CConstaterende datenschede
Koppel je AI →
Document · PDF

Eindrapport Mulier Instituut

Raadsvergadering 26 oktober 2026, gemeente enschedeBij agendapunt: Rekenkameronderzoek Kansengelijkheid23.342 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Met het oog op kansengelijkheid in sport- en beweegdeelname kunnen we hier de kanttekening bij plaatsen dat een flink deel van de praktisch opgeleiden en mensen uit gezinnen met een inkomen rond het sociaal minimum ook met een abonnement in plaats van een verenigingslidmaatschap sporten, net als veel andere bevolkingsgroepen. De realisatie van ambities staat onder druk door financiële beperkingen, daarmee gepaard gaande beperkte capaciteit in voorzieningen en onzekerheid over toekomstige middelen, bijvoorbeeld vanuit landelijke regelingen. Voor het stimuleren van kansengelijkheid via sport vraagt dit om blijvende keuzes in prioritering en een goede afstemming tussen beleidsterreinen. Uit het initiatief van de Alliantie blijkt dat de sportsector zelf in elk geval energie heeft om bij te dragen aan kansengelijkheid, hoewel zij voor de uitvoering van hun plannen ook afhankelijk zijn van de middelen die bij de gemeente beperkt beschikbaar zijn. Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 28 Hoofdstuk 3 Overzicht regelingen Rijksoverheid In dit hoofdstuk geven we inzicht in de regelingen vanuit de Rijksoverheid naar gemeenten op het gebied van sport en bewegen.

Met dit overzicht beantwoorden we deelvraag 2: Welke landelijke regelingen zijn er binnen het beleidsdomein sport, bewegen en het snijvlak daarvan met gezondheid in relatie tot kansengelijkheid en hoeveel beleidsruimte heeft de gemeente bij deze regelingen? Het stimuleren of faciliteren van sport en bewegen is voor Nederlandse gemeenten geen wettelijke taak. De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) (2019, p. 75) heeft geconcludeerd dat gemeenten binnen de taakvelden sportbeleid en activering en sportaccommodaties nagenoeg volledige beleidsvrijheid hebben. Vanuit de Wet Publieke Gezondheid en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning zijn gemeenten wel verantwoordelijk voor het welzijn van hun inwoners. Investeringen in sport zijn daardoor niet alleen als ‘invulling van de vrije ruimte’ te zien, maar zijn ook een manier om bij te dragen aan die wettelijke taak, onder meer vanuit de positieve gezondheidsbenadering die ook terugkomt in het Beleidskader Gezond Enschede. Gemeenten investeren dan ook in sport. Van de totale gemeentelijke uitgaven in Nederland in 2024 ging 2,2 procent naar sport (Van Eldert, 2025). In de gemeente Enschede was dit 1,3 procent. Een belangrijke manier waarop de Rijksoverheid sturing geeft aan lokaal sportbeleid, is via verschillende regelingen.

Een van de doelen van dit onderzoek is inzicht geven in hoe de gemeente Enschede uitvoering geeft aan regelingen met een uiteenlopende mate van beleidsvrijheid en wat dit betekent voor het bieden en realiseren van kansengelijkheid. Daarom is het van belang om inzicht te hebben in hoe we de mate van beleidsvrijheid kunnen bepalen. De ROB publiceerde hierover in 2019 het rapport ‘Beleidsvrijheid geduid’. In het rapport beschrijft de ROB de mate van beleidsvrijheid of beleidsruimte als ‘de mate waarin voorzieningen die een gemeente aanbiedt mogen verschillen, in aard of omvang, van die van andere gemeenten.’ (2019, p. 45) De ROB concludeert dat er geen absoluut objectieve maat is om de mate van beleidsruimte vast te stellen. Wel refereert de ROB aan het rapport ‘Zichtbaar maken van de gemeentelijke beleidsvrijheid’, waarin staat dat de beleidsvrijheid van gemeenten zichtbaar kan worden gemaakt met acht elementen (Brandsen et al., 2006). Deze elementen zijn samengevat in onderstaand figuur. 3.1 Beleidsvrijheid Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 29 Het buitenste blokje is de dimensie van beleidsvrijheid. Daarbinnen staan verschillende gradaties van autonomie binnen deze elementen. Door op elke dimensie de mate van autonomie te ‘scoren’ tekent zich een ‘spinnenweb’ af. Hoe verder naar de buitenkant, des te groter de beleidsvrijheid.

Ofwel, hoe meer autonomie voor de gemeente om zelf inhoudelijke, procesmatige en financiële keuzes voor het beleid te maken. Hoewel niet elk element voor elke regeling even belangrijk hoeft te zijn voor de mate van beleidsvrijheid, geeft de omvang van het ‘spinnenweb’ een indicatie van de mate van beleidsvrijheid. Afbeelding 1 Bron: Raad voor het Openbaar Bestuur, 2019.

Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 30 Er zijn diverse regelingen waarmee de Rijksoverheid gemeenten stimuleert om sport en bewegen te stimuleren of te faciliteren. Via een bureaustudie hebben wij een overzicht van deze regelingen gemaakt. We hebben de volgende regelingen voor gemeenten op het gebied van sport, bewegen en het snijvlak daarvan met gezondheid aangetroffen:  de zorgplicht om huisvesting te faciliteren voor bewegingsonderwijs (Wet op het Primair Onderwijs (WPO), Wet voortgezet onderwijs 2020 (WVO 2020) en Wet op de Expertisecentra (WEC));  het Sportakkoord;  het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA);  de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC);  de Specifieke Uitkering Sport (SPUK);  ondersteuning via het Jeugdfonds Sport & Cultuur. In bijlage 1 staat een uitgebreide beschrijving per regeling. Per regeling lichten we de inhoud van de regeling toe en hoe kansengelijkheid hierin terugkomt. Daarnaast beschrijven we de looptijd van de regeling, om inzicht te geven in de mate waarin effecten van de regeling zichtbaar zullen zijn. Ten slotte geven we in een figuur per regeling aan hoe het hierbij is gesteld met de mate van beleidsvrijheid. Op basis van het overzicht van deze regelingen hebben we in samenspraak met de Rekenkamer Enschede drie regelingen geselecteerd waar we het onderzoek verder op hebben toegespitst.

Daarbij was vooraf bepaald dat we minimaal één regeling zouden onderzoeken waarbij de gemeente uitvoerder van Rijksbeleid is (medebewind) en minimaal één Rijksregeling waarbij de gemeente regisseur is (autonomie). Bij de selectie van regelingen hanteerden we de volgende criteria:  relevantie van de regeling in de gemeente Enschede;  uiteenlopende mate van beleidsvrijheid voor de gemeente;  verschillende doelgroepen die terugkomen in de te onderzoeken regelingen , bijvoorbeeld niet alleen regelingen met focus op jongeren, maar ook regelingen met focus op ouderen;  de mate waarin we de effecten van de regeling al goed in kaart kunnen brengen, waarbij de periode waarin de regeling actief is een belangrijke rol speelt. Op basis van deze criteria besloten de Rekenkamer Enschede en het Mulier Instituut samen om te focussen op de volgende drie regelingen:  het Sportakkoord (veel autonomie);  de Brede Regeling Combinatiefuncties (veel autonomie);  de zorgplicht voor de huisvesting van bewegingsonderwijs in het primair onderwijs (medebewind). 3.2 De regelingen Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 31 In de komende drie hoofdstukken bespreken we hoe deze regelingen worden toegepast in de context van gemeente Enschede.

Binnen het beleidsdomein sport, bewegen en gezondheid bestaan verschillende landelijke regelingen die raken aan kansengelijkheid, zoals het Sportakkoord, het Gezond en Actief Leven Akkoord, de Brede Regeling Combinatiefuncties, de Specifieke Uitkering Sport, het Jeugdfonds Sport & Cultuur en de zorgplicht voor bewegingsonderwijs vanuit de Wet op het Primair Onderwijs en aanverwante wetten. Deze regelingen stimuleren gemeenten om sport en bewegen in te zetten, en soms ook specifiek om gezondheidsverschillen en kansenongelijkheid te verkleinen . Gemeenten hebben daarbij over het algemeen veel beleidsvrijheid, omdat sport geen wettelijke taak is en zij zelf mogen bepalen hoe ze sportbeleid vormgeven. Tegelijkertijd kunnen investeringen in sport bijdragen aan wettelijke verantwoordelijkheden binnen de publieke gezondheid en maatschappelijke ondersteuning. De mate van beleidsruimte verschilt per regeling: bij akkoorden zoals het Sportakkoord en de BRC hebben gemeenten veel autonomie in de uitvoering. Bij andere regelingen, zoals de zorgplicht voor huisvesting van bewegingsonderwijs, is sprake van medebewind en dus minder beleidsvrijheid. In dat geval zijn gemeenten verplicht om bepaalde voorzieningen te realiseren, zoals passende huisvesting voor gymonderwijs.

De Rijksoverheid stuurt dus vooral indirect via deze regelingen, waarbij de mate van gemeentelijke vrijheid varieert van groot (autonomie) tot beperkt (medebewind). Hierdoor hebben gemeenten ruimte om eigen keuzes te maken in hoe zij kansengelijkheid via sport en bewegen bevorderen, maar binnen bepaalde kaders die landelijk zijn vastgesteld. 3.3 Conclusie Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 32 Hoofdstuk 4 Het Sportakkoord In dit hoofdstuk behandelen we de eerste onderzochte regeling: het Sportakkoord. Daarbij beschrijven we in de eerste paragraaf de kaders van de regeling. Vervolgens gaan we in op de manier waarop gemeente Enschede via het (lokale) sportakkoord inzet op het bevorderen van kansengelijkheid.

Dit doen we aan de hand van vier deelvragen:  Hoe voert de gemeente Enschede het beleid voor het Sportakkoord uit en wat zijn de effecten hiervan op de kansengelijkheid van inwoners? (paragraaf 4.2)  Wordt het Sportakkoord volgens de regels uitgevoerd en pakt het lokale Sportakkoord uit zoals door de Rijksoverheid beoogd? (paragraaf 4.2)  Welke uitgaven en inkomsten gaan gepaard met het Sportakkoord in de gemeente Enschede? (paragraaf 4.3)  Hoe verhouden de uitvoering en resultaten van het Sportakkoord in de gemeente Enschede zich tot referentiegemeenten? (paragraaf 4.4) In 2018 publiceerden het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en een consortium van partners het eerste Nationaal Sportakkoord: Sport Verenigt Nederland. Dit akkoord vormde het startpunt van een meerjarige samenwerking tussen Rijk, gemeenten, sportbonden, verenigingen, maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven, met als doel om sport en bewegen voor iedereen toegankelijker en aantrekkelijker te maken. In 2022 volgde een actualisatie en verdieping in de vorm van het Hoofdlijnen Sportakkoord II: Sport Versterkt, waarin voortgebouwd werd op de lessen en resultaten van het eerste akkoord. In beide Sportakkoorden wordt beschreven voor welke uitdagingen het Nederlandse sport- en beweeglandschap staat en hoe verschillende partijen samen kunnen bijdragen aan oplossingen.

Zo wordt onder meer benoemd dat sport en bewegen nog onvoldoende zijn verankerd in het dagelijks leven van veel Nederlanders, en dat de betrokkenheid van jongeren bij sportverenigingen onder druk staat. In de akkoorden staan gezamenlijke ambities en een bijbehorende aanpak om deze en andere vraagstukken aan te pakken, met als overkoepelend doel om de kracht van sport beter te benutten. Gemeenten spelen hierbij een sleutelrol in de vertaling van landelijke ambities naar lokale uitvoering. Het Sportakkoord7 stelt enkele thema’s en bijbehorende opgaven voor om deze ambities te behalen. Om die te realiseren zijn (werk)afspraken opgesteld. Het doel hiervan is om betrokken partijen te mobiliseren om via lokale veranderingen deze ambities werkelijkheid te maken. Over de invulling en uitvoering hiervan op 7 Met ‘het Sportakkoord’ doelen we op Sportakkoord I en II. 4.1 De kaders Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 33 gemeentelijk niveau zijn bepaalde voorwaarden en richtlijnen opgenomen in het Hoofdlijnen Sportakkoord II. In vergelijking met het Sportakkoord I werden de eisen, richtlijnen en voorwaarden iets aangescherpt. Om aanspraak te maken op geld uit de Brede SPUK-regeling, die vervolgens kon worden ingezet om ambities uit het Sportakkoord II in te vullen, moesten gemeenten aan een aantal procesmatige randvoorwaarden voldoen.

Zo moesten ze het lokale sportakkoord herijken, een lokaal kernteam inrichten, een coördinator sport en preventie inzetten en het lokale sportakkoord monitoren. Deze voorwaarden waren dus procesmatig, en niet zozeer inhoudelijk over het te voeren beleid. Via een raamwerk van afspraken zijn er enkele inhoudelijke richtlijnen opgenomen die voor gemeenten richtinggevend zijn bij de invulling van het lokale sportakkoord. Hierin staat dat herijking plaatsvindt langs de drie ambities uit Sportakkoord II:  het versterken van het fundament;  het vergroten van het bereik;  het zichtbaar maken van de betekenis van sport. Ook is hierin voorgesteld dat gemeenten een plan van aanpak rondom sociale veiligheid opstellen en de inrichting van een centraal sportloket en centraal sportplatform (verder) onderzoeken. De nadruk in de voorwaarden en afspraken ligt in de wijze van uitvoering, en in mindere mate op de inhoud ervan. Gemeenten behouden daarmee een zekere mate van beleidsvrijheid over de invulling van het Sportakkoord II op lokaal niveau . En daarmee biedt deze regeling mogelijkheden om mede via de regeling aan ambities voor kansengelijkheid te werken. Sport-, beweeg- en leefstijlakkoord De gemeente Enschede heeft er bij de ontwikkeling van het lokale sportakkoord in 2019 en 2020 direct op gestuurd om dit breder te trekken naar een Lokaal Sport-, Beweeg- en Leefstijlakkoord.

De gemeente maakte onderdeel uit van een brede groep partners die invulling gaf aan de landelijke ambities uit het Sportakkoord. Dit akkoord is dus geen afzonderlijke beleidsvisie van de gemeente, maar een gezamenlijk afsprakenkader tussen sport- en beweegaanbieders, maatschappelijke organisaties, onderwijs, zorg, welzijn, bedrijfsleven en de gemeente zelf. De uitvoering van het akkoord werd in de eerste fase gecoördineerd door een sportformateur en een kopgroep waarin onder meer de gemeente Enschede, Sportaal, de Sportadviesraad en GGD Twente zijn vertegenwoordigd. Samen zorgden zij voor afstemming en verbinding en joegen ze initiatieven aan die bijdragen aan een vitaler en inclusiever sport- en beweegklimaat in de stad. 4.2 Uitvoering in Enschede Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 34 Het Enschedese akkoord bouwt voort op de landelijke ambities van het Sportakkoord. De betrokken partijen hebben dit gekoppeld aan lokale thema’s. Dit leidde uiteindelijk tot vijf thema’s: 1. inclusief sporten en bewegen; 2. duurzame sport- en beweeginfrastructuur; 3. gezonde leefstijl; 4. vitale sport- en beweegaanbieders; 5. samenwerking en borging. Binnen deze thema’s werken partners samen aan concrete acties.

Zo zetten ze in op het versterken van sportverenigingen, het verbeteren van de beweegvriendelijke openbare ruimte en het koppelen van sport aan het sociaal domein , onder meer via onderwijs, zorg en welzijn. Daarmee draagt Enschede bij aan de landelijke doelstelling om sport en bewegen een vanzelfsprekender onderdeel van het dagelijks leven te maken. Bij de herijking van het Sportakkoord in 2023 bleven de oorspronkelijke doelen van het Enschedese Sport-, Beweeg- en Leefstijlakkoord behouden. Er werden enkele kleine accenten gewijzigd of toegevoegd. Enerzijds om in te spelen op geconstateerde trends en ontwikkelingen, zoals het relatief lage percentage jongeren tussen de 12 en 18 jaar dat sport en voldoet aan de beweegrichtlijn. En anderzijds op de eisen aan de herijking en de nieuwe mogelijkheden, zoals het beleggen van de rol coördinator sport en preventie. Kansengelijkheid werd zowel expliciet als impliciet geen nadrukkelijker speerpunt dan in het originele akkoord. Kansengelijkheid als impliciet uitgangspunt Kansengelijkheid wordt niet expliciet benoemd in het Enschede akkoord, maar lijkt wel een impliciet uitgangspunt. Onder het thema ‘inclusief sporten en bewegen’ wordt nadrukkelijk aandacht besteed aan ‘kwetsbare doelgroepen’, met een focus op jeugd, ouderen en mensen met een beperking.

De partners streven ernaar dat iedereen in Enschede kan deelnemen aan sport en bewegen , ongeacht afkomst, cultuur, gender, geaardheid of SEP. Hiervoor werken ze aan laagdrempelig, wijkgericht aanbod en samenwerking tussen sport, welzijn, onderwijs en cultuur. In het akkoord worden ook bestaande initiatieven benoemd, zoals Stichting Leergeld, het Jeugdfonds Sport & Cultuur en in de toekomst mogelijk het Volwassenenfonds Sport & Cultuur, die helpen financiële drempels te verlagen. Daarnaast is er aandacht voor motorische ontwikkeling en bewegingsonderwijs, onder meer via programma’s als Nijntje Beweegt en schoolzwemprojecten. Door sport en bewegen te koppelen aan thema’s als gezondheid, armoedebestrijding en sociale participatie, kan het lokale akkoord niet alleen bijdragen aan een actievere leefstijl, maar ook aan gelijke kansen op het gebied van gezondheid, ontwikkeling en maatschappelijke betrokkenheid voor alle inwoners van Enschede. Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 35 Samenwerking met partijen in en rondom de sportsector Het Sportakkoord is een regeling waarbij samenwerking met lokale partijen in en rondom de sportsector centraal staat.

De gemeente werkte bij de uitvoering van het Sportakkoord samen met dergelijke partijen in een kopgroep (ook wel sportadviesraad genoemd), en kende daarnaast enkele andere klankbordgroepen voor (onderdelen van) het gemeentelijk sportbeleid. In de eerste jaren van het Sportakkoord was de kopgroep verantwoordelijk voor de toekenning van de gelden voor het Sportakkoord aan initiatieven. Gedurende de uitvoering van het Sportakkoord heeft de gemeente besloten het aantal klankbordgroepen te verminderen en één adviesraad te hanteren voor het sociaal domein: de bewonersadviesraad sociaal domein (BAS). De sportadviesraad komt daardoor minder vaak bij elkaar. Ze dienen nog wel één keer per jaar als klankbord voor Sportaal, en de BAS raadpleegt ze soms voor sportspecifieke vraagstukken. Uitvoering en resultaten In het kader van het Sportakkoord werden in de eerste jaren diverse lokale sport- en beweeginitiatieven ondersteund, waarbij de kopgroep/sportadviesraad de aanvragen beoordeelde. Daarbij diende het lokale sportakkoord als uitgangspunt voor de beoordeling en keken ze in hoeverre aanvragen aansloten bij de ambities en thema’s uit het akkoord. Dit waren bijvoorbeeld initiatieven voor lokale sport- en beweegactiviteiten. Daarnaast waren er services voor het versterken van de lokale sportsector, zoals cursussen voor bestuurders van sportverenigingen.

De sportadviesraad kreeg vervolgens een minder prominente rol en vanuit het Nationaal Sportakkoord II kwam meer verantwoordelijkheid bij de gemeente te liggen voor de verdeling van het budget. Sindsdien wordt het budget vooral ingezet om Sportaal sport en bewegen te laten stimuleren. Daarmee zijn bijvoorbeeld valpreventiecursussen en metingen voor de motorische vaardigheden van kinderen betaald. De resultaten van het lokale sportakkoord zelf zijn niet gemonitord of geëvalueerd. Daarom kunnen we de resultaten alleen onderzoeken aan de hand van ervaringen van mensen in de sportsector. Resultaten konden worden bereikt via initiatieven die vanuit het lokale sportakkoord gefinancierd werden, maar ook doordat het lokale sportakkoord partijen bij elkaar bracht om samen doelen op te stellen en te realiseren. Uit ons gesprek met bestuurders van sportverenigingen kwam naar voren dat het lokale sportakkoord heeft bijgedragen aan belangrijke stappen op het gebied van een veilig sportklimaat en aanbod voor mensen met een beperking. Sportaal draagt bijvoorbeeld bij aan dat laatste met een regisseur aangepast sporten. Met middelen uit het Sportakkoord werden ook cursussen aangeboden voor vrijwilligers van verenigingen. Dit is een voorbeeld van een initiatief gericht op het versterken van verenigingen.

Verenigingsbestuurders plaatsen hierover in gesprekken wel de kanttekening dat er op een zeker moment te veel van dergelijke cursussen waren. Hoewel de cursussen inhoudelijk wel interessant konden zijn voor de vrijwilligers, moeten ze in hun | vrijwillige tijd voor de vereniging ook de vereniging draaiende houden. Ze gaven aan dat ondersteuning vanuit de gemeente en Sportaal | bij voorkeur de basis van de vereniging ondersteunt, | met een prettige accommodatie of iemand die de vereniging komt helpen met vraagstukken die op dat moment spelen. Een verenigingsbestuurder benoemde dat Sportaal de verenigingsondersteuning al meer vraaggestuurd heeft ingericht, ten opzichte van de meer aanbodgestuurde aanpak in de eerste periode van het | Sportakkoord. Gedurende de uitvoering is het Enschedese akkoord in de praktijk steeds meer onder de brede opdracht van Sportaal komen te vallen. Resultaten zijn daarom lastig toe te wijzen aan het Sportakkoord. Het gezamenlijk bepalen van thema’s voor het Enschedese akkoord heeft wel richting gegeven aan de inzet op specifieke thema’s. Het thema veilige sport heeft hierdoor bijvoorbeeld een duidelijke stimulans gekregen, waardoor dit naar voren kwam als thema dat door partijen in en rondom de Enschedese sport- en beweegsector duidelijk aan het sportakkoord gerelateerd wordt.

Veilige sport draagt niet heel direct bij aan kansengelijkheid, maar is wel een basisvoorwaarde om verschillende mensen en bevolkingsgroepen zich welkom te laten voelen binnen de sport. 4.3 | Financiën Voor het lokale sportakkoord is er vanuit de Rijksoverheid een specifieke uitkering. Niet-bestede middelen gaan terug naar de Rijksoverheid, hoewel gemeenten deze tijdens de coronaperiode mochten doorschuiven naar het volgende jaar. Doordat gemeenten niet-bestede middelen terug moeten geven, zijn de inkomsten en uitgaven ieder jaar gelijk (zie tabel 4.1). Tabel 4.1 Baten en lasten lokaal sportakkoord (in euro’s ) 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 Inkomsten | 8.000 | 232.000 | 25.989 | 237.190 | 295.113 Uitgaven | 8.000 | 232.000 | 25.989 | 237.190 | 295.113 Beschikbaar budget | 80.000 | 160.000 | 150.866 | 130.944 | 130.942 Bron: Gemeente Enschede, 2025; Regeling Sportakkoord, 2020; Regeling SPUK, 2023. Vanwege de beperkte zittingsduur in de huidige functie wist de beleidsmedewerker niet of Enschede altijd het maximale budget heeft aangevraagd. Opvallend is dat de inkomsten en uitgaven in 2023 en 2024 hoger waren dan het beschikbare budget. Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede | 36 Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 37 We hebben de gemeente gevraagd of zij dit kunnen verklaren.

Daaruit volgt dat ze middelen uit 2022 (gedeeltelijk) hebben doorgeschoven naar 2023. De uitgaven in 2022 en 2023 vallen daarmee binnen het totale beschikbare budget over beide jaren. Een klein restant van het budget voor 2023 hebben ze doorgeschoven naar 2024. Maar dit verklaart niet het hele verschil tussen de inkomsten en uitgaven en het beschikbare budget voor dat jaar. Mogelijk heeft de gemeente in 2024 middelen uitgeruild met andere middelen binnen de brede SPUK. Opstelfase De procesmatige aanpak bij het opstellen van het Enschedese akkoord komt overeen met veel andere gemeenten, mede doordat de Rijksoverheid deze aanpak stimuleerde. Zo was er landelijk budget voor het aanstellen van lokale formateurs, en stond in de voorwaarden voor de aanvraag van het budget voor de regeling dat maatschappelijke partners in en rondom de sportsector moesten worden betrokken. De brede samenwerkingsopzet is dus geen uniek Enschedees kenmerk, maar de dominante landelijke aanpak bij de initiële opstellingsfase: lokale sportakkoorden worden bijna altijd gedragen door meerdere sectoren en partijen, en niet eenzijdig door gemeenten opgelegd (Reitsma et al., 2020).

Niet alleen de aanwezigheid van meerdere partners, maar ook de thema’s die Enschede kiest, zijn herkenbaar in andere gemeenten: thema’s zoals inclusief sporten en bewegen, vitale aanbieders en een beweegvriendelijke infrastructuur waren al in 2019 in veel lokale akkoorden aanwezig (Reitsma et al., 2020). Uitvoering Een belangrijk vergelijkingspunt tussen Enschede en andere gemeenten is de manier waarop ze de uitvoering van het sportakkoord organiseren. In Enschede werd de uitvoering in de eerste jaren gecoördineerd door de kopgroep/sportadviesraad, die ook verantwoordelijk was voor de toekenning van budgetten voor initiatieven. Maar rondom de herijking verschoof de regie meer naar de gemeente en Sportaal, waardoor de kopgroep een minder prominente rol kreeg bij de regievoering van het Sportakkoord en de toewijzing van budgetten. Daardoor waren er minder verschillende perspectieven betrokken bij de toewijzing van budgetten . En deze herijking was een kans om de criteria en procedure voor de toewijzing van budgetten systematisch in te richten op het stimuleren van kansengelijkheid. Gemeenten in heel Nederland kregen in de tweede fase van het Sportakkoord meer verantwoordelijkheid voor de verdeling van het budget. Maar de aanwezigheid van een kerngroep/kopgroep bleef een voorwaarde om het budget vanuit het Rijk te krijgen.

In Enschede was deze er dus nog wel, maar minder prominent aanwezig. 4.4 Vergelijking met referentiegemeenten Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 38 Landelijk had drie kwart van de gemeenten een kernteam in de tweede fase van het Sportakkoord (Rappange et al., 2025). Bovendien toont monitoring van Sportakkoord II aan dat gemeenten steeds meer integrale verbindingen leggen tussen sport- en beweegbeleid enerzijds en andere domeinen zoals gezondheid en preventie anderzijds (Rappange et al., 2025). In ruim 60 procent van de gemeenten is er meer aandacht voor sociaal veilige sport en inclusie dan in de eerste periode van het Sportakkoord (Hoogendam et al., 2023). Deze landelijke trend van thematische verbreding en bestuurlijke integratie weerspiegelt de Enschedese praktijk van koppeling van sport en bewegen aan thema’s als gezondheid, armoedebestrijding en sociale participatie . In Enschede is dit terug te zien in de nieuwe beleidsnota Bewegen, Spelen en Sporten, en in de verbindingen op lokaal niveau met Sportaal, stadsdelen en welzijnsorganisaties als Alifa. Resultaten en effecten Net als in veel andere gemeenten zijn specifieke effecten en resultaten van het sportakkoord in Enschede moeilijk te kwantificeren door gebrek aan gestandaardiseerde monitoring.

Het is in het algemeen een uitdaging om effecten of resultaten aan sportbeleid of het sportakkoord toe te schrijven. In Enschede is het lokale sportakkoord niet gemonitord of geëvalueerd, waardoor we resultaten vooral kwalitatief interpreteren via ervaringen van betrokkenen. Ook landelijke rapportages van het Mulier Instituut constateren dat veel effecten, zeker op langere termijn, nog niet concreet meetbaar zijn: verschillen in sportdeelname of inclusie zijn in landelijke monitoren nog niet zichtbaar als significante resultaatmaat (Rappange et al., 2025; Hoogendam et al., 2023). De evaluatie van resultaten bestaat zowel in Enschede als in andere gemeenten vooral uit procesindicatoren en ervaringen, in plaats van harde uitkomstmaten. Wat wel zichtbaar is in landelijke data, is dat de samenwerking tussen sportorganisaties, gemeenten en andere lokale partners toeneemt en dat buurtsportcoaches een belangrijke verbindende rol vervullen in de uitvoering (Vrieswijk & Van Stam, 2021). Dit sluit aan bij Enschedese ervaringen, waarin betrokkenen samenwerking en verbinding als kernresultaten zien. Bestuurders noemen onder meer stappen op het gebied van een veilig sportklimaat en aanbod voor mensen met een beperking als waardevolle opbrengsten. Sportaal vormt hierbij in Enschede steeds meer de spin in het web, die lokale partijen met elkaar kan verbinden.

Enschedese verenigingsbestuurders gaven aan dat veel cursussen wel relevant zijn, maar dat ze tijdsinvestering vragen in een al druk vrijwilligersbestaan . Dat sluit aan bij landelijke bevindingen dat ondersteuning beter vraaggestuurd kan zijn. Ook landelijk onderzoek toont aan dat het onderhouden van continuïteit in inzet van Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 39 vrijwilligers en kennis, met name rond inclusie of thema’s buiten de traditionele sportagenda, een uitdaging is (Stuij et al., 2025). De vergelijking laat zien dat de Enschedese uitvoering van het lokale sportakkoord sterk overeenkomt met landelijke trends: brede partnerschappen in de opstellingsfase, een geleidelijke vorming van gemeentelijke regie, een focus op samenwerking en integratie van sport met andere domeinen, en de uitdaging om concrete langetermijneffecten beter meetbaar te maken. De specifieke ervaringen en leerpunten uit Enschede, bijvoorbeeld het verschuiven van uitvoeringsregie en de behoefte aan vraaggestuurde ondersteuning, komen overeen met landelijke observaties. Net als in het Nationaal Sportakkoord is kansengelijkheid in Enschede geen hoofddoel of principe waaraan acties worden getoetst.

Aangezien de kansengelijkheidsnota’s van de gemeente Enschede op dat moment nog niet bestonden, is het logisch dat de gemeente niet heeft kunnen sturen op het expliciet opnemen van kansengelijkheid en de gemeentelijke visie daarop in het lokale sportakkoord. Bij de herijking van het akkoord in 2023 bestond de discussienota kansengelijkheid inmiddels wel. De doelen van het oorspronkelijke akkoord zijn tijdens de herijking behouden, en er zijn vooral accenten gewijzigd of toegevoegd. Hierbij is zowel impliciet als expliciet niet meer focus op kansengelijkheid in het akkoord gebracht. Aangezien het een akkoord is van een bredere groep partijen in en rondom de Enschedese sport- en beweegsector, kon de gemeente dit ook niet zelfstandig wijzigen. Maar de gemeente had wel meer actie kunnen ondernemen om de uitgangspunten op het gebied van kansengelijkheid nadrukkelijker vertaling te geven in het akkoord en de toewijzing van budgetten vanuit het akkoord. Hoewel niet expliciet gericht op kansengelijkheid, staat in het Enschedese akkoord wel beschreven dat iedereen moet kunnen sporten, ongeacht afkomst, cultuur, gender of geaardheid. Verder dragen de acties uit het akkoord, net als in het landelijke akkoord, bij aan de toegankelijkheid van sport.

Daarnaast maakt de Enschedese wijkgerichte aanpak in samenwerking met partners uit andere domeinen het mogelijk om drempels voor inwoners te verlagen om te sporten en bewegen. Hoewel resultaten lastig direct aan het Enschedese Sportakkoord toe te schrijven zijn, mede doordat het is opgegaan in de bredere opdracht van Sportaal, heeft het gezamenlijk bepalen van thema’s wel duidelijke richting gegeven aan de uitvoering van de opdracht van Sportaal. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de stappen die zijn gezet op het gebied van een veilig sportklimaat, die betrokken partijen nadrukkelijk met het sportakkoord associëren. 4.5 Conclusie Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 40 Omdat de financiering vanuit de Rijksoverheid voor zowel het Nationaal Sportakkoord als de lokale sportakkoorden na 2026 stopt, bestaat wel het risico dat er minder geld beschikbaar is voor de brede opdracht van Sportaal. Als er niet op een andere manier extra budget wordt vrijgemaakt voor het werk van Sportaal, zal dit om herprioritering in de opdracht voor Sportaal vragen. Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 41 Hoofdstuk 5 De Brede Regeling Combinatiefuncties In dit hoofdstuk behandelen we de tweede onderzochte regeling: de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC). Daarbij beschrijven we in de eerste paragraaf de kaders van de regeling.

Vervolgens gaan we in op de manier waarop gemeente Enschede via de BRC inzet op het bevorderen van kansengelijkheid. Dit doen we aan de hand van vier deelvragen:  Hoe voert de gemeente Enschede het beleid voor de BRC uit en wat zijn de effecten hiervan op de kansengelijkheid van inwoners? (paragraaf 5.2)  Wordt de BRC volgens de regels uitgevoerd en pakt de Enschede invulling van de BRC uit zoals door de Rijksoverheid beoogd? (paragraaf 5.2)  Welke uitgaven en inkomsten gaan gepaard met de BRC in de gemeente Enschede? (paragraaf 5.3)  Hoe verhouden de uitvoering en resultaten van de BRC in de gemeente Enschede zich tot referentiegemeenten? (paragraaf 5.4) In dit hoofdstuk behandelen we voor de Brede Regeling Combinatiefuncties de deelvragen 3 t/m 6 over de kaders, uitvoering, financiën en resultaten. Deelvraag 3 komt aan bod in paragraaf 5.1, deelvraag 4 in 5.2, deelvraag 5 in 5.3 en deelvraag 6 in 5.4. De Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) is een landelijke regeling waarmee gemeenten cofinanciering kunnen verkrijgen voor het inzetten van een combinatiefunctionaris, zoals een buurtsportcoach, clubkadercoach of beweegcoach. Doel van de regeling Deze functionarissen leggen verbinding tussen sport en bewegen, en ten minste één ander domein, zoals onderwijs of welzijn.

Daarmee kunnen ze bijdragen aan lokale doelstellingen op het gebied van sport, gezondheid, onderwijs en armoede. Via deze regeling kunnen ook combinatiefunctionarissen worden ingezet in de cultuursector, om via die weg verbinding te zoeken met andere domeinen, zoals onderwijs of welzijn. De BRC stimuleert de inzet van combinatiefunctionarissen in gemeenten, met als uiteindelijk doel om in 2040 een gezonde, weerbare generatie te hebben met een sterke sociale basis. Zij worden in gemeenten veel ingezet op kwetsbare doelgroepen in de samenleving (bijvoorbeeld ouderen, of wijken met een lage SEP) (Heijnen et al., 2022). Kansengelijkheid is daarmee een van de speerpunten van de 5.1 De kaders Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 42 regeling. Daarnaast beoogt de regeling de versterking van sportaanbieders op het gebied van kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid. Om beide doelstellingen te halen wordt verondersteld dat een sterke verbinding tussen domeinen en programma’s (onderwijs, gezondheid, zorg, welzijn, armoede) noodzakelijk is. Financiering De financiering van combinatiefunctionarissen is sinds 2023 ondergebracht bij de Brede SPUK-regeling. Dit is een bundeling van uitkeringen rondom sport, gezondheid en preventie in één financiële regeling. Eerder werden combinatiefunctionarissen bekostigd via een aparte, specifieke subsidie.

Om aanspraak te maken op financiering voor combinatiefunctionarissen moeten gemeenten in het plan van aanpak expliciet benoemen hoe ze deze inzetten. Hierin ligt de mogelijkheid om te werken aan de lokale ambitie om kansengelijkheid te bevorderen door de inzet van combinatiefunctionarissen te koppelen aan specifieke gebieden of doelgroepen. Het Rijk kan via deze weg 40 procent van het totaalbudget van de functionaris bekostigen. Gemeenten moeten zelf de overige 60 procent financieren. Vaak is er sprake van cofinanciering met lokale organisaties, zoals sportverenigingen, onderwijsinstellingen of welzijnsorganisaties. Kaders Voor de inhoudelijke invulling van de combinatiefunctionaris zijn er een aantal richtlijnen, al zijn dit geen ‘harde’ regels. Zo moeten bij de inzet van een dergelijke functionaris de ambities van Sportakkoord II, het programma ‘School en omgeving’ en het GALA terugkomen. In lokale beleidsplannen (zoals een lokaal sport- of preventieakkoord) worden deze landelijke ambities vertaald naar de lokale context. Deze lokale akkoorden zijn vervolgens leidend in de manier waarop een functionaris wordt ingezet. Sinds 2024 zijn er zes functieprofielen voor de combinatiefunctionaris. Hoewel er in de BRC dus bepaalde inhoudelijke richtlijnen staan, zoals het verbinden van domeinen en het werken aan kansengelijkheid, is er g een uniform taakprofiel.

Gemeenten hebben beleidsvrijheid bij het invullen van de functie en het bepalen van de exacte werkzaamheden, zolang ze de functionaris inzetten binnen een van de zes functieprofielen en hun werkzaamheden aansluiten bij (een van) de thema’s van het landelijke sportakkoord. In de Subsidieverordening Brede Impuls Combinatiefuncties komen de kaders van de landelijke regeling duidelijk terug. Zo staan de (landelijke) doelen van de zes functieprofielen hierin. 5.2 Uitvoering in Enschede Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 43 Combinatiefunctionarissen bij Sportaal Sportaal is de werkgever van de meeste combinatiefunctionarissen. In 2025 had Sportaal 2,9 fte aan beweegmakelaars, 12 fte aan buurtsportcoaches en 3 fte aan verenigingsmanagers/sportregisseurs in dienst. Daarnaast zijn er enkele combinatiefunctionarissen die bij sportverenigingen werken. Ook werkt in totaal bijna 8 fte aan combinatiefunctionarissen in de cultuursector. De belangrijkste focus voor de inzet van combinatiefunctionarissen in de stadsdelen is jeugd. Hierbij valt op dat de scheiding in werkzaamheden tussen welzijnsorganisatie Alifa en Sportaal in de praktijk vooral op basis van doelgroep wordt gemaakt.

Combinatiefunctionarissen vanuit Sportaal richten zich vooral op kinderen in het primair onderwijs, terwijl Alifa zich vanuit het jongerenwerk meer richt op jongeren in middelbareschoolleeftijden. Een basketbalactiviteit voor jongeren op een pleintje kan daardoor bijvoorbeeld door een jongerenwerker van Alifa worden georganiseerd. Sportaal en Alifa hebben een samenwerkingsovereenkomst om hun activiteiten goed op elkaar af te stemmen. Vanuit de sportsector is er positiviteit over de bijdrage van de regisseur aangepast sporten aan de kansengelijkheid voor mensen met een beperking. Het personeelsverloop bij de combinatiefunctionarissen van Sportaal ervaart men soms als minder positief. Het netwerk en vertrouwen binnen de sector is vaak persoonsgebonden en moet daarom opnieuw worden opgebouwd als er nieuwe functionarissen aan de slag gaan. Verdeling van combinatiefunctionarissen over stadsdelen De verdeling over de stadsdelen bepaalt de centrale gemeentelijke organisatie in afstemming met Sportaal. Momenteel zijn de combinatiefunctionarissen gelijk verdeeld over de stadsdelen, zoals eerder beschreven in paragraaf 2.5. De combinatiefunctionarissen die specifiek gericht zijn op een stadsdeel , worden in afstemming tussen Sportaal en het stadsdeelmanagement ingezet.

Zij kunnen dan besluiten om de combinatiefunctionarissen gericht in te zetten op wijken en buurten die achterlopen op het gebied van sport en bewegen. Dit gebeurt bijvoorbeeld aan de hand van data uit de MQ-scan, een meetinstrument voor de motorische vaardigheid. Op basis daarvan krijgen scholen waar meer kinderen achterlopen met motorische vaardigheden, extra aandacht van de combinatiefunctionaris via bijvoorbeeld naschoolse sportactiviteiten. Omdat Sportaal hier redelijk recent mee begonnen is, zijn er nog geen concrete resultaten over ontwikkelingen. Een stadsdeelmanagement gaf wel aan dat de eerste resultaten (bijvoorbeeld uit pilots) positief lijken. Sportaal had ook diverse combinatiefunctionarissen in dienst die werden verhuurd aan scholenkoepels om bewegingsonderwijs te geven. Vanwege wijzigingen in de BRC mag dit binnenkort niet meer. Daarom is dit ook in Enschede afgebouwd. Verenigingen en combinatiefunctionarissen Er zijn dus ook enkele combinatiefunctionarissen in dienst bij sportverenigingen. Verenigingen konden zelf initiatief nemen door een aanvraag in te dienen met een plan voor de cofinanciering. Op basis van de ruimte binnen de BRC en de kwaliteit van de aanvraag kon dit worden geaccordeerd. Het valt op dat vooral grotere buitensportverenigingen hier gebruik van maken. Dit zijn vaak sterkere verenigingen.

Doordat het initiatief voor aanvragen bij verenigingen zelf ligt, kan dit het gat met de minder sterke verenigingen mogelijk vergroten. Sterke verenigingen kunnen namelijk sneller initiatief nemen en een kwalitatief sterke aanvraag schrijven, waarmee zij | hun maatschappelijke waarde kunnen vergroten. Zoals we in paragraaf 4.4 al beschreven, geven sportverenigingen aan dat | ze voor verenigingsondersteuning vanuit Sportaal vooral | samen willen kijken naar uitdagingen waar ze hulp bij kunnen gebruiken. Eerder was de verenigingsondersteuning meer aanbodgestuurd | . Sportaal lijkt zich inmiddels meer te richten op het actief ophalen van vragen en behoeften bij verenigingen. | Dit is een ontwikkeling die sportverenigingen op prijs stellen. 5.3 | Financiën Ook voor de Brede Regeling Combinatiefuncties | stelde de Rijksoverheid jaarlijks middelen beschikbaar. In de periode 2015-2022 verliep dit via een integratie | - uitkering in het gemeentefonds. | Vanaf 2023 werd dit een specifieke uitkering. | In tabel 5.1 vergelijken we de beschikbare en bestede middelen | in de periode 2015- 2024.

Tabel 5.1 Beschikbare en bestede middelen vanuit de Rijksoverheid voor de Brede Regeling Combinatiefuncties (in euro’s, x 1.000) 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 Beschikbare middelen | 580 | 572 | 567 | 564 | 642 | 724 | 724 | 724 | 901 | 933 Bestede middelen | 169 | 191 | 531 | 488 | 621 | 610 | 688 | 574 | 735 | 587 Niet uitgegeven | 410 | 380 | 36 | 75 | 22 | 113 | 35 | 150 | 166 | 347 Bron: Gemeente Enschede, 2025. Bij de vergelijking van de beschikbare en bestede middelen valt op dat er jaarlijks minder uitgegeven is dan de maximale beschikbare middelen. | In sommige jaren is een fors deel van het beschikbare bedrag niet uitgegeven. Niet-bestede middelen uit deze uitkeringen mogen later alsnog worden gebruikt, zolang dit gebeurt binnen dezelfde doelen of activiteiten waarvoor het geld oorspronkelijk bedoeld was. De middelen die ze niet besteedt, kan de gemeente Enschede niet herbestemmen. Deze vloeien terug naar de rekening van het Rijk. Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede | 44 Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 45 De beleidsafdeling sport van de gemeente geeft aan dat de regels rondom cofinanciering en looptijd van de regeling de uitvoering belemmeren.

Het budget voor sportstimulering is al niet heel groot, en de bestemming van dit budget is grotendeels al bepaald. De middelen vanuit regelingen vanuit de Rijksoverheid hanteren ze als werkbudget. Maar deze middelen mogen ze niet inzetten als cofinanciering voor de BRC. Daarnaast is de gemeente terughoudend met het inzetten van middelen uit landelijke regelingen wanneer de looptijd van de regeling kort daarna afloopt. Daarmee wil ze voorkomen dat ze bijvoorbeeld iemand aanstellen waar later geen financiering meer voor blijkt te zijn. Maar dit zorgt er wel voor dat ze delen van het beschikbare budget soms niet gebruiken. Omvang en organisatie van de inzet De organisatievorm in Enschede, waarbij het werkgeverschap van combinatiefunctionarissen veelal is belegd bij het lokale sportbedrijf, komt in andere gemeenten ook regelmatig voor. In het merendeel van de gemeenten zijn combinatiefunctionarissen niet in dienst bij de gemeentelijke organisatie ( Gómez Berns et al., 2025). Landelijk vormt de buurtsportcoach het grootste functieprofiel binnen de regeling (45% van het totale aantal fte in 2024; Gómez Berns et al., 2025). Daarin lijkt Enschede op het landelijke beeld. In vergelijking met het landelijke beeld zijn er in Enschede wel relatief veel cultuurcoaches.

Omdat de sportafdeling van de gemeente beperkte mogelijkheden voor cofinanciering ziet, blijft er ruimte over binnen de regeling die kan worden ingevuld door de cultuursector. In 8 procent van de andere gemeenten zijn er, net als in Enschede, BRC- functionarissen in dienst bij sportverenigingen (Gómez Berns et al., 2025). Dat hiervoor het initiatief volledig wordt gelaten aan sportverenigingen is wel opvallend, omdat er landelijk een groeiende kloof ontstaat tussen sterke verenigingen en minder sterke verenigingen (Van Kalmthout & Hoeijmakers, 2023). Door dit initiatief volledig aan de verenigingen zelf te laten kan dit gat groter worden. Doelgroepen en focus De sterke focus van de inzet van de Combinatiefunctionarissen sport op kinderen in Enschede komt overeen met het beeld in andere gemeenten. 94 procent van de Nederlandse gemeenten zet de BRC in voor kinderen van 4-12 jaar (Gómez Berns et al., 2025). Ook de specifieke focus op plekken waar minder gesport en bewogen wordt, sluit aan op het landelijke beeld. 83 procent van de Nederlandse gemeenten zet in op groepen inwoners die relatief minder sporten en bewegen. Op het gebied van samenwerkingspartners van combinatiefunctio narissen sluit de uitvoering in Enschede ook aan op de situatie in andere gemeenten.

De meest 5.4 Vergelijking met referentiegemeenten Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 46 voorkomende samenwerkingspartners in andere gemeenten zijn sportaanbieders (99%), het primair onderwijs (99%) en welzijn (95%). In Enschede behoren deze organisaties ook tot de belangrijkste samenwerkingspartners voor de combinatiefunctionarissen. De impact van het werk van combinatiefunctionarissen inzichtelijk maken is een thema dat bij Sportaal duidelijk leeft. Bijvoorbeeld door in het traject ‘Beweegzeker’ te meten in hoeverre deelnemers fysieke en mentale verbeteringen ervaren. In veel andere gemeenten speelt ook het vraagstuk hoe ze impact het best inzichtelijk kunnen maken (Van Stam, Bronkhorst & Keijzer, 2025). Combinatiefunctionarissen ervaren zelf dat hun werk impact heeft, maar het is vaak lastig om dit concreet inzichtelijk te maken. Cofinanciering De Monitor BRC 2024 laat zien dat gemeenten hun cofinanciering combineren uit meerdere bronnen, waaronder gemeentelijke sportbudgetten, bijdragen van onderwijsinstellingen en welzijnsorganisaties, en in sommige gevallen andere specifieke uitkeringen (Gómez Berns et al., 2025). Gemeenten geven aan dat zij de BRC steeds vaker in samenhang uitvoeren met andere regelingen, zoals het Sportakkoord of de Brede SPUK, om integraal beleid te versterken.

Enschede zet geen middelen uit andere specifieke uitkeringen in als cofinanciering, omdat ze veronderstellen dat dit niet is toegestaan. Landelijk blijkt dat gemeenten verschillende interpretaties hanteren en dat 39 procent van de gemeenten in 2023 juist wél middelen uit andere specifieke uitkeringen inzette als cofinanciering (Gómez Berns et al., 2024). Sinds 2023 is de BRC onderdeel van de Brede SPUK (specifieke uitkering) . Daarvoor was het een decentralisatie-uitkering. Bij die overgang is de afspraak in stand gebleven dat 60 procent lokaal gecofinancierd moet worden. In de bestuurlijke afspraken van de partners van de BRC (waaronder de Ministeries van VWS en OCW) staat dat de 60 procent cofinanciering mag komen vanuit een bijdrage van de gemeente zelf en vanuit bijvoorbeeld stichting en, verenigingen, onderwijs en bedrijfsleven (VNG, 2025). Hier staat niets gespecificeerd over het gebruik van middelen uit de Brede SPUK als bijdrage vanuit de gemeente zelf. Met het aanvragen van budget voor het onderdeel BRC binnen de Brede SPUK onderschrijft de gemeente deze bestuurlijke afspraken en moet ze hier dus aan voldoen. In de praktijk blijkt dat de partners van de BRC de Brede SPUK in de beginfase (in 2023) zo hebben uitgelegd dat het wel mogelijk is om de BRC te cofinancieren met middelen vanuit andere onderdelen van de Brede SPUK.

Dit werd ook logisch gevonden, omdat de onderdelen inhoudelijk goed op elkaar aansluiten. Later realiseerde het Rijk zich dat dit niet helemaal goed aansluit op het principe van cofinanciering. Vervolgens hebben de partners het gebruik van andere Brede Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 47 SPUK-onderdelen als cofinanciering voor de BRC niet meer gestimuleerd, en de tekst in de bestuurlijke afspraken aangepast. In de nieuwe tekst staat niet expliciet dat het niet mag. Het lijkt er dus op dat het niet helemaal volgens de principes van de regeling is, maar wel wordt gedoogd. In de praktijk blijkt dus ook dat andere gemeenten dit wel doen. Uit navraag blijkt dat het verstrekken van Brede SPUK-middelen aan uitvoeringsorganisaties die vervolgens de BRC cofinancieren, als een veilige optie wordt gezien. Als de inkomsten van de uitvoeringsorganisatie meer behelzen dan alleen deze middelen, is namelijk niet vast te stellen dat de middelen die deze aan cofinanciering uitgeeft, van de Brede SPUK afkomstig zijn. De gemeente Enschede voert de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) grotendeels in lijn met de landelijke kaders uit. De uitvoering sluit aan bij de bedoeling en regels van de Rijksoverheid.

Combinatiefunctionarissen zetten ze vooral ingezet op jeugd en ‘kwetsbare’ doelgroepen, om zo bij te dragen aan kansengelijkheid, onder andere via samenwerking met onderwijs en welzijn en gerichte inzet in stadsdelen op scholen met achterblijvende motorische vaardigheden in. Maar die gerichte inzet vindt alleen plaats in de stadsdelen zelf, en niet in de verdeling van combinatiefunctionarissen over de stadsdelen. Er liggen voor de gemeente Enschede dus kansen om de BRC nog gerichter in te zetten om kansengelijkheid te bevorderen. Het vaststellen van de kansengelijkheidsnota’s heeft niet direct geleid tot een nog gerichtere inzet volgens de principes van deze nota’s. Dit is opvallend, zeker aangezien de BRC een van de onderdelen van het sportbeleid is waarin de gemeente relatief het makkelijkst wijzigingen kan aanbrengen. De effecten op kansengelijkheid zijn nog beperkt aantoonbaar, mede doordat monitoring en effectmeting complex zijn en sommige interventies recent zijn gestart. Betrokkenen uit de sportsector ervaren wel dat specifieke combinatiefunctionarissen, zoals de regisseur aangepast sporten, positieve effecten hebben op de kansengelijkheid. Verloop onder dergelijke functionarissen zorgt wel voor een knelpunt, omdat het opgebouwde netwerk en vertrouwen en de expertise dan verloren kunnen gaan.

Op financieel vlak valt op dat structureel een deel van het beschikbare budget onbesteed blijft, onder andere door beperkingen in cofinanciering en voorzichtigheid en onduidelijkheid rond tijdelijke middelen. Dit belemmert (deels) de uitvoering. In vergelijking met referentiegemeenten sluit Enschede aan bij het landelijke beeld qua organisatie, doelgroepen en samenwerking. Ze wijkt af door relatief veel inzet in 5.5 Conclusie Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 48 de cultuursector en voorzichtigheid op het gebied van cofinancieringsmogelijkheden. Het initiatief bij verenigingen kan bijdragen aan grotere verschillen tussen sterke en minder sterke sportaanbieders. Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 49 Hoofdstuk 6 Zorgplicht voor huisvesting bewegingsonderwijs In dit hoofdstuk behandelen we de derde onderzochte regeling: de zorgplicht voor huisvesting bewegingsonderwijs. Daarbij beschrijven we in de eerste paragraaf de kaders van de regeling. Vervolgens gaan we in op de manier waarop gemeente Enschede via deze zorgplicht inzet op het bevorderen van kansengelijkheid.

Dit doen we aan de hand van vier deelvragen:  Hoe voert de gemeente Enschede het beleid voor de zorgplicht huisvesting bewegingsonderwijs uit en wat zijn de effecten hiervan op de kansengelijkheid van inwoners? (paragraaf 6.2)  Wordt de zorgplicht huisvesting bewegingsonderwijs volgens de regels uitgevoerd en pakt de Enschede invulling hiervan uit zoals door de Rijksoverheid beoogd? (paragraaf 6.2)  Welke uitgaven en inkomsten gaan gepaard met de zorgplicht voor huisvesting bewegingsonderwijs in de gemeente Enschede? (paragraaf 6.3)  Hoe verhouden de uitvoering en resultaten van de zorgplicht voor huisvesting bewegingsonderwijs in de gemeente Enschede zich tot referentiegemeenten? (paragraaf 6.4) Verantwoordelijkheid van de gemeente Gemeenten dragen op grond van de Wet op het Primair Onderwijs (WPO), Wet voortgezet onderwijs 2020 (WVO 2020) en Wet op de Expertisecentra (WEC) verantwoordelijkheid voor de huisvesting van het primair onderwijs, voortgezet onderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs. Deze verantwoordelijkheid omvat ook de zorgplicht voor geschikte ruimte voor bewegingsonderwijs, zodat scholen voldoende en kwalitatief goed bewegingsonderwijs kunnen geven. Voor deze zorgplicht ontvangen gemeenten jaarlijks financiering uit het Gemeentefonds.

Deze zorgplicht vanuit de gemeente raakt direct aan de norm voor bewegingsonderwijs die sinds medio 2023 geldt voor scholen in het primair onderwijs (Tweede Kamer der Staten-Generaal, 2020). Alle leerlingen in het primair onderwijs moeten minimaal 90 minuten bewegingsonderwijs per week krijgen, waarbij de voorkeur uitgaat naar een verspreiding van deze tijd over twee afzonderlijke lessen. Scholen hebben recht op ruimte om dit minimumaantal uren bewegingsonderwijs te kunnen verzorgen. De wet beoogt om tot een steviger fundament te komen voor voldoende en goed bewegingsonderwijs voor alle kinderen. 6.1 De kaders Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 50 De Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke Opvoeding omschrijft dat de nieuwe norm van twee (les)uren bewegingsonderwijs per week bijdraagt aan de basis om op latere leeftijd gezond door het leven te gaan. Voldoende en kwalitatief goede accommodaties zijn een voorwaarde om als school de urennorm bewegingsonderwijs en de kerndoelen voor bewegingsonderwijs te halen. Ruimte in Enschede Op veel scholen is accommodatie voor bewegingsonderwijs een knelpunt dat het halen van de norm in de weg kan zitten. Bijvoorbeeld door gebrek aan zaalruimte in de omgeving of door een verlies van onderwijstijd door de afstand tot de accommodatie.

Eerder onderzoek (Ruikes & Schadenberg, 2022) wees uit dat de gemeente Enschede voldoende voorzieningen heeft en beschikbaar st elt aan het primair onderwijs. In Enschede maakt Sportaal in afstemming met scholen en de gemeente een rooster waarmee alle basisscholen de ruimte krijgen voor twee (les)uren bewegingsonderwijs. In Enschede was ook vóór de nieuwe norm al ruimte voor twee (les)uren bewegingsonderwijs. Met de planning blijft de reisafstand voor scholen ook binnen de afstandsnorm. Kansengelijkheid en de zorgplicht voor huisvesting bewegingsonderwijs Met ingang van 2024 kunnen gemeenten, naast het gebruikelijke geld uit het Gemeentefonds voor huisvesting van (bewegings)onderwijs, subsidie aanvragen voor vervangende nieuwbouw en renovatie van schoolgebouwen. De subsidie is opgezet om (onder meer) te voldoen aan kwaliteitseisen rondom inclusief onderwijs (Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, 2024) , hoewel deze niet heel specifiek zijn. In het beleidskader ‘Met elkaar voor alle kinderen en jongeren’ van de Rijksoverheid worden kaders geschetst voor hoe betrokken partijen, waaronder gemeenten, invulling kunnen geven aan inclusie bij de bouw of renovatie van voorzieningen voor (basis)onderwijs.

Hierin staat dat alle voorzieningen bereikbaar, begrijpelijk en comfortabel moeten zijn voor iedereen, zodat de gebruiker van het gebouw zelfstandig en gelijkwaardig deel kan nemen aan de (sport)activiteiten. Kaders in Enschede De Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs van de gemeente Enschede sluit inhoudelijk aan op de modelverordening zoals die is opgesteld door de VNG. Daarnaast hanteert de gemeente een beleidsregel voor de bekostiging van gymnastiekruimte voor basisonderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs , die ook lijkt op de standaard van de VNG. Hierbij valt op dat het aantal klokuren bewegingsonderwijs dat in aanmerking komt voor bekostiging van de huisvesting, is vastgesteld op maximaal 1,5 klokuur (twee lesuren) per week, met uitzondering van het speciaal onderwijs. Het maximale 6.2 Uitvoering in Enschede Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 51 aantal klokuren waarvoor de huisvesting vergoed wordt, is dus gelijk aan het minimale aantal uren bewegingsonderwijs dat een school moet aanbieden . Al vóór de nieuwe norm van minimaal twee (les)uren bewegingsonderwijs stelde de gemeente Enschede huisvesting voor bewegingsonderwijs beschikbaar voor maximaal twee (les)uren. Scholen die meer dan de minimale tijd aan bewegingsonderwijs willen aanbieden, kunnen hiervoor bij de gemeente een aanvraag indienen.

Die kan de gemeente goedkeuren als er huisvestingscapaciteit is en als de school hiervoor bijbetaalt. Verder geldt er in Enschede een maximale afstandsnorm van 1 kilometer loopafstand tussen school en gymlocatie. De gemeente heeft voldoende accommodaties en voldoende spreiding om aan deze afstandsnorm voor scholen te voldoen. Vanwege de spreiding van de accommodaties kan het zijn dat een school niet in de naastgelegen accommodatie kan gymmen, omdat een andere school hier gebruik van maakt om binnen de 1 kilometer loopafstand te blijven. De school met de naastgelegen accommodatie gaat dan naar een andere accommodatie binnen 1 kilometer loopafstand. Inroostering in Enschede Sportaal is verantwoordelijk voor de inroostering van scholen in de accommodaties voor bewegingsonderwijs, en de afstemming daarvoor met de scholen. De gemeente krijgt dit rooster, en kan het op die manier inzien en verwerken om de verantwoordelijkheden als vastgoedeigenaar en verhuurder aan Sportaal te vervullen. De inroostering van de scholen gebeurt op basis van de groepen zoals de school die heeft ingedeeld, niet op basis van het aantal leerlingen. Dit zorgt ervoor dat ook scholen met kleinere groepen als groep bewegingsonderwijs kunnen krijgen. Zeker voor scholen die bijvoorbeeld financiering krijgen om te werken met kleinere groepen, komt dit goed uit.

Dit kan bijvoorbeeld gaan om scholen met veel leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, bijvoorbeeld vanwege taalachterstanden en leerlingen uit gezinnen met een lage SEP. Deze scholen hoeven dan bijvoorbeeld niet anderhalve groep op hetzelfde moment te laten gymmen. Op die manier draagt deze ruime beleidsregel bij aan kansengelijkheid. Het kan zijn dat scholen niet tevreden zijn met de inroostering . Bijvoorbeeld vanwege de afstand of omdat ze niet in een naastgelegen accommodatie kunnen gymmen. Bij klachten kijkt Sportaal samen met de school naar een oplossing. Er kunnen bijvoorbeeld ook klachten komen over het oversteken van een drukke straat. In overleg tussen de school, Sportaal en de gemeente kan dan worden besloten dat de school naar een iets verder gelegen accommodatie gaat waarbij ze geen drukke straat hoeven over te steken. Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 52 Sportaal geeft zelf aan dat scholen soms een actievere rol van hen verwachten dan ze kunnen bieden binnen de kaders vanuit de gemeente. Als een accommodatie verbouwd wordt en de kinderen moeten tijdelijk verder reizen dan de afstandsnorm, kijken scholen naar Sportaal voor het leerlingenvervoer, terwijl Sportaal daar geen middelen voor heeft. Kansengelijkheid Kansengelijkheid komt in de verordening en beleidsregel niet direct terug.

In het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs Enschede 2021-2055 staan wel enkele uitgangspunten voor inclusief onderwijs. Het streven is dat zoveel mogelijk kinderen in de basisschoolleeftijd thuisnabij naar school kunnen. Daarbij staan wel enkele afhankelijkheden en voorwaarden, zoals afhankelijkheid van de onderwijsvisie van de school, samenwerking met jeugdhulp en een aanvaardbaar exploitatierisico voor school en gemeente. Op het gebied van toegankelijkheid van de accommodaties voor bewegingsonderwijs handelt de gemeente reactief. Als er verzoeken komen vanuit scholen over bijvoorbeeld de toegankelijkheid van accommodaties, kom en die binnen via Sportaal, vanwege hun contact met scholen over de inroostering. Sportaal gaat dan met de gemeente in overleg om dit op te lossen. In de praktijk komen er weinig verzoeken binnen over de toegankelijkheid. Sportaal geeft aan dat het knelpunt bij het voldoen aan de nieuwe norm voor bewegingsonderwijs in Enschede vooral ligt bij voldoende gekwalificeerde docenten voor bewegingsonderwijs. Op het gebied van huisvesting is er voldoende ruimte binnen de afstandsnormen om aan de norm te voldoen. Wel zou Sportaal graag meer domeinoverstijgend kijken naar de accommodaties.

Een school voor voortgezet onderwijs kan bijvoorbeeld een voorkeur hebben voor drie losse gymzalen in plaats van een sporthal (oppervlak van drie gymzalen), maar Sportaal stipt aan dat een sporthal multifunctioneler is. Het is niet mogelijk om te bepalen wat de huisvesting van bewegingsonderwijs kost binnen het hele budget voor onderwijshuisvesting. Huisvestingskosten voor bewegingsonderwijs worden niet uitgesplitst als specifieke categorie binnen onderwijshuisvesting. Voldoen aan de kaders De verordening en beleidsregel bekostiging van de gemeente Enschede komen voor het grootste deel overeen met de standaarden van de VNG. Deze standaard gebruiken de meeste gemeenten in Nederland als basis. Wel is de gemeente Enschede ruimhartiger bij het berekenen van de groepen waarvoor ze ruimte bekostigen. 6.3 Financiën 6.4 Vergelijking met referentiegemeenten Mulier Instituut | Rekenkameronderzoek kansengelijkheid in sport Enschede 53 Enschede gaat uit van de geformeerde groepen leerlingen, terwijl diverse andere gemeenten een formule hanteren waarin ze het aantal leerlingen meenemen. Dit kan er in die andere gemeenten toe leiden dat scholen moeten bijbetalen voor de huisvesting van het bewegingsonderwijs van klassen die niet vol zitten, of dat ze klassen moeten samenvoegen tijdens het bewegingsonderwijs.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://enschede.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/0291fa4f-b0de-4c4b-ac58-ae0d24be0491?agendaItemId=6e90a381-66cf-4b8d-9038-d39ed24bfaf2