Brief aan de raad: Actualisatie Strategische Investeringsagenda 2026
Tekst van het document
Geachte leden van de Raad, Met deze brief informeren wij u over de stand van zaken van de Strategische Investeringsagenda. Middels de Strategische Investeringsagenda wordt gewerkt aan uitvoering van de strategische opgaven van de stad. Hiermee willen we de stad op de lange termijn aantrekkelijk houden om in te leven, wonen en werken. Dat doen we door, naast de reguliere budgetten in de gemeentebegroting, via de Strategische Investeringsagenda te investeren in de stad. Dit voorjaar alleen een actualisatie en geen besluitvorming Zoals u weet wordt er dit jaar, vanwege het verkiezingsjaar en op grond van de financiële verordening, geen Zomernota aangeboden. Hierdoor vindt er ook geen formele besluitvorming plaats over de inhoudelijke actualisatie van de Strategische Investeringsagenda. Om wel te voorzien in de in de financiële verordening vermelde opdracht om de raad jaarlijks bij de zomernota te informeren, informeren wij u in deze brief over de voortgang van de lopende projecten en de investeringsruimte. Het belang van blijven investeren in de stad Investeringen vormen het fundament onder een aantrekkelijk, leefbaar en concurrerend stadsgebied. Zij geven richting aan de kwaliteit van wonen, werken, leren en ontspannen en zijn daarmee bepalend voor de vitaliteit van de stad op de lange termijn. Een consistent investeringsniveau is daarbij noodzakelijk.
Wanneer de groei van de stad achterblijft, heeft dat niet alleen gevolgen voor de ruimtelijke en economische ontwikkeling, maar ook voor de gemeentelijke financiën. Achterblijvende groei leidt tot een kleinere toedeling van middelen vanuit het gemeentefonds. Daarnaast heeft investeren een belangrijke hefboomwerking: veel regionale, landelijke en Europese regelingen hanteren cofinancieringsvereisten. Zo verstrekt het Rijk haar middelen steeds meer via Specifieke Uitkeringen, waardoor het noodzakelijk is dat gemeenten zelf plannen en cofinanciering gereed hebben. Zonder eigen middelen blijft dit potentieel onbenut. POSTADRES Postbus 20 7500 AA ENSCHEDE BEZOEKADRES TELEFOONNUMMER 14053 Aan de Gemeenteraad DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 14 april 2026 2600010479 AB van den Heuvel - Jacobs UW BRIEF VAN UW KENMERK DOORKIESNUMMER 06 - 30 39 39 48 ONDERWERP Actualisatie Strategische Investeringsagenda 2026 DATUM ONS KENMERK PAGINA 14 april 2026 2600010479 2 / 6 Een koerswijziging na jaren van onderinvestering Na de financiële crisis in 2008 en de daaropvolgende daling van grondprijzen moest Enschede noodgedwongen scherpe financiële keuzes maken. Daarbij is het investeringsniveau drastisch teruggebracht. Jarenlang was sprake van onderinvestering in stedelijke ontwikkeling. Dat leidde tot vertraging van cruciale projecten, beperkte planvoorraad voor woningbouw en afgenomen slagkracht.
Sinds 2021 is door raad en college een koerswijziging ingezet, waarbij groei, kwaliteit en economische versterking centraal staan. Er is weer meer geïnvesteerd in stedelijke ontwikkeling dankzij de invoering van de Strategische Investeringsagenda, wat de basis vormt voor een duurzame ontwikkelstrategie. Deze investering in de toekomst is niet alleen financieel zichtbaar, maar heeft ook geleid tot een professionelere en integrale manier van werken. Projecten worden steeds vaker gebiedsgericht en in samenhang benaderd, waarbij woningbouwopgaven, verduurzaming, mobiliteit en economische ontwikkeling hand in hand gaan. Dat vormt de essentie van de Strategische Investeringsagenda. Huidige projecten Strategische Investeringsagenda De volgende projecten staan momenteel op de Strategische Investeringsagenda. Tussen haakjes ziet u het jaartal waarin de projecten aan de agenda zijn toegevoegd. Van deze projecten zijn Centrumkwadraat, Kennispark/Twekkelerveld, de Kop, Cromhoff en Eschmarkeveld ook zogenoemde sleutelprojecten die de basis vormen van de Woondeal Twente. Strategische Investeringsagenda is uitgegroeid tot een integraal ontwikkelinstrument Sinds de instelling van de Strategische Investeringsagenda in 2021 zijn belangrijke stappen gezet.
De Investeringsagenda is uitgegroeid van een financieringskader tot een integraal ontwikkelinstrument waarin wonen, werken, bereikbaarheid en maatschappelijke voorzieningen met elkaar verbonden worden. Door de toevoeging van structurele budgetten, het strategisch verwervingskrediet en indexatie zijn noodzakelijke randvoorwaarden gecreëerd om projecten te kunnen uitvoeren. De Strategische Investeringsagenda is bovendien verbreed: waar aanvankelijk de nadruk op gebiedsontwikkelingen met voornamelijk woningbouw lag, zien we nu een bredere spreiding naar mobiliteit, infrastructuur, klimaatadaptatie, voorzieningen en economische ontwikkelingen. Deze verbreding is essentieel om groei op een integrale en kwalitatieve manier tot stand te laten komen.
DATUM ONS KENMERK PAGINA 14 april 2026 2600010479 3 / 6 Bovenstaande bedragen betreffen de gemeentelijke investeringen vanuit de Strategische Investeringsagenda. Daarnaast zijn er binnen de begroting ook reguliere budgetten beschikbaar voor investeringen in onderwijshuisvesting. We overwegen om in de toekomst deze middelen meer te bundelen, zodat een integraal beeld ontstaat op de strategische c.q. uitbreidingsinvesteringen die we als stad doen. Strategische Investeringsagenda levert in 2026 mooie bijdragen aan de stad Het afgelopen jaar zijn flinke stappen gezet binnen de prioritaire projecten op de Strategische Investeringsagenda. In de bijlagen treft u de fact sheets van alle projecten die momenteel onderdeel uitmaken van de Strategische Investeringsagenda. Het college heeft in haar vergadering van 14 april 2026 geheimhouding opgelegd op de bundel met fact sheets waarin ook de financiële gegevens staan vermeld. De door het college opgelegde geheimhouding ten aanzien van deze bundel duurt voort voor de duur van 10 jaar op grond van artikel 5.1 lid 2 onder b Wet open overheid (Woo) jo. Artikel 89 lid 4 Gemeentewet omdat de inhoud ervan de financiële en economische positie van de gemeente betreft (artikel 5.1 lid 2 onder b Woo) en openbaarmaking die financiële en economische positie zou (kunnen) schaden. Deze bundel ligt ter inzage bij de Raadsgriffie.
De bundel met fact sheets zonder de financiële informatie is openbaar. Per project kunt u lezen waar de projecten staan en op welke wijze zij een bijdrage leveren aan de doelen van de stad. Hieronder treft u een overzicht van enkele highlights: Aankopen mei 2025 t/m maart 2026: • Er is één perceel aangekocht ten behoeve van de ontwikkeling van Horstmanpark. • Er zijn 11 appartementen en één perceel aangekocht ten behoeve van Centrumkwadraat. Projectinhoudelijk: • De Gebiedsvisie Boulevardkwartier is vastgesteld door het college. • Voor De Kop deelplan A is een anterieure overeenkomst gesloten voor de realisatie van 268 woningen in met name het sociale segment. • Voor Centrumkwadraat is de bouw gestart van het ’t Bölke (101 woningen) en de 158 woningen op het Stationsplein • De Gebiedsvisie voor het Stationskwartier is vastgesteld door het college. • De Samenwerkingsovereenkomst is gesloten en de raad heeft het uitvoeringskrediet verleend voor de realisatie van het project Cromhoff. • Voor Eschmarkerveld is gestart met de tenderprocedure.
DATUM ONS KENMERK PAGINA 14 april 2026 2600010479 4 / 6 • Voor Dia Twekkelerveld heeft de raad besloten tot vergroening van de openbare ruimte rondom het winkelcentrum en ingestemd met de start van de particuliere woningbouwverbetering. • Voor Kennispark heeft de raad ingestemd met de bouw van een parkeergarage. • De bouw van het tweede Bundel concept (185 woningen) op Kennispark is gestart • De raad heeft een voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld voor de realisatie van een MFSA in Zuid en op Schreurserve en een uitvoeringskrediet beschikbaar gesteld voor de sportclustering Glanerbrug. • De raad heeft het voorbereidingskrediet voor de verbouw van het Warenhuis verleend. • De planvorming voor de Buurthuis Glanerbrug is nagenoeg afgerond. We zien dat de bestaande projecten op de Investeringsagenda succesvol zijn en een wezenlijke bijdrage leveren aan de strategische opgaves van de stad. Met de bouw van ruim 6.500 woningen wordt de woningnood verlicht en ontstaat ruimte voor betaalbare en diverse woonmilieus. Terwijl nieuwe maatschappelijke voorzieningen, sportlocaties en ontmoetingsplekken de leefkwaliteit en sociale samenhang versterken. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan duurzaamheid met groene structuren, waterberging, aardgasvrije wijken en energiehubs.
En op het gebied van mobiliteit wordt gewerkt aan een verbeterde stationsomgeving, fiets- en wandelroutes en parkeervoorzieningen. Ook de economische structuur van de stad wordt versterkt, met nieuwe werklocaties variërend van broedplaatsen tot hoogwaardige kantoorruimte. De economische ontwikkeling vraagt echter nog wel om een extra impuls om in hetzelfde tempo mee te kunnen groeien als Wonen. Het is van belang dat ook nieuwe inwoners perspectief houden op werkgelegenheid in en rond de stad. Samenvattend leveren de projecten op de Strategische Investeringsagenda de komende jaren de volgende resultaten: De Investeringsagenda als vliegwiel voor subsidies, groei en regionale samenwerking Een van de belangrijkste effecten van de Investeringsagenda is de hefboomwerking richting externe middelen. Inmiddels heeft Enschede 116 miljoen euro aan externe subsidies verworven. Deze middelen waren zonder eigen cofinanciering niet toegankelijk geweest. De aanwijzing van Twente als initieerregio en van Enschede–Hengelo als grootschalige woningbouwlocatie onderstreept het strategische belang van onze investeringsambities op nationaal niveau. De schaalsprong van 10.000 woningen in Enschede-Hengelo die hieruit voortvloeit, vraagt om aanzienlijke investeringen in mobiliteit, economie en voorzieningen.
Alleen als wonen, werken en leven integraal en in samenhang worden ontwikkeld, kan een evenwichtige en toekomstbestendige groei plaatsvinden.
DATUM ONS KENMERK PAGINA 14 april 2026 2600010479 5 / 6 Daarbij is het van belang om oog te houden voor de demografische trends: de groei van Enschede wordt op dit moment uitsluitend veroorzaakt door buitenlandse migratie, terwijl natuurlijke aanwas en binnenlandse migratie negatief zijn. In de afgelopen 10 jaar verloor Enschede per saldo inwoners aan omliggende gemeenten en de Randstad. Voor een robuuste en duurzame ontwikkeling moeten alle groeimotoren bijdragen, zoals dat de afgelopen jaren wel zichtbaar was in steden als Hengelo, Zwolle en Eindhoven. Keuzes op het gebied van woonprogrammering beïnvloeden de doelgroepen die we kunnen aantrekken of behouden. Een belangrijk aspect daarin is onder andere de balans tussen binnenstedelijke verdichting en uitleglocaties en betaalbare en duurdere woningen. Ook de regionale afstemming binnen de ROS is hierbij een cruciale factor, omdat woningbouw, mobiliteit en economie regionale opgaven zijn die de grenzen van gemeenten overstijgen. Uitkomsten van de actualisatie 2026 De actualisatie van dit jaar laat zien dat alle lopende projecten binnen de financiële kaders passen. Dit is mede dankzij de indexatie die vanaf 2024 is ingevoerd. Deze indexatie heeft voorkomen dat projecten moesten worden uitgesteld, versoberd of geschrapt, waardoor er stabiliteit en voortgang in de projectportefeuille is behouden.
Middels de structurele dekking wordt de komende jaren gespaard om nieuwe projecten toe te kunnen voegen aan de Investeringsagenda. Verschillende strategische uitbreidingen die onderdeel vormen van de aanvraag Grootschalig en gemeentelijke cofinanciering vragen - zoals Glanerveld, oplossingen voor netcongestie en vergroening van de binnenstad - kunnen gedekt worden uit de bestaande middelen in het Investeringsfonds. Dit vraagt nog wel om nadere besluitvorming door uw raad. De gemeentelijke cofinanciering van de mobiliteitsopgaven die gepaard gaan met de Schaalsprong kunnen ook worden gedekt op voorwaarde dat het Rijk en de Provincie de beoogde subsidies toekennen. Hierover lopen gesprekken.
DATUM ONS KENMERK PAGINA 14 april 2026 2600010479 6 / 6 Als we nog nieuwe opgaven toe willen voegen is daar op dit moment geen ruimte voor binnen het Investeringsfonds. Het gaat hierbij om aanvullende ambities op het gebied van economie, mobiliteit en de gebiedsontwikkeling van de Spoorzone (SHE) volledig te financieren. Om de schaalspong te kunnen realiseren is het echter wel van groot belang dat we de komende jaren investeren in economische ontwikkeling om perspectief te hebben op voldoende werkgelegenheid. Wonen en werken zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden en moeten samen oplopen. Er doen zich nu mooie kansen voor die we moeten verzilveren om de schaalsprong waar te kunnen gaan maken, zoals de ontwikkelingen rondom Vredestein en de New Origin Chip Foundry op Kennispark. Het is belangrijk dat we als gemeente ruimte creëren om eventueel financieel bij te kunnen dragen om te zorgen dat deze ontwikkelingen van de grond komen. De middelen hiervoor zijn nog niet in de Strategische Investeringsagenda of de gemeentebegroting gereserveerd. Vanaf volgend jaar uitgebreidere wijze van rapportage Op 2 februari 2026 heeft een bijeenkomst plaatsgevonden met de griffie over de wijze waarop de raad wordt geïnformeerd over de majeure projecten uit de Investeringsagenda.
Afgesproken is dat bij de volgende rapportage over de Strategische Investeringsagenda een uitgebreidere rapportage wordt opgenomen over de majeure in uitvoering zijnde projecten die onderdeel uitmaken van deze agenda. Conclusie De ingezette koers van de Strategische Investeringsagenda heeft geleid tot een sterke basis waarop de stad verder kan bouwen. De uitvoering van lopende projecten is geborgd en de stad heeft aanzienlijke externe middelen weten te verwerven voor de groeiopgave. Hiermee houden we de stad op peil en kan de stad op een kwalitatieve manier groeien. Tegelijkertijd is duidelijk dat aanvullende keuzes nodig zijn om de volgende fase van groei en ontwikkeling te realiseren. Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Enschede, de Secretaris, de Burgemeester, (M.W. de Graaf) (R.W. Bleker) Bijlage: - Fact sheets projecten Strategische Investeringsagenda openbare bundel - Fact sheets projecten Strategische Investeringsagenda geheime bundel (ligt ter inzage bij de griffie)