CConstaterende datenschede
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage bij motivering; Bijlage 2 (Quickscan 13-09-2021, geanonimiseerd)

Raadsvergadering 21 september 2026, gemeente enschedeBij agendapunt: Omgevingsvergunning voor buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) ten behoeve van de Military Boekelo, Landsteinerlaan 45 en omgeving13.772 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Quickscan Wet natuurbescherming Evenementenlocatie Military Boekelo

Opdrachtgever: Stichting CCI Boekelo Postbus 535 7500 AM Enschede Opdrachtnemer: Eelerwoude Onze vestigingen www.eelerwoude.nl Projectgegevens: Projectnummer: 201447 Datum: 13-9-2021 Projectleider: Opgesteld: Gecontroleerd: Status: Definitief Versie: 7 © 2021 Eelerwoude Dit rapport is enkelzijdig opgemaakt.

Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 3 Inhoudsopgave 1 Inleiding ....................................................................................................................................................... 5 2 Huidige situatie en het evenement ............................................................................................................. 6 2.1 Huidige situatie ...................................................................................................................................... 6 2.2 Het evenement Military Boekelo .......................................................................................................... 10 3 Natuurwetgeving en -beleid...................................................................................................................... 13 3.1 Inleiding ................................................................................................................................................ 13 3.2 Bescherming van soorten .................................................................................................................... 13 3.3 Bescherming van gebieden ..................................................................................................................

13 4 Methode .................................................................................................................................................... 15 4.1 Inleiding ................................................................................................................................................ 15 4.2 Bureauonderzoek ................................................................................................................................. 15 4.3 Terreinbezoek ...................................................................................................................................... 15 5 Beschermde soorten ................................................................................................................................. 16 5.1 Planten ................................................................................................................................................. 16 5.2 Zoogdieren ........................................................................................................................................... 16 5.2.1 Vleermuizen ................................................................................................................................

16 5.2.2 Overige zoogdieren ..................................................................................................................... 22 5.3 Vogels ................................................................................................................................................... 25 5.4 Reptielen .............................................................................................................................................. 26 5.5 Amfibieën ............................................................................................................................................. 27 5.5.1 Onderzoek amfibieën crosspoel .................................................................................................. 27 5.5.2 Inleiding ....................................................................................................................................... 30 5.5.3 Veldonderzoek ............................................................................................................................. 30 5.5.4 Onderzoeksopzet ......................................................................................................................... 31 5.5.5 Onderzoeksresultaten ..................................................................................................................

31 5.5.6 Conclusie onderzoek .................................................................................................................... 32 5.5.7 Effecten ........................................................................................................................................ 33 5.6 Vissen ................................................................................................................................................... 34 5.7 Ongewervelden .................................................................................................................................... 34 6 Conclusie ................................................................................................................................................... 35 6.1 Beschermde soorten ............................................................................................................................ 35 6.1.1 Algemene zorgplicht .................................................................................................................... 36 6.2 Bescherming gebieden ......................................................................................................................... 36 6.3 Geldigheid rapportage .........................................................................................................................

36 Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 4 Bijlage 1 Terreininrichting Military Boekelo .......................................................................................................... 39 Bijlage 2 Wettelijk kader natuurwetgeving ........................................................................................................... 46 Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 5 1 Inleiding Men is voornemens om in Boekelo (gemeente Enschede) de Military Boekelo te organiseren. Dit betreft één van de grootste paarden topsportevenementen van Nederland. In verband met deze voorgenomen ontwikkeling is een toetsing van de plannen aan de natuurwetgeving en het natuurbeleid noodzakelijk. Met deze toetsing moet duidelijk worden hoe de ontwikkeling (evenement) gerealiseerd kan worden binnen de kaders van de natuurbescherming. Andere mogelijke effecten, zoals de voorafgaande onderhoudswerkzaamheden aan bestaande, permanent aanwezige hindernissen op het crossparcours, worden ook in deze natuurtoets meegenomen. Het verkrijgen van een ontheffing voor de Wet natuurbescherming voor het houden van een evenement is niet mogelijk. Een evenement mag nooit afbreuk doen aan de gunstige staat van instandhouding van alle beschermde soorten.

De provincie Overijssel heeft speciaal voor buitenevenementen de folder “Evenementen en natuurbescherming” beschikbaar gesteld. Deze folder vormt een leidraad van het bevoegd gezag voor het omgaan met beschermde soorten en buitenevenementen. Adviezen en aanbevelingen afkomstig uit deze folder zijn meegenomen in deze natuurtoets. Op basis van een bureauonderzoek en een veldbezoek wordt aan de hand van aanwezige terreintypen en toevallige waarnemingen van soorten zo goed mogelijk ingeschat welke beschermde gebieden en plant - en diersoorten aanwezig (kunnen) zijn. Op basis daarvan worden uitspraken gedaan over de (mogelijke) effecten van de voorgenomen ontwikkeling en de eventueel noodzakelijke vervolgstappen. Voorliggende rapportage gaat hier verder op in. De effecten van het evenement (natuurtoets) gaan verder dan het aangewezen plangebied (afbeelding 1). De zone rondom het plangebied wordt eveneens in deze effectenbeoordeling meegenomen. Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 6 2 Huidige situatie en het evenement 2.1 Huidige situatie De evenementenlocatie Military Boekelo ligt in de gemeente Enschede en provincie Overijssel. De locatie ligt in het deelgebied Tesinklanden e.o. en ligt ten zuidoosten van het dorp Boekelo. Het plangebied bestaat uit een afwisselend cultuurlandschap met bos, poelen, vijvers, agrarische percelen, houtwallen en houtsingels.

In het plangebied staan diverse hindernissen van het paardencrossparcours. Aan de noordoostkant van het plangebied loopt de Teesinkbeek. De Teesinkbeek stroomt door het Teesinkbos, een natuurterrein in eigendom en beheer bij Landschap Overijssel. Ten noorden van Teesinkbos is een manage en springcrossparcours aanwezig (Smelt). Langs deze manage stroomt de Broekheurnerbeek die wordt omgeven door hoogopgaande en beekbegeleidende beplanting. In en rond het plangebied liggen diverse (agrarische) erven met bijhorende bebouwing. Deze erven zijn te bereiken via de Teesinklandenweg en de Teesinkweg. In het plangebied is geen verlichting aanwezig, met uitzondering van erfverlichting op de woonerven en op enkele kruisingen van wegen. In afbeelding 2 worden enkele foto’s van het plangebied getoond. Deze foto’s zijn gemaakt op het moment van het veldbezoek op 20 januari 2021. De huidige omgevingsvergunning voor het gebruik van het terrein (plan gebied) en crosscountryparcours loopt in augustus 2021 af. Deze omgevingsvergunning was destijds verleend voor een periode van 4 jaar. De nieuw e tijdelijke omgevingsvergunning voor dit evenement zal een langere looptijd hebben, namelijk 6 jaar. De huidige erfpachtovereenkomst van het betreffende gebied geldt voor onbepaalde tijd. Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 7 Afbeelding 1. Ligging plangebied.

Boven met topografische kaart (van Aalst, 2020), onder met luchtfoto 2018 (ESRI, 2020).

Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 8

Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 9 Afbeelding 2. Impressie plangebied, situatie op 20 januari 2021. Foto’s zijn gemaakt in volgorde van het crossparcours van zuid naar noord.

2.2 Het evenement Military Boekelo Inleiding De Military Boekelo is een jaarlijks terugkerend wedstrijdevenement. Het evenement zal in beginsel plaatsvinden in 2021 tot en met 2025. Tabel 1 geeft een overzicht van | geplande evenementdata voor de komende 5 jaar. Genoemde data zijn de officiële wedstrijddagen van het evenement. Voor hetzelfde evenement vorig jaar is door de gemeente Enschede een evenementenvergunning verleend (kenmerk V-2019- 1899 1900067587). De week van de Military duurt van zondag tot en met de zondag een week later (duur van 1 week). Buiten de wedstrijdtijden om worden diverse activiteiten georganiseerd, zoals livemuziek. Tabel 1. Overzicht evenementdata. Jaartal | Datum 2021 | 3 oktober tot en met 10 oktober 2022 | 2 oktober tot en met 9 oktober 2023 | 1 oktober tot en met 8 oktober 2024 | 6 oktober tot en met 13 oktober 2025 | 5 oktober tot en met 12 oktober Het evenemententerrein In bijlage 1 worden tekeningen van het in te richten evenemententerrein weergegeven. Op deze tekeningen worden onder andere de inrichting van het hoofdterrein, kassaplein, stallen, crossparcours en de calamiteitenroutes getoond. Het evenement bestaat onder andere uit een paardencross, een zogeheten “crosscountryparcours” (alleen op de zaterdag, eenmaal per evenementjaar). Op de laatste pagina van bijlage 1 wordt het crosscountryparcours met nummers en hindernissen weergegeven.

Honden zijn tijdens het evenement toegestaan mits aangelijnd. Tijdens het evenement wordt geen vuurwerk afgestoken. Ook wordt er een afvalplan opgesteld om zwerfvuil in het gebied te voorkomen. Parkeren De parkeergelegenheden voor dit evenement liggen ten noorden van het plangebied in landbouwgebied ter hoogte van de Boekelosestraat (zie bijlage 1). Het gaat hier om twee soorten parkeergelegenheden: fietsparkeerplaats en een parkeerplaats voor de crew (auto’s). De fietsparkeerplaatsen en de parkeerplaats van de crew liggen op het perceel ten zuiden van de Boekelosestraat. Het betreft hier een akkerperceel (agrarisch perceel) van ruim 16 hectare groot. Genoemde parkeerplaatsen vallen allebei binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied zoals getoond in afbeelding 1. De overige parkeerplaats (auto of bus) voor het evenement betreft parkeerplaats Het Rutbeek, deze ligt buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied. Het Rutbeek heeft een omgevingsvergunning voor verschillende activiteiten en evenementen op deze locatie | . Dit evenement, de Military Boekelo, valt ook onder deze omgevingsvergunning. Het parkeerterrein Het Rutbeek maakt | om die reden geen onderdeel uit van deze natuurtoets. Tijd en geluid De tijden van het evenement (volgens de evenementenvergunning) is van 9.00 uur in de ochtend tot maximaal 23.00 uur in de avond.

Diverse programmaonderdelen duren hier tot maximaal 20.00 uur in de avond. Uitzonderingen hierop zijn de donderdagen en de vrijdagen, deze duren tot maximaal 23.00 uur in de avond. Het geluid afkomstig van het muziekterrein zal zich beperken tot het hoofdpodium en directe omgeving daarvan. Het evenement moet zich daarnaast houden aan de eerdergenoemde geluidsvoorschriften die zijn opgesteld in de Evenementenvergunning (Gemeente Enschede, 2019). Luidsprekers worden dusdanig op het hoofdpodium opgesteld, dat deze alleen geluid produceert in het midden van het terrein en de beperkte ruimte daaromheen. Daarnaast worden er geen werkzaamheden aan het podium verricht tussen 23.00 uur in Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 10 de avond en 07.00 uur in de ochtend. Het verwijderen van licht en geluid is wel binnen deze tijd toegestaan (Gemeente Enschede, 2019). Geluidsgolven boven de 16 kHz worden gefilterd. Verlichting Tijdens het evenement wordt gebruik gemaakt van verlichting. Deze verlichting wordt alleen toegepast op specifieke momenten en plaatsen. Zo wordt verlichting toegepast bij livemuziek en in de avond op plekken met aanlooproutes, horecagelegenheden, parkeerplaatsen enzovoorts.

Verlichting van het terrein wordt beperkt tot het noodzakelijke met betrekking tot verkeer en veiligheid en is gericht op verhardingen en niet op gebouwen of beplantingen en/ of bosranden. Belangrijk is ook om aan te geven dat het evenement voor het grootste deel overdag bij daglicht plaatsvindt en dat de verlichting maar gedurende een beperkte periode van duisternis wordt ingezet. In de nacht wordt | alle verlichting uitgeschakeld, met uitzondering van de noodverlichting voor de beveiliging. | Vanwege | veiligheidsoverwegingen | wordt | deze | vorm | van | verlichting | teruggebracht | naar | een maximale lichtsterkte van 5% van de totale lichtcapaciteit. Op- en afbouw evenement Het opbouwen van het evenement zal 10 dagen in beslag nemen. De op- en afbouw vindt uitsluitend overdag plaats. Als we 2021 als voorbeeld nemen, dan is het de bedoeling dat op maandag 27 september 2021 de opbouw van het evenement zal plaatsvinden. De afbouw van het evenement zal 5 dagen in beslag nemen. Voor 2021 zal dit betekenen dat men het terrein volledig schoon heeft opgeleverd op uiterlijk vrijdag 15 oktober 2021. Er vinden geen structurele wijzigingen plaats ten behoeve van het evenement z | oals het kappen van bomen of snoeiwerkzaamheden. Tevens worden er geen gebouwen gesloopt of sloten/watergangen gedempt.

Bezoekersaantallen Met een totaal aantal bezoekers van circa 65.000 is het een van de grootste buitensport evenementen van Nederland. De verwachte bezoekersaantallen van dit evenement zijn als volgt (tabel 2): Tabel 2. Maximale bezoekersaantallen per dag Dag | Aantal bezoekers | Type vervoer Zondag tot en | 2.500 | 75% komt met de auto - 25% komt met woensdag | met fiets. Donderdag en | 5.000 | 50% komt met de auto- 25% komt vrijdag | met de shuttlebus en de overige 25% komt met fiets. Cross op de | 50.000 | 50% komt met de auto- 30% komt zaterdag | met openbaar vervoer en de overige 20% komt met fiets. Zondag | 7.500 | 50% komt met de auto- 20% komt met openbaar vervoer en de overige 30% komt met fiets. De piek van het aantal bezoekers is het hoogst op de zaterdag, dan vindt ook de cross plaat | s. Genoemde aantallen in tabel 2 zijn maximale aantallen, in de praktijk liggen deze bezoekersaantallen lager. In verband met de vergunning is ervoor gekozen om van het maximaal aantal bezoekers uit te gaan. Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 11 Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 12 Overige werkzaamheden Andere bijkomende werkzaamheden, die zich voor het evenement plaatsvinden, betreffen de onderhoudswerkzaamheden aan bestaande hindernissen en routes van het crossparcours. Dit betreft reparatie, plaatsing en onderhoud.

Voor een groot deel worden de hindernissen onderhouden en geplaatst, gelijktijdig met de opbouw van de cross. Opslag, onderhoud en nieuwbouw gebeurt in een hal op het hoofdterrein. Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 13 3 Natuurwetgeving en -beleid 3.1 Inleiding De Wet natuurbescherming bestaat uit drie onderdelen: de bescherming van soorten, de bescherming van gebieden en de bescherming van houtopstanden. De kern van het natuurbeleid wordt gevormd door het Natuurnetwerk Nederland, dat een samenhangend netwerk vormt van natuurgebieden. De provincies zijn het bevoegd gezag. Alleen in een aantal situaties, zoals bij ruimtelijke ingrepen waarmee grote nationale belangen zijn gemoeid, is het Rijk het bevoegd gezag. In dit hoofdstuk wordt kort ingegaan op de relevante wetgeving en het natuurbeleid voor het plangebied. 3.2 Bescherming van soorten Het uitgangspunt bij het onderdeel soortenbescherming is dat geen schade mag worden toegebracht aan beschermde dieren of planten. De wet kent een drietal beschermingsregimes; beschermingsregime soorten Vogelrichtlijn, beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn en beschermingsregime “andere soorten”. Elk beschermingsregime heeft zijn eigen verbodsbepalingen. Voor ieder ruimtelijk plan of ruimtelijke ontwikkeling is het verplicht om te toetsen of deze leidt tot overtreding van de betreffende verbodsbepalingen.

Wanneer er sprake is van een overtreding dient er onderzocht te worden of er een vrijstelling geldt. Bij evenementen gelden geen vrijstellingen. Bijlage 2 gaat verder in op het wettelijk kader bij toetsing aan de Wet natuurbescherming, onderdeel soortenbescherming. Gevolgen plangebied De Wet Natuurbescherming is een nationale Wet. Indien negatieve effecten worden verwacht door activiteiten of ontwikkelingen is een toetsing aan de Wet Natuurbescherming noodzakelijk. In hoofdstuk 5 wordt verder ingegaan op de aanwezigheid van beschermde soorten en welke effecten de voorgenomen ontwikkeling heeft op deze soorten. 3.3 Bescherming van gebieden Met het onderdeel gebiedenbescherming worden binnen de Wet natuurbescherming de Natura 2000 -gebieden beschermd. Natura 2000 is een samenhangend netwerk van natuurgebieden in Europa. Natura 2000 bestaat uit gebieden die zijn aangewezen in het kader van de Europese Vogelrichtlijn (79/409/EEG) en gebieden die zijn aangemeld op grond van de Europese Habitatrichtlijn (92/43/EEG). Voor alle gebieden gelden instandhoudingsdoelstellingen. De kern van de bescherming is dat de ze instandhoudingsdoelstellingen niet in gevaar mogen worden gebracht. Activiteiten mogen geen negatieve effecten hebben op de waarden waarvoor het gebied is aangewezen. Voor activiteiten of projecten die schadelijk zijn voor de beschermde natuur geldt e en vergunningplicht.

Hierdoor is in Nederland een zorgvuldige afweging gegarandeerd bij projecten die gevolgen kunnen hebben voor natuurgebieden. Gevolgen plangebied Niet stikstof-gerelateerde effecten: In de omgeving van het plangebied liggen diverse Natura 2000-gebieden. Op ongeveer 2,5 km afstand (hemelsbreed) ligt het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied Buurserzand & Haaksbergerveen en op ongeveer 5 km afstand (hemelsbreed) ligt het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied Witte Veen. De aard van de Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 14 voorgenomen ontwikkeling (evenement) maakt dat de effecten uitsluitend tot het plangebied of in de zeer directe zone eromheen beperkt blijven. Gezien de afstand tot de Natura 2000 -gebieden, de invulling van de tussenliggende gebieden en de voorgenomen werkzaamheden, is er geen sprake van mogelijk negatieve effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied, zij het door een rechtstreekse invloed, cumulatieve invloed of externe werking. Een toetsing op grond van de Wet na tuurbescherming van niet stikstof-gerelateerde effecten wordt daarom niet noodzakelijk geacht. Stikstof-gerelateerde effecten: Het terrein zelf ligt niet binnen Natura 2000. Wel liggen er diverse Natura 2000 gebieden in de omgeving.

Een stikstofberekening middels AERIUS-Calculator is altijd noodzakelijk om de precieze uitstoot en depositie van stikstof en de gevolgen daarvan op Natura 2000-gebieden te bepalen (AERIUS, 2021). Deze stikstofberekening wordt separaat opgeleverd en maakt geen onderdeel uit van deze natuurtoets. Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 15 4 Methode 4.1 Inleiding De aanwezige natuurwaarden zijn in beeld gebracht op basis van bestaande inventarisatiegegevens en een verkennend veldbezoek. 4.2 Bureauonderzoek Voor het bureauonderzoek is gebruikgemaakt van landelijke, provinciale en regionale verspreidingsinformatie : • de NDFF (Nationale Databank Flora en Fauna) is geraadpleegd. De NDFF heeft meer dan honderd miljoen gevalideerde waarnemingen door heel Nederland. Deze database bevat beschermde, zeldzame tot zeer zeldzame en algemeen voorkomende plant- en diersoorten in Nederland. Deze database is in een ruime omgeving rondom het plangebied geraadpleegd voor de periode 2011 -2021; • de landelijke verspreidingsinformatie uit atlassen, die deels gedateerd is, is gebruikt om na te gaan of nabij het plangebied in het verleden beschermde soorten zijn aangetroffen. Exacte locaties of data van de waarnemingen waren daarbij veelal niet bekend.

Deze gegevens hebben vaak betrekking op atlasblokken (5x5 kilometer) en kunnen daardoor betrekking hebben op waarnemingen buiten het plangebied ; • de flora- en faunadatabase van Eelerwoude is eveneens geraadpleegd. Eelerwoude heeft meerdere onderzoeken in de omgeving Boekelo en Enschede breed uitgevoerd. De data van deze onderzoeken zijn opgeslagen in deze database; • er is contact gelegd met terrein beherende organisatie Landschap Overijssel. Het gaat hier om specifieke informatie over de aanwezigheid van beschermde en specifieke soorten. 4.3 Terreinbezoek Op basis van een veldbezoek is de geschiktheid van het onderzoeksgebied voor de verwachte soorten en/of soortgroepen beoordeeld. Het veldbezoek is overdag door uitgevoerd, ecologisch adviseur bij Eelerwoude (zie kader). Het veldbezoek is uitgevoerd op 20 januari 2021 bij 7°C, bewolkt weer en windkracht 2 Bft. Het gaat hier om een deskundigenoordeel op basis van de fysieke gesteldheid van het terrein (biotopenonderzoek). Daarnaast zijn de aangetroffen belangwekkende soorten genoteerd. Kader – Ecologisch deskundige De veldmedewerkers van Eelerwoude beschikken over een uitgebreide ervaring met de betreffende soortgroepen en voldoen aan de criteria van ‘ecologisch deskundige’.

Met een ecologisch deskundige wordt bedoeld een persoon die voor de situatie en soorten ten aanzien waarvan hij of zij gevraagd is te adviseren en/of te begeleiden, aantoonbare ervaring en kennis heeft op het gebied van soortspecifieke ecologie. De ervaring en kennis dienen te zijn opgedaan doordat de deskundige: - op HBO- dan wel universitair niveau een opleiding heeft genoten met als zwaartepunt (Nederlandse) ecologie; en/of - op MBO-niveau een opleiding heeft afgerond met als zwaartepunt de Wet natuurbescherm ing, soortenherkenning en zorgvuldig handelen ten opzichte van die soorten; en/of - als ecoloog werkzaam is voor een ecologisch adviesbureau, zoals bijvoorbeeld een bureau welke is aangesloten bij het Netwerk Groene Bureaus; en/of - zich aantoonbaar actief inzet op het gebied van de soortenbescherming en is aangesloten bij en werkzaam voor de daarvoor in Nederland bestaande organisaties (zoals bijvoorbeeld Zoogdiervereniging, RAVON, Stichting Das en Boom, Vogelbescherming Nederland, Vlinderstichting, Natuurhist orisch Genootschap, KNNV, NJN, IVN EIS Nederland, FLORON, SOVON, STONE, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, De Landschappen en Stichting Beheer Natuur en Landelijk Gebied; en/of - zich aantoonbaar actief inzet op het gebied van de soortenmonitoring en/of -bescherming.

Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 16 5 Beschermde soorten Dit hoofdstuk beschrijft de voorkomende soorten flora en fauna. Vervolgens worden eventuele effecten beschreven als gevolg van de voorgenomen ontwikkeling. 5.1 Planten Voorkomen en functie Er zijn tijdens het veldbezoek geen beschermde plantensoorten aangetroffen. Vanuit recente verspreidingsgegevens zijn er ook geen waarnemingen bekend van beschermde plantensoorten . De NDFF en recente verspreidingsgegevens zijn geraadpleegd, deze bronnen bevatten zeldzame tot zeer zeldzame, specifieke soorten, waarbij ten tijde van het veldbezoek gelet werd op bijzondere groeiplaatsomstandigheden van deze soorten. Op basis van een biotopenanalyse is het plangebied beoordeeld op de aanwezigheid van deze beschermde soorten (verwachting). Er zijn geen bijzonderheden of groeiplaatsen van beschermde plantensoorten aangetroffen. Tijdens het veldbezoek zijn wel algemeen voorkomende plantensoorten a angetroffen zoals grote brandnetel, gewone braam, brede stekelvaren, Engels raaigras, bochtige smele en fioringras. Gelet op de aanwezige terreintypen, het beheer en de functie van het plangebied is het niet waarschijnlijk dat binnen het plangebied beschermde plantensoorten voorkomen. Effecten In het plangebied zijn geen beschermde plantensoorten aangetroffen.

Deze worden op basis van het aanwezige biotoop ook niet verwacht, waardoor geen sprake is van negatieve effecten op beschermde planten. Nader onderzoek is niet aan de orde. Conclusie: beschermde plantensoorten komen niet voor. Nader onderzoek of extra maatregelen in het kader van beschermde flora is niet noodzakelijk. 5.2 Zoogdieren 5.2.1 Vleermuizen Voorkomen en functie In het plangebied is tijdens het dagbezoek beoordeeld of de locatie geschikt is voor vleermuizen. Hierbij is onderscheid gemaakt in verschillende functies: verblijfplaats, vliegroute en foerageergebied. In en direct rond het plangebied zijn diverse vleermuissoorten te verwachten. Het gaat om gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis, rosse vleermuis, laatvlieger, gewone grootoorvleermuis en watervleermuis. Verblijfplaats Vleermuizen maken gedurende het jaar gebruik van een netwerk van vaste rust - en verblijfplaatsen (zie kader - Vleermuisverblijfplaatsen). Deze verblijfplaatsen kunnen de volgende functies hebben: • kraamverblijfplaats; • zomerverblijfplaats; • paar- en/of baltsverblijfplaats; • winterverblijfplaats. Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 17 In het plangebied en directe omgeving zijn zowel bomen als gebouwen aanwezig die in potentie geschikt zijn als verblijfplaats voor vleermuizen.

In de omringende boselementen van het terrein hangen diverse (bolle) vleermuiskasten die speciaal bestemd zijn voor boombewonende vleermuizen. Ten noorden van het Teesinkbos is in 2016 een speciale vleermuistoren ontwikkeld. Deze vleermuistoren staat vlak naast een vijver. Uit monitoring is gebleken dat het bouwwerk in 2017 de eerste bewoners herbergde. In de toren zijn vier vleermuissoorten aangetroffen. Speciaal aan deze vleermuistoren is de vondst van een verblijfplaats van de laatvlieger. Deze soort is in Nederland tot zover bekend nog niet eerder aangetroffen in een vleermuistoren (Landschap Overijssel; https://www.landschapoverijssel.nl/nieuws/laatvlieger). . Foerageergebied en vliegroutes Het plangebied is zeer geschikt als foerageergebied voor vleermuizen. Ook de omgeving is geschikt als foerageergebied, ondermeer door de aanwezigheid van water (vijvers), bos, singels, houtwallen en terreintjes met (ruig)grasland. Vleermuizen gebruiken daarnaast lijnvormige elementen om zich langs te verplaatsen, zoals houtsingels, welke als vliegroute kunnen dienen. Deze zijn op diverse plaatsen in en rondom het gebied aanwezig. Effecten Alle vleermuissoorten zijn beschermd in de Wet natuurbescherming onder het beschermingsregime ‘Soorten Habitatrichtlijn’.

Het opzettelijk verstoren, vangen en doden van individuen van beschermde soorten (artikel 3.5, lid 1 en lid 2), alsmede het beschadigen of vernielen van voorplantingsplaatsen of rustplaatsen (artikel 3.5, lid 4), inclusief de functionele leefomgeving, is verboden vanuit de Wet natuurbescherming. De functionaliteit van de verblijfplaatsen van vleermuizen dienen te allen tijde gegarandeerd te blijven (zie ook kader - Foerageergebieden en vliegroutes). Onderzoeken naar effecten van evenementen op vleermuizen Ten behoeve van de ontwikkeling van het evenemententerrein Vliegveld Twenthe in Enschede en het hardcore evenement ‘Airforcefestival’ op dit terrein in 2017, is een uitgebreid onderzoek uitgevoerd naar mogelijke effecten van dit muziekevenement op vleermuizen, in het bijzonder naar effecten door geluid en verlichting (Jansen, Delbroek & Molenaar, 2017). Aanleiding voor dit onderzoek vormde ondermeer een vleermuisinventarisatie van het aangrenzende gebied van de Lonnekerberg uit 2015 ( & 2015) en de opvolgende beoordeling van geluidseffecten op broedvogels en vleermuizen door Sovon in 2016 ( 2016). Op basis van het onderzoek door uit 2017 zijn door ingenieursbureau Tauw bv in het kader van het nieuwe bestemmingsplan voor dit gebied in 2018 de effecten van evenementen op ondermeer vleermuizen nader beoordeeld (Reimerink & Van Hooff, 2018).

Onderdeel van dit onderzoek vormde een uitgebreide literatuurstudie, waarbij enkele tientallen nationale en internationale onderzoeken Kader - Vleermuisverblijfplaatsen Onder de vleermuizen zijn gebouw bewonende en/of boom bewonende soorten aanwezig. Gewone dwergvleermuis en laatvlieger zijn hoofdzakelijk gebouw bewonend. Rosse vleermuis is voornamelijk boom bewonend en gewone grootoorvleermuis, watervleermuis en ruige dwergvleermuis bewonen zowel bomen als gebouwen. Voorbeelden van verblijfplaatsen in gebouwen zijn ruimtes in spouwmuren en achter boeiboorden en gevelbetimmering. Holten en spleten in bomen en ruimtes achter loszittend schors zijn voorbeelden van verblijfplaatsen in bomen. Vanuit de verschillende functies van de verblijfplaats worden weer andere eisen gesteld aan bijvoorbeeld het klimaat, de toegankelijkheid en de expositie van het verblijf ten opzichte van de zon. Als kraamverblijfplaats worden meestal gebouwen en/of bomen uitgekozen waarbinnen een constant klimaat heerst. Bij gebouwen zijn dit voornamelijk woningen met een spouwmuur of een geïsoleerd dak. Sommige vleermuizen hebben aan een opening van 1-2 cm voldoende om naar binnen te kruipen. Bij bomen gaat het meestal om dikke, oude bomen met een dikke restwand.

Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 18 zijn geraadpleegd, met het doel om te komen tot een breed onderbouwde effectenbeoordeling voor vleermuizen bij evenementen in het algemeen, en voor het evenemententerrein van Vliegveld Twenthe in het bijzonder. Tot slot is het onderzoek van Tauw opgenomen in de toetsing Wet natuurbescherming voor het nieuwe bestemmingsplan door bureau Waardenburg ( , 2018). In de rapportage van zijn aanvullend op de door Tauw geraadpleegde bronnen nog een aantal nationale en internationale onderzoeken geraadpleegd in de beoordeling van effecten op ondermeer vleermuizen. De bovengenoemde onderzoeken hebben betrekking op een ander gebied dan het terrein van de Military Boekelo. Ook is het evenement van de Military op een aantal aspecten afwijkend van de beschreven evenementen en activiteiten, en in die zin uniek. Van belang is echter de soortspecifieke informatie in genoemde onderzoeken over effecten op (soorten) vleermuizen. In die zin hoort een vleermuis tijdens een evenement op de Military niet anders, dan tijdens een evenement op Vliegveld Twenthe en zal geluid tot vergelijkbare effecten leiden, waarbij er uiteraard rekening wordt gehouden met gebiedsspecifieke omstandigheden.

Net als bij de evenementenlocatie Vliegveld Twenthe dient ook het evenement van de Military zich te houden aan regelgeving ten aanzien van ondermeer geldende geluidsnormen. In die zin kunnen er geen verschillen ontstaan die leiden tot andere, onvergelijkbare effecten op vleermuizen op de Military in vergelijking met de evenementenlocatie Vliegveld Twenthe. In de nu volgende effectenbeoordeling verwijzen we daarom regelmatig naar de vermelde onderzoeken en literatuurbronnen, die dus gestoeld zijn op meerdere uitgebreide literatuurstudies van enkele tientallen nationale en internationale onderzoeken. Het evenement van de Military in perspectief Vleermuizen zijn schemer- en nachtactieve dieren. De Military vindt grotendeels overdag plaats als de vleermuizen aanwezig zijn in hun verblijfplaatsen in gebouwen of in boomholtes. Op drie momenten tijdens de Military is sprake van (muziek)activiteiten in de buitenlucht tot maximaal 23.00 uur in de avond. Het gaat ondermeer om live-muziek. Begin oktober gaat rond 19.00 uur de zon onder en niet veel later start de periode waarin vleermuizen actief worden (https://zonsondergang.info/enschede). Afhankelijk van de weers- en jachtomstandigheden zullen de vleermuizen rond uiterlijk zonsopkomst om 07.00 uur https://zonsondergang.info/enschede) weer terugkeren naar hun verblijfplaatsen.

Het is belangrijk om te vermelden dat buiten de periode van de Military in en rond het plangebied ook regelmatig intensieve menselijke activiteit aanwezig is. Zo is het Teesinkbos een bekend en geliefd gebied voor wandelaars en wordt het sportpark gebruikt voor diverse sportactiviteiten, zowel overdag als ’s avonds met buitenverlichting. Ook op het terrein van de manege, straks het muziekterrein tijdens de Military, is rond de paardenbak hier buitenverlichting aanwezig. In die zin is er zeker geen sprake van een ongestoorde situatie en hebben in en rond het plangebied aanwezige (vleermuis)soorten zich aangepast aan de situatie en omstandigheden. Hoewel bovengenoemde aspecten niet van belang zijn voor de vraag óf het evenement kan leiden tot het opzettelijk verstoren van vleermuizen (in strijd met artikel 3.5 lid 2) of aantasting van verblijfplaatsen (in strijd met artikel 3.5 lid 4), vinden we het belangrijk om deze aspecten wel te noemen in het kader van een totale beoordeling van effecten. Effecten op vleermuizen Met het organiseren van het evenement kunnen de volgende verstorende effecten optreden: 1. Verstoring door geluid. 2. Verstoring door licht. 3. Verstoring door menselijke aanwezigheid/gebruik van materieel/bewegingen (optische verstoring). Verstoring door geluid: verblijfplaatsen Het geluidspectrum van muziek is breed: van 20 tot 20.000 Hz.

In muziek worden hoge tonen (>8 kHz) meest al niet hard (weinig dB) gespeeld, want dat wordt door mensen als onprettig ervaren (Wansink, 2018).

Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 19 Effecten door geluid op vleermuizen in verblijfplaatsen kunnen worden uitgesloten omdat hoogfrequent geluid niet in deze gebufferde ruimtes in boomholten en/of gebouwen doordringt ( 2018). Het zijn juist deze hoogfrequente geluiden die de vleermuizen gebruiken, onder meer voor communicatie in de verblijfplaats. Luide, laag frequente geluiden kunnen enigszins doordringen tot in een verblijfplaats, bijvoorbeeld een boomholte. Er is tijdens het veldbezoek extra aandacht besteed aan mogelijk aanwezige verblijfplaatsen van vleermuizen in bomen en gebouwen, in het bijzonder in de omgeving van de (muziek)podia op het evenemententerrein. Deze zijn niet vastgesteld. Bovendien hebben veel bomen hier een beperkte leeftijd en diameter zodat ze geen holte (als verblijfplaats) kunnen bevatten. De vleermuistoren, een bekende verblijfplaats, ligt op een afstand van ruim 100 meter van het dichtstbijzijnde podium en is omringd door bomen en beplanting. Deze afstand, in combinatie met het feit dat de robuuste, stenen toren niet alleen weersinvloeden maar ook geluid sterkt buffert, maakt het niet waarschijnlijk dat het geluid van het evenement leidt tot opzettelijke verstoring van vleermuizen of het functioneren van de ze verblijfplaats aantast.

(2017) vond ook geen effect op het gebruik van de verblijfplaatsen van gewone grootoorvleermuis in bomen en gebouwen bij het onderzoek voor, tijdens en na het Airforce Festival. Monitoringsonderzoek van verblijfplaatsen van gewone dwergvleermuis in gebouwen op het Airforce Festival toont eenzelfde beeld ( 2018). Een verblijfplaats die zich in een van de gebouwen bevond waar muziek met een sterkte van 85 tot 103 dB(A) werd gedraaid, werd op dat moment door gewone dwergvleermuizen gebruikt. Anderhalve week later was de verblijfplaats nog steeds in gebruik. De ongevoeligheid voor geluid als vleermuizen in hun verblijfplaatsen zitten, blijkt ook uit een figuur in het rapport van Wansink waarin (hoge) geluidscontouren en verblijfplaatsen samen worden weergegeven ( , 2018). Volgens (2016) zijn effecten op vleermuizen door geluid alleen te verwachten tijdens hun actieve periode, dus tijdens de jacht of op hun vliegroute, omdat ze dan óf geluid gebruiken om zich te oriënteren en te foerageren óf luisteren naar geluiden die prooien maken. Alleen luide, laagfrequente geluiden kunnen doordringen tot in de verblijfplaats in bijvoorbeeld een boomholte. Er zijn geen aanwijzingen dat dit de functionaliteit van de verblijfplaats in negatieve zin beïnvloed.

Samengevat wordt geconcludeerd dat (muziek)geluid van het evenement naar verwachting niet leidt tot een opzettelijke verstoring van vleermuizen in hun verblijfplaatsen (in strijd met art. 3.5 lid 2) of tot een aantasting van verblijfplaatsen of het functioneren hiervan (in strijd met artikel 3.5 lid 4). Verstoring door geluid: vliegroutes en foerageergebieden De meeste vleermuissoorten gebruiken uitsluitend hoogfrequente geluiden (> 20 kHz) om zich te oriënteren en te foerageren; zij worden actieve luisteraars genoemd. Hun roep overlapt nauwelijks met door mensen gehoord omgevingsgeluid. Het gaat om soorten als gewone en ruige dwergvleermuis, laatvlieger, rosse vleermuis en watervleermuis. Van verstoring door geluid is bij deze soorten dan ook geen sprake ( , 2018). Passieve luisteraars, in Nederland drie soorten namelijk gewone grootoorvleermuis, Bechsteins vleerm uis en vale vleermuis, gebruiken laag frequente geluiden (18-20 kHz) en zijn zelfs in staat om prooien te lokaliseren op basis van het geluid dat de prooi produceert (<18 kHZ). Bechsteins vleermuis en vale vleermuis zijn echter zeer zeldzaam en voor deze soorten vormt het plangebied geen leefgebied. Aanwezigheid en daarmee eventuele verstoring van beide soorten kan daarom worden uitgesloten.

Omdat geluid van machines, verkeer, maar ook van muziek, zelden boven de 16 kHz uitkomt, zullen alleen de passieve luisteraars van dit geluid last hebben, in deze situatie dus alleen de gewone grootoorvleermuis ( , 2018). Het Kennisdocument gewone grootoorvleermuis (BIJ12, 2017) stelt dat geluid van 4 – 40 kHz het jachtsucces van deze soort sterk vermindert. De genoemde 16 kHz valt dus binnen de ‘range’ en de grootoorvleermuizen zullen een gebied met een geluidsfrequentie boven de 16 kHz mijden of alleen roepend (dus actief) jagen. Uit onderzoek blijkt echter dat ook de geluidssterkte hierbij van belang is ( Coles et al., 1989 in , 2018). In genoemd onderzoek bleek dat gewone grootoorvleermuizen het gevoeligst zijn voor geluid tussen 1 2 en 20 kHz. Geluid van 3 kHz horen ze pas als dit een minimale geluidssterkte van 80 dB heeft. Geluid met een frequentie van 3 kHz of hoger draagt niet ver. Bij frequenties van 5kHz en hoger was de geluidsbelasting als

Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 20 gevolg van het Airforce Festival niet hoger dan die van de omgeving, hier het ritselen van bladeren ( , 2018). Een gewone grootoorvleermuis moet dus dicht bij een geluidsbron met een sterkte van 80 tot 100 dB(A) komen om eventueel last te ondervinden van het geluid. (2017) toonden in het veld aan dat lawaai van het Airforce festival voor de gewone grootoorvleermuizen hier geen reden was om dit deel van hun leefgebied te mijden. Ook gewone dwergvleermuizen, een actieve luisteraar, vertoonden geen ander gedrag tijdens het Airforce festival dan in de avonden ervoor en erna ( , 2018). Zelfs tijdens het festival vlogen de dieren tussen de podia waar muziek van meer dan 85 tot 103 dB(A) schalde. Tot slot wordt genoemd dat grootoren ook als actieve luisteraars, dus met gebruik van ecolocatie kunnen jagen. Dan gebruiken ze dezelfde hoogfrequente geluiden als andere soorten zoals gewone dwergvleermuis met een frequentie van 20 kHz of meer. Als we een relatie leggen met de muziektijden van de Military Boekelo worden alle geluidsbronnen boven de 16 kHz gefilterd (zie ook 2.2 kopje “tijd en geluid”).

Op basis van dit alles wordt geconcludeerd dat geluid tijdens het evenement naar verwachting niet leidt tot een opzettelijke verstoring van foeragerende vleermuizen of vleermuizen op vliegroute (in strijd met artikel 3.5 lid 2), ook niet van de gewone grootoorvleermuis. Verstoring door verlichting: verblijfplaatsen Zoals toegelicht in hoofdstuk 2 zal verlichting van het terrein zich beperken tot het hoogstnoodzakelijke en alleen worden toegepast op specifieke momenten en locaties, zoals op en rond de muziekpodia , op parkeerplaatsen en langs wegen en paden. De verlichting richt zich bovendien niet op gebouwen, bosranden en beplantingen. Ook de omgeving van de vleermuistoren wordt niet verlicht of aangelicht. In de nacht wordt alle verlichting uitgeschakeld, met uitzondering van de noodverlichting voor de beveiliging. Vanwege veiligheidsoverwegingen wordt deze vorm van verlichting teruggebracht naar een maximale lichtsterkte van 5% van de totale lichtcapaciteit. Er is tijdens het veldbezoek extra aandacht besteed aan mogelijk aanwezige verblijfplaatsen van vleermuizen, in het bijzonder in de omgeving van de (muziek)podia op het evenemententerrein. Deze zijn niet vastgesteld. Bovendien hebben veel bomen hier een beperkte leeftijd en diameter zodat ze geen holte (als verblijfplaats) kunnen bevatten.

De vleermuistoren, een bekende verblijfplaats, ligt op een afstand van ruim 100 meter van het dichtstbijzijnde podium en is omringd door bomen en beplanting. Gelet op de afstand en de aanwezigheid van omliggende, afschermende beplanting zijn effecten door verlichting die zouden kunnen leiden tot verstoring niet waarschijnlijk. Ook van directe verstoring van vleermuizen in verblijfplaatsen zal geen sprake zijn omdat de dieren verborgen zitten in hun verblijfplaatsen en hier geen licht naar binnen kan dringen tenzij de verblijfplaats wordt aangelicht. Dit laatste is echter niet aan de orde. Samengevat wordt geconcludeerd dat verlichting tijdens het evenement naar verwachting niet leidt tot opzettelijke verstoring van vleermuizen (in strijd met artikel 3.5 lid 2) of tot aantasting van verblijfplaatsen of de functionaliteit hiervan (in strijd met artikel 3.5 lid 4) uit te sluiten. Foerageergebied en vliegroutes Vleermuizen zijn gevoelig voor verstoring door licht, maar de gevoeligheid verschilt per soort ( , 2016). Zo worden soorten als gewone dwergvleermuis, laatvlieger en rosse vleermuis in bepaalde situaties juist aangetrokken door verlichting. Watervleermuis en gewone grootoorvleermuis mijden juist plaatsen met verlichting. Vanaf half september begint bij de watervleermuis de overwintering in de winterverblijfplaatsen.

Afhankelijk van de weersomstandigheden foerageren kleine aantallen watervleermuizen nog in de omgeving van hun winterverblijf. Ze overwinteren op plaatsen als grotten, ijskelders, bunkers en mergelgroeven ( BIJ12, 2017). Deze locaties zijn niet binnen of direct rond het plangebied aanwezig. Aanwezigheid van (foeragerende) watervleermuizen tijdens de Military Boekelo begin oktober, is dan ook niet waarschijnlijk.

Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 21 Bosranden, bomen en beplantingen worden tijdens het evenement niet aangelicht. Begin oktober zijn de meeste bomen en struiken nog bladdragend, waardoor verlichting wordt afgeschermd en er overal niet of minder verlichte plaatsen in boomkronen aanwezig zijn. Hier kunnen eventueel aanwezige grootoorvleermuizen ongestoord foerageren en rondvliegen. Bovendien blijkt de gewone grootoorvleermuis lang niet altijd gevoelig te zijn voor verstoring door verlichting. Zo komen (2018) in hun onderzoek met gezenderde grootoorvleermuizen op het Airforce Festival tot de conclusie, dat er geen meetbaar verschil is in het jachtgedrag van de soort voor, tijdens en na het festival. Zelfs tijdens het festival met veel geluid en verlichting vlogen een aantal (gezenderde) dieren ongestoord tussen de podia door en zochten ze hier naar voedsel. Ze lieten zich daarbij niet beïnvloeden door aanwezige, vaak felle verlichting. Samengevat wordt geconcludeerd dat verlichting tijdens het evenement naar verwachting niet leidt tot opzettelijke verstoring van foeragerende of langsvliegende vleermuizen (in strijd met artikel 3.5 lid 2). Optische verstoring Voor zover bekend zijn vleermuizen tijdens het jagen en verplaatsen door hun leefgebied ongevoelig voor bewegingen van mensen en machines.

Bewegingen of aanwezigheid van mensen buiten verblijfplaatsen leidt, voor zover bekend, ook niet tot verstoring ( , 2018). Betreding van open ruimtes (schuren, zolders, loodsen) waarin bijvoorbeeld grootoorvleermuizen verblijven, hebben wel een risico op verstoring. Dit aspect is hier echter niet aan de orde. Ook niet bij de vleermuistoren. De toren is afgesloten en niet toegankelijk. Samengevat wordt geconcludeerd dat optische verstoring tijdens het evenement naar verwachting nie t leidt tot opzettelijke verstoring van foeragerende of langsvliegende vleermuizen (in strijd met artikel 3.5 lid 2) of tot een aantasting van verblijfplaatsen of het functioneren hiervan (in strijd met artikel 3.5 lid 4). Kader - Foerageergebieden en vliegroutes Foerageergebieden en vliegroutes van vleermuizen zijn beschermd indien bij het verdwijnen ook een verblijfplaats ongeschikt wordt. Bijvoorbeeld door het onderbreken van een vliegroute wordt een foerageergebied onbereikbaar, waardoor de vleermuizen onvoldoende voedsel kunnen vinden. Bij het verdwijnen van foerageergebieden of vliegroutes wordt derhalve onderzocht of er voldoende bereikbare alternatieven zijn. Vleermuizen maken gebruik van lijnvormige landschapselementen zoals bomenrijen en singels om zich langs te verplaatsen. Een aaneengesloten kronendak heeft hierbij de voorkeur.

Van vleermuizen is bekend dat onderbrekingen in de lijnstructuur maximaal 100 tot 200 meter mogen bedragen (kleinere en langzaam vliegende soorten 50 meter). Wanneer de onderbrekingen groter zijn dan deze afstand kunnen sommige soorten deze afstand niet overbruggen en zullen ze uitwijken naar alternatieve vliegroutes en foerageergebieden.

Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 22 5.2.2 Overige zoogdieren Voorkomen en functie Op basis van het aanwezige biotoop, sporen, literatuurgegevens en expertise zijn onder andere de volgende algemeen voorkomende zoogdieren binnen het plangebied aanwezig of te verwachten: ree, haas, konijn en diverse algemene muizen. Deze soorten kunnen het plangebied gebruiken als (onderde el van hun) leef- en foerageergebied. Daarnaast maken een aantal van het plangebied gebruik als migratieroute. Egel Egel is een zeer algemeen voorkomende soort in Overijssel, de soort komt veel voor in dorpskernen en randen van de stedelijke omgeving. Tuinen, bosranden, struweel en loofbos, liefst met voldoende ondergroei, zijn goede leefgebieden voor deze soort. Het plangebied is zeer geschikt als leefgebied voor egel, met name door de aanwezigheid van bos met een dik bladerdek en ondergroei van diverse kruidachtige. Gezien de ligging van het plangebied in een afwisselend landschap, is het aannemelijk dat de egel hier voorkomt. Verblijfplaatsen van de egel zijn echter onvindbaar, een egel heeft in een leefgebied meerdere verblijfplaatsen die kan bestaan uit een blad- of takkenhoop. In het plangebied zijn naar verwachting diverse verblijfplaatsen van de egel aanwezig.

Kleine marterachtigen Van de kleine marterachtigen (wezel en bunzing) zijn de laatste 5 jaar diverse waarnemingen bekend (NDFF, 2021). Aanwijzingen of sporen die wijzen op verblijfplaatsen van kleine marterachtigen zijn tijdens h et veldbezoek niet aangetroffen en zijn op basis van de omvang van het plangebied ook lastig vast te stellen. Kader – Verlichting Een aantal nachtactieve dieren, zoals vleermuizen, uilen en marters, zijn gevoelig voor verlichting. Er zijn soorten die kunstlicht zoveel mogelijk vermijden, zoals de watervleermuis, en er zijn soorten die (in beperkte mate) rond lantaarnpalen jagen, zoals de rosse vleermuis. Bij het plaatsen van verlichting bij in- en/of uitvliegopeningen, vliegroutes en foerageergebieden kunnen barrières ontstaan waardoor de vleermuizen van de verblijfplaatsen, vliegroute en/of foerageergebied afzien. Er dient te allen tijde rekening gehouden te worden met verlichting, door verlichting tot een minimum te beperken en directe belichting van de omgeving en onverlichte gebiedsdelen te voorkomen.

Om lichthinder te voorkomen en het gebied aantrekkelijker te maken voor vleermuizen kunnen verschillende maatregelen getroffen worden: - verlichting alleen plaatsen waar het echt nodig is; - verlichting alleen aan op momenten wanneer het nodig is (dynamische verlichting); - verlaag de hoogte van de lichtmasten zodat boomkronen onverlicht blijven; - verlichting buiten de evenementenlocatie te beperken toto maximaal 0,5 lux; - beperk verstrooiing het licht tot een minimum door gebruik van aangepaste armatuur; - geen verlichting plaatsen bij in- en/of uitvliegopeningen en vliegroutes. Hieronder staan enkele voorbeelden om lichtverstrooiing te voorkomen.

Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 23 Gelet op de aanwezige terreintypen en de ligging in het landschap met veel ruigte en afwisseling, is het aannemelijk dat kleine marterachtigen wezel en bunzing voorkomen binnen het plangebied. De hermelijn (ook een soort van de kleine marterachtigen) is zeldzaam in de regio en is qua habitat kritischer dan een soort als wezel of bunzing. Er zijn geen waarnemingen bekend van de hermelijn in de direct omgeving van het plangebied (NDFF, 2021). Verblijfplaatsen van de hermelijn, bestaande uit bijvoorbeeld holle bomen of een konijnenhol zijn ter hoogte van het crossparcours niet aangetroffen. Mogelijk gebruikt de hermelijn het plangebied om zich via de landschapselementen te verplaatsen. Op de locaties waar tenten, grote groepen mensen of horecagelegenheden aanwezig zijn, worden verblijfplaatsen van kleine marterachtigen niet verwacht, omdat deze locaties veelal bestaan uit intensief grasland . Daarnaast zijn er op de bestaande wegen en paden verstorende elementen aanwezig, zoals fietsers, wandelaars en autoverkeer . Geconcludeerd kan worden dat het plangebied door kleine marterachtigen wordt gebruikt om zich tussen omringende groene gebieden. Steenmarter De steenmarter is een algemene soort in Overijssel en kan het plangebied gebruiken als leefgebied.

Gelet op de aanwezigheid van veel geschikt leefgebied en diverse omringende erven met bebouwing, is het aannemelijk dat steenmarter voorkomt. Ter hoogte van het crossparcours worden verblijfplaatsen van de steenmarter echter niet verwacht, bebouwing of takkenhopen zijn hier niet aanwezig. Das Tijdens het veldbezoek is extra aandacht besteed aan de mogelijke aanwezigheid van verblijfplaatsen van de das of sporen die wijzen op de aanwezigheid van wissels, belangrijke foerageergebieden etc. Binnen en direct rond het evenemententerrein en het tracé van de Military zijn geen sporen of verblijfplaatsen van das vastgesteld. Tevens is navraag gedaan bij Landschap Overijssel. Gelet op de recente uitbreidingen van de das in Twente en de aanwezigheid van geschikt leefgebied binnen het plangebied, lijkt de vestiging van de das vooral een kwestie van tijd. Eekhoorn De eekhoorn is een algemeen voorkomende soort in Boekelo en omgeving (NDFF, 2021). Verblijfplaatsen (bladnesten) zijn tijdens het veldbezoek in de bomen niet aangetroffen. Gezien de omvang van het terrein en het veldbezoek lag dit ook niet in de verwachting. In de bosgebieden rond het plangebied zijn mogelijk bladnesten van de eekhoorn aanwezig. Gezien de ligging in het landschap met veel bos en afwisseling in het landschap kan worden aangenomen dat het plangebied essentieel leefgebied van de eekhoorn betreft.

Waterspitsmuis Ter hoogte van de Teesinkbeek en ten noorden van Boekelo zijn waarnemingen bekend van de zeldzame waterspitsmuis. Het waarnemen van de waterspitsmuis is moeilijk en vergt de nodige onderzoeksinspanningen, de waarnemingen op deze locatie dateren uit 2012 (NDFF, 2021). De waterspitsmuis komt voor in en langs schoon, matig voedselrijke en vrij snelstromend tot stilstaande wateren met voldoende ontwikkelde watervegetatie (Zoogdiervereniging, 2021). De Teesinkbeek biedt mogelijk geschikt habitat voor de waterspitsmuis. Vooral ook omdat deze beek gevoed wordt door helder, voedselarm grondwater. Effecten Algemeen voorkomende zoogdieren Het evenement en het onderhoud en plaatsen van de hindernissen zal naar verwachting leiden tot een tijdelijk en zeer beperkt verlies van leefgebied, van de genoemde (algemeen) voorkomende zoogdieren. Negatieve effecten op de gunstige staat van instandhouding van deze soorten worden niet verwacht. Er is voldoende alternatief in de omgeving voor deze soorten beschikbaar en ook na het evenement blijft het plangebied beschikbaar voor deze soorten, daarnaast betreft het hier algemeen voorkomende zoogdieren. Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 24 Das Voor de das geldt dat negatieve effecten op burchten kan worden uitgesloten . Tijdens het veldbezoek zijn er geen burchten van das vastgesteld.

Volgens Landschap Overijssel heeft de das zich nog niet in het plangebied gevestigd. Waarschijnlijk liggen de dassenburchten buiten het evenemententerrein, omdat er tijdens het veldbezoek nog grondig gezocht is naar dassenburchten. Daarbij heeft de focus vooral op de habitatseisen van de das gelegen. Een aanleiding tot een nader onderzoek is niet aanwezig, omdat sporen van de das niet altijd een burcht indiceren. Dassen schuilen bovendien overdag in hun ondergrondse burchten en zullen van de menselijke activiteit en muziekgeluid naar verwachting weinig hinder ondervinden. Anders ligt het op het moment dat het donker wordt (schemer). De dassen worden dan actief en (willen) gaan foerageren. Mogelijk heeft het geluid dan tot gevolg dat de dieren niet of later hun burcht verlaten. Op het moment van het evenement wordt de kwetsbare voortplantingsperiode van de das ontzien. Deze periode loopt doorgaans van eind november tot begin juli. Het evenement gehouden in oktober leidt in elk geval niet tot verstoring van de kwetsbare voortplantingsperiode van de das. Anderzijds hebben menselijke activiteiten in het gebied (recreatie en wegverkeer, huidige en dagelijkse situatie) de dassen blijkbaar niet gehinderd door het plangebied te gebruiken als foerageergebied.

De das staat tot slot bekend als opportunist die vaak in de nabijheid van mensen voorkomt en zich relatief eenvoudig aanpast aan gewijzigde omstandigheden. De nachtelijke activiteiten van het evenement duren daarnaast slechts enkele dagen. De evenementtijden zijn bij het langste avondprogramma tot maximaal 23.00 in de avond bezig. De overige tijden van het evenement stoppen al om 20.00 in de avond (zie ook paragraaf 2.2). Het tijdstip van zonsondergang ligt op deze data rond 19.00 uur (https://zonsondergang.info/enschede). Afhankelijk van de weersomstandigheden treedt vanaf circa 19.30 uur de duisternis in. Er blijft voor de dassen dus nog een groot deel van de nachten over om alsnog te gaan foerageren. Mede gelet op de relatief korte duur van mogelijke verstoring is het niet waarschijnlijk dat de functionaliteit van het plangebied en omringende omgeving hierdoor wordt aangetast, ook niet door cumulatieve effecten. Er zijn in deze periode namelijk geen vergelijkbare (muziek)evenementen op deze locatie gepland, dan wel alleen evenementen die in hoofdzaak overdag (bij daglicht) plaatsvinden. Overige soorten Voor bovenstaande soorten, de soorten met een bescherming als egel, waterspitsmuis, wezel, bunzing, hermelijn, steenmarter en eekhoorn geldt dat negatieve effecten zijn uit te sluiten.

Verblijfplaatsen en essentieel leefgebied van genoemde soorten, zoals watergangen, bossingels, houtwallen e.d. worden niet aangetast. Bovendien vindt het evenement plaats buiten de actieve en kwetsbare perioden van genoemde soorten. Het is moeilijk om een verblijfplaats van een eventuele wezel vast te kunnen stellen. Om die reden is het noodzakelijk om vanuit voorzorg kort voorafgaand aan het evenement een veldcheck uit te voeren om de aanwezigheid van verblijfplaatsen, van kleine marterachtigen uit te kunnen sluiten. Deze check kan pas worden uitgevoerd als het crossparcours definitief is vastgesteld. Maximaal 3 dagen voor het evenement kan het terrein door een ecoloog worden geïnspecteerd. Negatieve effecten op de gunstige staat van instandhouding van deze soorten worden daarom niet verwacht. Conclusie: mits men rekening houdt met aanwezigheid van zoogdieren is nader onderzoek niet noodzakelijk. Geadviseerd wordt om voor het evenement een ecologisch werkprotocol op te stellen. De aanwezigheid van beschermde fauna, en dus ook de zoogdieren, is continue door verandering en onderhevig. Het is daarom noodzakelijk om jaarlijks, kort voorafgaand aan het evenement, het gehele plangebied (incl. transportroutes) te controleren op de aanwezigheid van beschermde zoogdieren. Een soort als de das kan zich namelijk in rap tempo in het plangebied vestigen.

Het uitvoeren van deze korte check, van maximaal 1 velddag, dient uitgevoerd te worden door een ecologisch ter zake kundige. Eventuele aanvullende maatregelen (zoals het afschermen van gebieden of het ontzien van dassenburchten) kunnen op verzoek van de ecoloog toegepast Evenementenlocatie Military Boekelo | Eelerwoude | 25 worden. De resultaten van de jaarlijks uitgevoerde flora en faunacheck dient te worden vastgelegd in een logboek. 5.3 Vogels Voorkomen en functie Alle vogels zijn als soort beschermd in de Wet natuurbescherming. Onderscheid wordt gemaakt tussen vogels met jaarrond beschermde nesten, vogels met jaarrond beschermde functionele leefomgeving en overige (broed)vogels. Onder de vogels met jaarrond beschermde nesten vallen onder andere soorten die hun nesten ook buiten het broedseizoen gebruiken, soorten die elk jaar op dezelfde plaats broeden en daarin zeer honkvast zijn en soorten die steeds van hetzelfde nest gebruik maken en niet of nauwelijks zelf een nest kunnen bouwen. Onder de vogels met jaarrond beschermde leefomgeving vallen soorten die weliswaar vaak terugkeren naar de plaats die zij het jaar daarvoor hebben gebruikt of de directe omgeving daarvan, maar die wel over voldoende flexibiliteit beschikken om, als de broedplaats verloren is gegaan, zich elders te vestigen.

Jaarrond beschermde nesten Verblijfplaatsen van vogelsoorten, of aanwijzingen (braakballen of uitwerpsele n) hiertoe, die jaarrond van vaste rust- en verblijfplaatsen gebruikmaken zijn niet aangetroffen binnen het plangebied en omgeving. Gezien de grote van het plangebied lag dit ook niet in de verwachting. Aan de zuidwestkant van het plangebied is een bezette horst van de buizerd aanwezig ( ). Een horst van boomvalk of sperwer is binnen het plangebied ook aannemelijk, maar is tijdens het veldbezoek niet aangetroffen. Het veldbezoek lag derhalve ook buiten het broedseizoen van jaarrond beschermde vogelsoorten. Een soort als boomvalk keert ook pas in het voorjaar rond april/ mei terug. Op basis van het biotoop en het verspreidingsgebied komen hier de volgende jaarrond beschermde vogelsoorten voor: boomvalk, buizerd, bosuil, grote gele kwikstaart (beek), ooievaar, roek, sperwer, torenvalk, wespendief en de zwarte specht. Tijdens het veldbezoek zijn overigens waarnemingen gedaan van de buizerd en de zwarte specht. Genoemde soorten gebruiken het plangebied als leef- en broedgebied. Jaarrond beschermde functionele leefomgeving In deze situatie zijn vogelsoorten aangetroffen dan wel te verwachten, waarvan de functionele leefomgeving jaarrond beschermd is. Het gaat om soorten als zwarte roodstaart, koolmees, pimpelmees, boomklever en boomkruiper.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://enschede.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/18c0daae-1cfb-4fd1-9278-dbb71743c58b?agendaItemId=8af3ad9a-06fc-403a-a09b-f58184942054