koers leggen we een fundament voor bestuurlijke

hebben een missie en visie geformuleerd, vier ambities benoemd en uitgangspunten

verantwoordelijkheid, maatschappelijke relevantie en technologische vernieuwing.

vastgelegd die richting geven aan ons handelen. Samen vormen ze een kompas voor een

Zo maken we digitalisering in Enschede niet alleen mogelijk, maar ook betekenisvol.

digitale gemeente die werkt voor de stad, voor iedereen die woont, werkt, onderneemt of verblijft in Enschede. Digitalisering is dynamisch. Wat vandaag vanzelfsprekend lijkt, kan morgen ter discussie staan. Juist daarom is het belangrijk dat we koers houden, ruimte bieden voor reflectie en blijven sturen op waarden, impact en samenwerking. Deze nota biedt geen eindpunt, maar een kader dat meebeweegt met de tijd - stevig genoeg om op te bouwen, flexibel genoeg om van te leren.

NOTA DIGITAAL ENSCHEDE

27

Concept & teksten Gemeente Enschede Datum December 2025 Aan dit document kunnen geen rechten worden ontleend.