Nota Dierenwelzijn 2025

“ D IE R E N T ELL E N M EE I N E N SC H E D E ” N O TA D I E R E N W EL Z I J N E N S C H E D E - 2 0 2 5

INLEIDING

SPEERPUNTEN

BIJLAGE

I N H O U D S O P G AV E 1.

2.

INLEIDING

3

1.1

Waarom deze nota dierenwelzijn

3

1.2

Doel van de nota

4

1.3

De gemeente en dieren: waar gaan we over?

4

DRIE SPEERPUNTEN IN DE KOMENDE PERIODE

7

▬ Dieren tellen mee

7

▬ Wijzelf en partners (h)erkennen dierenleed achter de voordeur

8

▬ Opzetten en/of verbeteren van communicatie en informatie

rondom dierenwelzijn en dierenleed richting de inwoners

9

2.1

Uitgangspunten dierenwelzijn Enschede

9

2.2

Doorvoering speerpunten in de organisatie

10

2.3

Financiële middelen

10

BIJLAGE: TAKEN EN ROLLEN DIEREN(WELZIJN)

11

NOTA DIERENWELZIJN ENSCHEDE - “DIEREN TELLEN MEE, IN ENSCHEDE”

2

INLEIDING

1. I NL E I D I N G

SPEERPUNTEN

BIJLAGE

rol, we acteren in de aanpak van plaagdieren én we werken volgens de wet natuurbescherming (bescherming van soorten). Desondanks is de wettelijke rol van de

1.1 WAAROM DEZE NOTA DIERENWELZIJN?

gemeente maar beperkt.

In onze gemeente leven allerlei soorten dieren. Inwoners houden dieren, denk aan honden, katten, knaagdieren, en in ons buitengebied leven koeien, paarden en kippen.

In het coalitieakkoord Enschede 2022-2026 is aangegeven dat ‘dit college werk maakt

Daarnaast houden we dieren op onze kinderboerderijen én komen er veel soorten

van een nota Dierenwelzijn’. Om inhoud te geven aan deze nota is daarom de afgelopen

dieren voor in het wild, zoals vogels, egels, padden en muizen.

periode gesproken met verschillende belanghebbenden over de inhoud van deze nota, onze verplichtingen maar ook onze wensen en ambities rondom dieren(welzijn). De

Deze dieren verdienen onze aandacht en, indien nodig, onze zorg. Ze nemen naast onze

vertaling daarvan is te vinden in deze nota. De nota zal vierjaarlijks geëvalueerd en,

inwoners een belangrijk deel in van onze samenleving. Waar mensen zijn, zijn immers

indien nodig, geactualiseerd worden.

dieren. Het welzijn van dieren vinden we als maatschappij steeds belangrijker. Dieren horen bij het leven, ze geven een grote groep mensen levensvreugde maar zorgen

Om duidelijkheid te creëren hoe we als gemeente zorgdragen voor het dierenwelzijn, hoe

tegelijkertijd ook voor overlast. We zien daarnaast dat huisdieren onlosmakelijk verbonden

de taken en rollen zijn verdeeld in de organisatie, maar ook hoe andere partijen hierin

zijn met de doelgroep die wij bijvoorbeeld op sociaalmaatschappelijk vlak bedienen.

rollen vervullen, is daarnaast een schema toegevoegd waarin duidelijk wordt aangegeven waar onze (wettelijke) taken liggen.

Als gemeente hebben we een belangrijke rol in het zorgdragen voor dieren. Op een aantal punten zijn we (mede)verantwoordelijk voor dieren. Daarnaast heeft ons dagelijks handelen en ons beleid invloed op het welzijn van dieren. Om deze reden is het belangrijk

DEFINITIE DIERENWELZIJN

dat we aandacht besteden aan het dierenwelzijn.

In deze nota verstaan we hieronder de definitie uit de wet. In de Wet dieren wordt het begrip dierenwelzijn als volgt omschreven:

Op sommige vlakken doen we dit al. Zoals onder andere verwoord in bijvoorbeeld het Groenambitieplan “Enschede één groot groen park” voor mens plant en dier en in het

“Dieren dienen gevrijwaard te zijn van dorst, honger, onjuiste voeding, fysiek en

Water- en Klimaatadaptatieplan en het Natuur- en landschapsplan. We vervullen

fysiologisch ongerief, pijn, verwonding of ziekten, angst en chronische stress en

daarnaast rondom dieren(welzijn) verschillende rollen, zoals het regelen van de opvang

dieren moeten een normaal soorteigen gedrag kunnen vertonen.”

van zwerfdieren, we zijn zelf dierenhouder (stadsboerderij), hebben een handhavende

NOTA DIERENWELZIJN ENSCHEDE - “DIEREN TELLEN MEE, IN ENSCHEDE”

3

INLEIDING

SPEERPUNTEN

BIJLAGE

1.2 DOEL VAN DE NOTA Doel van deze nota is tweeledig. Enerzijds willen we helderheid scheppen in rollen en verantwoordelijkheden. Onze wettelijke taak rondom dierenwelzijn is beperkt. We voeren echter veel taken uit die dieren, ofwel dierenwelzijn, raken. Deze taken zijn gemeente breed versplinterd belegd. Daarnaast bestaan er meerdere (landelijke) partijen die taken uitvoeren die dieren(welzijn) raken. Op sommige onderwerpen die onze dieren, of daarmee onze inwoners, raken hebben we niet of nauwelijks invloed. Doel van deze nota is daarom om overzicht te geven in taken op zowel gemeente- als

1.3 DE GEMEENTE EN DIEREN: WAAR GAAN WE OVER?

landelijk niveau.

De gemeente is in bepaalde situaties (mede)verantwoordelijk voor dieren in Anderzijds willen we met deze nota het welzijn van dieren in Enschede, maar ook het

Enschede. Onze wettelijke taak op het gebied van dierenwelzijn is echter beperkt.

bewustzijn hiervan onder onze inwoners, vergroten door in te zetten op een drietal speerpunten rondom dierenwelzijn. Concreet heeft dit tot gevolg dat we de komende

De wettelijke hoofdtaak die de gemeente heeft is in het kader van de gevonden-

periode:

voorwerpenregeling in het Burgerlijk Wetboek. De gemeente heeft hier een bewaarplicht voor de duur van veertien dagen met betrekking tot zwervend aangetroffen huisdieren

1. De belangen van dieren opnemen in (schriftelijke) kaders. Daarmee bedoelen we dat

met een vermoedelijke eigenaar (zie art. 5:8 lid 3 BW in het bijzonder). Het vormt de

we dieren erkennen als levend onderdeel van Enschede en de belangen van dieren

basis van het particuliere dierenambulancevervoer en het opvang-/asielwerk van (huis)

meenemen én afwegen tegen andere belangen in ons dagelijks handelen.

dieren in Nederland.

2. Bevorderen dat wijzelf, inwoners en partners oog hebben voor dieren bij (sociale)

In Enschede hebben we in dat kader een subsidierelatie met het DierenOpvangCentrum

ondersteuningsvraagstukken, door hiervoor een richtlijn tot stand te brengen.

(hierna: DOC) en de dierenambulance. Zwervende, gewonde óf dieren in nood worden

3. Kennis te bevorderen van- en handelingsbekwaamheid bij inwoners en partners

vervoerd naar het DOC waar zij 14 dagen in bewaring worden gesteld. Daarna wordt het eigendom overdragen aan het DOC en het dier bij een nieuwe particuliere eigenaar

rondom dierenleed en dierenwelzijn te vergroten

geplaatst. Naast deze wettelijke plicht ondersteunen we als gemeente het opvangwerk Een nadere uitwerking van deze speerpunten is opgenomen in Hoofdstuk 2.

breder. Zo werken we aan preventie, voorlichting en sociaalmaatschappelijke initiatieven rondom dieren. Ook is het DOC een dagbestedingslocatie.

NOTA DIERENWELZIJN ENSCHEDE - “DIEREN TELLEN MEE, IN ENSCHEDE”

4

INLEIDING

SPEERPUNTEN

BIJLAGE

Op grond van de Gemeentewet bestaat de Verordening kwaliteit leefomgeving Enschede (Vkl) (voorheen APV) waarin aanvullend een aantal regels opgenomen zijn voor dierenwelzijn en onze handhavende rol. Daarnaast zien we toe op dieren binnen de ruimtelijke omgeving (Omgevingswet) en hebben inwoners ook een wettelijke plicht voor dieren in nood conform de Wet Dieren. We vervullen naast onze wettelijke taak echter verschillende overige rollen die dieren(welzijn) raken. Zo zijn we zijn zelf dierenhouder (stadsboerderij), hebben we een beperkte handhavende rol rond wetgeving, treden we op in de aanpak van plaagdieren en werken we volgens de wet natuurbescherming (bescherming van soorten). Daarmee zijn er grofweg vier hoofdgroepen dieren waar wij als gemeente een (beperkte) zorgplicht voor dragen: ▬ Huisdieren (o.a. bewaarplicht); ▬ Recreatiedieren (b.v. stads-/kinderboerderij); ▬ Landbouwhuisdieren (dieren t.b.v. voedselproductie); ▬ In het wild levende dieren.

Niet alle onderwerpen met betrekking tot dieren vallen per definitie onder dierenwelzijn. Onderwerpen kunnen in hoofdzaak vallen onder een ander domein of bijvoorbeeld worden benaderd als op zichzelf staand project. Naast de gemeente zijn er tal van andere partijen werkzaam die bijdragen aan het welzijn van dieren, die de belangen van dieren behartigen of een (wettelijke) taak hebben in de (voedsel)veiligheid of gezondheidsketen. In de bijlage zijn de rollen en taken van gemoeide instanties nader weergegeven.

NOTA DIERENWELZIJN ENSCHEDE - “DIEREN TELLEN MEE, IN ENSCHEDE”

5

INLEIDING

SPEERPUNTEN

BIJLAGE

GEMEENTE EN DIEREN

Bron: Dierenbescherming

HUISDIEREN

RECREATIEDIEREN

LANDBOUWHUISDIEREN

IN HET WILD LEVENDE DIEREN

Opvang/asiel

Overlast

Kinderboerderij

Wild dier in gebouw

Veestal

Dierenarts

Handhaving

Verantwoorde opvang en herplaatsing

Diervriendelijk beleid plaagdieren

Geborgd dierenwelzijn en goede educatie

Diervriendelijke inrichting openbare ruimte en gebouwen

Extra eisen en controle brandveiligheid stallen

Minima worden ondersteund voor noodzakelijke zorg

Voldoende kennis, kunde en inzet voor aanpak dierenleed

NOTA DIERENWELZIJN ENSCHEDE - “DIEREN TELLEN MEE, IN ENSCHEDE”

6

INLEIDING

SPEERPUNTEN

BIJLAGE

2. D R I E S P E E R P U N T E N I N D E K O M E N D E P E R I O D E Het doel van deze nota is, naast informatieverstrekking over kaders en taken van werkzame partijen, om het dierenwelzijn en het bewustzijn onder inwoners hierop te vergroten. Om dit te realiseren hebben we daarom, in afstemming met belanghebbenden, een drietal speerpunten geformuleerd. Deze speerpunten zijn aanvullend op de werkzaamheden die we al op het gebied van dieren(welzijn) verrichten. Hieronder zijn de speerpunten genoemd met enkele richtinggevende (niet limitatieve) uitspraken per speerpunt. 1. DIEREN TELLEN MEE Dit is de basis. Dieren zijn ook onderdeel van onze samenleving. Dieren krijgen een volwaardige rol in onze beleidsuitvoering en handelingskader en tellen zo mee in ons dagdagelijkse handelen daar waar het dieren raakt of kan raken. We maken zorgvuldige afwegingen binnen nieuw beleid en uitvoeringsplannen met aandacht voor dierenwelzijn en het voorkomen van dierenleed. Dit doen we bij onderwerpen die we zelf regelen, zoals onze wettelijke taken, en daar waar we invloed hebben, zoals diervriendelijk bouwen, rekening houden met dierenwelzijn in infrastructuur, openbare ruimte en evenementen. Deze volwaardige rol betekent niet dat dierenwelzijn preferent is aan de belangen van onze inwoners, maar dat we het structureel meewegen in hetgeen we doen.

Wat we hiervoor doen: ▬ Dierenwelzijn en diervriendelijk handelen als uitgangspunt in ons beleid en activiteiten. Bewuste keuze

voor inzet op dierenwelzijn in beleid en taken. Het is geen aparte ambitie, maar we nemen dit uitgangsprincipe mee als regulier kader voor beleid en uitvoering in aanliggend beleid. Als voorbeeld: zo is in het woonbeleid reeds opgenomen dat er aandacht is voor dierenwelzijn en een goede leefomgeving voor mens, plant en dier moet zijn. Een ander voorbeeld kan zijn dat we bij de afgifte van vergunningen voor evenementen rekening houden met dieren ofwel het welzijn van dieren.

NOTA DIERENWELZIJN ENSCHEDE - “DIEREN TELLEN MEE, IN ENSCHEDE”

7

INLEIDING

SPEERPUNTEN

BIJLAGE

2. WIJZELF EN PARTNERS (H)ERKENNEN DIERENLEED ACHTER DE VOORDEUR Zowel onze medewerkers als onze partners komen bij inwoners achter de voordeur. Het verlenen van ondersteuning aan onze inwoners heeft hierbij de prioriteit, maar we gaan, als facilitator, inzetten op het (her)kennen van dierenleed. Daarbij kunnen we richtlijnen meegeven hoe te handelen in situaties waar (ook) het dier achter de voordeur hulp nodig heeft.

Denk hierbij aan: ▬ Bij huisbezoeken ook oog hebben wat er met de dieren gebeurt. Wijkcoaches,

BOA’s, bouwinspecteurs, medewerkers woningcorporaties en rattenbeheersers brengen veel huisbezoeken af. Zij letten daarbij niet alleen op het welzijn van de mens, maar ook het dier en weten hoe hiernaar te handelen. ▬ Maatschappelijke partners, o.a. welzijnsmedewerkers, kaders meegeven in het

herkennen van dierenleed en dierenwelzijn. We vragen partners ook oog te hebben voor dieren en geven handelingsrichtlijnen mee bij huisbezoeken. ▬ Mogelijkheden rond melden van dierenwelzijn en dierenleed duidelijker maken.

Het herkennen van dierenleed heeft niet tot gevolg dat we de aangewezen persoon zijn om dit op te lossen. Wat we wel doen is zorgen voor goede en beschikbare informatievoorzieningen en handelingsrichtlijnen over hoe medewerkers en partners dierenleed onder de aandacht kunnen brengen. Denk hierbij aan 144 bellen, melding dierenmishandeling of -verwaarlozing, melding woonoverlast, melding openbare ruimte, inschakelen handhaving, project Dierenbuddy, e.d.

NOTA DIERENWELZIJN ENSCHEDE - “DIEREN TELLEN MEE, IN ENSCHEDE”

8

INLEIDING

SPEERPUNTEN

3. OPZETTEN EN/OF VERBETEREN VAN COMMUNICATIE EN INFORMATIE RONDOM

2.1 UITGANGSPUNTEN DIERENWELZIJN ENSCHEDE

DIERENWELZIJN EN DIERENLEED RICHTING DE INWONERS

Bij het uitvoeren van deze speerpunten hanteren we de volgende uitgangspunten:

We verbeteren de communicatie over dierenwelzijn richting onze inwoners. Zowel in het

▬ De focus van dierenwelzijn ligt bij datgene waar we controle of invloed op hebben.

herkennen van dierenwelzijn en dierenleed als hoe je beter kunt zorgen voor eigen

‘Dieren tellen mee in ons dagelijkse handelen’. Indien we geen

dieren. Daarbij gaat het puur om het stroomlijnen van reeds bestaande informatie en de

beïnvloedingsmogelijkheden hebben, maar dierenwelzijn wel van belang achten,

daarvoor aangewezen instanties.

gaan we in gesprek.

BIJLAGE

▬ Dierenwelzijn krijgt een extra impuls binnen de afdeling Sociaal.

▬ Algemeen communicatie- en bewustwording: dieren tellen mee! We plaatsen

Voorkomen van- en handelen bij dierenmishandeling heeft daarbij prioriteit.

informatie op de website. Denk hierbij aan informatie over bij welke instanties

▬ De dierenambulance zou in spoedsituaties mogelijk gebruik kunnen maken van de

inwoners terechtkunnen met zorgen over dierenwelzijn van (eigen) dieren. We

busbaan. Nu is dit nog niet mogelijk. Vanwege onder meer organisatorische

sluiten meer aan bij landelijke bewustwordingscampagnes, zoals van de

consequenties heeft zij daartoe echter ook nog geen verzoek gedaan. We gaan

dierenbescherming.

onderzoeken of het mogelijk en wenselijk is ontheffingenbeleid te ontwikkelen

▬ We onderzoeken de mogelijkheid om de bestaande stads-/kinderboerderij(en) en parken nog meer als bewustwordingsplekken voor dierenwelzijn te gebruiken. ▬ We informeren onze inwoners over de Dierenvoedselbank.

op spoedgebruik van de busbaan door derden. Daarbij kijken we breder dan alleen de dierenambulance maar ook naar gebruik door bijvoorbeeld huisartsen en verloskundigen. ▬ We hebben een wettelijke taak om hulpbehoevende dieren op te vangen. De opvang en

vervoer van deze dieren blijven we regelen in een contract met het DierenOpvangCentrum. We zetten ons in om naast gehouden dieren ook in het wild levende dieren te blijven vervoeren en opvangen. Daarvoor betalen we een redelijke prijs. ▬ We zetten ons in om andere organisaties naast het DierenOpvangCentrum, zoals

stichting Mendoo en de Dierenvoedselbank, in positie te brengen om het welzijn van dieren in Enschede te verbeteren. ▬ Vanuit maatschappelijk perspectief hebben we oog voor dierenwelzijn bij sociale

problematiek zoals armoede en huiselijk geweld en bij calamiteiten en ouderen. ▬ We houden aandacht voor de jaarlijkse paddentrek en ondersteunen deze binnen

onze mogelijkheden.

NOTA DIERENWELZIJN ENSCHEDE - “DIEREN TELLEN MEE, IN ENSCHEDE”

9

INLEIDING

SPEERPUNTEN

BIJLAGE

2.2 DOORVOERING SPEERPUNTEN IN DE ORGANISATIE ▬ We zorgen voor goede en bereikbare informatievoorziening op de website over dierenwelzijn, zoals het (makkelijker) maken van een

melding en de verwijzing naar de juiste instanties voor vraagstukken die buiten de invloedsfeer van de gemeente liggen. ▬ We maken interne handelingsrichtlijnen voor het herkennen van dierenleed. ▬ We scholen medewerkers en partners om oog te krijgen voor dierenwelzijn en dierenleed bij huisbezoeken en hoe te handelen. ▬ Bij het opstellen van nieuw beleid en het maken van inrichtings- en uitvoeringsplannen nemen wij dierenwelzijn mee in de afwegingen.

2.3 FINANCIËLE MIDDELEN Het grootste deel van het budget van dierenwelzijn wordt besteed aan het contract met het DierenOpvangCentrum. Om de ambities uit deze nota te kunnen realiseren wordt samengewerkt met andere beleidsterreinen. Er is op dit moment jaarlijks circa 300.000,- voor Dierenwelzijn begroot. Dit budget zetten we in bij het Dierenopvangcentrum voor de volgende activiteiten:

1. Dierenhulp

2. P  reventie Dierenhulp

3. S  amenwerkingspartners

a. Meldkamer

a. Maatschappelijke

a. Stichting Estinea

b. Vervoer

Dierenhulp

c. Opvang

b. Dierenbuddy

b. RVO c. Regionale Samenwerkingen

Door verhoogde kosten door prijsindexaties en meer opgevangen, vervoerde en verzorgde dieren zijn kosten van de dierenambulance en van de wild- en dierenopvang verhoogd. Om het dierenwelzijn op het huidige niveau te handhaven en onze ambities te bewerkstelligen is een verhoging van het budget van circa 100.000,- noodzakelijk.

NOTA DIERENWELZIJN ENSCHEDE - “DIEREN TELLEN MEE, IN ENSCHEDE”

10

INLEIDING

SPEERPUNTEN

BIJLAGE

B I JL A G E: TA K E N E N R OLL E N D I E R E N(W EL Z I J N) ONDERWERP

REGELGEVING

VERANTWOORDELIJKE

ROL GEMEENTE

NOOT

Zwerfdieren

Burgerlijk Wetboek

Gemeente middels opvang, verzorging en herplaatsing via het DierenOpvangCentrum Enschede en de Dierenambulance

Subsidie DOC voor wettelijke taak

Naast zwerfdieren vervult het DOC in opdracht ook een rol in de voorliggende sfeer en bij Wilde Dieren

Stadsboerderij en kinderboerderij

NVWA, vSKBN

Gemeente middels stadsboerderij de Wesseler en Kinderboerderijen Enschede Noord en het Wooldrik

Subsidie kinderboerderijen en beheer stadsboerderij t.b.v. educatie

Registratie en identificatie

NVWA en RVO in opdracht van ministerie LNV

Houder van dier

Dieren in nood

Wet Dieren

Inwoner

Biodiversiteit

Wet natuurbescherming. Beleid o.a. GAP, WeK, NLp

Plaagdieren/ongedierte

Wet natuurbescherming

Dierziekten

Dierenwelzijn

Rijksoverheid: beleidsmatig NVWA: bestrijding dierziekten Gezondheidsdienst voor Dieren: bestrijding dierziekten RIVM: adviesfunctie NVWA

Bij een enkele dierziekte is de terreinbeheerder (mede) verantwoordelijk. Denk bijvoorbeeld aan de vogelgriep, waar we als gemeente een rol pakken in het proces

inspecteert of bedrijven die dieren houden en slachthuizen zich aan de regels voor dierenwelzijn houden.

NOTA DIERENWELZIJN ENSCHEDE - “DIEREN TELLEN MEE, IN ENSCHEDE”

11

INLEIDING

ONDERWERP

REGELGEVING

VERANTWOORDELIJKE

Landbouwdier

NVWA

Controle vergunningverlening bouw volgens de NVWA

Jacht

Jachtwet

Controle op jachtwet: Omgevingsdienst Twente (ODT), Landschap Overijssel en landgoedeigenaren

Vissen

Visserijwet

Voor de hengelsport is een overeenkomst afgesloten met Hengelsportvereniging VIOS. Het toezicht op de voorwaarden in de overeenkomst wordt uitgeoefend door zowel VIOS-controleurs als door gemeentelijke handhaving (openbare ruimte), vanuit bevoegdheden op toezien op de visserijwet

BIJLAGE

NOOT

Gemeentelijke handhaving (openbare ruimte) hebben een oor en oog functie voor dierenwelzijn. Zij geven signalen door aan- en werken actief samen met de dierenpolitie door het reageren waar te reageren op meldingen betreffende huisdieren en vee op openbaar toegankelijk terrein. Dit combineren zij met een algemene welzijnscheck ter plaatse.

Handhaving en Toezicht

Agressieve dieren, bijtincidenten en overlastgevende dieren

ROL GEMEENTE

SPEERPUNTEN

O.a. Verordening kwaliteit leefomgeving

olitie i.s.m. gemeente

Handhaving spreekt inwoners aan op hun verantwoordelijkheden op hinderlijk gedrag. Zo nodig verbaliseren en bestuursrechtelijke rapportage opstellen. De Hondengeleider van de politie brengt advies uit aan gemeente bij bijtincidenten. De Politie neemt verdere verantwoordelijkheid

NOTA DIERENWELZIJN ENSCHEDE - “DIEREN TELLEN MEE, IN ENSCHEDE”

12