Elke diefstal is er één teveel

ELKE DIEFSTAL IS ER ÉÉN TEVEEL AANPAK FIETSDIEFSTA L 2022

1

INHOUDSOPGAVE INLEIDING Samenwerking Organisatie

1. HOE GROOT IS HET PROBLEEM? Omvang van het probleem Wat valt verder op? Ervaringen

2. HUIDIGE INSPANNINGEN Organisatie, samenwerking en kennisdeling Kennis en bewustwording van fietsers Stallingsmogelijkheden Toezicht en controle Aanvullende acties

3 3 3

4 4 4 5

6 6 6 6 6 6

3. DOELST ELLINGEN

7

4. MAAT REGELEN

8

Organisatie, samenwerking en kennisdeling Kennis en bewustwording van fietsers Stallingsmogelijkheden Toezicht en controle Aanvullende acties

5. KOST EN

8 8 9 9 10

11

2

INLEIDING Tijdens de behandeling van de Fietsvisie Enschede 2030 heeft de Enschedese gemeenteraad gevraagd om een aanpak fietsdiefstal. Op basis van de cijfers daalde het aantal fietsdiefstallen de afgelopen jaren. In 2022 zien we dat er weer meer fietsen gestolen worden. Niet alle mensen doen aangifte, waardoor het aantal diefstallen hoger is dan de cijfers laten zien. Ook worden fietsen steeds meer waard. Dus de schade van fietsdiefstal neem ook toe. De gemeenteraad heeft gevraagd om een plan dat als doel heeft het aantal diefstallen te halveren. Voor dat plan werken we samen met fietsenwinkels en politie. Ook gebruiken we ervaringen uit andere steden om tot goede acties te komen.

Deze aanpak hebben we opgesteld op basis van de kennis en ervaring van het landelijke Centrum Fietsdiefstal. Daarnaast hebben we veel van de recente kennis vanuit het onderzoek ‘Fietsdiefstal in Nederland’ 1 gebruikt. Verder leverden fietsretailers (verkoop en onderhoud van fietsen), politie en de Fietsersbond hun bijdrage.

SAMENWERKING De aanpak van fietsdiefstal staat of valt met een goede samenwerking tussen partijen. De meest direct betrokken partijen hebben meegewerkt aan dit plan en leveren hun bijdrage (gemeente, fietsretailers, politie, Fietsersbond). Eén belangrijke ‘speler’ ontbreekt nog bij het opstellen van dit plan: de fietseigenaar. We hebben hun suggesties en ideeën die we over de afgelopen jaren ontvingen uiteraard meegenomen. Tegelijkertijd is de actiebereidheid van de individuele fietseigenaar een belangrijke voorwaarde voor een succesvolle samenwerking. De gezamenlijke partners proberen daarom de fietseigenaar nog meer te betrekken bij deze aanpak.

ORGANISATIE En succesvolle aanpak van fietsdiefstal vraagt om overleg, duidelijke afspraken en een planning. Zoiets bestond wel in het verleden, maar kreeg geen vervolg door gebrek aan urgentie/capaciteit bij de deelnemers. Voor een goede aanpak willen wij deze samenwerking opnieuw op poten zetten.

1

Kuppens, J., Wolsink, J., Van Esseveldt, J. en Ferwerda, H; 2020; Fietsdief stal in Nederland, Van f enomeen naar aanpak. Te downloaden via https://stichtingvbv.nl/wp-content/uploads/2021/02/OnderzoeksrapportFietsdief stal-in-Nederland-Van-f enomeen-naar-aanpak-.pdf

3

1. HOE GROOT IS HET PROBLEEM? OMVANG VAN HET PROBLEEM

ruim 9.000 gestolen fietsen per jaar. Het aantal

Het aantal fietsdiefstallen is hoog. Hoewel

aangiftes is echter ‘maar’ ruim 1.000.

de cijfers een daling laten zien (Figuur 1) over de afgelopen jaren, werden er in 2022

We weten dat de deelnemers aan het Enschede

tot nu toe weer meer fietsen gestolen. De

Panel geen ‘perfecte’ vertegenwoordiging zijn van de

schade van fietsdiefstal neemt ook toe,

Enschede samenleving. Toch is het waarschijnlijk

omdat de prijzen van fietsen stijgen (meer

dat er veel meer fietsdiefstal is dan de aangiftecijfers

dan de inflatie). Ook is onduidelijk hoeveel

laten zien.

slachtoffers van fietsdiefstal aangifte doen; we kunnen het aantal aangiftes dus niet één

In diezelfde peiling geeft 72% van de deelnemers

op één koppelen aan het werkelijk aantal

aan aangifte te hebben gedaan. Dit kan echter ook

diefstallen. Daarom hebben via onze

niet kloppen: uit landelijke cijfers blijkt dat 20 tot 25%

inwoners in 2021 via het Enschede Panel

aangifte doet. Dat zou betekenen dat in Enschede er

gevraagd naar ervaringen met fietsdiefstal.

ruim 6.000 aangiftes waren in 2021. Maar het waren er 1.081.

Aangiftes Waarom doen slachtoffers van diefstal geen 2500

aangifte? Uit onderzoek 2 blijkt dat slachtoffers dit niet zinvol vinden. Ook doen zij vaak geen aangifte

2000

omdat ze de kenmerken (zoals het framenummer) 1500

van de fiets niet weten. Daarnaast vinden ze de

1000

waarde van de fiets te laag om aangifte te doen.

500

Ook uit de Fietsstad-enquête3 blijkt dat voor veel deelnemers diefstal een belangrijk aandachtspunt is.

0 2015

2017

Gemeente

2019

2021

2022*

Binnenstad

Figuur 1 - Aantal aangiftes van fietsdiefstal in Enschede. Voor 2022 gaat het om data tot en met oktober. In 2021 deden ruim 1.350 inwoner aangifte van fietsdiefstal. Tegelijkertijd geeft 7% van de deelnemers aan het Enschede Panel aan dat hun fiets de afgelopen 12 maanden is gestolen. Er zijn ongeveer 130.000 inwoners van 18 jaar ouder in onze stad. Dit zou betekenen dat het hier gaat om

Fietsretailers ervaren in hun winkel een toename van het aantal klanten dat te maken heeft met fietsdiefstal. Wij krijgen ook signalen dat sommige verzekeraars fietsen niet meer willen verzekeren in Enschede. Dit vanwege de hoge aantallen diefstal.

WAT VALT VERDER OP? Diefstal vindt het hele jaar door plaats. De cijfers laten een kleine afname zien in juli en een kleine stijging in september . Fietsdiefstal vindt vooral in de middag plaats. Ook zien we een piek op zaterdag.

2

Fietsdief stal in Nederland https://centrumf ietsdiefstal.nl/naslag/onderz oek-f ietsdief stal-in-nederland

3

Website Fietsersbond https://enschede.f ietsersbond.nl/2022/02/08 /promotie-prima-maar-ontevreden-overf ietsdief stal-en-omf ietsen/

4

ERVARINGEN Daders van fietsdiefstal kunnen we grofweg opdelen

Fietsdiefstal levert voor alle partijen ongewenste

in drie groepen.

gevolgen:

▪ georganiseerde misdaad waarbij bendes grote

▪ Voor de fietseigenaren die daardoor hun fiets kwijt

hoeveelheden fietsen stelen en naar het

raken; ▪ Voor de fietseigenaren die door hoge cijfers geen

buitenland afvoeren; ▪ alleenwerkende veelplegers;

verzekering meer kunnen afsluiten;

▪ incidentele gelegenheidsdieven.

▪ Voor de gemeente omdat fietseigenaren bepaalde bestemmingen minder met de fiets bezoeken;

Het centrum is de belangrijkste plaats waar diefstal

▪ Voor de politie omdat het inzet van mensen vraagt;

plaatsvindt (Figuur 2). Binnen het centrum springt

▪ Voor de fietsverkopers omdat hun product minder

Van Heekplein4 er daarbij in het oog met

een

aantrekkelijk wordt.

duidelijke piek op (de marktdagen) dinsdag en zaterdag.

Daarnaast neemt de diefstal van elektrische fietsen sterk toe en is er over de breedte te zien dat de

Daarnaast zien we een toename van het aantal

economische schade van fietsdiefstal ook steeds

diefstallen bij Station Kennispark. Mogelijk is hier

groter wordt door de duurder wordende fietsen.

sprake van het verschuiven van het probleem.

Wanneer we kijken naar de landelijke cijfers dan blijkt het volgende: het aantal fietsendienstallen is in

Diefstal van fietsen bij mensen thuis en in de overige

Enschede hoger dan in andere steden.

wijken vindt minder vaak plaats. In de bewaakte stallingen in het centrum zijn de aantallen diefstal het laagst .

Enschede Panel 2021: waar is je fiets gestolen? In het centrum op straat

49%

Bij mij thuis buiten

22%

Buiten het centrum op straat

13%

In een stalling op station Enschede

7%

In een stalling op station Kennispark Bij mij thuis in de schuur

5% 2%

Figuur - Locaties waarstalling fietseningestolen zijn als 0% percentage van aantal mensen dat aangaf de laatste 12 maanden een In een2 ondergrondse het centrum fiets kwijt te zijn geraakt aan diefstal. Meerdere antwoorden mogelijk, waardoor percentages optellen tot meer dan 100% Overige 24% (Enschede Panel 2021). 4

Dit gaat niet enkel over het plein, maar over de hele straat die zo heet. Met name ook het busstation.

5

2. HUIDIGE INSPANNINGEN De acties in deze aanpak zijn niet allemaal

STALLINGSMOGELIJKHEDEN

nieuw. Er is de afgelopen jaren door

We hebben de afgelopen jaren fors geïnvesteerd in

verschillende partijen al veel gedaan om

stallingen bij de stations Enschede, Enschede

fietsdiefstal tegen te gaan.

Kennispark en op de Oldenzaalsestraat. Verder hebben we de afgelopen tien jaar meer dan 500

ORGANISATIE, SAMENWERKING EN KENNISDELING

extra fietsenrekken (nietjes) geplaatst in de binnenstad. Ook zetten we bij evenementen een

In de praktijk werken verschillende partijen op dit

mobiele fietsenstalling in. Daarnaast beschikken we

moment al samen. Er is af en toe overleg tussen

in het centrum over drie ondergrondse, bewaakte

gemeente en politie over de aangiftes. We

stallingen

ondersteunen de opsporing op verschillende manieren. Zo bekijken we bij aangifte de beelden

TOEZICHT EN CONTROLE

van gemeentelijke camera’s ter ondersteuning. Ook

De de stalling bij station Enschede hebben camera’s.

zetten we op plekken met veel fietsdiefstal (hotspots)

Verder passen we 24 uur per dag camerabewaking

lokfietsen in.

toe bij de ondergrondse stallingen De Graaff en Wilminkplein. De ondergrondse fietsenstalling Van

De politie bezoekt fietsenmakers ongeveer om het

Heekplein is tijdens winkeltijden geopend en kent

jaar voor de controle op het gebruik van het digitaal

bewaking door mensen. Dit geldt ook voor de stalling

opkopersregister (DOR) om zo handel in gestolen

bij het winkelcentrum Zuid.

fietsen onmogelijk te maken. Bij overtredingen op dit punt meldt de politie dit aan de gemeente, waarna

AANVULLENDE ACTIES

we deze overtreding kunnen aanpakken.

Inwoners laten veel fietsen langdurig in de stalling bij het NS-station staan. Dit leidt tot veel ‘weesfietsen’ in

KENNIS EN BEWUSTWORDING VAN FIETSERS

deze stalling. We hebben daarvoor succesvol en permanent een ‘weesfietsenaanpak’ opgezet. Zo

We hebben de afgelopen jaren diverse actiedagen

houden we deze stallingsruimte beschikbaar voor de

georganiseerd, samen met politie en het centrum

doelgroep (reizigers in het openbaar vervoer). Het

Fietsdiefstal. Deze dagen richtten zich sterk op

fietsdepot Enschede speelt hierbij een centrale rol.

bewustwording en het graveren van framenummers.

Weggehaalde weesfietsen brengen we naar dat

Dit graveren bleek steeds minder nodig (omdat de

depot.

fiets al voorzien was) of minder mogelijk (omdat het aluminium niet geschikt is). Daarom hebben we deze acties gestopt na 2018. In samenloop met de campagne ’Enschede Fietsstad’ besteden we samen met onze partners op diverse momenten aandacht aan diefstal. Daarbij roepen we onder andere fietsers op een tweede slot te gebruiken bij het stallen van de fiets.

6

3. DOELSTELLINGEN Belangrijkste doelstelling van dit plan van aanpak is dat het aantal fietsdiefstallen de komende jaren halveert. Hoe weten we of we deze doelstelling halen? Wij vinden het aantal aangiftes geen goede graadmeter voor het aantal diefstallen, omdat hierbij de aangiftebereidheid ook een belangrijke invloed heeft. Aangiftes blijven wel de belangrijkste bron van informatie om diefstal gericht aan te pakken. We streven ernaar het aantal aangiftes omlaag te krijgen en tegelijkertijd de aangiftebereidheid te verhogen.

De beste inschatting die we op dit moment kunnen maken van het daadwerkelijke aantal diefstallen is het bevragen van het Enschede Panel. Op dit moment geeft zoals eerder gezegd 7% aan dat ze de afgelopen twaalf maanden te maken hebben gehad met diefstal van hun eigen fiets (2021). Dit percentage willen we de komende jaren omlaag brengen. Elke diefstal is er één teveel, dus het uiteindelijke streven is 0%.

Tegelijkertijd willen we realistisch blijven. Daarom willen we met deze aanpak dit percentage halveren tot 3,5% in 2030.

Onder dit doel hangt een aantal zaken die we willen bereiken (subdoelen), ondanks dat deze moeilijk meetbaar zijn: ▪ Een afname van de economische schade door fietsdiefstal; ▪ Groter bewustzijn onder de fietsers in Enschede, waardoor ze zelf meer actie ondernemen om diefstal te voorkomen (preventief handelen; ▪ Een afname van het aandeel mensen dat aangeeft niet op de fiets naar Enschede centrum te komen vanwege de kans op diefstal.

7

4. MAATREGELEN Om deze doelstellingen te behalen gaan we

MO N I TOR ING

maatregelen nemen op de volgende

In de tweejaarlijkse monitoring van de Fietsvisie

onderdelen: organisatie, samenwerking en

nemen we diefstal als onderdeel mee. Zowel op

kennisdeling, kennis en bewustzijn van

basis van aantallen aangiftes als op basis van

fietsers, stallingsmogelijkheden, Toezicht en

ervaringen onder het Enschede Panel. Ook

controle en aanvullende acties.

onderzoeken we, wanneer we incidenteel geparkeerde fietsen tellen, hoe goed deze gestald

ORGANISATIE, SAMENWERKING EN KENNISDELING

staan.

we de samenwerking met zowel politie als de

KENNIS EN BEWUSTWORDING VAN FIETSERS

fietsverkopers. Daarvoor gaan we verschillende

Met het steeds duurder worden van fietsen, neemt

acties ondernemen.

de economische schade van diefstal snel toe. Ook

Voor het effectief bestrijden van fietsdiefstal zoeken

het voordeel voor de dief stijgt. Dat betekent dat WE R KG R OEP F I ETSDIEFSTAL

fietsers zich bewuster moeten zijn van de waarde die

We richten met de betrokken partijen een werkgroep

ze achterlaten wanneer ze hun fiets stallen.

fietsdiefstal op. Daarmee komen we twee keer per

Kennis en bewustzijn gaat zowel over het feit dat er

jaar samen. In deze werkgroep willen we kennis en

gestolen wordt, als over de mogelijkheden die er zijn

ervaringen uitwisselen. Ook willen we voortgang

om de kans op diefstal te beperken. Hiervoor kennen

bewaken van de maatregelen uit dit plan van

we de volgende acties:

aanpak. C O M M U N I C ATI E C O N V E NANT T E G ENG AAN F I E TS D I EF S TA L

Via de bestaande Enschede Fietsstad-campagne

De meeste Enschedese fietsretailers maken al

geven we regelmatig aandacht aan fietsdiefstal.

gebruik van het digitaal opkopersregister. Zo kunnen

Zowel door uitingen online (website, social media,

zebij de verkoop van tweedehands fietsen

nieuwsbrief, app) als op straat en bij actiemomenten.

controleren of deze niet gestolen zijn. Om de samenwerking tussen partijen (ook richting derden) bekend te maken, sluiten we een convenant af tussen gemeente, politie en de fietsretailers. B E S T U U R L I JK E A A N P A K We blijven inzetten op de bestuurlijke aanpak om heling tegen te gaan. Daarbij verkennen we de mogelijkheid om vanuit de gemeentelijke afdeling handhaving ondersteuning te bieden aan de politie. Daarbij gaat het om het toezicht te versterken op het gebruik van het digitaal opkopingsregister.

8

Fietsretailers die zich aansluiten bij het convenant

S T A L L ING E N C E N TR UM

ondersteunen we bij het informeren van hun klanten.

We zetten in op het uitbreiden van de

Fietsdiefstal dient een thema te zijn bij het

stallingsvoorzieningen in het centrum. We zoeken we

klantcontact bij aanschaf en onderhoud van de fiets.

naar ruimte nabij Wenninkgaarde/Muziekkwartier en

Daarnaast dient dit thema regelmatig terug te keren

Oldenzaalsestraat/De Heurne.

in onze reguliere nieuwsbrieven en onze social media.

F I E TSV LONDERS Op locaties in wijken waar veel fietsen in de

Politie geeft binnen haar bestaande onlinekanalen

openbare ruimte worden gestald, verkennen we de

regelmatig aandacht aan fietsdiefstal.

mogelijkheid tot het inzetten van fietsvlonders. Dit zijn tijdelijke stallingen die we kunnen realiseren op

Algemene informatie over het tegengaan van fietsdiefstal is van belang. Daarnaast willen we onze

de plaats van een parkeerplaats voor auto’s . Hier kunnen inwoners hun fiets aan vastmaken..

inwoners en bezoekers ook informeren over hoe te handelen bij diefstal (aangifte doen, verlorenofgevonden.nl, Fietsdepot).

F I E T S NI ETJ ES Op locaties waar inwoners en bezoekers veel fietsen stallen (centrum, winkelcentra, openbare

S A ME NWER KING ME T R E TAI L

voorzieningen, etc.) blijven we voldoende

Gezamenlijk met de retailsector kijken we naar

aanbindmogelijkheden aanbieden. Bij voorkeur door

mogelijkheden om fietsers aan te moedigen

het plaatsen van fietsnietjes. Daarbij kijken we waar

maatregelen te nemen om diefstal te voorkomen.

nodig ook naar veilige stallingsmogelijkheden voor

Bijvoorbeeld door inwoners te stimuleren

bijzondere fietsen (bakfietsen, driewielfietsen, etc).

‘Track&Trace’ op hun fiets te laten inbouwen (zodat gestolen fietsen digitaal terug te vinden zijn). Of door

TOEZICHT EN CONTROLE

ze actief te wijzen op het landelijke fietsregister. Ook

Op dit moment zijn de stalling Van Heekplein en de

kan de retailsector korting geven op de aanschaf van

stalling bij Winkelcentrum Zuid bewaakt door

een tweede slot.

personeel. De stallingen De Graaff en Wilminkplein

STALLINGSMOGELIJKHEDEN

kennen camerabewaking, waarbij de toegangsdeur in de avonduren op afstand geopend wordt. Rondom

Om een fiets goed te kunnen stallen is het van

station Enschede is camerabewaking in de stallingen

belang dat inwoners hun fietsen ergens aan vast

aanwezig. Daarnaast voeren we de volgende

kunnen maken (aan een rek, muur etc.). Dit noemen

aanvullende actie uit:

we aanbindmogelijkheden. Waar mogelijk voorzien we in gebouwde stallingen of fietsrekken/nietjes op

U I T B R E ID EN C A M ERA TOE Z IC H T

drukke punten. In de binnenstad is dat niet overal

Waar mogelijk passen we camera’s toe in de

mogelijk. Bijvoorbeeld rondom de Oude Kerk worden

gemeentelijke fietsenstallingen. Bij de stalling bij

veel fietsen geparkeerd, dat is geen probleem. De

station Kennispark (tentdoek) willen we camera’s

Fietsvisie gaat ook al nadrukkelijk in op stallingen. In

ophangen. Voor de stalling aan de Oldenzaalsestraat

deze visie hebben we de volgende acties benoemd:

hebben we mogelijkheden onderzocht, maar zijn de privacy-gevolgen van het filmen in de openbare ruimte te groot.

9

B L I J V EN D E I N Z ET V A N L O K F IE TS EN I N Z E T F I E TS S T EW ARD S / P O P - U P B E W A K ING

Politie zet lokfietsen in om op deze manier opsporing

Op plekken waar permanente bewaking van fietsen

van diefstal mogelijk te maken. Deze effectieve

te kostbaar is, onderzoeken we de mogelijkheid om

opsporingsmethode zetten we de komende jaren

fietsstewards in te zetten. Dit zijn mensen die op

voort.

piekmomenten extra toezicht houden op de stalling en fietsers aanspreken op hun (fout)parkeergedrag. Waar mogelijk geven ze informatie over veilig stallen. Hierbij verkennen we ook de mogelijkheid om op het middenplein van het busstation Van Heekplein personele bewaking toe te voegen op piekmomenten.

AANVULLENDE ACTIES Een nettere openbare ruimte voorkomt diefstal. Daarnaast willen we stallingen beschikbaar hebben voor actieve gebruikers en is te lang parkeren (weesfiets) dus onwenselijk. Daar investeren we in, conform de ambities uit de Fietsvisie. We zetten ook samen met de politie de inzet van lokfietsen voort. U I TBR E IDEN WE ESFI ETSENHANDHAV ING Het weesfietsenbeleid breiden we uit naar alle stallingen rondom station Enschede en station Enschede Kennispark. Daarnaast passen we het toe in alle bewaakte stallingen. H A N D H A V IN G F O U TP A RK E RE N S T A T IO N E N S CH E D E Rondom station Enschede handhaven we op foutparkeren. Hiervoor maken we de handhavingsprocessen efficiënter door digitalisering. KO P P ELI NG D E POT ME T F I ETSRETAI LERS In het fietsdepot staan vaak fietsen waarvoor geen aangifte van diefstal is gedaan. Deze staan dus niet in het digitaal opkopingsregister (DOR). We gaan onderzoeken hoe we de kennis en contacten van fietsretailers kunnen benutten om meer fietsen uit het depot terug te krijgen bij hun eigenaar,

10

5. KOSTEN De extra gemeentelijke kosten voor uitvoering van deze aanpak bedragen 75.000 euro per jaar. Deze nemen we de komende jaren op in de kredietaanvraag mobiliteit. Vooruitlopend op dit plan is dit voor 2022 al gedaan. In onderstaande tabel staat aangegeven uit welke budgetten we de kosten van de genoemde acties dekken. Voor de acties die we vanuit het budget fietsdiefstal willen dekken zal op basis van urgentie worden gekeken welke kosten in welk jaar prioriteit hebben.

Actie

Budget

Werkgroep Fietsdiefstal

Binnen bestaande uren

Convenant Tegengaan fietsdiefstal

Binnen bestaande uren

Bestuurlijke aanpak

Binnen bestaande uren

Monitoring

Regulier budget monitoring

Communicatie

Budget Fietsdiefstal

Samenwerking met retail

Budget Fietsdiefstal

Stallingen centrum

Zomernota 2021 – Fietsvisie basis

Fietsvlonders

Zomernota 2021 – Fietsvisie basis

Fietsnietjes

Regulier budget kleine infra

Uitbreiding cameratoezicht Kennispark

Parkeerbedrijf

Inzet fietsstewards / pop-up bewaking

Budget Fietsdiefstal

Uitbreiden weesfietsenhandhaving

Zomernota 2021 – Fietsvisie basis

Handhaving foutparkeren stationsgebied

Zomernota 2021 – Fietsvisie basis

Koppeling depot met fietsretailers

Binnen bestaande uren

Blijvende inzet lokfietsen

Politie

Onvoorzien

Budget Fietsdiefstal

11

Teksten Strategie & Beleid Fysiek

Datum November 2022 Aan dit document kunnen geen rechten worden ontleend

12