Bijlage 6 Verantwoording participatie omgevingsvisie
Tekst van het document
VER ANT WOOR DING PA R T IC IPAT IE O M G E V I N G S V I S IE
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
INHOUDSOPGAVE 1.
2.
3.
VISUELE SAMENVATTING PARTICIPATIE PROCES
3
1.1
Omgevingsvisie
5
4.1
Participatie met ketenpartners en maatschappelijke organisaties 15
1.2
Participatieproces
6
4.2
Participatie met inwoners van Enschede
16
1.3
Publieksanalyse
7
PARTICIPATIE FASE 4: ONTWERP OMGEVINGSVISIE
19
5.1
Participatiebijeenkomst leefmilieus
19
4.
5.
PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
15
PARTICIPATIE FASE 1: IDENTITEIT
10
2.1
Participatievorm en aanpak
10
5.2
Opbrengst
19
2.2
Communicatie
10
5.3
Geleerde lessen
20
2.3
Opbrengst
11
5.4
Separate participatie momenten
20
2.4
Geleerde lessen
11
PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
12
3.1
Participatievorm en aanpak
12
3.2
Opbrengst
13
3.3
Geleerde lessen
14
6.
PARTICIPATIE FASE 5: VISIE
21
6.1
21
Separate participatie momenten
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
2
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
1. VISUELE SAMENVATTING PARTICIPATIE PROCES We wilden inwoners van onze gemeente graag laten meedenken over de vragen die we in de omgevingsvisie beantwoorden. Daarom stelden we een Participatieplan omgevingsvisie(2022) op. Hierin legden we de belangrijkste uitgangspunten van de participatie vast. Het proces om tot de omgevingsvisie te komen knipten we op in vijf fasen. In iedere fase stond een andere vraag centraal. Deze verantwoording is een verslag van de participatieonderdelen in alle fasen van de omgevingsvisie. Het routeplan op de volgende pagina geeft aan wie we op welk moment betrokken. Bij het vormgeven van de participatie bij de omgevingsvisie zochten we steeds de samenwerking op met andere projectteams en collega’s binnen de gemeente. We bouwden op de inhoudelijke deskundigheid van collega’s, ook bij alle deelproducten van de omgevingsvisie. Zo oefenden we met het integraal werken volgens de Omgevingswet. Het kernteam omgevingsvisie organiseerde per fase inhoudelijke werksessies met collega’s uit het grotere team omgevingsvisie. Ook het College van B&W, de Stedelijke Commissie, kamer Fysiek en de raad informeerden we in elke fase over de voortgang en deelproducten van de omgevingsvisie. Daarnaast vroegen we geregeld extra ideeën of verdieping op bepaalde inhoudelijke dossiers bij collega’s van verschillende afdelingen.
Verder informeerden we collega’s die inhoudelijk minder betrokken waren via lunchlezingen en adviescafés.
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
3
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
ROUTEK A ART OMGEVINGSVISIE
FA SE 1
FA SE 2
OMGEVINGSVISIE
FA SE 3
FA SE 4
FA SE 5
TOEKOMSTBEELD
STR ATEGIEËN
OMGEVINGSVISIE
GROOT TE AM
Aanhaken Week van SHE
EN R A ADSLEDEN KETENPARTNERS EN MA ATSCHAPPELIJKE
Informeren en besluitvorming
Informeren en besluitvorming
Informeren en besluitvorming
Informeren en besluitvorming
—
—
Toekomstcarroussels
Sessie leefmilieus
Online dilemma's voorleggen
Sessie leefmiliues en straatinterviews
» Toekomstbeeld » Verantwoording participatie fase 3
» Ontwerp omgevingsvisie » Verantwoording participatie fase 4 » Omgevingseffectrapport
» Verhaal van Enschede » Opgaven voor omgevingsvisie » Concept participatieplan
» NRD » Ruimtelijke ambitie omgevingsvisie » Ruimtelijke verkenningen omgevingsvisie » Definitief participatieplan » Verantwoording participatie fase 1 & 2
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
» Definitieve omgevingsvisie » Verantwoording participatie
4
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
In fase 3 betrokken we voor het eerst ketenpartners en maatschappelijke organisaties op een intensieve manier. Dat deden we -onder andere- door het organiseren van bijeenkomsten (de toekomstcarrousels). We versterkten ook het integrale werken en breidden het kernteam uit met een collega van het sociaal domein. Vanuit verschillende disciplines -economie, wonen, cultuurhistorie, mobiliteit, energie, duurzaamheid, bodem en water en buitengebiedsloot er een collega aan bij het wekelijks grotere team overleg. Tijdens dat overleg maakten we gezamenlijk keuzes die voor de omgevingsvisie van belang zijn. We haakten geregeld collega’s met vakspecialistische kennis aan van buiten het grotere omgevingsvisie team. Verder informeerden we andere collega’s die inhoudelijk minder betrokken. Dat deden we via lunchlezingen, adviescafés en we sloten aan bij afdelingsoverleggen. In fase 4 werkten we aan de zogenaamde leefmilieus die we in onze stad zien. En waren we voor het eerst aan de slag met het Digitaal Stelsel Omgevingswet, waarin we de omgevingsvisie openbaar maken. Dat was een ingewikkeld proces waarbij kennis en kunde van andere gemeenten ons inspireerde en stimuleerde.
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
1.1
OMGEVINGSVISIE Enschede verandert snel. De stad groeit en het aantal inwoners ook. We hebben te maken met een veranderend klimaat en we gaan met z’n allen over op schone en duurzame energiebronnen. Al deze ontwikkelingen vragen om ruimte. Hoe kunnen we de schaarse ruimte zo goed mogelijk benutten? Wat vinden we daarbij belangrijk en welke keuzes zijn hiervoor nodig? Dat beschrijven we in de omgevingsvisie. We doorliepen een werkwijze met vijf verschillende fasen. Uiteindelijk stelt de gemeenteraad de omgevingsvisie vast. De omgevingsvisie geeft antwoord op twee vragen: ▬ Hoe gaan we de bestaande leefomgeving en specifieke kwaliteiten daarvan beschermen, behouden en beheren? ▬ Wat gaan we doen om de stad nog mooier, gezonder en aantrekkelijker te maken? Over die vragen lieten we de inwoners van onze gemeente meedenken. Daarom maakten we een Participatieplan omgevingsvisie (2022) waarin we de belangrijkste uitgangspunten van de participatie vastlegden. Door participatie werd de omgevingsvisie kwalitatief beter. Inwoners en ondernemers, maatschappelijke organisaties, regiogemeenten en samenwerkingspartners droegen met hun kennis van de directe leefomgeving inhoudelijk bij. Zij wisten goed wat er speelt en wat er in de gemeente nodig is.
Bovendien kan participatie leiden tot meer gedragen oplossingen en biedt het proces ruimte om meer verbinding met genoemde belanghebbenden aan te gaan. Uiteraard namen we de gemeentelijke collega’s en het bestuur mee in het participatieproces.
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
5
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
1.2
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
PARTICIPATIEPROCES Fase 1 en 2 waren de onderzoeksfasen waarbij we de identiteit van Enschede onderzochten en de toekomstdromen analyseerden. Dit resulteerde in vier toekomstverkenningen. In fase 3 en 4 stelden we de voorloper van omgevingsvisie op, het Toekomstbeeld, op basis van alle inzichten uit de onderzoeksfasen. In fase 5 legden we de ontwerp omgevingsvisie ter inzage en was er een formeel moment van inspraak.
Visueel ziet het er alsvolgt uit: FASE 1 IDENTITEIT
FASE 2 AMBITIE
FASE 3 GEBIEDEN
FASE 4 STRATEGIEËN
OMGEVINGSVISIE (FASE 5)
De onderstaande tabel toont de opzet van het participatietraject. Het is vormgegeven op basis van de Relevant-gesprek-methodiek.
fotobijschrift VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
6
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
1.3
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
PUBLIEKSANALYSE Er is een inventarisatie van de belanghebbenden gemaakt. Zij zijn ingedeeld naar de rol die ze in het omgevingsvisie project hadden: beslisser, beïnvloeder, uitvoerder of gebruiker. Daarna maakten we een keuze over de gewenste betrokkenheid. In hoeverre laten we de belanghebbenden meebepalen, meewerken, meedenken en meeweten? Dit was het vertrekpunt voor het verder uitwerken van de participatiestrategie voor fase 2.
▬ Beslissers: belanghebbenden die besliskracht hebben vanuit hun bepalende invloed op het project of in de uitvoering (niet zozeer vanuit hun formele rol als bevoegd gezag); ▬ Beïnvloeders: mensen waarvan het projectteam een bepaalde inhoudelijke inbreng wil krijgen. ▬ Uitvoerders/leveranciers: mensen die daadwerkelijk meewerken aan het project; ▬ Gebruikers: de belanghebbenden in deze cirkel spelen geen actieve rol in het project (ze worden wel op de hoogte gehouden);
BESLISSERS Gemeenteraad
De gemeenteraad stelt de omgevingsvisie vast. Terwijl het participatieproces loopt informeren we de raadsleden over het proces en de resultaten. Ook nodigen wij hen uit om als toehoorder deel te nemen aan de sessies met de ketenpartners. Naast de geplande raadsvergaderingen, werkt de gemeenteraad in gespecialiseerde commissies, die we ook informeren over de voortgang en de aanpak.
College B&W
Het College legt de concept omgevingsvisie uiteindelijk ter besluitvorming voor aan de gemeenteraad. We betrekken het college bij de participatieaanpak en de bijbehorende resultaten. Voor het college gebruiken we de collegevergaderingen om hen bij te praten. We houden de verantwoordelijk wethouder op de hoogte door aan te sluiten bij zijn portefeuille overleggen. Daarnaast praten we wethouders die raakvlakken hebben met de omgevingsvisie bij in hun portefeuille overleggen.
Kernteam Omgevingsvisie
Het kernteam bestaat uit ambtenaren van de gemeente Enschede en een ingehuurd team van Witteveen+Bos (zij richten zich vooral op het schrijven van het OER (omgevingseffect rapportage)).
Schijf van zes
Vanuit verschillende disciplines is er wekelijks afstemming met het kernteam. We noemen dat overleg de Schijf van zes, hoewel er meer collega’s aanschuiven. Zij zijn de ambassadeurs van de Omgevingsvisie richting hun team. Daarnaast leveren zij inhoudelijke input en schrijven mee aan de stukken. Door de betrokkenheid van deze groep mensen kunnen we binnen de omgevingsvisie integrale keuzes maken.
Collega’s met vakspecialistische kennis
Deze collega’s leveren kennis en deskundigheid als het gaat om de diverse beleidsonderwerpen. Zij denken mee over de omgevingsvisie. Bijvoorbeeld bij het beoordelen van het OER. We betrokken in fase 3 hiervoor collega’s die ervaring hebben met het opstellen/beoordelen van een MER (te vergelijken met OER).
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
7
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
BEÏNVLOEDERS Provincie Overijssel
Bestuurslaag tussen Rijk en gemeente die een eigen omgevingsvisie ontwikkelde. Een belangrijke partij om te betrekken gedurende het proces.
Regio
Bestuurders van het Bezirk Münster, de daar binnen liggende gemeentes, Stadt Münster, regio Twente en regio Achterhoek, provincie Overijssel en provincie Gelderland hebben met elkaar de ambitie uitgesproken om op basis van onderwerpen/thema’s te gaan samenwerken. Dit ligt vast in het memorandum Oost-Nederland-Münsterland. In het memorandum zijn samenwerkingsafspraken opgenomen over de thema’s economie, arbeidsmarkt, bereikbaarheid en onderwijs.
Waterschap
De waterschappen hebben kennis en kunde in huis over het watersysteem. Het waterschap kan meedenken over de waterparagraaf in de Vechtstromen omgevingsvisie en/of haar belangen inbrengen tijdens de totstandkoming van de visie. De uitdaging is om de waterwaarden te benoemen en die te koppelen aan de maatschappelijke opgaven in een gebied.
Omliggende
De gemeenten Hengelo, Oldenzaal, Dinkelland, Haaksbergen, Losser en de Duitse buurgemeenten. Enschede ontvangt vanwege haar gemeenten Duitslandagenda regelmatig bezoeken van (bestuurlijke) delegaties en organiseert vaak bijeenkomsten over het thema grensoverschrijdende samenwerking. Enschede werkt hierin nauw samen met o.a. Regio Twente en Provincie Overijsel.
UITVOERDERS Omgevingsdienst
Zet zich in voor het beschermen van de leefomgeving, het milieu en de natuur (controles, vergunningen en het adviseren van gemeenten vanuit expertise).
Regio Twente/
Regio Twente is het samenwerkingsverband van de veertien Twentse gemeenten. Onderdeel hiervan zijn o.a. SamenTwente GGD Twente, OZJT (Organisatie voor Zorg en Jeugdhulp) en Veilig Thuis Twente.
Veiligheidsregio
Voeren beleid uit en adviseren ons als gemeente hoe we een veilige en gezonde omgeving voor inwoners, bedrijven en bezoekers van de regio Twente (VRT) behouden. We houden deze partij goed op de hoogte van de ontwikkelingen.
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
8
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
GEBRUIKERS Belangengroepen/
Denk hierbij aan sport, cultuur, onderwijs, etc. Het zijn georganiseerde groepen die opkomen voor de belangen van de inwoner. verenigingen Natuur- en Milieuorganisaties, Landbouworganisatie, Monumentenzorg, Stichting Enschede promotie, etc.
Jongerenraad
Een groep geïnteresseerde middelbare scholieren die gevraagd en ongevraagd advies geeft over politieke en maatschappelijke onderwerpen.
#JONG053praatmee
Een groep geïnteresseerde VO en MBO-scholieren die gevraagd en ongevraagd advies geeft over politieke en maatschappelijke onderwerpen.
UT studenten
Zij namen deel tijdens de Toekomstcaroussels op 22 maart en 7 juni. Daarnaast vulde op 22 maart een grote groep studenten onze enquête in.
Maatschappelijke Organisaties
Denk hierbij aan sociale wijkteams, jeugdzorg instellingen, huisartsen, verzorgingstehuizen, woningcorporaties.
Enschede panel
Betrokken in fase 2 toen het Kennispunt Twente een Stadspeiling uitvoerde.
Ondernemerspanel Enschede kent vele bedrijven. We willen ondernemers graag betrekken bij de totstandkoming van de omgevingsvisie.
Inwoners
De gemeente betrekt haar inwoners bij de ontwikkeling van de omgevingsvisie.
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
9
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
2. PARTICIPATIE FASE 1: IDENTITEIT Dit hoofdstuk beschrijft de participatie in fase 1 van de omgevingsvisie.
2.1
PARTICIPATIEVORM EN AANPAK We gingen in gesprek over de kernwaarden en verhaallijnen van Enschede. Onze doelgroep waren de inwoners van onze gemeente. We riepen hen via sociale media en persberichten op om mee te denken over de kwaliteiten van Enschede. Dat deden we via het online participatieplatform InBeeld. Het doel van participatie in deze fase was om de belangrijkste eigenschappen, de kernkwaliteiten, van onze gemeente op te halen. Uitgangspunten voor deze fase waren de verhaallijnen uit de Marketingvisie van de gemeente. Het betrof de verhaallijnen: ▬ Bruisende stad; ▬ Groene leefstad; ▬ Ondernemende kennisstad; ▬ Creatieve stad.
2.2
COMMUNICATIE Via Instagram, Facebook en LinkedIn riepen we mensen op om InBeeld te bekijken, een reactie en een foto achter te laten. Ook plaatsten we een artikel in Enschede Centraal met een QR-code naar InBeeld. We spraken met het Jongerenberaad Enschede en we informeerden de wijkraden over de start van het project. Daarbij stelden we de vraag of zij InBeeld onder de aandacht wilden brengen in hun wijk. Naast InBeeld maakten we een algemeen e-mailadres bekend waar mensen met vragen terecht konden. Intern namen we de Raadscommissie Omgevingsbeleid mee in het proces. Zij kon reageren op de testversie. Daarna volgde een oproep via e-mail en intranet aan collega’s om op InBeeld te reageren.
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
10
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
2.3
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
2.4
GELEERDE LESSEN
OPBRENGST De inhoudelijke reacties die we via het online participatieplatform kregen (24 stuks), zijn hieronder samengevat naar thema per verhaallijn. Mensen posten foto’s, schreven reacties en stelden vragen. Wat opviel is dat degenen die reageerden al naar de toekomst keken.
In deze eerste fase richtten we ons vooral op duidelijke informatievoorziening. En op het opzetten van het digitale participatieplatform dat met name op de inwoners was gericht. Een belangrijke constatering is dat er weinig reacties waren op InBeeld. Een mogelijke verklaring is dat een online participatieplatform niet voor iedereen makkelijk toegankelijk is. Een andere mogelijke verklaring is dat we wellicht te veel verschillende vragen stelden. De poll op Instagram werkte wel heel goed. Waarschijnlijk omdat dit laagdrempeliger is en mensen sneller kunnen reageren. De uitkomsten van zo’n poll zijn helaas niet goed te verwerken in de bouwstenen voor de omgevingsvisie. De keuze tussen bijvoorbeeld stadpark of festival is iets wat niet op die manier in de omgevingsvisie komt. Het feit dat zoveel mensen nu weten dat de gemeente een omgevingsvisie opstelt, waarbij we hen uitnodigen om mee te denken, is wel een mooie uitkomst.
Een belangrijke conclusie uit deze participatieronde was dat het onderscheid tussen de verhaallijnen Bruisende stad en Creatieve stad onduidelijk was. Die lagen te dicht bij elkaar om duidelijke grenzen te stellen. Daarom hebben we besloten de vier genoemde verhaallijnen samen te voegen tot drie verhaallijnen. De mediacampagne rondom deze eerste fase leverde 602 clicks op de InBeeld app op. In de tabel hieronder is aangegeven waar die clicks vandaan kwamen.
We zijn tevreden met het feit dat we veel mensen wisten te bereiken. Facebook en Instagram waren daarbij belangrijke media. Punten van aandacht voor de komende fase: ▬ Het niveau van de omgevingsvisie is abstract, waardoor mensen het lastig vinden om te reageren. We moeten blijven inzetten op het concreet maken van de visie; ▬ Het platform InBeeld is niet voor alle inwoners een prettige manier om een reactie te geven. We zetten ook daarom andere participatiemiddelen in; ▬ Zorgen dat we de basis die we legden voor de participatie en communicatie over de omgevingsvisie verder uitbreiden met extra communicatiemiddelen en participatiemomenten.
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
11
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN Deze participatiefase was gericht op de toekomstdromen voor Enschede. We wilden graag dat mensen meedachten over wat voor soort gemeente Enschede in 2050 moet zijn.
3.1
PARTICIPATIEVORM EN AANPAK Voor de participatie in deze fase vroegen we inwoners naar hun toekomstdromen. Hiervoor werkten we samen met de projectgroep Kracht van Enschede. Deze projectgroep ontstond naar aanleiding van de motie Toetsingskader voor de strategische groei naar 170.000+ inwoners. Bij de behandeling van de zomernota 2021 is deze motie aangenomen. Het college kreeg de opdracht een gesprek met de stad te voeren over dromen, beelden en zorgen in relatie tot onze stad in 2040. Daarvoor benaderden we op verschillende manieren diverse doelgroepen in de Enschedese samenleving. Dit gesprek versterkte de verbinding tussen overheid en samenleving. Het leidde tot meer betrokkenheid van de samenleving bij de omgevingsvisie. En haalde de richting op voor de strategische koers na de gemeenteraadsverkiezingen. Alle resultaten van deze fase zijn samengevat in het document Informatieverwerking (februari 2022).
3.1.1 ANALYSE VAN RECENTE PARTICIPATIETRAJECTEN We begonnen met een analyse van eerdere gemeentelijke participatieprocessen. We wilden zonder herhaling daarop voortborduren. Het ging om participatie bij de Fietsvisie (2021), Mobiliteitsvisie, Visie op Bodem en Ondergrond, Woonvisie 2025, Water en Klimaat adaptatie (klimaatdialogen), Energievisie, Actieplan Binnenstad, Gezondheidsambitieplan, Fonds Wederopbloei, Groen Ambitieplan en Visie Landelijk gebied. De mening van inwoners uit deze documenten namen we mee. Een ander traject dat we meenamen was het TV-Magazine (op de lokale tv-zender). Twaalf afleveringen over de toekomst van Enschede werden gekoppeld aan de vijf strategische opgaven van de gemeente. Dat zijn Goed bestuur, Bereikbaarheid van banen, Talent aantrekken en vasthouden, Inclusieve stad en Groene en duurzame stad. De afleveringen bestonden uit gesprekken met deskundigen, straatinterviews en filmpjes over het betreffende onderwerp. In juni 2021 vond een peiling plaats via het Enschede panel waar 975 mensen op reageerden.De vragen gingen onder andere over de thema’s woon- en leefklimaat, relatie tussen inwoner en gemeente, gemeentelijke dienstverlening, welzijn en zorg. De uitkomsten waren neutraal. Wel kwam naar voren dat een grote groep van de respondenten zich soms eenzaam voelt. In 2021 is tevens de jaarlijkse Stadspeiling Enschede uitgevoerd.
Een groep van 1.322 inwoners deed mee aan deze peiling. De thema’s cultuur, leefbaarheid en vrijwilligerswerk werden positief beoordeeld, het thema ‘informatie van de gemeente’ bleek voor verbetering vatbaar.
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
12
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
Voor de binnenstad is het Visiedocument ‘De binnenstad van de toekomst’ opgesteld. De wijkraad schreef dit document op basis van gesprekken met binnenstadbewoners (Wijkraad Binnenstad, 2021). Verder is hiervoor naar de dromen en zorgen gevraagd van bewoners in gesprek met de wijkraden Wesselerbrink, Eschmarke, Lonneker en Pathmos. Een ander participatietraject heet “Ik teken voor 80”. Dit was een samenwerking van de gemeente, 1Twente Enschede/Tv Enschede FM en dagblad Tubantia. Het doel was om meer stemmen op te halen bij de gemeenteraadsverkiezingen en de lokale democratie te verbeteren. Via de enquête ‘IkTekenVoor80’ gaven inwoners prioriteit aan verschillende maatschappelijke thema’s (Stichting Regionaal Media Centrum Twente, 2022a). De top 5 was afval(overlast), armoedebeleid, woningbouw, veiligheid/aanpak criminaliteit en de energietransitie. De lokale politici werden over deze thema’s bevraagd.
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
3.2
OPBRENGST De uitkomsten van de participatie via TV-magazine, Enschede Panel en de enquête deelden we in naar strategische opgaven van de Gemeente Enschede. Hieruit kwam een top 5 van dromen en zorgen naar voren. Een team van kunstenaars en ontwerpers maakte plaatjes bij de dromen. Daaronder staat een samenvatting van de belangrijkste opmerkingen.
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
13
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
3.3
GELEERDE LESSEN In de tweede fase werkten we samen met de projectgroep Kracht van Enschede. Dit beviel goed. We konden veel verschillende kanalen inzetten, waardoor we meer inwoners bereikten dan in de eerste fase. We vroegen in deze fase naar de toekomst van onze gemeente. Dat deden we via verschillende kanalen voor verschillende projectgroepen binnen de gemeente. Hierdoor lag er minder nadruk op het feit dat we die toekomst onderzochten om de omgevingsvisie vorm te geven. We onderzochten of we het nieuwe gemeentebrede participatieplatform Stem van Enschede konden inzetten in fase 3 en 4. Dat bleek niet geschikt voor wat we wilden ophalen bij onze inwoners. De volgende fase zetten we juist in op communicatie over het uiteindelijke doel, de omgevingsvisie. Punten van aandacht voor fase 3: ▬ Blijven inzetten op het begrijpelijk maken van het nut van de omgevingsvisie; ▬ Samenwerking binnen de gemeente blijven opzoeken; ▬ We richtten ons in fase 1 en 2 op participatie met inwoners en richten ons in fase 3 ook op maatschappelijke organisaties en ketenpartners; ▬ De communicatie over de omgevingsvisie uitbreiden en up-to-date houden. We richten ons op een heldere uitleg over het participatieproces via de website en middels een nieuwsbrief; ▬ We hebben nog niet gekeken naar verschillende doelgroepen binnen de groep van inwoners.
Daar besteden we in de volgende fase aandacht aan door goed te bekijken of we alle groepen bereiken.
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
14
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD In deze participatiefase betrokken we voor het eerst expliciet onze ketenpartners en maatschappelijke organisaties. Zij gaven input op basis van de ruimtelijke verkenningen (bouwsteen omgevingsvisie fase 2). In een vervolgsessie vertaalden we met hen het concepttoekomstbeeld van Enschede naar verschillende gebieden in Enschede. Ook in deze fase betrokken we onze inwoners bij de omgevingsvisie. Via een online enquête gaven zij hun mening over dilemma’s die zich voordoen bij het vormen van een toekomstbeeld.
4.1
4.1.1 Opbrengst Na de eerste carrousel bleek een duidelijke voorkeur voor twee van de vier ruimtelijke verkenningen: bronpuntenstad en Internationale corridorstad. Een combinatie van beide verkenningen leek de deelnemers logisch. Ontmoeten, het landschap en verdichten binnen de bestaande stad stonden daarin centraal. We werden aangemoedigd om gedurfde en vernieuwende keuzes te maken. De lijn die zich aftekende in de voorkeur voor twee verkenningen hielp het team omgevingsvisie om de richting te bepalen voor het toekomstbeeld van Enschede. We haalden commitment op voor het concept toekomstbeeld dat we door de feedback verder aanscherpten.
PARTICIPATIE MET KETENPARTNERS EN MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES Op 22 maart en 7 juni 2023 organiseerden we toekomstcarrousels Enschede. De opkomst was groot met ca. 100 deelnemers in totaal en vertegenwoordigers van onder andere: ▬ Dorps- en wijkraden; ▬ Buurtkringen; ▬ Gemeentes uit de regio; ▬ Provincie; ▬ Waterschap, natuur- en milieuorganisaties; ▬ Zorg-, cultuur-, sport- en onderwijsinstellingen; ▬ Ondernemers; ▬ Studenten UT
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
15
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
Een aantal concrete punten kwam bij alle tafels terug: ▬ Kiezen voor een vernieuwende koers; ▬ Nog meer ambitie tonen; ▬ Denk regionaal; ▬ Denk vanuit de trage laag, mens centraal; ▬ Waar mogelijk oude structuren herstellen; ▬ Zoveel mogelijk opgaven combineren door middel van functiemenging; ▬ Groen en blauwstructuren vormen de basis; ▬ Groene ruimte is de kracht van Enschede die moeten we koesteren; ▬ Zet zo veel mogelijk in op vergroenen (ook in de binnenstad); ▬ Koester het buitengebied en zet het landschap centraal; ▬ Zet in op inbreiding; ▬ In alle situaties kun je mogelijkheden tot verdichting zien, in welke vorm dan ook; ▬ Stimuleer ontmoeting; ▬ Zet fietsen en wandelen centraal in plaats van de auto; ▬ Meer verbindingen voor langzaam verkeer; ▬ Autovrije binnenstad; ▬ Versterken van het OV is cruciaal voor de toekomst van Enschede.
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
4.2
PARTICIPATIE MET INWONERS VAN ENSCHEDE 4.2.1 HOE ZIET ENSCHEDE ER IN 2050 UIT? De omgevingsvisie doet richtinggevende uitspraken voor de toekomst van Enschede. Alle opgaven moeten we op een zo goed mogelijke manier verdelen over de ruimte die er is. Keuzes maken is noodzakelijk en onze inwoners hielpen daarbij. We enquêteerden online 10 dilemma’s. We nodigden uit via onze website, intranet, Instagram en ‘mupi’s’. Daarnaast heeft wethouder Diepemaat een oproep gedaan via onze socials om mensen aan te sporen hun mening te geven.
4.1.2 Geleerde lessen Het betrekken van ketenpartners met een toekomstcarrousel ervaarden we als heel positief. Doordat we werkten in kleine diverse groepen ontstonden er goede discussies. De aanwezigen ervaarden het discussiëren in klein groepen als nuttig en prettig. Beide bijeenkomsten waren een succes. We haalden waardevolle informatie op en de betrokkenheid van belanghebbenden bij de omgevingsvisie groeide. Participatie over de inhoud van het toekomstbeeld op stedelijk niveau is afgerond.
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
16
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
4.2.2 Opbrengst In totaal leverde de campagne 1867 reacties op, dat is ruim één procent van de Enschedese bevolking (160.000). Inwoners die reageerden kwamen uit de hele gemeente, elk postcodegebied is ongeveer gelijk vertegenwoordigd. Hieronder geven we weer hoe onze huidige inwoners in 2050 willen leven in Enschede. We koesteren ons buitengebied en stapelen woningen in onze groene autoluwe stad. We mengen de functies die we nodig hebben in Enschede. Zo mixen we wonen en werken. Ook wekken we zelf kleinschalig energie op in de stad. Dat doen we aan of op ons woongebouw. We wonen in een groene omgeving waar we ook recreëren. Daardoor blijft ons buitengebied even groot als nu, met ruimte voor natuur en landbouw. We verhuizen regelmatig binnen onze gemeente. Je woont in de wijk die het beste bij jouw levensfase past. We kiezen alleen bedrijven die bij onze gemeente passen. En op een plek die past. Bijvoorbeeld in een van onze monumentale fabriekspanden. Ook onze andere historische elementen transformeren met de ontwikkeling mee. We bewegen ons lopend, fietsend en met het openbaar vervoer door Enschede. Daarmee kom je beter, sneller en duurzamer waar je wilt zijn, dan met een auto. We maken veel gebruik van deelvervoer. We zijn een Euregionale trekker en een Twentse metropool. Enschede heeft een aantrekkelijk centrum en is makkelijk bereikbaar.
Je vindt er alle voorzieningen zoals winkels, theaters en sportfaciliteiten.
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
17
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
4.2.4 Separate participatie momenten Naast de door ons zelf georganiseerde participatiemomenten, waren we als omgevingsvisie bij verschillende door anderen georganiseerde bijeenkomsten aanwezig. Daar vertelden we over de visie en haalden input op. We probeerden zo specifieke doelgroepen te bereiken die bij onze eigen bijeenkomsten niet of onvoldoende aanhaakten. WAT
4.2.3 Geleerde lessen De dilemma’s waren zo gemaakt dat mensen alleen een keuze hoefden te maken tussen A of B. Dit maakte het erg toegankelijk om in te vullen. Daarnaast waren de dilemma’s ook beeldend vormgegeven, wat het makkelijker maakte om je in de vragen in te leven. We ontvingen via e-mail een aantal opmerkingen over de enquête. Ongeveer 5 respondenten gaven aan dat de dilemma’s erg zwart-wit waren geformuleerd. Zij misten ruimte voor nuancering. Wij nodigden hen uit die nuancering alsnog te geven. In een volgende enquête of andere participatievorm kunnen we wellicht ruimte voor nuancering inbouwen.
DOELGROEP
OUTPUT
Dilemma enquête Studenten
Opgenomen in het geheel en niet te herleiden tot deze doelgroep.
Internationale bijeenkomst
▬ Culturele verenigingen (organisaties, waarin inwoners met diverse etnisch-culturele achtergronden zich verenigd hebben) ▬ Culturele instellingen (de organisaties die verantwoordelijk zijn voor het creatieve cultuuraanbod)
Deze bijeenkomst leverde vooral een goed gesprek op en geen baanbrekende input. Wel hebben we via deze bijeenkomst de omgevingsvisie bij de culturele verenigingen en instellingen op het netvlies gezet. De deelnemers gaven aan graag mee te denken over de omgevingsvisie. We hebben hen daarom uitgenodigd voor de tweede Toekomstcarrousel.
Workshop VO-ers en MBO-ers Jongerenberaad
Goede werkgelegenheid nodig, goede OV-verbinding met de Campus, meer groen, meer kleur, meer chill plekken.
Bijeenkomst Vertegenwoordigers buitengebied gemeente STAWEL Enschede
Meegenomen in de vier verkenningen en uitgenodigd voor beide Toekomstcarrousels.
Lezing Twente op de schop Geïnteresseerden in stedelijke ontwikkeling
Via Pakhuis Oost geïnformeerd over het omgevingsvisie proces.
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
18
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
5. PARTICIPATIE FASE 4: ONTWERP OMGEVINGSVISIE In deze participatiefase betrokken we inwoners, onze ketenpartners en maatschappelijke organisaties. Zij gaven input op de zeven leefmilieus.
5.1
PARTICIPATIE MET KETENPARTNERS, MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES EN INWONERS PARTICIPATIEBIJEENKOMST LEEFMILIEUS Op 29 mei 2024 hebben we een participatiebijeenkomst over leefmilieus georganiseerd. De opkomst was goed (ca. 35 aanwezigen) met vertegenwoordigers van onder andere: ▬ Dorps- en wijkraden; ▬ Buurtkringen; ▬ Ketenpartners; ▬ Inwoners; ▬ Ondernemers. We gingen in gesprek over de verschillende leefmilieus in Enschede. Wat is een leefmilieu? En hoeveel verschillende leefmilieus kent Enschede? Hoe werken we met en aan onze leefmilieus?
de toekomst wenselijk is. En hoe dat gerealiseerd kan worden. Elke deelnemer dook op bovenstaande manier in twee leefmilieus die hem/haar aanspraken. Ontmoeten, het landschap en verdichten binnen de bestaande stad namen een centrale plek in. Net als bij de vorige participatiebijeenkomsten.
5.2
OPBRENGST De meeste input komt overeen met de resultaten uit eerdere participatiebijeenkomsten in vorige fasen. ▬ Denk vanuit de trage laag, mens centraal; ▬ Groene ruimte is de kracht van Enschede die moeten we koesteren; ▬ Zet zo veel mogelijk in op vergroenen (ook in de binnenstad); ▬ Koester het buitengebied en zet het landschap centraal; ▬ Zet in op inbreiding; ▬ Stimuleer ontmoeting; ▬ Zet fietsen en wandelen centraal in plaats van de auto; ▬ Autovrije binnenstad; ▬ Richt je op het versterken van het OV. Dit namen we mee richting het concept omgevingsvisie waaraan we in fase 4 werkten. Door de participatie ontstond een achtste leefmilieu.
We vroegen alle deelnemers om hun woon- of werkplek met een prikker aan te geven op de kaart van Enschede. Zij bleken verspreid over onze gemeente te wonen en te werken. De aanwezigen waren wat dat betreft een goede dwarsdoorsnede van de stad. Deelnemers kozen een leefmilieu om over in gesprek te gaan. Dat gebeurde in kleine groepjes. Ze keken naar de huidige staat van dat leefmilieu en bespraken wat daar in
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
19
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
5.3
GELEERDE LESSEN
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
5.4
SEPARATE PARTICIPATIE MOMENTEN
Ook in deze fase was de participatie ervaring heel positief. Doordat we werkten in kleine groepen ontstonden er goede discussies. Dat was waardevol voor de ontwikkeling van de leefmilieus en de omgevingsvisie. Ook de aanwezigen koppelden terug dat zij deze manier van samenwerken als erg prettig ervaarden.
Ook in deze fase waren we als omgevingsvisie bij verschillende door anderen georganiseerde bijeenkomsten aanwezig. We spraken de jongeren van JONG053 over de toekomst van onze gemeente. Zij namen straatinterviews af bij andere jongeren over de toekomst van Enschede. Hun input bleek overeen te komen met wat we eerder ophaalden bij andere participatie bijeenkomsten.
Hoewel we tijdig en breed uitnodigden, kwamen ongeveer 35 mensen van de 200 genodigden. Tijdens het prikken bleek er een goede geografisch spreiding te zijn van de deelnemers. Dat zorgde mede voor een goede bijeenkomst.
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
20
1. VISUELE SAMENVATTING 2. PARTICIPATIE FASE 1: PARTICIPATIE PROCES IDENTITEIT
3. PARTICIPATIE FASE 2: VERKENNINGEN
4. PARTICIPATIE FASE 3: TOEKOMSTBEELD
5. PARTICIPATIE FASE 4: 6. PARTICIPATIE FASE 5: ONTWERP OMGEVINGSVISIE VISIE
6. PARTICIPATIE FASE 5: VISIE Fase 5 heet visie en daarin richtten we ons op de terinzagelegging en vaststelling van de omgevingsvisie.
6.1
SEPARATE PARTICIPATIE MOMENTEN We sloten ook in deze fase aan bij JONG053. We vertelden wat we met hun input deden en lieten zien hoe het verwerkt was in de ontwerp omgevingsvisie. Ook werkten we mee aan reels over de omgevingsvisie. Die verspreidden zij via hun socials. Tijdens de terinzagelegging kregen we reacties en zienswijzen. De reacties verdeelden we in twee categorieën. Een deel ging over inbreng op omgevingsprogramma/-plan niveau. We adviseerden deze mensen om deel te nemen aan de toekomstige participatie bij hun thema. De tweede categorie ging over de participatie en communicatie. Met deze mensen kwamen we via e-mailgesprekken tot een afronding van hun vraag. In een zienswijzeverslag verwerkten we alle zienswijzen en onze reacties. De zienswijzen gaven geen aanleiding om de omgevingsvisie inhoudelijk te wijzigen. Een aantal gaf wel aanleiding om woorden te definiëren en/of een formulering iets aan te passen. In een overzicht documenteerden we alle ingekomen reacties en zienswijzen en onze reacties daarop. Na vaststelling is de omgevingsvisie openbaar via het Digitale Stelstel Omgevingswet.
VERANTWOORDING PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE
21
Concept & teksten Gemeente Enschede, Team omgevingsvisie Datum April 2025 Aan dit document kunnen geen rechten worden ontleend.