Evaluatie SBE 2019-2022
Tekst van het document
EVALUATIE STIMULERINGSFONDS BINNENSTAD ENSCHEDE JUNI 2019 – NOVEMBER 2022
1
INHOUDSOPGAVE INLEIDING
3
1.DE SUBSIDIEREGELING
4
De inhoud van de subsidieregeling De aantrekkingskracht van de subsidieregeling Leidt de subsidieregeling tot de gewenste effecten? Subsidies en financiën
4 4 5 5
2.OVERZICHT VERLEENDE SUBSIDIEBEDRAGEN
7
AANBEVELINGEN
8
IN BEELD
9
De Heurne 4b – Jac Hensen Windbrugstraat 12 – Frank & Charlie Van Loenshof 5 – Jurgen Langezaal Wijkraad Binnenstad- Groenzitbanken Langestraat Planet Art – Sculpturen aan het stationsplein ISI Fotografie – Expositie Neem mij voor lief – zomer editie ISI Fotografie – Expositie Neem mij voor lief – winter editie Verfraaiing Stadsgravenstraat Concordia – Streetart Klokkenplas VHSE – Materialisering XXL terrassen
9 9 9 10 10 11 12 12 13 13 14
2
INLEIDING
We werken in Enschede al vele jaren consistent aan de verbetering van de aantrekkingskracht van onze binnenstad. De betrokkenheid van ondernemers en andere stakeholders wordt daarbij gestimuleerd via opeenvolgende subsidieregelingen. Sinds de zomer 2019 was dit de Subsidieregeling Stimuleringsfonds Binnenstad Enschede. Deze regeling is deels gericht op de fysieke uitstraling van de panden in onze binnenstad door een inzet op gevelverbetering. Het andere gedeelte van de regeling richt zich op de beleving van de binnenstad door een inzet op “spontane initiatieven”. Deze moeten het bruisende karakter van de binnenstad verhogen. Soms gaat het om initiatieven die de uitstraling van de openbare ruimte langjarig verbeteren, soms beogen de initiatieven gezamenlijke activiteiten te ondersteunen. Medio 2023 wordt een nieuwe verordening verwacht als uitwerking van het actieplan Binnenstad. Daarom is het goed nu een evaluatie te doen van de huidige regeling. De insteek van de regeling is dat een gemeentelijke bijdrage, investeringen van ondernemers aanjaagt. En deze investeringen dragen bij aan de aantrekkingskracht van de binnenstad. Een ander voordeel van een subsidieverstrekking is dat voorwaarden verbonden kunnen worden aan de uitvoering, waardoor de kwaliteit vergroot wordt.
Zie bijvoorbeeld ook de resultaten van het Actieprogramma Binnenstad, uit de periode 2002-20141 en verschillende evaluaties van het Actieprogramma Binnenstad uit 20132 en 20163. Het belang van de huidige subsidieregeling is door de grote gevolgen die Corona voor de economie van binnensteden heeft mogelijk nog groter dan dat van eerdere regelingen. Het is helder dat de regeling een impuls geeft aan de veerkracht van onze binnenstad. Daarnaast geldt dat ook los van Corona de vitaliteit en aantrekkingskracht van binnensteden door een veelheid van ontwikkelingen onder druk staat. De remedie daartegen is even eenvoudig als voor de hand liggend: blijven investeren in de vitaliteit en aantrekkingskracht, waar mogelijk met ondernemers, vastgoedeigenaren, andere partners en inwoners. En een van de belangrijkste factoren voor de aantrekkingskracht van een binnenstad is nou eenmaal het gevelbeeld, in een stedenbouwkundige term “de plint”. Het gaat met name om de kwaliteit van de gevels van winkelpanden, winkelstraten en rond pleinen.
De evaluatie van de subsidieregeling zit in zes samenhangende onderdelen: 1.
De inhoud van de subsidieregeling;
2.
De aantrekkingskracht van de regeling
3.
De gewenste effecten
4.
Subsidies en financiën: worden de budgetten volledig benut?
5.
De aanbevelingen: welke aanbevelingen volgen uit de evaluatie?
6.
De effecten in de praktijk: ter illustratie hebben we van een aantal gevelverbeteringen en andere initiatieven foto’s toegevoegd.
We behandelen deze onderdelen hierna. Onder het derde punt geven we ook een overzicht van alle gehonoreerde aanvragen.
1
https://www.enschede.nl/sites/default/files/resultaten-actieprogramma-binnenstad-in-beeld.pdf https://ris2.ibabs.eu/Agenda/Details/enschede/d6eda01b-7104-4196-a5c6-f8ae40de51be 3 https://ris2.ibabs.eu/Agenda/Details/enschede/f1b5cddc-9fdc-4978-b101-9a8a3a981361 2
3
1.DE SUBSIDIEREGELING DE INHOUD VAN DE SUBSIDIEREGELING DE AANTREKKINGSKRACHT VAN DE SUBSIDIEREGELING Aan het begin van de vorige collegeperiode is het Actieprogramma Binnenstad en de bijbehorende
In de beginperiode van de nieuwe regeling kwamen er
subsidieverordening omgevormd naar de
op het onderdeel “gevelverbetering” nauwelijks
Subsidieverordening Stimuleringsregeling Binnenstad
aanvragen binnen. Dat was reden om het deel van de
Enschede die vanaf juni 2019 in werking is.
regeling dat gericht was op gevelverbetering op drie punten aan te passen:
Hieronder de subsidieonderwerpen zoals verwoord in de •
Het percentage van de gemeentelijke bijdrage aan
subsidieregeling.
de verbetering werd verhoogd van 25% naar 40%;
Subsidie kan verstrekt worden voor een
•
Het maximale bedrag werd verhoogd van 12.500
van de volgende activiteiten;
euro naar 15.000 euro, inclusief een gestaffelde
a. Gevelverbetering in een van de door
regeling voor meerdere gevels naast elkaar tot een
het College aangewezen straten; b. Initiatieven welke plaatsvinden binnen
maximale bijdrage van 30.000 euro. •
Het gebied waarop de regeling betrekking had werd
de grenzen van het stadserf en leiden
verruimd naar het hele stadserf – eerder waren
tot een verhoogde aantrekkingskracht
alleen de Heurne, de Haverstraatpassage, het Van
en saamhorigheid van de binnenstad;
Loenshof en de Langestraat aangewezen.
c. Initiatieven welke zijn ingediend op grond van de Pilot Spontane
GEVELVERBETERING
Binnensteden of een opvolger daarvan
Vanaf het moment van de verruiming van de regeling
en welke cofinanciering vereisen
zijn zeven aanvragen gehonoreerd die gezamenlijk tot
vanuit het College, welke bijdragen
een bedrag van rond 110.000 euro oplopen
aan de doelstellingen in de zin van
(subsidiejaren 2020 en 2021). We mogen daaruit
artikel 3 van deze verordening.
concluderen dat de prikkel in de aangepaste regelgeving heeft gewerkt. De uitbreiding van de regelgeving naar
Voor de subsidieregeling is jaarlijks 125.000 euro
het hele stadserf is onderdeel van dat succes.
beschikbaar. Daarvan is 75.000 euro voor
Pandverbeteringen aan onder meer de Van Loenshof,
gevelverbeteringen en 50.000 euro voor andere
de Windbrugstraat en de stadsgravenstraat hebben het
initiatieven. Voor de andere initiatieven zijn er twee
straatbeeld in de binnenstad verbeterd.
mogelijkheden: (1) een subsidie van maximaal 50% van de kosten tot een maximum van 5.000 euro, of (2) een
Er zijn een punt van aandacht en dat is de afstemming
subsidie van maximaal 50% van de kosten voor
met de omgevingsvergunningprocedure. In de
initiatieven in het kader van de Pilot Spontane
verordening is vastgelegd dat de subsidie 8 weken voor
Binnensteden. Voor de Pilot Spontane Binnensteden
aanvang van de werkzaamheden moet worden
stelt de Provincie middelen beschikbaar. Het gaat om
aangevraagd. Dit kan echter pas als aan de voorwaarde
75% van de gemeentelijke subsidie. Waardoor de
van een verleende vergunning wordt voldaan.
gemeente per saldo 25% subsidieert. Hier geldt een
Ondernemers willen direct starten na ontvangst van de
maximum van 50.000 euro. Er komt dus maximaal
vergunning en dan niet nog wachten op de
12.500 euro per aanvraag uit het stimuleringsfonds.
subsidieaanvraag. Deze procedure moeten we onder de loep nemen.
4
ANDERE INITIATIEVEN
Aanvragen die voldoende kwaliteit hebben worden
Daarnaast zijn er elf andere aanvragen binnengekomen gehonoreerd; heeft een aanvraag onvoldoende kwaliteit, waarvan zeven in het kader van de Pilot Spontane
dan volgt een afwijzing. Dit is enkele keren
Binnensteden. Opgeteld gaat het om een bedrag van
voorgekomen. Ook wordt het subsidiebedrag, of een
rond de 100.000 euro in 2020 en 2021. Ongeveer
deel daarvan, teruggevorderd als de gevelverbetering
80.000 euro is ingezet voor de cofinanciering van de
niet overeenkomstig de aanvraag plaatsvindt.
Spontane Binnenstad. Als gevolg hiervan hebben we
Een deel van de andere initiatieven is gericht op
een multiplier gerealiseerd van 8. De totale investering
verfraaiing van het straatbeeld. Ook daar is sprake van
in die initiatieven bedraagt 640.000 euro. Het gaat
inhoudelijke begeleiding vanuit de gemeente
bijvoorbeeld om de ondersteuning van de “materialisatie
voorafgaand aan een definitieve aanvraag – dat is ook
van de XL-horeca-terrassen aan de Oude Markt”
omdat deze initiatieven vaak plaatsvinden in de in de
(bijdrage 23.000 euro op een totaalinvestering van
openbare ruimte van het stadserf, en daarvoor is de
185.000 euro) en de ondersteuning van de creatieve
gemeente verantwoordelijk. Tegelijk is het goed om te
broedplaats WARP aan het Stationsplein (bijdrage van
zien dat binnenstadbewoners, -ondernemers en andere -
18.000 euro op een totaalinvestering van 147.000 euro).
organisaties ook zelf mede-verantwoordelijkheid willen dragen voor de uitstraling van hun omgeving en daar
AMBTELIJKE INZET
ook financieel aan bij willen dragen.
Achter de aantrekkingskracht zit ook een gerichte communicatiestrategie – deels algemeen via de website
SUBSIDIES EN FINANCIËN
van de gemeente, maar deels ook via medewerkers die
Dit deel van de evaluatie gaat over de verleende
in de binnenstad werkzaam zijn en een projectleider die
subsidies en zaken waar we tegenaan lopen. In het
in gesprek gaat met ondernemers en anderen over
volgende hoofdstuk volgt een tabel met een overzicht
eerste gedachten over een initiatief. Vervolgens is er na
van alle gehonoreerde aanvragen over de afgelopen
een aanvraag vanzelfsprekend juridische kwaliteit nodig
twee jaar. Het overzicht laat zien dat er sprake is van
om van de aanvraag naar een subsidiebeschikking te
onderuitputting van het budget in 2020 – dat was ook
komen. Kortom: inzet van ambtelijke capaciteit,
reden om de subsidieregeling aan te passen. Aangezien
waaronder op het gebied van communicatie en makelen
het stimuleren van de binnenstad en het indienen van
en schakelen, juridische advisering, erfgoed,
subsidieaanvragen een meerjarig karakter heeft,
stedenbouw en projectleiderschap zijn noodzakelijke
hierdoor sterk kan fluctueren per jaar, en dus niet stabiel
voorwaarden om de aantrekkingskracht van de regeling
in jaargrenzen van een begrotingsjaar te vatten is, wordt
tot resultaat te brengen.
naar onze mening het beschikbare budget niet maximaal benut.
LEIDT DE SUBSIDIEREGELING TOT DE GEWENSTE EFFECTEN?
In 2020 was sprake van onderuitputting, terwijl in 2021
Het overgrote deel van de effectiviteit van de
door veel subsidieaanvragen en het vigerende
subsidieregeling zit in de voorbereiding en begeleiding
subsidieplafond de grens was bereikt voor gevel-
van initiatieven tot een definitieve aanvraag. Voor de
verbetering.
gevelverbetering is er nog de – vanuit de subsidieregeling verplichte – betrokkenheid van de
Een ander punt is dat een groot deel van het budget
stadsbouwmeester die grote toegevoegde waarde heeft
gaat naar initiatieven die via de Pilot Spontane
in de sturing op kwaliteit, liefst vanaf de eerste schets.
Binnensteden binnenkomen. Als aangegeven: dat heeft
5
een prachtig resultaat met een multiplier van 8. Maar: de Pilot Spontane Binnensteden is opgehouden te bestaan. Voor deze vaak wat grotere investeringen zijn binnen de huidige regeling geen mogelijkheden meer. Dat betekent dat in de nieuwe regeling meer financiële ruimte is voor andere initiatieven. In de nieuwe regeling zullen we dus op zoek moeten naar alternatieven voor de besteding van deze middelen.
Een laatste punt is dat de subsidies van 5.000 euro redelijk veel ambtelijk capaciteit kosten in verhouding tot het subsidiebedrag. Door subsidies direct vast te stellen hebben we een groot deel van de benodigde uren kunnen terugbrengen. Dit sluit aan op het gemeentelijk beleid voor subsidies tot 10.000 euro.
6
2.OVERZICHT VERLEENDE SUBSIDIEBEDRAGEN Gevelverbeteringen
Subsidie
De Heurne 4b (Jac Hensen)
€ 15.000
Windbrugstraat 12 (Frank & Charlie)
€ 15.000
Windbrugstraat 8 (garagedeuren)
€ 5.000
Haverstraatpassage 18 (Kaldi)
€ 15.000
Stadsgravenstraat 46-56 (Stolker)
€ 25.000
Van Loenshof 5 (Jurgen Langezaal)
€ 15.000
Noorderhagen 14 (Kook en Co) Kruising Walstraat en Zuiderhagen (realisatie buitenruimtes) Oude Markt 18/19 (Aspen Vallen/Beer Room) Totaal
Andere initiatieven
€ 13.848,88 € 20.000 € 9.289,20 € 133.138,08
Subsidie gemeente
Subsidie Pilot SB
€ 13.378,75
€ 53.515
€ 23.144
€ 92.575
€ 7.500
€ 30.000
Wijkraad Centrum (Groenzitbanken Langestraat)
€ 3.000
€ 12.000
Concordia (Streetart Klokkenplas)
€ 1.625
€ 6.500
€ 4.658,50
€ 14.907,20
€ 875
€ 3.500
WARP Technopolis (Knyfe) VHSE (XL-Terrassen Oude Markt) Planet Art (Stationsplein – Sculpturen, skate game en interactieve motor Jan Cremer)
Stichting lokale conceptontwikkeling (Ambachtshal Twente + internationale culinaire markt) ISI Fotografie (Foto & Gedicht expositie Langestraat) Zomer en Winterwonderland Stadsgravenstraat (muurschildering)
€ 1.925
Stadsgravenstraat (gedichtenroute)
€.3380,91
Bardot (sfeerverlichting binnentuin)
€ 3.809,25
Hanging Baskets Haverstraatpassage
956,25
Frank & Charlie (gevelbeplanting en bloembakken)
€ 1.497,78
Totaal
€ 65.750,44
7
AANBEVELINGEN We sluiten af met een aantal aanbevelingen: 1. Zet de huidige subsidieregeling voor het onderdeel gevelverbetering voort met een eventuele uitbreiding van het cofinancieringspercentage. 2. Verhoog zo mogelijk het beschikbare subsidiebudget voor gevelverbetering. Iedere gehonoreerde aanvraag leidt tot een hogere kwaliteit van ons stadserf, en er zijn nog voldoende gevels waarvoor een kwaliteitsimpuls meerwaarde heeft. 3. Stem de subsidieaanvraag beter af op de procedure voor de omgevingsvergunning zodat de doorlooptijd voor de ondernemer zo kort mogelijk is. 4. Zet ook de subsidieregeling voor het onderdeel “andere initiatieven” voort. Overweeg de maximale subsidie voor andere initiatieven te verhogen. Reden: door het wegvallen van de Pilot Spontane Binnensteden zijn alleen nog kleinere subsidies tot een maximum van 5.000 euro mogelijk. 5. Is er sprake van onderuitputting van het budget voor gevelverbetering of van het budget voor andere initiatieven? Een advies is om te overwegen om 1 subsidieplafond voor de gehele regeling vast te stellen en niet per onderdeel van de subsidieregeling. Daarbij moet je wel rekening houden met het risico dat een succesvol onderdeel van de subsidie een groot deel van het budget kan benutten en voor andere onderdelen minder beschikbaar is. 6. Maak een verbinding tussen het Actieplan Binnenstad en deze subsidieregeling
8
IN BEELD DE HEURNE 4B – JAC HENSEN
WINDBRUGSTRAAT 12 – FRANK & CHARLIE
9
VAN LOENSHOF 5 – JURGEN LANGEZAAL
WIJKRAAD BINNENSTADGROENZITBANKEN LANGESTRAAT
10
PLANET ART – SCULPTUREN AAN HET STATIONSPLEIN
11
ISI FOTOGRAFIE – EXPOSITIE NEEM MIJ VOOR LIEF – ZOMER EDITIE
ISI FOTOGRAFIE – EXPOSITIE NEEM MIJ VOOR LIEF – WINTER EDITIE
12
VERFRAAIING STADSGRAVENSTRAAT
CONCORDIA – STREETART KLOKKENPLAS
13
VHSE – MATERIALISERING XXL TERRASSEN
14