Halfjaarlijkse rapportage 2025 RMJ v3
Tekst van het document
HALFJAARLIJKSE RAPPORTAGE RONDKOMEN MET JE INKOMEN DECEMBER 2025
1
INHOUDSOPGAVE INLEIDING
3
1. ENSCHEDE IN LANDELIJK PERSPECTIEF
4
AFKORTINGEN
31
2. RONDKOMEN IN ENSCHEDE: NIBUD MINIMA EFFECT RAPPORTAGE 2025
5
3. HET NETWERK RONDKOMEN MET JE INKOMEN
9
4. INKOMENSONDERSTEUNING
12
5. SCHULDHULPVERLENING
18
6. COMMUNICATIE, BEREIK EN TOEGANKELIJKHEID 24 7. INZICHTEN UIT ONDERZOEK
25
8. CONCLUSIES & AANBEVELING
27
UITLEG & VERANTWOORDING NIEUWE CIJFERS
30
LITERATUUR
31
Ziet u in dit rapport onderstreepte woorden, dan zit daar een link naar website of een ander rapport achter. Daar vindt u meer informatie over het betreffende onderwerp.
2
INLEIDING Op 11 november 2020 heeft uw raad de Kadernota “Rondkomen met je inkomen”
1.
unaniem aangenomen. De kadernota geeft langere tijd richting aan het beleid rondom rondkomen met je inkomen. Het doel was en is het vergroten van de
Vergroten bereik Stichting Leergeld naar 3.750 kinderen in 2025 en 3.850 in 2027.
2.
Meer kinderen doen mee aan sport- en/of cultuur via Stichting Leergeld: 1.325 kinderen in 2025, 1.600 kinderen in 2027.
bestaanszekerheid in Enschede. De hoofddoelen uit deze kadernota zijn: 3. 1. Rust en financiële ruimte creëren. Door geldzorgen en schuldenstress (tijdelijk) te
Verhogen van het bereik van de Individuele Inkomenstoeslag naar 2.400 in 2025 en 2.600 in 2027.
verlichten, kunnen inwoners weer aan hun eigen toekomst werken.
4.
Indexeren van de Individuele Inkomenstoeslag.
2. Het toekomstperspectief van kinderen en jongeren verbeteren. Voor gelijke(re)
5.
Kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen op minimaal 90% van de
kansen. 3. De toegang tot ondersteuning verbeteren. Bijvoorbeeld door het aanvragen
doelgroep houden.
makkelijker te maken.
OPBOUW VAN DEZE RAPPORTAGE
4. De samenwerking tussen beleidsterreinen en met maatschappelijke partners
In deze rapportage vindt u terug waar we staan met deze doelstellingen. We laten
versterken en verbeteren.
eerst zien hoe de ontwikkeling van armoede en schulden in Enschede is ten opzichte
5. Het bereik vergroten, zodat meer mensen gebruikmaken van de regelingen.
van Nederland. Daarna gaan we uitgebreid in op de NIBUD Minima-effectrapportage
6. Inzetten op preventie en het vroegtijdig ondersteunen van inwoners waar nodig.
2025. De ontwikkeling van het netwerk Rondkomen met je inkomen staat centraal in hoofdstuk 3. Daarna geven we per onderwerp (Inkomensondersteuning,
De kadernota kent geen einddatum. De hoofddoelen zijn niet SMART geformuleerd.
Schuldhulpverlening en Communicatie) de stand van zaken weer.
De diverse initiatieven en het zorgen dat meer inwoners gebruik maken van “onze”
In hoofdstuk 7 behandelen we de rapportage van de Kinderombudsman en de thesis
instrumenten en regelingen zijn wel meetbaar gemaakt in de tijd.
van Vera Trinks. Dat hadden we toegezegd bij de beantwoording van
De eerste evaluatie van de kadernota was in 2024. Op basis daarvan heeft de raad
actualiteitsvragen op 29 september 2025. We sluiten deze rapportage af met
de volgende doelstellingen voor 2024-2027 vastgesteld:
conclusies en aanbevelingen.
3
1. ENSCHEDE IN LANDELIJK PERSPECTIEF ARMOEDE Huishoudens
KINDEREN
PROBLEMATISCHE SCHULDEN
Inkomen
%
%
Kinderen in
Inkomen
%
%
Huishoudens met
%
%
<120%
Enschede
Landelijk
huishoudens
<120%
Enschede
Landelijk
problematische
Enschede
Landelijk
WSM1
WSM
schulden
2022
12.700
18,3%
12,1%
2022
3.600
13,3%
8,6%
2022
8.410
10,4%
8,1%
2023
12.700
18,2%
12,2%
2023
3.600
13,7%
8,8%
2023
8.750
10,8%
8,8%
2024
12.400
17,8%
11,8%
2024
3.500
13,5%
9,0%
2024
8.720
10,6%
8,9%
De afgelopen jaren is het aantal huishoudens met
De daling die we zien bij het aantal huishoudens met
Problematische schulden zijn schulden met
een jaarinkomen onder de 120% WSM licht gedaald.
een laag inkomen zien we niet in de afgelopen drie
geregistreerde betalingsachterstanden, schulden die
In Enschede met 0,5% en landelijk met 0,3%. Wel is
jaar: in absolute aantal daalt het aantal kinderen in
iemand maar heel moeilijk zelf kan oplossen. Ook
de problematiek nog steeds veel hoger in Enschede
armoede, maar relatief stijgt het licht. Landelijk zien
daarin scoort Enschede slechter dan het landelijk
dan het landelijk gemiddelde. Ook zien we een daling
we ook een absolute daling en een relatieve stijging.
gemiddelde. Helaas is het aantal huishoudens met
van het aantal huishoudens dat langer dan 4 jaar van
Dat komt door het totale aantal kinderen daalt, in
deze problematische schulden de afgelopen drie jaar
dit lage inkomen rond moet komen.
Nederland én in Enschede.
gestegen. In Enschede is deze stijging wel kleiner dan het landelijk gemiddelde.
Voor het berekenen van het bereik van onze
Het aantal kinderen in huishoudens die langer dan 4
maatregelen nemen we deze cijfers van het CBS als
jaar op dit inkomensniveau zitten is lager: 2.100 in
De grootste schuldeisers zijn al jaren de
basis.
2024. Dat zijn voor Enschede nog steeds hoge
Belastingdienst (aanslagen), de Belastingdienst
aantallen.
(toeslagen), zorgverzekeringen, DUO, CJIB.
WSM = Wettelijk Sociaal Minimum, dat is bijstands- of AOW-niveau. 1
4
2. RONDKOMEN IN ENSCHEDE: NIBUD MINIMA EFFECT RAPPORTAGE 2025 Het is nu de vijfde keer dat het NIBUD landelijke en lokale regelingen doorrekent
09. alleenstaande vanaf AOW-leeftijd met
voor Enschede. Net als vorige keer heeft het NIBUD 10 huishoudtypen bekeken,
motorische beperking
voor 4 inkomensgroepen (100%-130% WSM). Voor deze huishoudens maken zij een
Bijstand, Minimumjeugdloon, Studiefinanciering:
standaardbegroting. Daarbij gaat het NIBUD ervan uit dat mensen goed met geld om
10. een zelfstandig wonende 18-jarige
kunnen gaan, alle inkomensondersteuning aanvragen, niet roken, geen huisdieren
Bij een armoedeval is de bestedingsruimte lager dan bij een lager inkomen. Dit zien
hebben en geen persoonlijk onvermijdbare uitgaven hebben (hoge huur, onzuinige
we bij 05. eenoudergezin met 2 oudere kinderen op twee plekken: van 100% naar
woning, kosten ziekte/dieet, aflossing schulden).
110% WSM, doordat ze dan geen IIT meer krijgen. En van 120% van 130% WSM
281
341
365
B
M
S
-56
-56
-582
402
door het wegvallen van ondersteuning van bijvoorbeeld Stichting Leergeld. 2025: OVERZICHT SALDO INKOMSTEN MIN UITGAVEN PER MAAND,
In 2023 hadden 5 van de 10 onderzocht huishoudtypen een maandelijks tekort. Bij
INCLUSIEF IIT BIJ 100%
07. paar met 2 oudere kinderen was dat zelfs nog bij een inkomen van 130% WSM.
Huishoudtype
100
110
120
130
01. alleenstaande tot AOW-leeftijd
112
109
246
395
Legenda tabel: rood = negatief saldo. Lichtrood = armoedeval
02. paar tot AOW-leeftijd zonder kinderen
109
147
302
405
2023: OVERZICHT SALDO INKOMSTEN MIN UITGAVEN PER MAAND,
03. paar vanaf AOW-leeftijd zonder kinderen
411
435
558
708
INCLUSIEF IIT BIJ 100%
04. eenoudergezin met 2 jonge kinderen
554
548
611
725
Huishoudtype
100
110
120
130
05. eenoudergezin met 2 oudere kinderen
407
370
507
466
01. alleenstaande tot AOW-leeftijd
-10
-6
97
212
06. paar met 2 jonge kinderen
360
388
543
612
02. paar tot AOW-leeftijd zonder kinderen
-68
-40
65
132
07. paar met 2 oudere kinderen
240
257
413
324
03. paar vanaf AOW-leeftijd zonder kinderen
158
187
325
430
08. alleenstaande tot AOW-leeftijd met licht
77
74
201
294
04. eenoudergezin met 2 jonge kinderen
252
224
256
359
05. eenoudergezin met 2 oudere kinderen
21
16
95
215
verstandelijke beperking
5
06. paar met 2 jonge kinderen
-33
-13
85
146
Balans zorgt ervoor dat het bijstandsbedrag in 2026 hoger is. Maar, deze is wel lager
07. paar met 2 oudere kinderen
-240
-231
-130
-63
dan wat deze groep in Enschede nu krijgt. Het gaat om enkele tientallen personen in Enschede. Het blijft mogelijk om in individuele gevallen maatwerk te leveren. Daar is
08. alleenstaande tot AOW-leeftijd met een zorgvraag
22
26
128
217
212
212
287
312
B
M
S
-196
-186
-463
budget voor gereserveerd.
09. alleenstaande vanaf AOW-leeftijd met een zorgvraag Bijstand, Minimumjeugdloon, Studiefinanciering: 10. een zelfstandig wonende 18-jarige
Dit jaar is er nog maar één huishoudtype die niet rond komt: de zelfstandig wonende 18-jarige. Daarvan hebben we enkele tientallen in Enschede. Dit verschil met 2023 komt voornamelijk door hogere bijstandsuitkeringen, minimumloon en toeslagen. In 2025 zien we wel op meer plekken een armoedeval. Dat komt omdat regelingen zoals de IIT en kwijtschelding gemeentelijke belastingen wegvallen. Bij 07. paar met 2 oudere kinderen is de armoedeval van 120% naar 130% WSM groot: dat scheelt €89 per maand. Dat komt vooral door het wegvallen van de huurtoeslag. De bestedingsruimte van alleenstaanden en paren tot de AOW-leeftijd en zonder kinderen is laag. En dat zijn grote, kwetsbare groepen in Enschede, met een grotere kans op schulden. De bestedingsruimte voor huishoudens met kinderen is hoger, maar voor een paar met 2 oudere kinderen kan ook die bestedingsruimte snel verdampen. De zelfstandig wonende 18-jarige krijgt nu aanvullende bijstand vanuit de gemeente, tot aan het minimumjeugdloon. Volgend jaar verandert dat. De Participatiewet in
6
AANBEVELINGEN NIBUD
ONDERZOEK DE MOGELIJKHEID OM SOCIALE PARTICIPATIE VOOR VOLWASSENEN TE VERGOEDEN
Het NIBUD doet 10 aanbevelingen. De volgende aanbevelingen zitten al verweven in
Het afgelopen jaar hebben we gekeken naar de mogelijkheden voor een
het dagelijks werk van de gemeente en het netwerk Rondkomen met je inkomen: het
Volwassenenfonds Sport & Cultuur. Juist omdat de doelgroep groot is, zijn de
besef dat cijfers maar een deel van het verhaal zijn, dat goed financieel beheer nodig
mogelijke kosten hiervan hoog. Die ruimte zit niet in het budget. Ook bestaat er
is, dat de energielasten omlaag moeten, dat het belangrijk is om alle regelingen aan
twijfel over de effectiviteit van zo’n volwassenenfonds.
te vragen – vooral de toeslagen. De aanbevelingen ‘laat meer werken lonend zijn’ en
SMP wordt afgeschaft
‘stimuleer paren met kinderen bij het verhogen van hun inkomen’ onderschrijven we. Waar we de mensen in beeld hebben proberen we ze richting werk te begeleiden.
HOUDT OOG VOOR DE SITUATIE VAN JONGVOLWASSENEN, MET NAME
Vier aanbevelingen lichten we uit: houdt aandacht voor de inkomenspositie van
STUDENTEN IN STUDENTENSTAD ENSCHEDE
huishoudens zonder kinderen en voor huishoudens met zorgkosten, onderzoek de
Studenten komen veelal rond met steun van ouders en/of met een bijbaantje. Is een
mogelijkheid om sociale participatie voor volwassenen te vergoeden en houdt oog
bijbaantje niet mogelijk, om medische redenen bijvoorbeeld, dan kun je studietoeslag
voor de situatie van jongvolwassenen, met name studenten in studentenstad
krijgen. Zonder steun van ouders is het moeilijk. Hoeveel studenten niet kunnen
Enschede. Gezien de uitkomsten van de rapportage zijn dit terechte punten van
rondkomen in Enschede is niet bekend. We onderzoeken hoe we deze doelgroep
zorg.
beter kunnen bereiken.
HOUDT AANDACHT VOOR DE INKOMENSPOSITIE VAN HUISHOUDENS
HET BELANG VAN BEREIK
ZONDER KINDEREN EN VOOR HUISHOUDENS MET ZORGKOSTEN Deze huishoudens hebben weinig bestedingsruimte. In Enschede gaat dat om
Het NIBUD gaat ervan uit dat mensen alle ondersteuning aanvragen waar zij recht
ongeveer 5.000-6.000 huishoudens. Dat betekent dat een regeling voor deze groep
op hebben. Daarom is het zo belangrijk dat we weten hoeveel mensen we bereiken
veel geld vraagt. Richten ons vooral op kinderen in de kadernota.
met onze regelingen én met landelijke regelingen.
7
BEREIK GEMEENTELIJKE REGELINGEN Het NIBUD neemt de IIT, kwijtschelding gemeentelijke belastingen, de collectieve zorgverzekering voor minima en bijdragen van Stichting Leergeld Enschede mee in de berekeningen. Nagenoeg iedereen die recht heeft op kwijtschelding gemeentelijke belastingen en ondersteuning van Stichting Leergeld Enschede krijgt deze in Enschede. Dat geldt niet voor de IIT en de collectieve zorgverzekering voor minima. We maken het aanvragen van IIT zo gemakkelijk mogelijk. Automatisch toekennen van de IIT wordt vanaf 2027 mogelijk door de wetswijziging Participatiewet in Balans. Deze optie gaan we verder onderzoeken. Voor de collectieve zorgverzekering geldt dat niet iedereen baat heeft bij de collectieve zorgverzekering. Of iedereen die het wél nodig heeft deze ook gebruikt kunnen we niet meten.
BEREIK HUURTOESLAG EN ZORGTOESLAG IN ENSCHEDE In Enschede vragen 2.300 huishoudens met een inkomen tot 120% van het wettelijk sociaal minimum geen huurtoeslag aan. Hierbij zit ook een klein aantal woningeigenaren, die daarvoor niet in aanmerking komen. Er zijn 900 huishoudens in de groep met een inkomen tot 120% van het wettelijk sociaal minimum die geen zorgtoeslag aanvragen. Bij de doelgroep die bij ons bekend is zorgen we actief dat ze de juiste toeslagen aanvragen. Ook bij de Wijkwijzers en bij de partners in het Schuldenvrij-overleg is hier aandacht voor.
8
3. HET NETWERK RONDKOMEN MET JE INKOMEN In maart 2007 was de eerste armoedeconferentie – de voorloper van de huidige
4. 5.
netwerkbijeenkomsten. Bij de eerste conferenties werden 10-15 organisaties uitgenodigd. Vanaf het begin was één van de doelen ‘elkaar leren kennen’. We
6.
Jong 053: Zo bereik je jongeren echt (als het om geld gaat) ROC MBO studentenfonds & Financiële begeleiding: Jongeren geldstress in het MBO Jarabee: Dak en thuisloze jong volwassene
organiseren nu 3 netwerkbijeenkomsten per jaar met 80-100 deelnemers van 55-60 organisaties. Het netwerk bepaalt grotendeels de agenda. De maatschappelijk partners zijn onze oren en ogen in de stad, en alleen samen kunnen we onze inwoners bereiken. Verbinding maken, relaties versterken, kennis uitwisselen en van elkaar leren is de kern van onze netwerksamenwerking. NETWERKBIJEENKOMSTEN 2025 Inzetten ervaringsdeskundigheid (februari, 81 deelnemers): “Ervaringsdeskundigheid en ervaringsdelers”, door Denise Bosma van Ixta Noa, 5 verhalen van ervaringsdeskundigen en ervaringsdelers. Elke deelnemers kon 2 verhalen bijwonen. Hoe bereik je jongeren (mei, 110 deelnemers): Deze bijeenkomst is samen met Jong053 georganiseerd. Er waren 6 workshops: 1. 2. 3.
Stadsbank: Integrale aanpak jongeren en schulden Actieteam gemeente Enschede: Het jongeren-actieteam in actie - De weg van school naar werk voor jongeren uit het doelgroepenregister. Humanitas: Get a Grip
9
Dak- en thuisloosheid (oktober, 110 deelnemers): We begonnen met inleidingen door Harmjan Vedder, de Ethos-telling (Lennart Homan van HHM), en een ervaringsverhaal (Leger des Heils). Daarna hadden we 5 workshops: 1. 2. 3. 4. 5.
Gemeente Enschede: toegang maatschappelijke opvang, inkomen en briefadres Bureau HHM - Ethos telling: hoe krijgen we de bankslapers in beeld? Jarabee: dak- en thuisloze jongeren tot 27 jaar. Domijn: Hoe gaan we om met een uithuiszetting? EHVO / Sociaal steunpunt: ervaringen met beleid en rechten van daken thuislozen (rechten op straat).
OVERLEGGEN: SCHULDENVRIJ, KINDPAKKET EN KINDERARMOEDE & ONDERWIJS In deze overleggen komen diverse organisaties uit het netwerk samen en wisselen informatie uit over lopende en toekomstige projecten, ideeën over samenwerking. Zo horen wij als gemeente ook wat er speelt bij deze organisatie en bij hun doelgroep Frequentie: 2-6x per jaar per overleg
10
DE VLECHT – SAMENWERKING
In 2024 verhuisden de Kledingbank, Voedselbank en het Meubeldepot naar het gebouw De Vlecht. Dit jaar is ook Stichting Leergeld erbij in gekomen. Sinds oktober 2025 houdt het BAT-team van Alifa op de dinsdagen spreekuren in de Vlecht. Dit is een pilot tot het einde van het jaar, waarna het wordt geëvalueerd.
In De Vlecht kon de Voedselbank eindelijk het zo
De bewoners van de Vlecht werken aan één
gewenste winkelconcept vormgeven. In plaats van
gezamenlijke intake vorm te geven. Op deze manier
een pakket te krijgen kiezen de klanten nu zelf uit wat
hoeven inwoners zich niet overal apart aan te
ze nodig hebben.
melden. Dat geeft een mooie invulling aan één van
Ook de Kledingbank heeft een mooie, ruime winkel
de doelen uit het coalitieakkoord.
vormgegeven.
11
4. INKOMENSONDERSTEUNING INDIVIDUELE INKOMENSTOESLAG Aantal
KWIJTSCHELDING GEMEENTELIJKE Bereik
1.
BELASTINGEN2 Aantal
Energietoeslag. Deze is in 2023 buiten beschouwing gelaten. Daarna is het als
Waarvan
vermogen meegenomen.
Bereik 2.
geautomatiseerd
Toeslagenaffaire. Ook de uitkeringen in het
2023
1.912
56%
2024
2.152
64%
2022
10.228
5.917
99%
kader van de Toeslagenaffaire moeten bij de
2025 (prognose)
1.950
59%
2023
8.932
5.429
99%
beoordeling als vermogen worden
2024
8.095
4.984
99%
meegenomen. 3.
De Individuele Inkomenstoeslag (IIT) is voor iedereen
GBTwente is in 2024 strenger geworden op
die minstens 5 jaar een inkomen op bijstandsniveau
In Enschede komt men in aanmerking voor
onvolledige aanvragen. Deze wijzen ze
heeft. Vanuit de wet is dat een strenge eis: in die tijd
kwijtschelding bij een inkomen op bijstandsniveau.
sneller af. De afwijzing is wel met de
mag je niet één maand een hoger inkomen hebben
Hierbij kijkt GBTwente naar het inkomen van de
disclaimer dat er alsnog kwijtschelding
gehad. In de praktijk is dat een eis waaraan bijna
laatste 3 maanden. Het bereik van GBTwente is
aangevraagd kan worden verzonden.
niemand buiten de bijstand kan voldoen.
hoger dan het aantal mensen dat volgens de CBS
De doelstelling voor 2025 was 2.400 toekenningen.
Armoedescan dat inkomensniveau heeft. Dat komt
Dat is niet gehaald. Inwoners met bijstand die aan de
omdat de CBS uitgaat van minimaal 1 jaar op
eisen voldoen kregen een herinneringsbrief voor hun
bijstandsniveau zitten. Daarom stellen we het bereik
aanvraag.
op maximaal 99%.
In 2026 indexeren we de ITT voor het eerst in lange tijd. Dan groeien de bedragen mee met de indexatie
Het aantal kwijtscheldingen is in 2 jaar tijd fors
van het gemeentebegroting. Vanaf 2027 bestaat de
gedaald. GBTwente ziet dit in alle gemeenten. De
mogelijkheid tot ambtshalve toekenning van de IIT.
mogelijke oorzaken zijn:
2
bron: Belastingrapportage 2024 GBTwente
12
COLLECTIEVE ZORGVERZEKERING MINIMA
MONDZORGMIJDING Bereik
De afgelopen jaren hebben we meegewerkt aan een
Aantal
Aantal
volwassenen
kinderen
2023
8.332
2.130
49%
redenen. De evaluatie van dit project is inmiddels
2024
8.256
2.017
48%
aangeboden aan de regering.
2025
8.384
1.879
49%
landelijk project mondzorgmijding om financiële
Mondzorgmijding heeft hiermee ook aandacht van de Enschede biedt sinds 2025 4 GarantVerzorgd-
politiek gekregen. Menig partijprogramma bevatte
polissen aan. Eén goedkope basisverzekering met
ideeën hierover.
net wat meer dekking en drie verzekeringen voor mensen met een grotere zorgvraag.
In september was de eerste landelijke tandartsdag.
De doelstelling van 50% deelname van de doelgroep
Op deze dag behandelden tandartsen en
halen we net niet. Het is de vraag of dat erg is. Deze
mondzorgprofessionals vrijwillig mensen die acute
zorgverzekeringen zijn niet voor iedereen de beste
gebitsklachten hebben, maar géén financiële
verzekering. Gezonde mensen kunnen uitstekend toe
middelen om naar de tandarts te gaan. Enschede
met een gewone, goedkopere, basisverzekering.
deed in 2025 niet mee. In 2026 kijken we naar de
BS&F, het bureau dat voor veel gemeenten de
mogelijkheid om wél mee te doen.
gemeentepolis regelt, heeft de maatschappelijke meerwaarde van de gemeentepolis laten berekenen. Zij komen daarbij op een maatschappelijke meerwaarde van €317 per deelnemer. Dit komt door minder aanvragen bijzondere bijstand medische kosten, minder (zorg)schulden en minder zorgmijding/betere gezondheid.
13
LEERGELD/JEUGDFONDS SPORT & CULTUUR
VOEDSELBANK
Kinderen 4 t/m
Aantal
Sport/cultuur
Gemiddeld aantal
17 jaar
kinderen
deelname
uitgegeven pakketten
2023
3.536
98%
1.186
2023
304
2024
3.448
98%
1.248
2024
255
2025 (prognose)
3.500
98%
1.200
2025 (prognose)
310
Bereik
Aantal per week
Leergeld/JFSC heeft een zeer hoog bereik. Na de
Sinds de Voedselbank in de Vlecht zit werken zij met
evaluatie in 2024 was de verwachting dat er meer
een supermarkt-concept. Dat werkt prettiger voor hun
ruimte zat in het bereik. Daarom was de doelstelling
klanten: ze kunnen nu zelf kiezen wat ze nodig
op 3.750 kinderen van 4 t/m 17 jaar voor 2025 gezet.
hebben. De Voedselbank heeft dit jaar een landelijke
Dat beeld moeten we bijstellen: ze hebben nu al bijna
actie gevoerd. Mensen konden zich aanmelden voor
iedereen in beeld.
ondersteuning en kregen dat dan ook direct. Na 3
Voor deelname aan sport en/of cultuur is voor 2025
maanden kwam er een intake om te kijken of ze in
de doelstelling 1.325 kinderen. Dat doel is niet
aanmerking kwamen voor deze ondersteuning. Deze
bereikt. De afgelopen jaren is vooral ingezet op
actie maakte veel los. Ook de samenwerking met de
werving via scholen. Komend jaar benaderen ze de
Kledingbank heeft over en weer voor meer klandizie
verenigingen direct. Daarnaast gaan via
gezorgd.
Leergeld/JFSC veel kinderen op zwemles.
Dreigen producten over de houdbaarheidsdatum te
Leergeld/JFSC startte in 2024 met ondersteuning
gaan, dan zoekt de Voedselbank in het netwerk naar
voor kinderen onder de 4 jaar. Bijvoorbeeld met een
mogelijkheden om dit goed te laten gebruiken. Zo
bril of een loopfiets. Dat bekostigen zij niet met de
gebruikt Resto van Harte regelmatig producten van
gemeentelijke subsidie: die is voor de doelgroep 4
de Voedselbank in hun menu’s.
t/m 17 jaar.
14
KLEDINGBANK Unieke klanten
PRESENT Aantal
FONDS BIJZONDERE NODEN
Waarvan
Aantal
Aantal mensen
Aantal
kinderen
projecten
(kinderen)
verstrekkingen
2023
1.625
619
2023
262
1.706 (123)
2023
330
2024
1.113
511
2024
214
1.375 (109)
2024
354
2025 (prognose)
1.450
520
2025 (prognose)
240
1.425 (175)
2025 (prognose)
315
In het jaar van de verhuizing naar De Vlecht kon de
Elk jaar weet Present veel vrijwilligersinzet te
Jaarlijks komen duizenden Enschedese huishoudens
Kledingbank minder mensen helpen. Dit jaar nam dit
mobiliseren: 5.568 uren van 1.412 vrijwilligers in
in een urgente, financiële noodsituatie terecht.
– mede dankzij de samenwerking met de partners in
2024. Dit jaar is Present gestart met het Tuin- en
Wanneer bestaande voorzieningen geen oplossing
De Vlecht – weer toe. Ook de ruimere opzet in de
Onderhouds-team (TOP). Dit TOP-team doet kleinere
bieden en mensen nergens anders terecht kunnen, is
winkel en de meer professionele uitstraling helpt
klussen in en rondom huizen. Het TOP-team is
Fonds Bijzondere Noden Enschede (FBNE) een
hierbij.
opgezet met gelden vanuit GALA.
laatste mogelijkheid. Hulp- en dienstverleners maar
Slechts een deel van de ingezamelde kleding is
ook andere professionals kunnen een aanvraag bij
bruikbaar. De rest gaat naar een textielhandelaar. De
hun indienen voor inwoners in nood.
prijs die de Kledingbank hiervoor per kilo krijgt is fors gedaald: van €0,25 per kilo naar €0,18 per kilo.
Jaarlijks helpt FBNE op deze manier tussen de 300350 mensen in Enschede.
15
RESTO VAN HARTE
zelfbeheersing, zelfwaardering, ruimdenkendheid. In
SPORT/CULTUUR DEELNAME JONGEREN
Bij Resto van Harte kunnen mensen voor €8 een
de eerste helft van 2025 daalde het aantal kinderen
Door een bijdrage uit het Leefkrachtbudget van
gezond driegangdiner krijgen. Dit vindt ruim 40 keer
in de groep onder de ondergrens van 12 kinderen.
Menzis en uit het budget van de regeling Sociaal
per jaar plaats op de donderdag in De Magneet. Ook
Met behulp van een coördinator jongeren van de
maatschappelijke participatie van jongeren, kunnen
organiseren zij een aantal KinderResto’s, waar
gemeente Enschede is contact gelegd met een
we in 2025 maximaal 70 jongeren met
kinderen zelf leren koken. Het grootste deel van hun
aantal scholen om dit aantal weer omhoog te krijgen.
multiproblematiek een sport/cultuurabonnement
bezoekers zijn ouderen en driekwart woont alleen. Uit
geven. De aanmelding gaat via de jongerencoach. Zij
hun eigen impactonderzoek blijkt dat bezoekers de
De stichting Tot Heil des Volks draagt in 2025 Het
melden de jongere aan bij Leergeld, die vervolgens
sfeer goed vinden. Ze ontmoeten nieuwe mensen en
Fort over aan Youth for Christ Enschede.
het abonnement regelt. De regeling startte in
ze merken dat dat men elkaar helpt.
OVERIGE PROJECTEN/SUBSIDIES
september. Tot en met half november zijn 47 aanvragen goedgekeurd.
WEEKENDSCHOOL/TOPPERS OP ZONDAG De Weekendschool ontwikkelt onderwijs verrijkende
KINDEREN IN HUN KRACHT
FORT VENNEMAN
programma’s voor kwetsbare kinderen. Zij nemen
Vanuit de subsidieregeling Kinderen in hun Kracht
Een nieuwkomer in ons netwerk is Fort Venneman.
kinderen van 10-16 jaar mee langs thema’s als
zijn de volgende aanvragen toegekend:
24 kinderen tussen 9-12 jaar kregen in de
techniek, ondernemen, gezondheidszorg, kunst,
•
Praktijk voor Coaching en Creativiteit: voor
meivakantie een fantastisch (survival)weekend bij het
natuur et cetera. In Enschede hebben ze 6 groepen
creatieve workshops en activiteiten in de wijk voor
Rutbeek. Dit alles onder leiding van militairen en ex-
van maximaal 20 kinderen.
en door kinderen/jongeren.
militairen. Op de eerste dag gingen ze naar het
•
De Ruime Wind: voor zeilvakanties
Nationaal Militair Museum in Soesterberg. Terug in
HET FORT
•
Het Fort: zie hiernaast
Enschede moesten ze vuur maken, met een vlot
Het Fort is een programma van de stichting Tot Heil
•
Voetbalschool/Vakantiefonds Twente:
varen en slapen in tenten.
voetbalkampen op de UT
De aanmelding hiervoor liep via Leergeld.
des Volks. Voor 12-15 kinderen tussen 8 en 11 jaar bieden zij een programma waarbij kinderen een
•
Verjaardagfeestjes voor kinderen
aantal skills kunnen ontwikkelen, zoals
16
KAARTEN VOOR DOOR HET STOF
KAARTEN MUSEUMNACHT ENSCHEDE
VERJAARDAGSFEESTJES VOOR KINDEREN
De musical Door het stof was dit jaar een grote
Zaterdag 8 november is de Museumnacht Enschede.
In 2024 startte een pilot voor kinderfeestjes. Bij
happening in Enschede. Door een pay-it-forward
Een mooie gelegenheid om kennis te maken met het
huishoudens met een laag inkomen is het
actie konden mensen met een kleine beurs ook naar
cultuuraanbod in Enschede. Mensen met een kleine
organiseren van een kinderfeestje niet
de musical. Ons netwerk is ingezet om deze actie te
beurs kunnen hier gratis naar toe. Ook deze actie is
vanzelfsprekend. FC Twente/Scoren in de wijk,
verspreiden onder de doelgroep. Daar is veel gebruik
verspreid door het netwerk.
Wilminktheater, Museumfabriek, TETEM en Pre
van gemaakt!
junior UT en IJsbaan Twente. hebben de handen ineen geslagen met de gemeente en met Leergeld om dit wél mogelijk te maken.
17
5. SCHULDHULPVERLENING SCHULDHULPVERLENING IN ENSCHEDE De wet gemeentelijke schuldhulpverlening (wgs) beschrijft de taken die de gemeente heeft op dit gebied. Alle gemeenten leggen de uitwerking daarvan vast in een beleidsplan schuldhulpverlening. De eisen die de wet daarin stelt gaan verder dan wat wij in de Kadernota Rondkomen met je inkomen hebben beschreven. Daarom stellen we in 2026 een beleidsplan Schuldhulpverlening op voor Enschede. Daar komen alle onderdelen uit de schuldenvrij-route in terug. De schuldenvrij-route in Enschede ziet er als volgt uit: Fase
Dienstverlening
Instantie
Voorkomen
Hulp bij financiële vragen
Wijkwijzer
Budget Advies Team
Alifa
Formulierenadviespunt
DPE
Signaleren
Vroegsignalering
Gemeente Enschede
Lage schulden / overzicht
Thuisadministratie
Alifa & Humanitas
Schulden oplossen
Schuldregelingen, saneringskredieten
Stadsbank Oost-Nederland
Schuldregelingen ondernemers
ROZ Twente
Formulierenbrigade
DPE
Nazorg na schuldregelingen
Stadsbank Oost-Nederland
Budgetbeheer, beschermingsbewind
Meerdere aanbieders
Nazorg
Afhankelijk van de vraag van de inwoner en de hoogte van de schulden zoeken we de juiste plek. Dat kan alleen door goed samen te werken in deze hele keten.
18
BEREIK SCHULDHULPVERLENING
Meldingen
Hoeveel mensen we helpen met alle schuldhulpverlening weten we niet. Dat is
Via het systeem komen maandelijks meldingen binnen van betalingsachterstanden
landelijk ook als probleem erkend en daarvoor is het programma DDAS opgezet:
vanuit de vaste lastenpartners. Dit zijn betalingsachterstanden bij energie- en
Data Delen Armoede & Schulden. Dit jaar zijn daarvoor de gegevens van de
waterleveranciers, zorgverzekeraars en woningcorporaties. De meldingen in de tabel
Stadsbank uitgevraagd. In de komende jaren zal ook vroegsignalering aansluiten en
zijn de meldingen die via het systeem binnenkomen. Sommige meldingen komen
hopelijk ook andere schuldhulpverlening, zoals bewindvoering en thuisadministratie.
buiten het systeem om binnen, bijvoorbeeld de afsluitlijst van Vitens of particuliere verhuurders. Ook melden inwoners met andere betalingsachterstanden zichzelf bij
VROEGSIGNALERING Aantal
het team. Bereik
Aantal
Bereik
Vroegsignalering zorgt ervoor dat inwoners al in een vroeg stadium in beeld komen.
meldingen
crisismeldingen
In de meeste gevallen zijn inwoners die men via vroegsignalering meldt niet bekend
per maand
maand
bij de gemeente.
2023
716
4%
24
45%
Als het gaat om een enkel signaal (dit is een betalingsachterstand bij één vaste
2024
961
7%
76
53%
lasten partner) sturen we een brief en nemen we eventueel telefonisch contact op.
2025 (prognose)
943
33%
87
65%
Gaat het om een combinatie van signalen, dan volgt een huisbezoek door de consulenten van team Schuldenvrij. Dan kunnen inwoners besluiten of ze de
Consulenten van team Schuldenvrij ondersteunen dagelijks inwoners van Enschede
geboden hulp accepteren.
met financiële problemen. Deze mensen hebben vaak langdurige en chronische stress door geldzorgen, armoede of schulden. Dat beïnvloedt hun hele leven en
Crisismeldingen
vraagt om een aanpak die verder gaat dan het oplossen van betalingsachterstanden
Daarnaast zijn er crisismeldingen. Dan is er een eindeleveringssignaal van
alleen. Zo blijkt vaak dat er niet alleen financiële problemen zijn, maar ook
energiemaatschappijen of signalen van huisuitzettingen van verhuurders. Deze
uitdagingen op andere leefgebieden zoals werk, gezondheid, gezin en wonen. Het
meldingen pakt het team altijd als eerste op. Deze inwoners ontvangen een brief,
team pakt deze problemen integraal op.
worden gebeld en bij geen gehoor thuis bezocht.
19
Bereik
UIT DE PRAKTIJK VAN VROEGSIGNALERING
Het bereik van Vroegsignalering groeit. Het bereik in de tabel vertelt niet het hele verhaal. Sommige mensen melden zich na een brief of telefoontje niet bij het team,
Man (79), melding van huurachterstand vanuit woningcorporatie. Meneer heeft al
maar bij een Wijkwijzer of direct bij een hulpverlener. Ook vandaaruit kunnen
eerder beslag gehad en dat is toen goed opgelost. Nu ontstaat toch weer
mensen goed geholpen worden.
achterstand. Pas na diverse telefoontjes, flyer door de brievenbus bij een huisbezoek
Dit jaar is de landelijke streefwaarde voor het bereik bij meldingen 30%. Dat halen
kreeg het team bij het tweede huisbezoek contact. Een man met hond, geur van
we: we zitten nu op 33%. Landelijk blijft dit nog steken op 18%. Deze groei moet de
hondenurine in de woning, maar verder wel netjes. Zorgen over het netwerk van de
komende jaren doorzetten naar 40%-50%. Daarvoor heeft de raad in 2025 geld
man en over de verstandelijke vermogens van meneer. De enige zus bleek ernstig
gereserveerd. Het bereik van de crisismeldingen is ook hoger dan landelijk: 65% in
ziek en overleed tijdens het traject. Meneer kreeg huishoudelijke hulp en de huisarts
Enschede tegen 30% landelijk.
bevestigde het beeld van een licht verstandelijke beperking. In een periode van een paar maanden heeft het team veel contact met de huisartsenpraktijk, Wijkteam, WMO & welzijn op recept, Alifa Ouderen en met de klantregisseur en de bewindvoerder van de Stadsbank. Het team zorgt zo dat meneer onder bewindvoering komt. Alifa Ouderen is ingeschakeld vanwege de zorgen over het netwerk van deze man. Vanaf dat moment hebben ze deze casus los kunnen laten. Man (32), een ZZP-er die ziek werd en zijn werk niet meer kon uitvoeren. Sinds januari had hij geen inkomen meer en pas in november kwam een melding binnen bij het team. De Stadsbank kon hem niet helpen omdat hij geen vast inkomen had. ROZ Twente kon hem niet helpen, omdat hij geen boekhouding had. Drie keer was de aanvraag voor een uitkering niet gelukt, omdat hij stukken niet kon aanleveren. Het team hielp met het aanvragen van de uitkering en dat is nu goedgekeurd. Daardoor kon hij bij de Stadsbank terecht. Meneer is erg dankbaar voor de hulp.
20
STADSBANK OOST NEDERLAND Indicatie-
Beschermings-
Schuld-
Schuld bij
Sociale
stellingen
bewind
regelingen
aanvang
leningen
2023
728
409
254
37.000
548
2024
754
415
220
39.000
402
2025 (progn.)
652
476
221
30.000
277
De Stadsbank heeft de afgelopen jaren de omschakeling gemaakt naar meer preventie, meer maatwerk en werken vanuit vertrouwen. De bank zet in op saneringskredieten, schuldenrust en nazorg. In het plaatje hiernaast staat een weergave van de dienstverlening van de Stadsbank. De samenwerking met het sociaal domein in Enschede werkt: de jongerenaanpak en de ketenaanpak met Werk & Inkomen zorgen voor snellere toeleiding naar schuldhulpverlening. Bij signalen over financiële problemen kan een medewerker van Werk & Inkomen meteen een klantregisseur van de Stadsbank erbij halen. De nieuwe aanpak is ook zichtbaar op de nieuwe website: veel ervaringsverhalen, taalgebruik dat schuld en schaamte wegneemt. In 2025 zien we een daling van het aantal indicatiestellingen en leningen. Ook zien we een sterke daling van de schuld bij aanvang. En een toename van beschermingsbewind. Dit is een trendbreuk met eerdere jaren. Wat hiervan de oorzaak is, is niet bekend. Dat kunnen we pas onderzoeken als dit ook in 2026 zo doorzet. Het kan betere doorverwijzing zijn, of de inzet van vroegsignalering of de ketenaanpak met Werk & Inkomen. Of een combinatie daarvan.
21
WIJKWIJZERS Aantal financiële
TIJDELIJK NOODFONDS ENERGIE: INZET
ALIFA BUDGET ADVIES TEAM EN
FORMULIERENADVIESPUNT EN ALIFA BAT
THUISADMINISTRATIE
vragen
Budget
Thuis-
Advies Team
administratie
2023
1.1433
Op 22 april opende het Tijdelijk Noodfonds Energie
2024
1.842
haar loket. Het aantal aanvragen verliep stormachtig
2023
467
250
2.050
en de pot van ruim 50 miljoen euro was binnen een
2024
604
285
week leeg. Bijna € 869.000 is aan energiesteun naar
2025 (prognose)
574
274
2025 (prognose)
Iedereen kan bij één van de 13 locaties van de
Enschedese huishoudens gegaan. In totaal kregen
Wijkwijzers in Enschede binnenlopen. Daar kan men
1776 huishoudens uit Enschede hulp van het
Via de Wijkwijzers kunnen inwoners hulp vragen aan
vragen stellen over allerlei onderwerpen, waaronder
noodfonds. Dat is in verhouding meer dan de 15
het Budget Advies Team van Alifa. Dit team brengt
geld en administratie. De afgelopen jaren was dat de
gemeenten die het meest op Enschede lijken. Ook
samen met de inwoner de situatie in kaart: hoeveel
categorie waarin de meeste vragen werden gesteld.
het gemiddelde bedrag van € 489,- per huishouden
geld komt er binnen, hoeveel gaat er weer uit. Waar
Bij veel Wijkwijzers heeft ruim 60% van de vragen
was hoger dan in de vergelijkbare gemeenten.
zijn nog slimme keuzes mogelijk? Dreigen er
betrekking op financiën. Het Budget Advies Team
Het is mooi dat zoveel aanvragen uit Enschede goed-
schulden? Lukt het om een goede administratie bij te
van Alifa is daar aanwezig en kan mensen meteen
gekeurd zijn. Tijdens de aanvraagperiode
houden.
goed doorverwijzen. Ook medewerkers van van het
ondersteunde het Formulierenadviespunt van het
Klantencontactcentrum Werk & Inkomen van de
Diaconaal Platform (DPE) minder digivaardige
Is er een langer traject nodig, dan kan men ook bij de
gemeente Enschede zitten al bij 10 Wijkwijzers.
inwoners bij het online aanvragen. Op een gegeven
Thuisadministratie terecht. Dan gaat een vrijwilliger
moment was de vraag naar hulp groter en ging Alifa
bij de inwoner langs om te helpen weer grip op de
ook deze doelgroep helpen. Zonder deze
administratie te krijgen.
samenwerking hadden we dit resultaat niet kunnen bereiken voor onze inwoners. De cijfers van 2023 zijn indicatief. De registratie maakte toen gebruik van andere categorieën. Ook ontbrak een deel van het jaar. 3
22
HUMANITAS THUISADMINISTRATIE Thuis-
REGIONAAL ORGAAN ZELFSTANDIGEN (ROZ): Get a Grip
HULP AAN ONDERNEMERS
administratie
Aanmeldingen
2023
135
8
2023
59
2024
136
12
2024
85
2025 (prognose)
140
12
2025 (prognose)
55
Ook Humanitas helpt inwoners hun administratie op
Het ROZ verzorgt schuldhulpverlening voor
orde te krijgen en daarmee ook hun grip op schulden.
ondernemers en ex-ondernemers. Dit is gericht op
Hiervoor hebben zij twee programma’s:
het in de lucht houden van in potentie goede
Thuisadministratie en Get a Grip. Get a Grip richt zich
bedrijven en om persoonlijke faillissementen en
specifiek op jongeren. Het aantal mensen dat bij
grote financiële drama’s te voorkomen.
Humanitas aanklopt is redelijk stabiel de afgelopen jaren.
Het aantal aanmeldingen in 2024 was een uitschieter, vermoedelijk vanwege het moeten terugbetalen van coronasteun.
23
6. COMMUNICATIE, BEREIK EN TOEGANKELIJKHEID Goede communicatie is onmisbaar om inwoners te bereiken, te betrekken en de
boodschap goed aansluit bij wat inwoners echt nodig hebben én wat we gezamenlijk
toegankelijkheid van voorzieningen te vergroten. Binnen Rondkomen met je inkomen
te bieden hebben. Deze campagne verschijnt begin 2026. Alle campagnes herhalen
doen we dat samen met onze netwerkpartners: met campagnes, met begrijpelijke
we regelmatig. Campagnes bestaan uit een mix van middelen zoals mupi’s (grote
informatie en door het versterken van de onderlinge samenwerking.
posters) in de stad, social media-berichten en advertenties in huis-aan-huis en
De belangrijkste pijlers voor de communicatie rondom het beleid van ‘Rondkomen
wijkkranten.
met je inkomen‘ zijn: DIGITAAL LUISTEREN EN DATA BENUTTEN •
Het faciliteren van het netwerk ‘Rondkomen met je inkomen‘.
We maken steeds beter gebruik van digitale signalen. Met het project Digitaal
•
Het vertalen van kennis en wetenschap naar meer direct duidelijke taal.
luisteren leerden we (anoniem) waar inwoners online naar zoeken, bijvoorbeeld
•
Werken aan beter toegankelijke communicatie (en gezamenlijke dienstverlening).
termen als “snel geld lenen” of “lenen zonder BKR”. Deze informatie staat in het
•
Het ontwikkelen van een meer open en leergierige houding bij de gemeente.
dashboard Urgente financiële noden van de Twentse Koers. Op basis van deze
Hierbij mag data een grotere rol spelen.
inzichten hebben we een nieuwe gemeentelijke webpagina gemaakt die beter vindbaar is voor mensen met geldzorgen. In 2026 onderzoeken we de resultaten.
De afgelopen jaren is hiervoor de basis gelegd. Er is een actief netwerk, met partners die elkaar steeds beter leren kennen, elkaar regelmatig ontmoeten, kennis delen en
NETWERK VERSTEVIGEN
samenwerken - óók in communicatie. De gezamenlijk ontwikkelde campagnes
Voor het verstevigen van het netwerk Rondkomen met je inkomen hebben we een
Kindpakket en Schuldenvrij (voorbeelden hiervan in deze rapportage) zijn inmiddels
documentaire gemaakt. Er staat een praktijkverhaal centraal en partners geven hun
regelmatig herhaald en herkenbaar geworden in de stad. Ook de samenwerking in
verhaal bij het belang van een sterk sociaal maatschappelijk netwerk in Enschede.
communicatie rond de Gemeentepolis met Menzis en BS&F loopt jaarlijks goed.
Deze documentaire zetten we breed in binnen het netwerk en de eigen organisatie, om zichtbaar te maken hoe belangrijk ieders inzet in een netwerksamenwerking is.
NIEUWE CAMPAGNE EN ZICHTBAAR BLIJVEN We ontwikkelen op dit moment een nieuwe campagne over Rondkomen / slim je financiën regelen. Dat doen we opnieuw samen met netwerkpartners, zodat de
24
7. INZICHTEN UIT ONDERZOEK Het rapport is een signaal dat we in Nederland de groep kinderen die hun leven een KINDEROMBUDSMAN: OPGROEIEN IN ONZEKERHEID
onvoldoende geven onvoldoende bereiken. Hoe groot die groep in Enschede is
Het verminderen van de gevolgen van armoede voor kinderen is een belangrijke
weten we niet, die cijfers ontbreken.
pijler van het beleid van Rondkomen met je inkomen. In september 2025 bracht de Kinderombudsman het rapport “Opgroeien in onzekerheid” uit. Dat geeft inzicht in
VERA TRINKS: MASTERTHESIS KINDERARMOEDEBELEID GEMEENTE ENSCHEDE
hoe kinderen zelf hun kwaliteit van leven ervaren. Het blijkt dat kinderen in armoede
In 2025 heeft Vera Trinks, student bij de Universiteit Twente, dit gedaan in haar
gemiddeld negatiever zijn over hun leven dan kinderen die niet in armoede leven:
masterthesis onderzoek naar het kinderarmoedebeleid binnen de gemeente
toch scoorden kinderen in armoede nog gemiddeld een 7. Uit het rapport: “In
Enschede. In haar onderzoek beschrijft zij welke beleidsstukken onderdelen bevatten
coronatijd was dit verschil lager. Daar kunnen meerdere redenen voor zijn. Alle
die volgens de literatuur de bouwstenen van kinderarmoedebeleid bevatten.
kinderen bleven toen thuis. Niemand kon naar school of sporten bij een vereniging.
Dat gaat om beleid op het gebied van armoede, kansenongelijkheid, schulden,
Ook kregen kwetsbare kinderen vaker extra hulp, zoals een laptop. En werd er meer
onderwijsachterstanden en jeugdzorg. Maar ook om huiselijk geweld en een groene
en makkelijker over armoede gesproken. Dat komt doordat er nieuwe groepen met
omgeving. Kortom: gemeentelijk en landelijk beleid in de volle breedte. Haar
armoede te maken kregen. Het zou kunnen dat kinderen in armoede zich daardoor
conclusie is dat de aanpak van de gemeente Enschede goed aansluit op factoren en
minder ‘anders’ voelden.”
mechanismen uit de literatuur over kinderarmoede.
Binnen de groep kinderen in armoede ziet de Kinderombudsman grote verschillen.
BESPREKEN ONDERZOEKEN IN ENSCHEDE
Het onderzoek van de Kinderombudsman neemt 14 omgevingsvariabelen mee: 7 op
Deze twee onderzoeken bespraken wij met een aantal netwerkpartners en met
het gebied van de familie en 7 op maatschappelijk vlak. Kinderen die hun leven een
collega beleidsadviseurs. Het onderzoek van Vera Trinks is een mooie manier om
onvoldoende geven, beoordelen gemiddeld 7,7 van deze 14 omgevingsvoorwaarden
dwarsverbanden tussen terreinen zichtbaar te maken. De uitkomsten van dit
als voldoende tot goed. Bij deze groep is vaker sprake van multiproblematiek.
onderzoek vragen op dit moment geen beleidsaanpassingen voor kinderarmoede. Wel toont het het belang van afstemming tussen beleidsgebieden. De master-thesis neemt meer de externe omgevingsvariabelen van de Kinderombudsman mee.
25
Wat verder opvalt aan het rapport van de Kinderombudsman is dat de gemiddelde resultaten – ook voor kinderen in armoede – best een positief beeld geven. Wij hebben dit onderzoek en de oproep om met de kinderen zelf in gesprek te gaan verspreid in ons netwerk. Stichting Leergeld Enschede start in 2026 met een eigen Kinderraad. Binnen de gemeente is Jong053 een belangrijk klankbord voor ons beleid. Zij werkten mee aan één van de netwerkbijeenkomsten dit jaar. We hebben gekeken naar de mogelijkheid om de tevredenheid van kinderen als indicator te gebruiken. Dat heeft wel wat haken en ogen. Daarover proberen we in contact te komen met de Kinderombudsman.
26
8. CONCLUSIES & AANBEVELING Langzaam kruipen de cijfers voor armoede en schulden in Enschede dichter naar het
MASTER THESIS VERA TRINKS
landelijk gemiddelde. Dat is een goede ontwikkeling, maar niet één waarvoor wij ons
Het onderzoek van Vera Trinks toont aan hoeveel beleidsgebieden invloed hebben
vanuit Rondkomen met je inkomen op de borst kunnen slaan. Wij lossen namelijk de
op kinderarmoede. Kansengelijkheid, veilig thuis, de fysieke leefomgeving,
armoede in Enschede niet op. Maar dat betekent niet dat we niets kunnen.
rondkomen met je inkomen, onderwijs, huisvesting, jeugdzorg zijn allemaal stukjes
We hebben een fantastisch netwerk opgebouwd in Enschede. Vrijwilligers en
van de legpuzzel rondom kinderen. Vera Trinks trekt de conclusie dat we in
professionals die er allemaal op gericht zijn om mensen te helpen. Daarmee bereiken
Enschede alle puzzelstukjes wel ingevuld hebben, maar dat er geen integraal beleid
we mensen: bij Leergeld, voor de energietoeslag, voor hulp. Leergeld is in de
rondom Kinderarmoede is. Dat vinden we op dit moment niet nodig. Door afstemming
afgelopen jaren voor veel partijen hét contactpunt geworden voor het bereiken van
tussen de beleidsgebieden kunnen we deze doelgroep ook goed bedienen.
kinderen uit gezinnen met een laag inkomen. De Wijkwijzers, Formulierenbrigade en het Budget Adviesteam zorgen dat mensen
KINDEROMBUDSMAN ONDERZOEK
de weg weten te vinden naar landelijke én lokale ondersteuning. Dat blijft nodig,
Het onderzoek van de Kinderombudsman is niet specifiek voor Enschede, maar
omdat rondkomen in Enschede – ondanks de goede ontwikkelingen – nog steeds
schetst een landelijk beeld. De Kinderombudsman noemt 14 omgevingsvariabelen
voor heel veel mensen moeilijk is.
die belangrijk zijn voor kinderen. Zij doet daarbij de aanbeveling om deze mee te nemen in contacten met kinderen. Dat is op korte termijn moeilijk te regelen. Daar
NIBUD MINIMAEFFECTRAPPORTAGE
waar professionals en vrijwilligers met kinderen praten zijn vaak al specifieke
De resultaten van de NIBUD MER 2025 zijn beter dan in 2023. Bijna alle
rapportages en monitoring afgesproken. We hebben de rapportage wel verspreid in
onderzochte huishoudtypes kunnen nu in theorie rondkomen met hun inkomen. De
ons netwerk. Ook proberen we in contact te komen met de Kinderombudsman over
enige uitzondering is de zelfstandig wonende 18-jarige. Bij deze groep gaan we
manieren waarop we dit onderzoek binnen een gemeente kunnen gebruiken.
maatwerk toepassen tot de grens van het wettelijk minimum jeugdloon. Wat de NIBUD MER ook duidelijk maakt is dat maatregelen vanuit het Rijk veel meer invloed
MAATSCHAPPELIJKE MEERWAARDE GEMEENTEPOLIS
hebben op het inkomen dan de gemeentelijke regelingen. Wij blijven erop inzetten
Onderzoeksbureau Rebel komt tot een maatschappelijke meerwaarde van €317 per
om mensen te bereiken met onze regelingen en om steun te verlenen als het
deelnemer. Dit komt door minder aanvragen bijzondere bijstand medische kosten,
rondkomen niet lukt.
27
minder (zorg)schulden en minder zorgmijding/betere gezondheid. Dat betekent dat
SAMENWERKING IN EN MET HET NETWERK
de Gemeentepolis echt verschil maakt voor huishoudens met hogere zorgkosten.
Ons beleid steunt op de samenwerking in en met het netwerk. De Stadsbank werkt steeds nauwer samen in de uitvoering met Werk & Inkomen in de ketenaanpak.
BEREIK
De organisaties in de Vlecht werken goed samen. Hier zijn wij zeer tevreden over.
•
Het bereik van de individuele inkomenstoeslag is niet stabiel. De afspraak van
Het blijft lastig om de effecten hiervan te meten. Met de documentaire maken we het
2.400 toekenningen in 2025 is niet gehaald. Vanaf 2027 mogen we de IIT
effect wel zichtbaar.
ambtelijk toekennen. Dan gaat het bereik zeker omhoog. Vanaf 2026 indexeren •
•
•
we de IIT.
AANBEVELING
Het bereik van de kwijtschelding gemeentelijke belastingen voldoet aan de
In maart 2026 zijn de gemeenteraadsverkiezingen. Daarom doen we in deze
doelstelling, maar wel gedaald. Wij houden in de gaten wat hiermee het komende
rapportage geen beleidsvoorstellen. Die keuzes zijn voor de nieuwe Gemeenteraad
jaar gebeurt.
en het nieuwe College.
Het bereik van Leergeld is erg goed, maar lidmaatschappen voor sport of cultuur
Dit beleidsgebied is niet alleen van de gemeente, maar van de hele gemeenschap,
blijven achter bij de doelstelling. Leergeld zet hier het komende jaar extra op in.
Daarom geven we één aanbeveling: blijf inzetten op de ontwikkeling van het netwerk.
Via Leergeld weten ook andere instanties (Fort Venneman, Scoren in de wijk, De
Dit doen we al sinds 2007. De verbinding tussen netwerkpartners onderling en met
ruime wind) de kinderen in Enschede te vinden.
de gemeente verbetert hierdoor. Dat blijft aandacht en inzet van beide kanten nodig
Van de 8.720 huishoudens met schulden hebben we met een klein deel contact
hebben.
in de schuldhulpverlening. Door vroegsignalering krijgen we ze wel steeds beter in beeld. DALING GEMIDDELDE SCHULD BIJ AANVANG
LANDELIJKE ONTWIKKELINGEN 2026 EN VERDER De aanpassingen vanuit de wet Participatiewet in balans voeren we in 2026 en 2027 in. In 2026 gaat dat om het giftenbeleid, de zoektermijn voor jongeren, de
De daling van de gemiddelde schuld bij aanvang van een traject bij de Stadsbank is
vereenvoudigde aanvraagprocedure bij terugkeer in de bijstand binnen een jaar en
fors. Het is nog te vroeg om hier conclusies uit te trekken. We hopen de komende
de mogelijkheid voor het verlenen van bijstand met terugwerkende kracht tot
jaren een verdere daling te zien.
maximaal 3 maanden.
28
De besluitvorming over de wet proactieve dienstverlening verwachten we ook in 2026. Deze wet maakt het mogelijk, door koppeling van bestanden, om mensen actief te wijzen op hun rechten en mogelijkheden voor ondersteuning. Zo kunnen mensen eerder hulp krijgen, bijvoorbeeld bij het aanvragen van een uitkering, het vinden van werken of het oplossen van schulden. Tot en met 2027 blijft het de taak van gemeenten om in het kader van de alleenverdienersproblematiek huishoudens te ondersteunen. Ook de hersteloperatie kinderopvangtoeslag zal het komende jaar de nodige inzet vragen. Als gemeente werken we mee aan het project DDAS: Data Delen Armoede en Schulden. Dit is een landelijk samenwerkingsproject tussen NVVK, Divosa, VNG en het CBS om data over armoede en schuldhulpverlening te verzamelen en te delen, met als doel effectiever beleid en vroegtijdige hulp mogelijk te maken.
29
UITLEG & VERANTWOORDING NIEUWE CIJFERS Tot en met 2024 maakten wij gebruik van de Armoedemonitor van
BEREIK BEREKENEN
onderzoeksbureau KWIZ. Inmiddels hebben we in Enschede een eigen dashboard
In deze rapportage geven we cijfers voor het bereik van regelingen. Dat lijken exacte
ontwikkeld. Bij het ontwikkelen van dit dashboard kwamen we tegen dat enkele
cijfers. Voorbeeld: het bereik van Stichting Leergeld Enschede is 98%. Dat
definities die KWIZ gebruikte niet goed bevielen. Deze hebben we aangepast.
berekenen we door het aantal unieke kinderen die zij helpen te delen door het aantal
Daardoor staan in dit rapport soms andere getallen dan waar wij de afgelopen jaren
kinderen in huishoudens die minimaal al een jaar rondkomen van minder dan 120%
mee rekenden. Dat gaat voornamelijk over het berekenen van het bereik van een
van bijstandsniveau. Want die cijfers hebben we. Maar dat is niet het hele verhaal:
regeling. Een voorbeeld:
-
Leergeld ondersteunt ook kinderen uit huishoudens die door schulden onder dat inkomensniveau uitkomen
Berekening KWIZ
Berekening gemeente Enschede
-
De getallen van het CBS zijn afgerond op honderdtallen
Doelgroep Individuele Inkomenstoeslag
Doelgroep Individuele Inkomenstoeslag
-
Leergeld ondersteunt ook kinderen uit huishoudens die korter dan een jaar
= huishoudens in de bijstand +
= huishoudens die minimaal 4 jaar op
huishoudens die 5 jaar achter elkaar
bijstandsniveau zitten (CBS Laag en
Zijn daarmee dit soort cijfers onbetrouwbaar? Nee. Sommige dingen weten we als
kwijtschelding van gemeentelijke
langdurig laag inkomen)
gemeente gewoon niet. Dit is de best mogelijke benadering. De interpretatie die
belasting hebben gehad.
op dat inkomensniveau zitten
hierbij hoort is dat dit bereik heel hoog is. En als je over de jaren heen kijkt, kun je zien of het bereik stijgt of daalt. Dat is belangrijke informatie.
Redenatie:
Redenatie:
De voorwaarde voor kwijtschelding is
GBTwente kijkt maar een paar maand
een inkomen op bijstandsniveau. Dus
terug. Als je in die 5 jaar één maand 5
CBS
als je 5 jaar op dat niveau zit, kom je in
euro boven bijstandsniveau uitkomt,
Het nadeel van de CBS rapporten over inkomen en schulden, is dat gegevens over
aanmerking voor Individuele
dan kom je al niet meer in aanmerking
een bepaald jaar pas 1 of 2 jaar later definitief worden. In deze evaluatie zijn de
inkomenstoeslag
voor Individuele Inkomenstoeslag. Het
meeste inkomenscijfers van 2024 voorlopige cijfers. Voor het berekenen van het
CBS geeft dan een zuiverder beeld van
bereik van 2025 stellen we 2024 = 2025.
de doelgroep.
CBS Armoedescan / CBS Laag en langdurig laag inkomen /
Bereik 2024: 64,0%
CBS Schuldenproblematiek in beeld
Bereik 2024: 31,8%
30
LITERATUUR
AFKORTINGEN
GBTwente, Belastingrapportage (2024)
BAT
Gemeente Enschede, Kadernota Rondkomen met je inkomen (2020)
DIVOSA Landelijke vereniging van leidinggevenden van gemeentelijke diensten op
Gemeente Enschede, Evaluatie kadernota Rondkomen met je inkomen (2024)
BudgetAdviesTeam (van Alifa) het terrein van werk, inkomen en zorg
Kinderombudsman, Opgroeien in onzekerheid (2025)
EWIO
Economie, werk, inkomen, onderwijs
NIBUD, Minima Effect Rapportage (2025)
FBNE
Fonds Bijzondere Noden Enschede
Rebel, Maatschappelijke meerwaarde collectieve zorgverzekering minima (2025)
GALA
Gezond & Actief Leven Akkoord
Vera Trinks, Kinderarmoedebeleid binnen de gemeente Enschede (2025), master
IIT
Individuele InkomensToeslag
thesis Bestuurskunde Universiteit Twente
JFSC
Jeugdfonds Sport & Cultuur
MER
Minima Effect Rapportage
NVVK
Nederlandse vereniging voor volkskrediet
ROZ
Regionaal orgaan zelfstandigen
VNG
Vereniging Nederlandse Gemeenten
WSM
Wettelijk sociaal minimum: bijstandsniveau of AOW
31
vroeg
Teksten Rondkomen met je inkomen Datum december 2025 Aan dit document kunnen geen rechten worden ontleend 32