ENS Gemeentebegroting 2027-2030
Tekst van het document
Het doel is het verwerken van afvalstromen op een efficiënte en milieuvriendelijke wijze en het terugwinnen van grondstoffen en energie. Programma(’s) | Leefomgeving Organisatievorm, | BV, Enschede bezit 33,84% van de aandelen die in handen zijn van 11 Twentse stemverhouding | gemeenten. Financiële positie | De financiële positie is solide. Twence voldoet aan de gestelde solvabiliteitseisen. Bijdrage in 2027 | 1,695 miljoen euro begroot dividend, 15,211 miljoen euro aandelenkapitaal, inkoop 10,037 miljoen euro inkoop (inclusief de communale samenwerking met Munster) Financiën (x 1.000 euro) | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Eigen vermogen | 173.797 | - | - Vreemd vermogen | 105.376 | - | - Resultaat | 15.096 | - | - PPS Cromhoff B.V. In 2027 ligt de focus op de verdere ontwikkeling en realisatie van het gebied, waaronder de voortgang van woningbouw en inrichting van de openbare ruimte. Naam verbonden partij | PPS Cromhoff B.V. Doel en openbaar belang | PPS Cromhoff B.V. is opgericht voor de gebiedsontwikkeling van Cromhoff. Het doel is het realiseren van een kwalitatieve woon- en leefomgeving en het stimuleren van stedelijke ontwikkeling. Programma(’s) | Stedelijke ontwikkeling Organisatievorm, | BV, 50% aandelen in bezit van gemeente, andere 50% eigendom van Cromhoffpark stemverhouding | B.V.
waarin 2 marktpartijen (BPD Ontwikkeling en Koopmans Projecten) samenwerken. Financiële positie | De BV is onlangs opgericht. Daarom is het inzicht in de financiële positie op dit moment beperkt. Bijdrage in 2027 | 5,027 miljoen euro agio storting, 60 euro aandelenkapitaal, 4,25 miljoen euro ingebracht subsidie Woningbouwimpuls, 2,375 miljoen euro inbreng subsidie provincie Financiën (x 1.000 euro) | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Eigen vermogen | - | n.n.b. | n.n.b. Vreemd vermogen | - | n.n.b. | n.n.b. Resultaat | - | n.n.b. | n.n.b. Bank Nederlandse Gemeenten In 2027 blijft de focus op betaalbare financiering voor publieke investeringen en het aanbieden van een stabiel systeem voor betalingsverkeer voor de klanten. Naam verbonden partij | Bank Nederlandse Gemeenten Doel en openbaar belang | De Bank Nederlandse Gemeenten verzorgt financiering en bancaire dienstverlening voor decentrale overheden en instellingen in de publieke sector. Het doel is het bieden van betrouwbare en betaalbare financiering ter ondersteuning van publieke investeringen. Programma(’s) | Dienstverlening, Bestuur & Organisatie Organisatievorm, | NV, het Rijk bezit 50% van de aandelen. De overige 50% is in bezit van 11 provincies, stemverhouding | 1 hoogheemraadschap en 416 gemeenten. Het stemrecht van Enschede bedraagt 0,36%.
Financiële positie | De financiële positie van BNG is zeer solide. Bijdrage in 2027 | 275.000 euro begroot dividend, 454.558 euro aandelenkapitaal, ongeveer 40.000 euro inkoop bancaire dienstverlening Financiën (x 1.000 euro) | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 blz. 112 (van 163) Eigen vermogen | 4.554.000 | - | - Vreemd vermogen | 110.701.000 | - | - Resultaat | 172.000 | - | - Enexis In 2027 ligt de focus op het versterken en uitbreiden van de energie | -infrastructuur, het faciliteren van de energietransitie en het oplossen van netcongestie. Naam verbonden partij | Enexis Doel en openbaar belang | Enexis is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de regionale energienetwerken. Het doel is het waarborgen van een betrouwbare, veilige en duurzame energievoorziening voor inwoners en bedrijven. Programma(’s) | Stedelijke ontwikkeling Organisatievorm, | NV, 5 provinciale en 86 gemeentelijke aandeelhouders. Het stemrecht van Enschede stemverhouding | bedraagt 0,14%. Financiële positie | De financiële positie van Enexis is solide maar staat wel onder druk door de omvangrijke investeringen die moeten worden gedaan en de daarvoor benodigde financiering.
Bijdrage in 2027 | 27.000 euro aandelenbelang Financiën (x 1.000 euro) | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Eigen vermogen | 5.811.000 | - | - Vreemd vermogen | 7.627.000 | - | - Resultaat | 400.000 | - | - Dimpact We bouwen in Dimpact-verband in 2027 verder aan het interactieve en veilige dienstverleningsplatform (PodiumD) dat het huidige zaaksysteem (E-suite) vervangt. Parallel daaraan gaan we met behulp van PodiumD gemeentebreed zaakgericht werken invoeren zodat i | nwoners en ondernemers van alle processen met de gemeente die zaakgericht worden vormgegeven, zelf de voortgang inzien en het e.e.a. regelen. Naam verbonden partij | Dimpact Doel en openbaar belang | Dimpact is een coöperatie van gemeenten die gezamenlijk digitale dienstverlening en ICT-oplossingen ontwikkelen en beheren. Het doel is het verbeteren van de digitale dienstverlening aan inwoners en het efficiënt inzetten van IT | -middelen. Programma(‘s) | Dienstverlening, Bestuur & organisatie Organisatievorm, | CO, 45 gemeenten zijn lid. Alle leden hebben een gelijke stem in de algemene stemverhouding | ledenvergadering. Financiële positie | Na toevoeging van het resultaat over 2026 en 2027 voldoet Dimpact | per eind 2027 over voldoende weerstandsvermogen en is de ratio hoger dan 1,0. Bijdrage in 2027 | 1,789 miljoen euro bijdrage.
Financiën (x 1.000 euro) | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Eigen vermogen | 880 | 1.531 | 2.177 Vreemd vermogen | 6.134 | n.n.b. | n.n.b. Resultaat | 177 | 650 | 646 Euregio In 2027 blijft de focus op de grensoverschrijdende samenwerking mett name op het gebied van economie, arbeidsmarkt, duurzame ruimtelijke ontwikkeling en maatschappelijke ontwikkeling. Naam verbonden partij | Euregio Doel en openbaar belang | Euregio bevordert de grensoverschrijdende samenwerking tussen Nederlandse en Duitse gemeenten op het gebied van economie, mobiliteit en leefomgeving. Het doel is het versterken van de regionale ontwikkeling en het benutten van kansen over de grens. Programma(‘s) | Economie & Werk blz. 113 (van 163) Organisatievorm, | OV, 98 Duitse gemeenten en 25 Nederlandse gemeenten en een 5 waterschappen. stemverhouding Financiële positie | De financiële positie van Euregio is pirma. Bijdrage in 2027 | Ongeveer 47.000 euro bijdrage Financiën (x 1.000 euro) | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Eigen vermogen | 2.540 | 2.669 | n.n.b. Vreemd vermogen | 55.257 | - | n.n.b. Resultaat | 137 | 58 | n.n.b. Twente Board In 2027 ligt de focus op de evaluatie van de huidige agenda voor Twente die dat jaar afloopt en de op te stellen nieuwe investeringsagenda.
Daarnaast wordt er samen met het rijk verder gewerkt aan de uitvoering van de regiodeals en stellen vanuit het natio | nale programma vitale regio’s een uitvoeringsplan op. Verder voert de Twenteboard actief de regie op de lobby waar het gaat over versterking van de sociaal economisch structuurversterking Naam verbonden partij | Twente Board Doel en openbaar belang | De Twente Board richt zich op het versterken van de regionale economie, innovatie en brede welvaart in Twente. Het doel is het bevorderen van economische groei, werkgelegenheid en samenwerking tussen overheid, onderwijs en bedrijfsleven. Daarnaast is zij verantwoordelijk voor de lobby die hieraan moet bijdragen Programma(‘s) | Economie & Werk, Dienstverlening, Bestuur & Organisatie Organisatievorm, | ST, de 14 Twentse gemeenten nemen deel. Het bestuur van de stichting bestaat uit stemverhouding | minimaal tien (10) en maximaal elf (11) Enschede heeft permanent zitting in de Twenteboard Er wordt gewerkt met volstrekte meerderheid van de uitgebrachte stemmen. De voorzitter van het bestuur heeft recht op het uitbrengen van één stem in het bestuur. De andere bestuurders hebben ieder het rech | t op het uitbrengen van twee stemmen in het bestuur. Financiële positie | De financiële positie is stabiel en gebaseerd op structurele bijdragen van de veertien Twentse gemeenten en de provincie Overijssel.
Daarnaast is er voor de investeringen aanzienlijke multiplier gerealiseerd. Daarin investeren ook de andere partners in de Twenteboard, bedrijfsleven en onderwijsinstellingen. Bijdrage in 2027 | 1,877 miljoen euro bijdrage, 350.000 euro bijdrage National Programma Vitale Regio’s die via gemeentefonds wordt ontvangen. Financiën (x 1.000 euro) | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Eigen vermogen | 35 | n.n.b. | n.n.b. Vreemd vermogen | 11.780 | n.n.b. | n.n.b. Resultaat | -/- 1 | n.n.b. | n.n.b. Gebiedsorganisatie Kennispark In 2027 ligt de focus op het inrichten van de nieuwe organisatie | - en governancestructuur en het voortzetten van het versterken van het innovatieklimaat, het aantrekken van nieuwe bedrijven en het verder ontwikkelen van het gebied als vestigingslocatie. Naam verbonden partij | Gebiedsorganisatie Kennispark Doel en openbaar belang | De Stichting Gebiedsorganisatie Kennispark richt zich op de ontwikkeling en versterking van het Kennispark als innovatielocatie. Het doel is het stimuleren van samenwerking tussen onderwijs, bedrijfsleven en overheid en het bevorderen van innovatie en economische groei.
Programma(‘s) | Economie & Werk, Stedelijke Ontwikkeling Organisatievorm, | ST, deelnemers zijn gemeente Enschede, Universiteit Twente, ondernemersvereniging stemverhouding | Kennispark Financiële positie | De financiële positie is nog prima, maar er is ingeteerd op het eigen vermogen om de begroting sluitend te krijgen. Bijdrage in 2027 | Ruim 169.000 euro bijdrage. Financiën (x 1.000 euro) | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Eigen vermogen | 141 | n.n.b. | n.n.b. Vreemd vermogen | 283 | n.n.b. | n.n.b. blz. 114 (van 163) Resultaat | -/- 64 | -/- 40 | n.n.b. VVE Hermandad In 2027 ligt de focus op regulier onderhoud en beheer van het gebouw, conform de afspraken binnen de VvE. Naam verbonden partij | VVE Hermandad Doel en openbaar belang | De VvE Hermandad is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van een gedeeld vastgoedobject waarin de gemeente een belang heeft. Het doel is het waarborgen van een goed functionerend en onderhouden gebouw. Programma(‘s) | Stedelijke Ontwikkeling Organisatievorm, | VVE, samen met vastgoedfonds. stemverhouding Financiële positie | De financiële positie is op orde.
Bijdrage in 2027 | Circa 11.000 euro bijdrage Financiën (x 1.000 euro) | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Eigen vermogen | 59 | - | - Vreemd vermogen | 1 | - | - Resultaat | 13 | - | - VVE Winkelcentrum Irenepromenade In 2027 ligt de focus op regulier onderhoud en beheer van het winkelcentrum, conform de afspraken binnen de VvE. Naam verbonden partij | VVE Winkelcentrum Irenepromenade Doel en openbaar belang | De VvE Winkelcentrum Irenepromenade verzorgt het beheer en onderhoud van het winkelcentrum en de gezamenlijke voorzieningen. Het doel is het waarborgen van een functionele en aantrekkelijk verblijfsomgeving voor bezoekers en ondernemers | . Programma(‘s) | Stedelijke Ontwikkeling Organisatievorm, | VVE, samen met vastgoedfonds. stemverhouding Financiële positie | De financiële positie is op orde. Bijdrage in 2027 | Circa 22.000 euro bijdrage Financiën (x 1.000 euro) | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Eigen vermogen | 14 | - | - Vreemd vermogen | -/- 12 | - | - Resultaat | 8 | - | - blz. 115 (van 163) blz. 116 (van 163) 5.7. Grondbeleid De paragraaf grondbeleid geeft inzicht in hoe de gemeente via het grondbedrijf bijdraagt aan de ruimtelijke ontwikkeling van de stad en welke financiële gevolgen en risico’s daarmee samenhangen.
Grondbeleid is een belangrijk instrument om opgaven zoals woningbouw, bedrijventerreinen en gebiedsontwikkeling te realiseren. Tegelijk brengt dit investeringen en financiële risico’s met zich mee die van invloed zijn op de financiële positie van de gemeente. Voor de raad is deze paragraaf van belang omdat zij zicht geeft op de mate waarin het grondbeleid bijdraagt aan de ambities van de stad en welke risico’s daarmee gepaard gaan. De paragraaf ondersteunt de raad bij het beoordelen of de inzet van het grondbedrijf in balans is met de financiële draagkracht en of bijsturing nodig is. De verdieping en detailinformatie zijn opgenomen in het Meerjaren Perspectief Grondbedrijf (MPG). Ruimtelijke opgaven De gemeente Enschede staat de komende jaren voor een omvangrijke ruimtelijke opgave, met name op het gebied van woningbouw, economische ontwikkeling en versterking van de leefomgeving. Grondbeleid vormt hierbij een belangrijk instrument om deze opgaven te realiseren. Het is geen doel op zich, maar een middel om gemeentelijke ambities uit de omgevingsvisie en programma’s mogelijk te maken. De woningbouwopgave is daarbij leidend. De gemeente zet in op zowel binnenstedelijke verdichting als uitbreiding op uitleglocaties. Daarnaast wordt geïnvesteerd in bedrijventerreinen, voorzieningen en de kwaliteit van de openbare ruimte.
Deze opgaven vragen om een gerichte inzet van grondbeleid, waarbij keuzes worden gemaakt over de mate van regie, investering en risicobereidheid. Inzet grondbeleid: situationele aanpak Enschede hanteert situationeel grondbeleid. Dit betekent dat per ontwikkeling een afweging wordt gemaakt tussen actief grondbeleid, faciliterend grondbeleid en samenwerking met marktpartijen. Deze keuze wordt bepaald op basis van factoren zoals maatschappelijke urgentie, gewenste invloed, financiële haalbaarheid en risicobereidheid. In de praktijk betekent dit dat de gemeente per gebied en opgave bewust kiest welke rol nodig is om de beoogde ontwikkeling te realiseren. In de afgelopen jaren is daarbij vaker gekozen voor een actievere rol, met name waar de woningbouwopgave en stedelijke ontwikkeling daarom vragen. Actief grondbeleid biedt meer sturingsmogelijkheden, maar brengt ook hogere financiële risico’s met zich mee, terwijl faciliterend beleid deze risico’s beperkt maar minder directe invloed biedt. Via de Strategische Investeringsagenda wordt richting gegeven aan prioritaire gebiedsontwikkelingen en wordt het mogelijk om ook minder rendabele, maar maatschappelijk gewenste projecten te realiseren. Stand van zaken grondexploitaties De portefeuille van het grondbedrijf in Enschede staat in toenemende mate onder druk door een afnemend aanbod aan bouwgrond.
In de afgelopen jaren is relatief veel grond verkocht, terwijl slechts beperkt nieuwe grondexploitaties zijn geopend. Tegelijkertijd wordt de komende jaren een aantal bestaande projecten afgerond. Hierdoor dreigt op termijn een tekort aan uitgeefbare bouwgrond, terwijl de vraag met name naar woningen en bedrijventerreinen onverminderd hoog is. Dit maakt het noodzakelijk om tijdig nieuwe projecten op te starten en actief te sturen op de ontwikkeling van de grondportefeuille. Binnen het MPG 2026 is voor de periode 2026–2033 uitgifte van grond voor circa 1.150 woningen geprogrammeerd, met een zwaartepunt in de periode tot en met 2027 (circa 240 woningen per jaar). De productie is sterk geconcentreerd in enkele grote projecten, zoals Eschmarkerveld en blz. 117 (van 163) Centrumkwadraat. Dit betreft enkel woningbouw vanuit projecten in het MPG, daarnaast worden er ook woningen buiten het MPG om gerealiseerd. Voor bedrijventerreinen geldt een vergelijkbaar beeld: het beschikbare aanbod bedraagt circa 14 hectare en droogt snel op, terwijl de vraag groot blijft. Dit zet druk op de economische ontwikkeling en vraagt om uitbreiding van het aanbod, onder andere via nieuwe locaties die momenteel in voorbereiding zijn. De invulling van deze opgave vraagt om gerichte inzet van het grondbeleid en prioritering binnen de Strategische Investeringsagenda.
Met het beschikbare verwervingskrediet en de inzet van rijks - en provinciale middelen wordt ingezet op het opstarten van nieuwe grondexploitaties en het versnellen van gebiedsontwikkelingen. Tegelijkertijd betekent dit dat een groter deel van de portefeuille bestaat uit projecten met een onrendabele top, waardoor de financiële positie en het risicoprofiel van het grondbedrijf nadrukkelijk onderdeel zijn van de bestuurlijke afweging. Financiële positie grondbedrijf De financiële positie van het grondbedrijf wordt in belangrijke mate bepaald door de omvang van de portefeuille en de verhouding tussen risico’s en beschikbare reserves. Ultimo 2025 bedraagt de Reserve Grondbedrijf circa € 38,0 mln. Daartegenover staat een benodigde weerstandscapaciteit van circa € 18,0 mln op basis van de actuele risicoanalyse. Dit resulteert in een solide grondbedrijfratio van circa 2,1, wat betekent dat het grondbedrijf in staat is om de geïdentificeerde risico’s zelfstandig op te vangen. Tegelijk neemt de benodigde weerstandscapaciteit toe, onder meer door nieuwe projecten en actualisaties van risico’s, waardoor het verschil tussen beschikbare en benodigde capaciteit onder druk kan komen te staan. De financiële positie staat daarnaast onder invloed van de samenstelling van de portefeuille.
Per saldo is sprake van een negatief resultaat op de grondexploitaties, waarbij verlieslatende projecten een groter beslag leggen op de reserve dan winstgevende projecten op middellange termijn opleveren. Tegelijk worden via de Strategische Investeringsagenda en externe bijdragen (circa € 84 mln aan rijks- en provinciale middelen) nieuwe projecten mogelijk gemaakt die zonder aanvullende dekking niet uitvoerbaar zouden zijn. Dit zorgt voor een verschuiving naar een portefeuille met meer maatschappelijke, maar financieel minder rendabele projecten. Dit vraagt blijvende aandacht voor de balans tussen ambitie, investeringsniveau en het structureel op peil houden van het risicodragend vermogen. Risico’s en beheersing Grondbeleid brengt inherent financiële risico’s met zich mee, onder andere door onzekerheden in marktomstandigheden, kostenontwikkeling, baten en planning. Deze risico’s worden systematisch in beeld gebracht en vertaald naar een benodigde weerstandscapaciteit. De belangrijkste risico’s betreffen: • marktontwikkelingen (prijsontwikkeling, vraag naar woningen en bedrijventerreinen); • kostenstijgingen (bouwkosten, rentelasten); • vertraging in projecten (fasering en realisatie); • onzekerheden in baten en businesscases. De gemeente hanteert daarbij het uitgangspunt dat het grondbedrijf haar risico’s zelfstandig moet kunnen dragen.
De ratio van het grondbedrijf (beschikbare versus benodigde weerstandscapaciteit) is hierbij een belangrijke indicator voor de financiële robuustheid. 5.8 Openbaarheid De Wet open overheid (Woo) geeft inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties recht op toegang tot publieke informatie. Daarnaast verplicht de wet overheden om steeds meer informatie actief openbaar te maken. Transparantie draagt bij aan vertrouwen in het openbaar bestuur en ondersteunt de democratische controle op het handelen van de overheid. Deze paragraaf geeft inzicht in de wijze waarop de gemeente uitvoering geeft aan de Woo | , hoe wordt gewerkt aan een transparante overheid en welke ontwikkelingen en risico's daarbij spelen. Daarbij gaat het zowel om het actief openbaar maken van informatie, de afhandeling van Woo | -verzoeken als de kwaliteit van de gemeentelijke informatiehuishouding. Visie en streven De gemeente Enschede werkt aan een open, transparante en toegankelijke overheid. De aandacht verschuift verder van programmatische implementatie naar structurele borging binnen de lijnorganisatie. Daarmee versterken we de transparantie van de gemeente, de | kwaliteit van de informatiehuishouding en onze dienstverlening en de toegankelijkheid van overheidsinformatie voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners.
Transparantie zien wij als een randvoorwaarde voor vertrouwen en een gelijkwaardige informatiepositie tussen overheid en samenleving. Passief openbaar maken op verzoek Woo-verzoeken vragen meer dan ooit om een zorgvuldige en tijdige afhandeling. De praktijk laat zien dat zowel het aantal Woo verzoeken als de complexiteit van verzoeken blijft stijgen. Tabel 1 geeft inzage in het aantal binnengekomen Woo-verzoeken van 2025 tot augustus 2026. Deze stijging in af te handelen verzoeken drukt op de uitvoeringscapaciteit van de organisatie. Het proces passieve Woo | is in 2025 overgedragen aan de lijnorganisatie en wordt in 2026 herzien vastgesteld. Hierin staan procesoptimalisatie, uniforme werkwijzen, kennisontwikkeling, monitoring en centrale ondersteuning centraal. Enschede Ingediend in 2025 | Aantal verzoeken Ingediende verzoeken om informatie | 107 Aantal Woo-verzoeken | 67 Nog niet afgehandeld uit 2025 | 28 Afgedaan als Woo-verzoek | 39 (want 28 in behandeling) Wel afgedaan als Woo-verzoek, maar niet openbaren | 2 om wettelijke reden Tijdens de behandeling van het Woo-verzoek in | 24 overleg met de verzoeker omgezet naar informatieverzoek Bij binnenkomst of tijdens behandeling als AVG- | 4 verzoek gekwalificeerd, niet meegenomen in totaal ingediende Woo-verzoeken Buiten behandeling gesteld, niet inhoudelijk | 1 behandeld, bijv.
door ontbreken vormvereisten Zienswijze gevraagd aan ons als gemeente Enschede | 4 (als derde-belanghebbende) door andere overheidsorganen Formele ingebrekestelling wegens niet tijdig beslissen | Niet bekend Ingediend in 2026 (tot en met 31 augustus 2026) | Aantal verzoeken Ingediende verzoeken om informatie | 79 Verzoeken ingetrokken | 9 Aantal Woo-verzoeken | 42 blz. 118 (van 163) blz. 119 (van 163) Nog in behandeling 14 Afgedaan als Woo-verzoek 28 Wel afgedaan als Woo-verzoek, maar niet openbaren om wettelijke reden 1 Tijdens behandeling van het Woo-verzoek in overleg met de verzoeker omgezet naar informaieverzoek 21 Bij binnenkomst of tijdens behandeling als AVG- verzoek gekwalificeerd, niet meegenomen in totaal ingediende Woo-verzoeken 2 Buiten behandeling gesteld, niet inhoudelijk behandeld, bijv. door ontbreken vormvereisten 3 Zienswijze gevraagd aan ons als gemeente Enschede (als derde-belanghebbende) door andere overheidsorganen 5 Formele ingebrekestelling wegens niet tijdig beslissen Niet bekend Tabel 1: Aantal Woo-verzoeken Enschede in 2025 tot augustus 2026 Actief openbaar maken uit eigen beweging De prioriteit binnen het programma Woo ligt nadrukkelijker bij actieve openbaarmaking. We werken verder aan het openbaar maken van de wettelijk aangewezen informatie categorieën.
Enschede sluit daarbij aan op trances voortkomend uit de landelijke gefaseerde invoering voor actieve openbaarmaking. Er worden pilots uitgevoerd met onder meer focus op de informatiecategorie ‘adviezen’. In 2027 worden de ervaringen uit de pilots benut om de verdere inrichting van actieve openbaarmaking vorm te geven. Op basis van de opgedane inzichten wordt bepaald o p welke wijze en in welke volgorde de implementatie binnen de organisatie wordt voortgezet. We geven daarnaast invulling aan de inspanningsverplichting voor openbaarmaking met zogenaamde hotspots, in eerste instantie via een pilot. Er worden werkinstructies doorontwikkeld en organisatiebreed ingevoerd in een breder Woo-implementatietraject. Tegelijkertijd wordt geïnvesteerd in hulpmiddelen die het publiceren, beheren, zoeken en terugvinden van informatie ondersteunen. Informatiehuishouding Een goede informatiehuishouding is een noodzakelijke voorwaarde voor succesvolle opvolging van de Woo. Samen met Informatiebeheer vertalen we informatiebeheerplannen naar concrete verbeteracties in Woo-plannen per afdeling. Daarbij besteden we aandacht aan archivering, dossiervorming, e -mail- en chatberichten, informatiebeheer binnen beleidsprocessen en het borgen van Woo -eisen in informatiesystemen. Ook wordt gewerkt aan structurele monitoring en toezicht, zodat verbeteringen duurzaam worden verankerd.
Financiën De uitvoering van de Woo vindt plaats binnen het beschikbare Woo-budget. De inzet van middelen verschuift steeds meer naar actieve openbaarmaking, implementatie binnen de lijnorganisatie en de ondersteuning die daarvoor nodig is. 5.9. Investeringen In het hoofdstuk Financiële hoofdlijnen (3.2) is op hoofdlijnen inzicht gegeven in de omvang en ontwikkeling van de gemeentelijke investeringen. Daaruit blijkt dat de gemeente de komende jaren substantieel blijft investeren in onder meer woningbouw, mobiliteit, openbare ruimte, voorzieningen en gemeentelijk vastgoed. Deze paragraaf verdiept dit beeld door inzicht te geven in de investeringsprojecten die bijdragen aan dit investeringsvolume. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen lopende investeringen waarvoor de raad reeds krediet heeft verstrekt en nieuwe investeringen waarvoor in deze begroting of op een later moment autorisatie wordt gevraagd. Zo ontstaat inzicht in welke investeringskredieten reeds zijn geautoriseerd en welke nieuwe investeringen de komende periode worden voorzien. Voordat een investering kan worden uitgevoerd, moet de raad hiervoor een investeringskrediet beschikbaar stellen. Dit gebeurt via de begroting of via een afzonderlijk kredietvoorstel. Daarbij wordt altijd inzicht gegeven in de financiële gevolgen van de in | vestering en de wijze waarop deze wordt gedekt.
Lopende investeringen Onderstaande tabel toont de lopende investeringen waarvoor door de raad reeds kredieten zijn verleend. In de tabel worden investeringen ingedeeld naar: • Economisch nut: investeringen in activa die verhandelbaar zijn (er is een markt voor) en/of als ze kunnen bijdragen aan het genereren van middelen. Het gaat bijvoorbeeld om scholen of welzijnsaccommodaties maar ook om gemeentelijke riolering omdat daarvoor een heffing in rekening kan worden gebracht. • Maatschappelijk nut: Investeren in activa die geen inkomsten generen en duidelijk een publieke taak vervullen. Het betreft investeringen in bijvoorbeeld wegen, fietspaden, water en groenvoorzieningen. De kolom verwachte uitgaven per eind 2026 geeft aan hoeveel naar verwachting tot eind 2025 is uitgegeven op de verstrekte kredieten.
Lopende kredieten - Autorisatie door raad reeds | Verwachte uitgaven verleend (x 1.000 euro) Categorie | Totaal | t/m | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 investeringen | krediet | 2026 Economisch nut Kennispark/regiodeal: - | Strategisch | 8.733 | 351 | 7.166 | 1.216 Parkeergebouw/Institutenweg - Slimme verbinding | Vervanging + | 898 | 750 | 50 Kop Boulevard | Strategisch | 15.737 | 6.634 | 2.276 | 2.276 | 2.276 | 2.276 Project Varvik-Diekman | Vervanging + | 3.049 | 1.549 | 500 | 500 | 500 Centrumkwadraat: Fase 1 en aanvullend krediet | Strategisch | 6.989 | 2.665 | 100 | 300 | 3.128 Parkeergarage en | Strategisch | 1.116 | 876 | 240 fietsenstalling Parkeerbeheer | Vervanging | 4.743 | 3.367 | 1.375 Maatschappelijk nut Mobiliteitsplan/visie | Strategisch | 113.139 | 36.604 | 11.404 | 17.322 | 17.322 | 15.515 Beheer wegen | Vervanging | 9.900 | 7.441 | 2.475 | 2.475 | 2.475 | 2.475 Openbare verlichting | Vervanging+ | 1.300 | 1.300 Totaal Stedelijke | 165.603 | 61.537 | 25.586 | 24.089 | 25.701 | 20.265 ontwikkeling blz.
120 (van 163) Economisch nut DCW investeringsfondsen | Vervanging | 300 | 300 Spaakmachine Beschut | Vervanging | 200 | 200 werken Investering niet-gebouw | Investering | 600 | 600 gebonden kosten Stadskas | organisatie Totaal Economie & Werk | 1.100 | 300 | 200 | 600 Economisch nut Water- en klimaatadaptatie | Vervanging | 77.649 | 58.622 | 36.728 | 25.262 | 17.856 | 30.064 Maatschappelijk nut Groenambitieplan | Vervanging + | 2.800 | 821 | 990 | 989 Totaal Leefomgeving | 80.449 | 59.443 | 37.718 | 26.251 | 17.856 | 30.064 Economisch nut Multifunctionele | Vervanging + | 2.307 | 1.329 | 979 Sportaccommodaties Stadskas | Vervanging + | 13.750 | 300 | 7.000 | 6.450 Warenhuis - | Strategisch | 1.740 | 940 | 800 voorbereidingskrediet Nieuwbouw zwembad | Vervanging + | 32.650 | 30.900 | 1.250 | 500 Huisvesting & services | Vervanging | 2.586 | 1.789 | 267 vervanging Huisvesting & services | Vervanging | 300 | 200 | 100 raamkrediet Vastgoedbedrijf raamkrediet | Vervanging | 2.200 | 1.725 | 425 Vastgoedbedrijf wettelijk en | Vervanging | 2.250 | 2.025 | 225 duurzaam Vastgoedbedrijf | Vervanging + | 20.374 | 15.443 | 3.000 duurzaamheid Onderwijshuisvesting | Strategisch | 52.630 | 47.336 | 5.294 Onderwijshuisvesting | Vervanging | 115.600 | 1.600 | 39.997 | 43.786 | 22.722 | 7.495 vervanging Totaal Samenleven & | 253.400 | 109.521 | 59.336 | 59.336 | 22.722 | 7.495 Voorzieningen
Economisch nut ICT-meerjarenplan | Vervanging | 700 | 700 Totaal Dienstverlening, | 700 | 700 | 0 | 0 | 0 | 0 Bestuur & Organisatie Totaal investeringen - | 374.113 | 185.335 | 107.971 | 80.889 | 46.482 | 39.835 economisch nut Totaal investeringen - | 127.139 | 46.165 | 14.869 | 20.786 | 19.797 | 17.990 maatschappelijk nut blz. 121 (van 163) blz. 122 (van 163) Toelichting: • Kennispark / Regiodeal o Parkeergebouw: Deze investering draagt bij aan de verdere ontwikkeling van het Kennispark als aantrekkelijke werk-, leer- en innovatielocatie. Het project omvat de realisatie van een parkeergebouw. In maart 2025 heeft de raad het krediet opgehoogd voor het parkeergebouw als gevolg van hogere bouwkosten en toevoeging commerciële plint. Daarnaast is de ontwikkeling los gekoppeld van het bedrijfsgebouw aan de Hengelosestraat en is deze gekoppeld aan de ontwikkeling van het woongebouw aan de Hengelosestraat door Domijn en de herinrichting van de Institutenweg tot een groener verblijfs- en ontmoetingsgebied. o Slimme verbinding: Het krediet is voor het realiseren van een verbinding tussen de UT en het B&S park op het Kennispark. Het budget is opgehoogd met 147.000 euro en wordt volledig gedekt uit extra bijdrage uit regiodeal green deal conform bestedingsplan bij collegevoorstel van juni 2023. Bij de begroting 2026-2029 en verlenging van de looptijd tot 2027 aangevraagd.
• Kop Boulevard: De investering is gericht op de verdere ontwikkeling van het gebied rond de Kop Boulevard. Het college van B&W heeft eind 2022 besloten tot het stopzetten van de onderhandelingen met de ontwikkelaar en het ontbinden van de samenwerkingsovereenkomst. Op dit moment wordt er gewerkt aan de uitwerking van de vastgestelde gebiedsvisie voor het gebied rondom de Kop Boulevard. De uitvoering van de herinrichting van de openbare ruimte wordt afgestemd met de planning van de vastgoedontwikkeling van deelplan De Kop B & C. • Project Varvik-Diekman: Woningcorporatie Domijn en de gemeente Enschede vernieuwen de wijk Varvik-Diekman. De woningen die er nu staan worden gesloopt en daar komen nieuwe, duurzame woningen voor terug. Ook wordt het riool vervangen en de openbare ruimte opnieuw ingericht. De met Domijn overeengekomen bijdrage zal in de komende jaren worden ontvangen en uitgegeven door de gemeente Enschede. We voorzien twee jaar vertraging, voornamelijk veroorzaakt door de uitloop in de aanleg van kabels en leidingen door de nutspartijen. • Centrumkwadraat o Fase 1 en aanvullend krediet: In de zomernota 2021 heeft de raad een krediet beschikbaar gesteld van 6,3 miljoen euro voor de openbare ruimte Centrumkwadraat.
Dit krediet is beschikbaar voor het ontwerpen en realiseren van de Stationspleingarage en omliggende openbare ruimte, de openbare ruimte voor het Stationsplein, de Deurningerstraat, de Wenninkgaarde en de Brandweerlocatie. Bij de gemeentebegroting 2025 is de looptijd van dit krediet verlengd tot en met 2031. o Parkeergarage en fietsenstalling: Onderdeel van deze investering is het krediet dat in 2024 door de raad beschikbaar is gesteld om de haalbaarheid an een nieuwe ondergrondse parkeergarage en een fietsenstalling bij het station te onderzoeken. • Parkeerbeheer: Deze investering is bedoeld om de veiligheid en functionaliteit van gemeentelijke parkeervoorzieningen in stand te houden. Het betreft onder meer de vervanging van installaties zoals sprinklerinstallaties, betaalautomaten, verlichting en brandmeldvoorzieningen. Hiermee blijft de continuïteit van de parkeervoorzieningen gewaarborgd. • Mobiliteitsplan / -visie: Betreft projecten op gebied van auto, fiets, verkeersveiligheid, openbaar vervoer, duurzame en innovatieve mobiliteit, wijkverkeersplannen, verkeerslichten, lobby en onderzoek. Vanaf de begroting 2027 is de begrotingssystematiek voor mobiliteit aangepast aan de wijze waarop de Provincie het structureel begrotingssaldo beoordeelt.
Hierdoor ontstaat een realistischer beeld van de financiële positie van de gemeente en wordt voorkomen dat technische effecten van reservemutaties leiden tot onnodige bezuinigingsmaatregelen. Projecten die volledig worden gefinancierd uit reserves en/of blz. 123 (van 163) subsidies worden vanaf 2027 rechtstreeks in de exploitatiebegroting opgenomen en staan niet meer bij de investeringen vermeld. • Beheer wegen: Deze investeringen zijn gericht op het in stand houden van de kwaliteit en veiligheid van het Enschedese wegennet. De projecten vloeien voort uit het Wegenbeheersplan 2024-2027. Het betreft vervangingsinvesteringen die in het beleidsplan zijn goedgekeurd. • Openbare verlichting: Dit krediet betreft vervangingsinvesteringen conform het vervangingsplan 2022-2031. Daarnaast is hier opgenomen het in de zomernota 2025 vastgestelde deel voor 2026 inzake de investering benodigd voor dekkingsmaatregel 17. Slimme dynamische verlichting. • Investeringsfonds DCW: Met dit krediet worden noodzakelijke vervangingsinvesteringen binnen het productiebedrijf Beschut Werken uitgevoerd. Hiermee blijft de bedrijfsvoering en inzetbaarheid van productiemiddelen op peil. Het betreft een jaarlijks terugkerend investeringsbudget. • Spaakmachine Beschut Werken: Deze investering betreft de aanschaf van een spaakmachine voor de locatie Beschut Werken in Almelo.
De machine draagt bij aan een efficiënte en toekomstbestendige uitvoering van de werkzaamheden binnen de sociale werkvoorziening. De investering wordt gedekt uit de baten van het product Sociale Werkvoorziening. • Stadskas: Dit krediet komt voort uit het raadsbesluit van 27 oktober 2025 om de DCW -locatie ‘Kwekerij’ te herontwikkelen tot een Stadskas. • Water- en klimaatadaptatie: Met deze investeringen wordt gewerkt aan een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van de stad. De middelen worden ingezet voor onder meer riolering, waterberging en maatregelen tegen wateroverlast. De investeringen worden volledig gedekt vanuit de rioolheffing. • Groenambitieplan: Deze investering ondersteunt de ambitie om Enschede verder te vergroenen en klimaatbestendig te maken. De middelen worden ingezet voor structurele investeringen die voortvloeien uit het Groenambitieplan. Hiermee wordt gewerkt aan een aantrekkelijke, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Het budget voor kapitaallasten zijn geregeld bij de Zomernota 2023. • Multifunctionele Sportaccommodaties: Dit voorbereidingskrediet ondersteunt de realisatie van de multifunctionele sportaccommodaties Scheurserve, Zuid en Oost. De investeringen draagt bij aan de sportclustering in de stad. Het krediet wordt gebruikt voor de ontwerp - en voorbereidingsfase van de projecten.
De raad heeft het krediet hiervoor op 15 mei 2025 beschikbaar gesteld. • Warenhuis: Op 27 oktober 2025 is door raad ingestemd met dit voorbereidingskrediet voor de transformatie van het Warenhuis. • Nieuwbouw Zwembad: Het zwembad Het Diekman is inmiddels in gebruik genomen door Sportaal. Op 2 juli 2026 heeft de officiële opening plaatsgevonden. De werkzaamheden lopen nog door. De sloop van het oude zwembad Aquadrome, de inrichting van het terrein en de aanleg van een Solar Parking maken onderdeel uit van het resterende krediet. • Huisvesting & Services vervanging en raamkrediet: Deze investeringen ondersteunen een goed functionerende werkomgeving voor medewerkers en bestuur. Het betreft onder meer werkplekken, vergaderfaciliteiten, communicatieapparatuur, vervoersmiddelen en inventaris. Daarnaast biedt het raamkrediet ruimte voor noodzakelijke vervangingen die vooraf niet waren voorzien. • Vastgoedbedrijf raamkrediet: Dit jaarlijkse krediet maakt het mogelijk om aanpassingen aan gemeentelijk vastgoed door te voeren op verzoek van huurders. Hiermee kan flexibel worden ingespeeld op veranderende gebruiksbehoeften. De kosten worden verwerkt in de huurprijs volgens de kostprijsdekkende huursystematiek. • Vastgoedbedrijf wettelijk en duurzaam: Deze investeringen zijn gericht op het laten voldoen van gemeentelijke gebouwen aan wettelijke eisen en duurzaamheidsdoelstellingen.
Het gaat blz. 124 (van 163) bijvoorbeeld om maatregelen zoals asbestsanering en technische aanpassingen. Hiermee blijft het vastgoed veilig, toekomstbestendig en conform wet- en regelgeving. • Vastgoedbedrijf duurzaamheid: Deze investering draagt bij aan de verduurzaming van de gemeentelijke vastgoedportefeuille. Hiermee worden energiebesparing en vermindering van CO2-uitstoot gerealiseerd. • Onderwijshuisvesting: Deze investeringen vloeien voort uit het Integraal Huisvestingsplan (IHP) en dragen bij aan toekomstbestendige onderwijsvoorzieningen. Het betreft zowel vervangingsinvesteringen als verbeteringen en nieuwbouw van schoolgebouwen. Hiermee wordt gewerkt aan kwalitatief goede en duurzame onderwijshuisvesting voor de stad. • ICT-meerjarenplan: Deze investeringen zijn gericht op het vervangen en moderniseren van de gemeentelijke ICT-infrastructuur. Het gaat onder meer om werkplekmiddelen, systemen, software-upgrades en de invoering van de nieuwe Dimpactomgeving. Hiermee blijft de digitale dienstverlening en bedrijfsvoering betrouwbaar en veilig. Nieuwe Investeringen Onderstaande tabel bevat de nieuwe investeringen die de gemeente wil gaan doen. In de kolom autorisatie is aangegeven voor welke investeringen met goedkeuring van de begroting ook autorisatie door de raad wordt verleend om voor die investeringen uitgaven te doen.
Nieuwe kredieten - Nog geen autorisatie | Verwachte uitgaven door raad verleend (x 1.000 euro) Categorie | Totaal | Autorisatie | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 investering | krediet | krediet voor 2027 Maatschappelijk nut Mobiliteitsplan/visie | Strategisch | 61.464 | nee | 7.102 | 8.394 | 9.973 | 13.116 Totaal Stedelijke | 7.102 | 8.394 | 9.973 | 13.116 Ontwikkeling Economisch nut Investeringsfondsen | Vervanging | 300 | ja | 300 | 300 | 300 | 300 DCW | jaarlijks Maatschappelijk nut Reguliere | Vervanging + | 2.500 | ja | 2.500 vervanging openbare verlichting 2026 Totaal Economie & | 2.800 | 300 | 300 | 300 Werk Economisch nut Afval | Vervanging | 150 | ja | 150 | 150 | 150 | 150 jaarlijks Totaal | 150 | 150 | 150 | 150 Leefomgeving Economisch nut Multifunctionele | Vervanging + | 14.191 | nee | 4.181 | 10.009 Sportaccommodaties Warenhuis | Strategisch | 24.660 | nee | 13.460 Huisvesting & | Vervanging | 390 | ja | 390 | 460 | 66 | 781 services vervanging Huisvesting & | Vervanging | 100 | ja | 100 | 100 | 100 | 100 services raamkrediet | jaarlijks Huisvesting & | Vervanging | 450 | ja | 1.000 | 1.000 | 1.000 | 1.000 services wettelijk en | jaarlijks duurzaam Vastgoedbedrijf | Vervanging + | 8.700 | ja | 8.700 | 1.938 | 6.698 | 10.165 duurzaamheid Nieuwbouw UDI | Vervanging + | 1.000 | ja | 1.000 Onderwijshuisvesting | Vervanging | 400 | ja | 400 | 400 | 400 | 400 vervanging |
jaarlijks Totaal Samenleven | 29.231 | 13.907 | 8.264 | 12.446 & Voorzieningen Economisch nut ICT-meerjarenplan | Vervanging | 11.784 | ja | 3.646 | 3.065 | 1.308 | 915 blz. 125 (van 163) Totaal | 3.646 | 3.065 | 1.308 | 915 Dienstverlening, Bestuur & Organisatie Totaal | 33.327 | 17.422 | 10.022 | 13.811 investeringen - economisch nut Totaal | 9.602 | 8.394 | 9.973 | 13.116 investeringen - maatschappelijk nut In deze Gemeentebegroting 2027-2030 wordt expliciet instemming gevraagd op een aantal, voornamelijk jaarlijks terugkerende, kredieten voor vervangingsinvesteringen voor de jaarschijf 2027. Er is dekking beschikbaar voor kapitaallasten in de begroting. Het gaat om: • Investeringsfonds DCW: Met dit jaarlijkse krediet worden noodzakelijke vervangingsinvesteringen binnen het productiebedrijf Beschut Werken uitgevoerd. Hiermee blijven de bedrijfsvoering en de inzetbaarheid van productiemiddelen op peil. Voor de kapitaallasten is dekking beschikbaar binnen de begroting. • Openbare verlichting: Voor actualisatie beleidsplan 2022-2025 is door de raad uitstel verleend, actualisatie is pas na 6 jaar vereist vanuit de geactualiseerde Financiële Verordening. Het beleidsplan wordt voor 2028-2034 opnieuw opgesteld. Dit wordt in 2027 aan de raad ter goedkeuring aangeboden.
Dit krediet betreft vervangingsinvesteringen conform het vervangingsplan 2022-2031 (inclusief verledden) voor het jaar 2027. Daarnaast is hier opgenomen het in de zomernota 2025 vastgestelde deel voor 2026 inzake de investering benodigd voor dekkingsmaatregel 17. Slimme dynamische verlichting. • Afval: Deze investering voorziet in de jaarlijkse vervanging van afvalcontainers binnen de gemeente. • Huisvesting & Services vervanging en raamkrediet: Deze investeringen ondersteunen een goed functionerende werkomgeving voor medewerkers en bestuur. Het betreft onder meer werkplekinrichting, vergaderfaciliteiten, communicatieapparatuur, thuiswerkvoorzieningen, vervoersmiddelen en inventaris. Daarnaast biedt het raamkrediet ruimte voor noodzakelijke vervangingen die vooraf niet waren voorzien. • Vastgoedbedrijf raamkrediet: Dit jaarlijkse krediet maakt het mogelijk om aanpassingen aan gemeentelijk vastgoed door te voeren op verzoek van huurders. Hiermee kan flexibel worden ingespeeld op veranderende gebruiksbehoeften. De kosten worden verwerkt in de huurprijs volgens de kostprijsdekkende huursystematiek. • Vastgoedbedrijf wettelijk en duurzaam: Deze investering wordt ingezet voor werkzaamheden die nodig zijn om gemeentelijke gebouwen te laten voldoen aan wettelijke eisen en duurzaamheidsdoelstellingen. Het gaat bijvoorbeeld om asbestsanering en technische aanpassingen aan gebouwen.
Hiermee blijft het vastgoed veilig, toekomstbestendig en conform wet- en regelgeving. • Duurzaamheidsinvesteringen vastgoedbedrijf: Deze investering draagt bij aan de verduurzaming van de gemeentelijke vastgoedportefeuille. Hiermee wordt gewerkt aan verlaging van de energielasten en vermindering van de CO2-uitstoot. Het krediet voor 2027 is hoger dan de reguliere jaarschijf omdat de kredieten die nog openstaan per eind 2026 worden afgesloten. Het restant wordt dan toegevoegd aan dit nieuwe kredietbedrag. • Nieuwbouw UDI: Het betreft een kleedkamercomplex. Uit toetsing blijkt dat het gebouw slechts minimaal voldoet aan de functionele eisen. De kleedkamer zijn ontworpen op de ondergrens van de normen en de ondersteunende ruimten, met name de wasruimte, zijn structureel blz. 126 (van 163) ondermaats. Hierdoor is renovatie functioneel sterk beperkt en is gekozen voor nieuwbouw. De investering wordt verrekend in de huurprijs. • Onderwijshuisvesting: Dit jaarlijkse krediet wordt ingezet op vervangingsinvesteringen benodigd voor de onderwijsvoorzieningen. • ICT-meerjarenplan: Deze investeringen zijn gericht op het vervangen en moderniseren van de gemeentelijke ICT-infrastructuur. Het betreft onder meer werkplekmiddelen, softwarevernieuwing, scanners, telefonie en de vervanging van applicaties.
Hiermee blijft de digitale dienstverlening en bedrijfsvoering betrouwbaar, veilig en toekomstbestendig. Toelichting op de overige investeringen waarvoor geen autorisatie voor krediet wordt gevraagd in deze begroting: • Mobiliteitsvisie/-plan: Voor de concrete projecten wordt jaarlijks een afzonderlijk voorstel aan de raad voorgelegd, inclusief de benodigde kredietaanvraag. • Multifunctionele Sportaccommodaties: Deze kredieten zijn voort de realisatie van de multifunctionele sportaccommodaties Scheurserve, Zuid en Oost. De investeringen draagt bij aan de sportclustering in de stad. De raad wordt in 2027 gevraagd om een krediet te verstrekken. • Warenhuis: Op 27 oktober 2025 is door raad ingestemd met het voorbereidingskrediet voor de transformatie van het Warenhuis. Nog in 2026 wordt naar verwachting het raadsvoorstel voor de aankoop en verbouwing aan de raad voorgelegd. 5.10. Subsidieverstrekking De gemeente zet subsidies in om maatschappelijke doelen te realiseren en initiatieven van inwoners, maatschappelijke organisaties en instellingen te ondersteunen. Subsidies vormen daarmee een belangrijk instrument voor de uitvoering van gemeentelijk beleid. Voor de raad is het van belang inzicht te hebben in de omvang en ontwikkeling van de beschikbare subsidiebudgetten. Onderstaand overzicht laat zien welke middelen per begrotingsprogramma beschikbaar zijn voor subsidieverlening.
Hiermee wordt zichtbaar welke financiële ruimte beschikbaar is. Subsidieverstrekking per programma | Begroting | Begroting | Mutatie (x 1.000 euro) | 2026 | 2027 | (%) 1. Stedelijke ontwikkeling | 8.438 | 1.477 | -82,50% 2. Economie & werk | 24.495 | 25.053 | 2,28% 3. Leefomgeving | 1.287 | 1.320 | 2,56% 4. Samenleven & voorzieningen | 38.608 | 26.205 | -32,13% 5. Rondkomen | 3.010 | 3.193 | 6,08% 6. Jeugdzorg | 4.086 | 4.230 | 3,52% 7. Maatschappelijke ondersteuning | 73.469 | 75.189 | 2,34% 8. Openbare orde & veiligheid | 733 | 505 | -31,11% 9. Dienstverlening, bestuur & organisatie | - | - | - Totaal | 154.126 | 137.172 | -11,00% De gemeente verstrekt subsidies op basis van verschillende juridische grondslagen. Een groot deel van de subsidies wordt verstrekt op grond van specifieke subsidieverordeningen of subsidieregelingen. Daarnaast biedt de Algemene wet bestuursrecht de mogelijkheid om subsidies rechtstreeks op grond blz. 127 (van 163) van de begroting te verstrekken. In dat geval moet de subsidieontvanger en het maximaal beschikbare subsidiebedrag expliciet in de begroting worden opgenomen. In de tabel hieronder zijn deze begrotingssubsidies opgenomen waarvoor de begroting de juridische grondslag vormt. In enkele gevallen is het vermelde bedrag een cumulatie van verschillende begrotingssubsidies aan dezelfde subsidieontvanger.
Met het vaststellen van de begroting verleent de raad hiervoor de benodigde autorisatie. De opname van een subsidie in deze staat betekent niet dat automatisch recht bestaat op het genoemde bedrag. Subsidieverlening vindt pas plaats nadat is voldaan aan de daarvoor geldende voorwaarden, zoals het indienen van een aanvraag, begroting en activiteitenplan. Om een volledig beeld te geven van de subsidieverlening publiceert de gemeente een openbaar subsidieregister. Vanaf 2027 wordt hierin periodiek inzicht gegeven in alle daadwerkelijk verleende subsidies, zowel de begrotingssubsidies als de subsidies die op grond van specifieke verordeningen en regelingen worden verstrekt. Daarmee ontstaat een actueel en volledig overzicht van subsidieontvangers en te verstrekken subsidiebedragen.
Te verstrekken begrotingsubsidie per organisatie | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Mutatie (%) (x 1.000 euro) Kinderboerderij Noord | 130 | 134 | 3.08% Erve ’t Wooldrik | 76 | 79 | 3.95% Sportaal | 110 | 31 | -78.81% Stichting Ondernemersfonds | 397 | 405 | 2.02% BIZ Euregio | 48 | 49 | 2.08% Stichting Stawel | 108 | 109 | 0.93% Stichting Landschapsfonds Enschede | 215 | 190 | -11.63% AKI ArtEZ Academie voor Art & Design | 24 | 25 | 4.17% Concordia Kunst & Cultuur | 1.203 | 1.200 | -0.25% Enschedese Carnavalsraad | 5 | 5 | 0.00% Vereniging Koninginnedag “Dorp Lonneker” | 1 | 1 | 0.00% Kaliber Kunstenschool | 2.155 | 2.220 | 3.02% Openbare Bibliotheek Enschede | 3.324 | 3.420 | 2.89% Phion | 90 | 92 | 2.22% Sint Nicolaas Comité | 7 | 7 | 0.00% Jeugdtheater Sonnevanck | 45 | 46 | 2.22% Twentse Schouwburg nv | 7.387 | 7.571 | 2.49% Museumfabriek | 1.815 | 1.866 | 2.81% Stichting Herdenkingen gevallenen ZO Azië 41 | 3 | 3 | 0.00% Tetem | 434 | 447 | 3.00% Step Enschede Promotie | 1.783 | 1.785 | 0.11% blz.
128 (van 163) Cultuurcoach | 98 | 101 | 3.06% Rijks Museum Twente | 84 | 86 | 2.38% Metropool Poppodia van Twente | 1.455 | 1.495 | 2.75% GGD Twente | 220 | 227 | 3.18% Stichting Maatschappelijke Dienstverlening | 12.465 | 12.889 | 3.40% Stichting Fonds Bijzondere Noden | 204 | 211 | 3.43% Stichting Alifa | 4.052 | 4.797 | 18.39% Stichting Van Harte | 34 | 35 | 2.94% Stichting Leergeld Enschede | 1.956 | 2.101 | 7.41% Stichting Present Enschede | 51 | 53 | 3.92% Stichting Voedselbank Enschede | 83 | 85 | 2.41% Stichting Weekendschool Toppers op Zondag | 44 | 45 | 2.27% Stichting Kledingbank Enschede | 171 | 177 | 3.51% Stichting Vakantiefonds Twente | 10 | 11 | 10.00% Pension Vredenberg | 9 | 10 | 11.11% M-Pact | 738 | 762 | 3.25% Stichting 55+ | 30 | 30 | 0.00% Vizier Oost | 157 | 134 | -14.65% IVN Vereniging natuur en milieueducatie | 2 | 2 | 0.00% NIVON Enschede | 5 | 5 | 0.00% Protestants Christelijke Ouderen Bond | 3 | 3 | 0.00% Stichting Enschedese Speeltuinen Activiteiten | 1.172 | 960 | -18.09% Slachtofferhulp Nederland Regio Twente | 59 | 59 | 0.00% Stichting Vluchtelingenwerk Enschede | 98 | 40 | -59.18% HALT Twente | 88 | 106 | 20.45% MEEReizen | 7 | 8 | 14.29% Stichting Hospice en Leendert Vriel | 14 | 14 | 0.00% Vereniging Humanitas, District Oost | 934 | 965 | 3.32% Slamat Datang | 4 | 4 | 0.00% Nederlandse Hindoe Ouderenbond | 3 | 3 | 0.00% Aveleijn | 30 | 31 |
3.33% Vier het Leven | 3 | 3 | 0.00% Stichting Seniorenplatform Enschede | 3 | 3 | 0.00% blz. 129 (van 163) Stichting Open Ouderenwerk Boekelo | 3 | 3 | 0.00% 1 Twente | 417 | 426 | 2.16% William Schrikker Jeugdbescherming & Jeugdreclassering | 78 | 150 | 92.31% Incluzio (aanpak energiearmoede) | 0 | 293 | 100.00% Stichting Boerderij De Viermarken | 0 | 53 | 100.00% Buddy to Buddy | 60 | 0 | -100.00% Avanti Wilskracht | 132 | 186 | 40.91% V.V. Rigtersbleek | 198 | 205 | 3.54% Victoria | 198 | 205 | 3.54% Stichting Jeugdbescherming Overijssel | 78 | 150 | 92.31% PPS Cromhoff | 8.500 | 0 | -100.00% Totaal | 53.310 | 46.811 | -12.19% 5.11. Doelmatigheids- en doeltreffendheidsonderzoeken Uw raad heeft de nieuwe nota doelmatig- en doeltreffendheid onderzoek vastgesteld in het voorjaar van 2025. In de verordening die daaruit voortvloeit is opgenomen dat we bij nieuw beleid standaard een evaluatie uitvoeren. Hier geven we uitvoering aan. Daarmee stappen we af van de traditionele 213 a onderzoeken. Bij de programmabegroting kunt u in de tabellen beleidsnota’s die komend jaar naar de raad gaan terugvinden welke beleidsdocumenten geactualiseerd worden. In de jaarrekening rapporteren we binnen deze paragraaf de voortgang van aanbevelingen van rekenkameronderzoeken. 5.12 Duurzaamheid Op 7 november 2022 nam de gemeenteraad de motie ‘Duurzaamheid’ aan.
Deze roept het college op meer en betere informatie in de gemeentebegroting op te nemen over de lasten, baten en investeringen in duurzaamheid. Sinds 2023 wordt daarom een ‘Uitvoeringsplan Groen en Duurzaam Enschede’ opgesteld. En vanaf 2024 maakt het uitvoeringsplan onderdeel uit van de begroting. Met de nieuwe opzet van de gemeentebegroting kiezen we nu voor deze duurzaamheidsparagraaf. Deze paragraaf beschrijft waar we ons in 2027 op richten, welke maatregelen we daarvoor treffen, welke kosten daarmee gemoeid zijn en waaruit we die kosten betalen. Binnen de strategische opgave Groen en duurzaam Enschede worden de volgende duurzaamheidsthema’s onderscheiden: I. | Klimaatbestendige en gezonde leefomgeving; II. | Energietransitie; III. | Toekomstbestendig landelijk gebied. I Klimaatbestendige en gezonde leefomgeving We willen een veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving voor mensen, dieren en planten. Enschede wordt stap voor stap klimaatrobuust ingericht. We passen de stad aan door natuurlijke systemen, zoals groenblauwe structuren, terug te brengen, waterberging toe te voegen en te zorgen voor een goed aangelegd en beheerd rioolstelsel. In gebieden waar risico’s op wateroverlast groot zijn, werken we samen met inwoners gebiedsgericht aan oplossingen. We maken Enschede groener en blz.
130 (van 163) biodiverser: van het landelijk gebied, via robuuste groene structuren en onderling verbonden stadsparken tot een sterk vergroend centrum. Enschede als één groot groen park. Daarmee is Enschede ook een gezonde stad. Bedragen (in 1.000 euro's) | Benodigd | Klimaatmiddelen | Subsidies | Reguliere 2027 | begroting Planvorming en uitvoering groenblauwe | 33.450 | - | - | 33.450 projecten, waaronder versnellen aanpak wateroverlast in Pathmos – Stadsveld. Investeringen vanuit het | 1.250 | - | - | 1.250 Groenambitieplan Enschede, zoals samen stevig inzetten op de vergroening van Enschede en het voorbereiden op de Europese natuurherstelverordening. Investeren in biodiversiteit, door | 315 | - | - | 315 bijvoorbeeld het Soortenmanagementplan en het vergroten van de diversiteit van ons groen. Beleidsinzet en ondersteuning, zoals op | 135 | - | - | 135 de groenblauwstructuurplannen en het opstellen van het groenblauw omgevingsprogramma. Totaal | 35.150 | 0 | 0 | 35.150 II De Energietransitie Enschede heeft de ambitie om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Als tussenstap werken we aan een CO2 -reductie van 54% in 2030 t.o.v. 1990. Hiervoor zijn energiebesparende maatregelen en het gebruik van hernieuwbare energie in Enschede nodig.
Om dat mogelijk te maken, werken we aan een robuust, betrouwbaar en duurzaam energiesysteem waarin we lokale kansen voor duurzame energieopwekking en warmtetransitie zo veel mogelijk benutten. Zo verminderen we onze afhankelijkheid van het buitenland en zetten we stappen naar een schoon en betaalbaar energiesysteem op de lange termijn. En maken we de groene groei van onze stad mede mogelijk. Naast de activiteiten die direct bijdragen aan de energietransitie, zijn ook maatregelen opgenomen die circulariteit bevorderen. Immers door het verminderen van grondstof- en energiegebruik dragen circulaire maatregelen eveneens bij aan de reductie van CO2-uitstoot en daarmee aan de klimaatdoelstellingen van de gemeente. Uitvoering klimaatakkoord (Bedragen in 1.000 euro's) | Benodigd | Klimaatmiddelen | Subsidies | Reguliere 2027 | begroting Uitvoering Lokale aanpak isolatie. Daarmee | 5.000 | - | 5.000 | - helpen we inwoners hun woning te isoleren. Via energieloket ondersteunen bewoners | 100 | 100 | - | - met energiebesparingsmaatregelen en het verkleinen van energiearmoede. Ontwikkelen aanpak Energiearmoede met | 750 | - | 750 | - extra gemeentebrede en wijkgerichte ondersteuning aan bewoners. blz. 131 (van 163) Ondersteuning van VVE’s bij het | 75 | 75 | - | - verduurzamen van hun wooncomplexen.
Woningverbetering en -verduurzaming van | 11.930 | 11.390 | 540 particuliere woningen in de drie focuswijken Hanenberglanden, Twekkelerveld en ’t Lang. Voorbereiding vaststelling | 50 | 50 | - | - warmteprogramma. Opstellen en uitvoeren (wijk-) | 1.500 | 1.500 | - | - uitvoeringsplannen voor wijken ter voorbereiding om van het aardgas af te gaan. Ondersteuning inwoners bij het aardgasvrij | 1.000 | 1.000 | - | - maken van hun woning in buurten waarvoor (voorlopig) geen (wijk-)uitvoeringsplan wordt gemaakt. Voorbereiding oprichting Regionaal | 200 | 200 | - | - warmtebedrijf Twente. Uitvoeren maatregelen en verplichtingen | 160 | 160 | - | - die samenhangen met invoering Wet collectieve warmte. FutureBEEing: ontwikkeling van een | 75 | 38 | 38 | - innovatieve tool en werkwijze voor de verduurzaming van wijken. Verduurzaming eigen vastgoed. | 8.700 | - | - | 8.700 Verduurzaming en beter benutten | 300 | 300 | - | - bedrijventerreinen Inzet Omgevingsdienst Twente bij naleving | 300 | 300 | - | - energiebesparingsplicht. We versterken het fietsnetwerk, onder | 7.545 | - | 4.702 | 2.843 andere door het doortrekken van de F35 langs Eschmarkerveld en verder door Glanerbrug. Uitbreiden laadinfrastructuur voor het | 60 | - | - | 60 elektrisch vervoer. Uitvoeren van het Actieprogramma | 675 | 675 | - | - Netcongestie: sterker sturen, beter benutten en programmamanegement.
Toetsen en begeleiden van lopende | 50 | 50 | - | - projecten voor aanleg zonneparken. Verkennen haalbaarheid aanleg nieuwe | 250 | 100 | - | 150 solar carports. Voeren van regie op ondergrondse | 300 | - | - | 300 infrastructuur, waaronder faciliteren verzwaring van laagspanningsnetten. Beleidsinzet en ondersteuning t.b.v. | 2.315 | 1.285 | - | 1.030 uitvoering van bovenstaande activiteiten Totaal | 41.335 | 5.833 | 21.880 | 13.623 blz. 132 (van 163) Bevorderen circulaire economie (Bedragen in 1.000 euro's) | Benodigd | Klimaatmidd | Subsidies | Reguliere 2027 | elen | begroting Circulair inkopen als vast onderdeel | 200 | 200 | - | - van onze werkwijze invoeren. Hergebruik van materialen en | 200 | 200 | - | - grondstromen structureel onderdeel maken van onze werkwijze in de openbare ruimte. Circulaire gebiedsontwikkeling | 200 | 200 | - | - structureel onderdeel maken van onze werkwijze. We zetten biobased bouwen in voor | 150 | 150 | - | - toekomstbestendige gebiedsontwikkelingen Circulair ondernemen | 150 | 150 | - | - Beleidsinzet en ondersteuning t.b.v. | 150 | 150 uitvoering van bovenstaande activiteiten Totaal | 1.050 | 1.050 | 0 | 0 Inzet klimaatmiddelen Sinds 2023 ontvangen gemeenten klimaatmiddelen van het Rijk voor de uitvoering van het Klimaatakkoord. Voor 2027 bedraagt het beschikbare budget 5,8 miljoen euro.
De voorgenomen klimaatmaatregelen vragen naar verwachting circa 6,9 miljoen euro, wat op papier leidt tot een tekort. In de praktijk lopen projecten echter regelmatig vertraging op, waardoor budgetten niet volledig worden benut. Daarom verwachten we in 2027 geen daadwerkelijke budgetoverschrijding bij de uitvoering van deze maatregelen. III. Toekomstbestendig landelijk gebied We streven naar een landelijk gebied waarin toekomstbestendige agrarische bedrijven en landgoederen, met mogelijkheden voor nieuwe functies, groenblauwe verbindingen tussen de Natura2000 gebieden, meer ruimte voor wateropvang, woningbouw en recreatie en toerisme elkaar versterken. In ons unieke landelijk gebied, dat rond 50 agrarische bedrijven (6000 ha) en ruim 200 landgoederen (3000 ha) rijk is, komen veel maatschappelijke opgaven samen. De agrarische sector staat onder druk, stikstof is een groot vraagstuk, er speelt ondermijnende criminaliteit en de kwaliteit van natuur en water, waaronder ons drinkwater, vragen aandacht. Tegelijk liggen er ook veel oplossingen voor zowel de vraagstukken in het landelijk gebied als die in het stedelijk gebied.
(Bedragen in 1.000 euro's) | Benodigd | Klimaat- | Subsidies | Reguliere 2027 | middelen | begroting Realiseren van een groenblauwstructuur kaart | 60 | - | 30 | 30 landelijk en stedelijk gebied Opstellen van een Intergemeentelijk | 50 | - | 50 | - programma erftransformaties Actualiseren van de Gids Buitenkans | 20 | - | - | 20 Uitvoeren van de Gebiedsagenda | 75 | - | - | 75 Broekheurne Advies Landgoederen | 20 | - | - | 20 blz. 133 (van 163) blz. 134 (van 163) Beleidsinzet en ondersteuning t.b.v. uitvoering en acties o.a. planten 30.000 bomen. 365 - - 365 Totaal 730 0 80 550 6. Financiële begroting In de beleidsbegroting is beschreven wat de gemeente wil bereiken, welke activiteiten daarvoor worden uitgevoerd en wat dat mag kosten. In dit hoofdstuk wordt zichtbaar hoe deze plannen financieel zijn vertaald in de begroting. De financiële begroting geeft inzicht in de baten en lasten van de gemeente, de financiële positie en de belangrijkste financiële uitgangspunten die aan de begroting ten grondslag liggen. Hiermee biedt dit hoofdstuk de financiële onderbouwing van de beleidskeuzes uit de programma’s en paragrafen en ondersteunt het de raad bij de uitoefening van zijn budgetrecht.
Conform het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) bevat dit hoofdstuk onder andere een overzicht van baten en lasten, de financiële positie van de gemeente en de bijbehorende toelichting. 6.1. Grondslagen Begroten is aannames maken. Deze begroting is dan ook gebaseerd op een aantal uitgangspunten en ramingen. Deze grondslagen bepalen in belangrijke mate de hoogte van de inkomsten, uitgaven en het financiële meerjarenperspectief van de gemeente. Ontwikkelingen in bijvoorbeeld lonen, prijzen, rente en de algemene uitkering kunnen direct van invloed zijn op de financiële positie van de gemeente. Voor de raad zijn deze uitgangspunten van belang omdat zij inzicht geven in de aannames waarop de begroting is gebaseerd. Afwijkingen van deze aannames kunnen in de komende jaren leiden tot financiële mee- of tegenvallers. Daarom worden de grondslagen jaarlijks geactualiseerd op basis van de meest recente economische verwachtingen, landelijke regelgeving en lokale ontwikkelingen.