bijlage 3. Stijlboek Kennispark versie 4_lr

STIJLBOEK KENNISPARK

O C

C N

T P E STIJLBOEK KENNISPARK

Gemeente Enschede

STIJLBOEK KENNISPARK INLEIDING Het s jlboek Kennispark is gemaakt om op een prak sche manier handen en voeten te geven aan de transforma e van het huidige B&S Park naar de gewenste campuskwaliteit zoals die omschreven wordt in de opgestelde en aangenomen structuurvisie. Het is tevens een handleiding voor ontwikkelende par jen op het Kennispark om te komen tot een gezamenlijke totaal inrich ng van het gebied, conform de uitgangspunten van de structuurvisie. Ook is het een eerste aanzet om te komen tot een gezamenlijke vormgeving en beheer van de publieke ruimte op het Kennispark.

Structuurvisie

ONDERWERP Inleiding

datum: november 2020 2

Innova epad

GEWENSTE ONTWIKKELING De doelstelling van de vastgestelde gebiedsstrategie is om van de UT en het B&S Park één gebied te gaan maken. Om deze twee werelden met elkaar te verbinden tot één gebied en om de community van de UT met zijn ontmoe ngsplekken ook op het B&S Park te realiseren is focus nodig. De leidraad hiervoor is de vastgestelde structuurvisie. De focus van de transforma e op het B&S Park ligt in eerste instan e op ontwikkelingen aan en rondom het Innova epad. Wij willen niet alleen de UT met het B&S Park en Twekkelerveld sterker verbinden maar ook gebouwen onderling. Op het B&S Park staan gebouwen op individuele kavels, vaak gescheiden door hekwerken of andere erfafscheidingen. De gebouwen zijn op de rijbaan georiënteerd en op hun beurt zijn de rijbanen de huidige structuurdragers van het gebied zijn

Openbare ruimte zonder kavelgrenzen

Aan en rondom het Innova epad ontstaat op het B&S Park een nieuwe verbindende openbare soms semiopenbare ruimte voor de voetganger en de fietser. Deze nieuw ontstane ruimtes worden de structuurdragers van het gebied voor de toekomst. Nieuwe en getransformeerde gebouwen zijn gericht op deze nieuwe ruimtes. Naast de innova eve bedrijven die zich presenteren aan de nieuw ontstane ruimtes willen we ook de func es wonen en verblijven toevoegen langs de nieuwe structuurdragers. Dit gaat alleen lukken als aan en rondom het Innova epad de parkerende auto minder ruimte in beslag neemt. In de huidige situa e wordt de beschikbare ruimte door het gebouw en de parkeerplaatsen ingevuld. Groen zijn hooguit de rest stroken langs de kavelgrenzen. Door het merendeel van de auto’s elders, centraal te parkeren ontstaat pas de ruimte voor de nieuwe verbindingen en verblijfsplekken. Tegelijker jd kan de landschappelijke kwaliteit opgewaardeerd worden. Dat zal het Kennispark een enorme kwaliteitsimpuls geven. Nieuwe clusters met verblijfskwaliteiten.

Ontmoe ngsplekken met groen ONDERWERP: WAT STIJLBOEK KENNISPARK

Gemeente Enschede 3

BESTAANDE KADERS Om bij de vormgeving van het Kennispark een hoge kwaliteit te waarborgen moet rekening gehouden worden met de verschillende overkoepelende projectplannen als genoemd in dit S jlboek, het stedenbouwkundig plan en het mobiliteitsplan. Tevens kan er bij het ontwikkelen van de openbare ruimte gebruik worden gemaakt van een Green Deal Fonds en hee de gemeente Enschede de ambi e om met het kennispark hoog te scoren als een BREEAM-gebied. Al de genoemde documenten zullen door de gemeente worden vastgesteld als beleid en krijgen daarmee dan ook een verplichtend karakter. Door de gemeente al vastgestelde uitgangspunten zijn de structuurvisie en het geldende bestemmingsplan. Zij vormen het juridisch-planologische kader.

COALITIESTEDENBOUW

STEDENBOUWKUNDIG PLAN EN MOBILITEITSPLAN De ambi e is uitgesproken om het Kennispark de komende jaren uit te bouwen tot een dynamische toploca e met interna onale allure. Dit kan alleen gezamenlijk. Er is grote winst te behalen door in samenwerkingsverbanden collec eve opgaven, zoals het parkeren en vergroening, gezamenlijk op te lossen; o ewel coali estedenbouw. Binnen Kennispark wordt ingezet op drie gebiedssferen. In de Shared Campus wordt de openbare ruimte hoogwaardig ingericht en interac e uitgelokt. Er liggen kansen voor een concentra e van voorzieningen, func es en bebouwing. De gebouwen kennen veel wisselwerking tussen binnen en buiten. In de Etalage moet duidelijk de innova e, dynamiek en hoogwaardige kennisontwikkeling worden uitgestraald; het is het visitekaartje van het Kennispark. In het district is ruimte voor allerlei vormen van R&D en produc e. Een no-nonsense gebied met grote produc ehallen tot kleinere kantoren. De huidige openbare ruimte biedt onvoldoende mogelijkheden tot interac e. Het stedenbouwkundig plan biedt mogelijkheden om

ONDERWERP

Bestaande kaders datum: november 2020 4

bebouwing te intensiveren, een rijkere programma sche mix toe te laten en een uitnodigende, groene openbare ruimte in te richten. Voor nieuwe ontwikkelingen zijn concrete ontwikkelprincipes opgesteld, zoals dichtheid, bouwhoogte, func emix, plinten, rooilijnen, bouwmassa, overgangen publiek-privé en verduurzaming. Om een transi e te bewerkstelligen naar een aantrekkelijk werklandschap zijn aanpassingen aan het verkeersnetwerk en slim omgaan met mobiliteit nodig: minder aandacht voor de auto en meer aandacht voor lopen, fietsen en het OV. GREEN DEAL (REGIO DEAL) De Green deal middelen slaan neer in het shared campus gebied, daar waar de ontmoe ng en verbinding moet plaatsvinden. Daarbij is duidelijk dat primair ruimte voor Green Deal-projecten te vinden is in het huidige versteende gebied (i.c. de parkeervoorzieningen) en te ontwikkelen nieuwe kavels. Doelstellingen Green Deal • Bevordering van het ves gingsklimaat op Kennispark; • Realiseren van een groene pre ge buitenruimte die ‘ontmoeten en verbinden’ en het campusgevoel s muleert; • Daarmee dragen de middelen bij aan vergro ng van de aantrekkingskracht van Kennispark voor talent; • Bijdragen aan de BREEAM - ambi e (groen en duurzaam); • Bevorderen van een gezonde leefs jl in een groene omgeving; • Vergro ng van de biodiversiteit.

De realisa e van de Green Deal investeringen in het shared campusgebied hebben een voorbeeldfunc e voor toekoms ge soortgelijke ontwikkelingen elders op Kennispark. Binnen het Green Deal Fonds-project richten wij ons in eerste instan e op de herinrich ng van de openbare ruimte in het Kennispark, om daarmee de transforma e naar een groene campusomgeving te con nueren. De middelen uit de Green Deal zijn bedoeld voor herstructurering van buitenruimte:

•

Weghalen bestaande stenen/verhardingen en inruilen voor groen / halfverharding • Perceeloverschrijdend: dit betekent dus ‘hekken weg’ • Realisa e van doorgaande, perceeldoorkruisende voet- en fietspaden, die aanslui ng zoeken bij aanliggende panden • Realisa e nieuw groen (bomen / struiken / gras) om mede daarmee de biodiversiteit te vergroten. • Voorzieningen die ontmoe ng faciliteren Een tweede deel van het Green Deal Fonds is bestemd voor op ontmoe ng gerichte inrich ng van de buitenruimte (straatmeubilair, sport- en spelfaciliteiten). De specifieke eisen die gesteld worden aan de Greendeal aanvragen zijn terug te vinden in de subsidieverordening.

ONDERWERP: WAT STIJLBOEK KENNISPARK

Gemeente Enschede 5

BREEAM-GEBIED BREEAM staat voor Building Research Establishment Environmental Assessment Method en wordt gebruikt in meer dan 80 landen wereldwijd. De methode is oorspronkelijk ontwikkeld door het Building Research Establishment (BRE). Dutch Green Building Council hee de methode geschikt gemaakt voor Nederland. Vandaar BREEAM-NL. Met BREEAM-NL gebied wordt de duurzaamheidpresta e van een heel gebied beoordeeld en verbeteringen ges muleerd. Zowel de herontwikkeling van bestaande gebieden als de ontwikkeling van nieuwe gebieden kan worden beoordeeld op een zestal duurzaamheidscategorieën: gebiedsmanagement, synergie, bronnen, ruimtelijke ontwikkeling, welzijn & welvaart en gebiedsklimaat. Met Kennispark willen we van 0 sterren nu naar 4 sterren (‘excellent’) groeien.

Om een zo hoog mogelijke BREEAM-score te waarborgen dienen nieuwe ontwikkelingen al jd te worden gedaan met de volgende BREEAMonderdelen in het achterhoofd: • Materialen zijn hergebruik en/of kunnen weer hergebruik worden na afloop van het gebruik op Kennispark • Keuze materialen in s jlboek zijn gebaseerd op een Levenscyclusanalyse. • Voorschrijven FSC hout • Voorgeschreven materialen hebben een verantwoorde herkomst (ISO 14001-, EMS cer ficaat, etc) • Voldoende waterberging in het gebied. Minimaal 90mm per m2 verhard oppervlak. • Materialen, water en groen dragen bij aan het verminderen van hi estress. Toetsingen materialen middels SRI (solar reflec ve index) • Verhogen biodiversiteit met voorgeschreven groen

Naar een 4-sterren BREEAM

Vormgeven aan interac e

GREENDEAL - BREEAM

ONDERWERP

Bestaande kaders datum: november 2020 6

MOBILITEITSMAATREGELEN

Maatregelen in het kader van de mobiliteit

ONDERWERP: WAT STIJLBOEK KENNISPARK

Gemeente Enschede 7

KWALITEIT OPENBARE RUIMTE Het anders organiseren van het parkeren hee een sleutelrol in het slagen van de gebiedsstrategie. Wij willen hierbij de auto niet bannen uit het kerngebied. Ruimte voor parkeerplaatsen vlak bij een gebouw zal al jd mogelijk moeten zijn en ook bevoorrading zal mogelijk moeten zijn. Het gaat om de grote hoeveelheid werknemers die s’ochtends met de auto komen en aan het einde van de werkdag weer vertrekken. De auto staat de gehele werkdag s l en vraagt veel ruimte die veel beter voor de gebiedsdoelen ingezet kan worden.

RUIMTE MAKEN

Huidige parkeren op Kennispark

ONDERWERP

Gewenste ontwikkeling datum: november 2020 8

Hiervoor kunnen meerdere mogelijkheden worden uitgewerkt. De meest makkelijke oplossing is meer gebruik maken van de enorme parkeercapaciteit die rondom de Grolsch Veste beschikbaar is. Een tweede mogelijkheid is gebouwd parkeren, op korte afstand naar de gebouwen. Dat vraagt om een extra financiële inspanning. De derde mogelijkheid is het aanleggen van jdelijke parkeerplekken op braakliggende terreinen en dat dan weer te combineren met jdelijk groen.

Tijdelijk parkeren en jdelijke groen inrich ng

Enorme parkeercapaciteit rond het stadion

parkeergarage

CAMPUSKWALITEIT De community op de UT hee zijn unieke kwaliteit te danken aan de campusopzet. Op het B&S Park zorgt ieder bedrijf voor zichzelf. Wat de campus van de UT in het groot is, zouden campusgebouwen op het B&S moeten faciliteren. Campusgebouwen zijn mul func onele gebouwen waarin meerdere bedrijven zijn geves gd en waar gedeelde voorzieningen zijn gesitueerd. In principe zijn het moderne bedrijfsverzamelgebouwen. Er is wel een belangrijk verschil. De “shared facili es”, vooral de cafés en detailhandel, vaak om een atrium gesitueerd, zijn openbaar toegankelijk. Een bezoeker van de UT kan overal lunchen als hij op bezoek is bij de UT. Dat zouden campusgebouwen op het Kennispark ook moeten gaan bieden. Wij moeten deze campusgebouwen op meerdere plekken langs en rondom het Innova epad realiseren om de dynamiek niet op één plek te concentreren. De meerwaarde van het spreiden ligt voor de hand, korte afstanden en een directe kwaliteitsimpuls voor de bestaande gebouwen. Campusgebouwen zijn hoofdzakelijk bedrijfsverzamelgebouwen voor de high tech doelgroepen van Kennispark gecombineerd met een mix van “shared facili tes”. Voorzieningen gaan we daarom niet in separate voorzieningengebouwen realiseren.

GEORGANISEERD IN CLUSTERS De Campusgebouwen in het B&S deel zijn gerangschikt in verschillende clusters die een gemeenschappelijke openbare/semiopenbare ruimtes hebben. Deze openbare ruimtes zijn per cluster verschillend, maar hebben eenzelfde basis inrich ng en zijn onderling verbonden door het Innova epad. In de nieuwe openbare ruimte wordt rekening gehouden met de klimaatverandering en de duurzaamheidsambi es van de gemeente Enschede. De inrich ng zal hi estress verminderen door vergroening, water bergen en biodiversiteit verhogen. De materialen en Verblijfsruimten in een “High Tech” werkomgeving

Ontmoe ng organiseren in een werkomgeving

ONDERWERP: HOE STIJLBOEK KENNISPARK

Gemeente Enschede 9

beplan ngen zijn zorgvuldig gekozen en s muleren het verblijven in deze nieuw openbare ruimtes die dus ook deels op private kavels aangelegd gaan worden. In combina e met nieuwe gebouwen en func es zoals cafés zal een omgeving gerealiseerd worden waarin ook gewoond wordt. In het toekomstperspec ef van de visie wordt een nieuwe openbare ruimte geschetst die gebouwen en deelgebieden met elkaar verbindt. Het zijn niet de autowegen zoals dat op een bedrijventerrein gebruikelijk is. De verbinding bestaat uit langzame verkeersroutes, langs paden en over pleinen en langs gebouwen.

CAMPUSKWALITEIT

Zitelementen zijn plekken voor ontmoe ngen

ONDERWERP

Clusters met verblijfsruimte datum: november 2020 10

Om deze doelstellingen te kunnen bereiken zijn verschillende stappen nodig die onderling een sterke samenhang hebben. De aanpak vraagt om een toolkit voor de openbare ruimte. Parkeren speelt een sleutelrol. Hiervoor is een s p op de horizont nodig en jdelijke oplossingen bij de transforma e. De toolkit bevat dus ook parkeren. Als de ruimtelijke structuur een ander accent krijgt, moet ook de bestaande openbare ruimte langs de autowegen worden aangepast. Minder een autoinrich ng, meer in balans met de transforma e. Als de gebouwen aan een gezamenlijke openbare ruimte komen te liggen, moet de materialisa e van de ruimte niet wisselen bij de eigendomsgrens. Deze grens mag geen rol spelen bij de inrich ng. Dat vraagt om samenwerking tussen de par jen, eenduidige materiaalkeuzes en gezamenlijk beheer. In de huidige situa e met individuele kavels zonder samenhang is parkmanagement amper noodzakelijk. Zodra een samenhangende openbare ruimte gemaakt wordt ontstaat vanzelf de behoe e aan parkmanagement.

Verblijfsclusters op de campus van de Universiteit Twente

Clusters tussen gebouwen in een “High Tech” werkomgeving met verblijfskwaliteit, groen en water en ingericht voor langzaam verkeer

ONDERWERP: HOE STIJLBOEK KENNISPARK

Gemeente Enschede 11

OPENBARE RUIMTE ONTMOETEN

BOUWSTENEN

Op het huidige B&S Park moet ruimte ontstaan voor meer campuswaardige openbare ruimte om te verblijven en om de belevingswaarde te verhogen. Gebouwen die ontmoe ng faciliteren sluiten naadloos aan op deze openbare ruimten. Er moet meer ruimte komen voor func es die bijdragen aan dynamiek om zo een echte innova ecampus te worden. Het gaat om func es zoals (kleinschalige) horeca en detailhandel en events. Om ruimte voor deze func es te creëren moet voor de vele auto’s een andere plek worden gevonden, meer uit het zicht. De campus van de universiteit hee zich op de grond van een voormalige landgoed ontwikkeld. Veel oude landschappelijke structuren vormen nog steeds het raamwerk van de universiteit. Het vertrekpunt voor de transforma e van het B&S Park is anders. Het terrein is intensiever bebouwd met een heel ander patroon. Door nieuwbouw neemt de concentra e van gebouwen nog verder toe. Het beeld van een landschapscampus zal op het B&S Park met zijn individuele ontwikkelingen niet ontstaan. De campuskwaliteit zit in gebouwen met grote atria waar verschillende bedrijven geves gd zijn, grote en kleine, incubators en doorstartende bedrijven, gecombineerd met voorzieningen en een gezamenlijke nieuwe openbare ruimte tussen de gebouwen. Een eerste nieuw inrich ngsprincipe is dat de ruimte om al deze gebouwen hoogwaardig bestraat is.

De gebruikers van het B&S Park lopen vlak langs de gebouwen, zien wat er binnen gebeurd. In de bestra ng liggen veel groene vlakken, boomgroepen, waterpar jen zodat geen stenig beeld ontstaat.

Nieuwe openbare ruimte voor Kennispark

ONDERWERP

Bouwstenen openbare ruimte datum: november 2020 12

BOUWSTEEN NR 1, HOOGWAARDIGE BESTRATING Als standaard bestra ngsmateriaal in de nieuwe verblijfsruimten kiezen we voor de stenen die liggen op het sta onsplein. Het zijn stenen van beton, met een toplaag van natuursteen. Volgens de producent gaat het om kwalita ef hoogwaardige betonproducten die de visuele beleving van moderne architectuur afronden. Niet zo maar een steentje dus, maar één met een uitstraling die past bij een nieuw te realiseren campuskwaliteit. Een eerste voorbeeld is inmiddels aangelegd bij de nieuwe hal van Demcon. De stenen worden gelegd tegen de gevel van de nieuwe campusgebouwen, daar waar deze grenzen aan de verblijfsruimte. Langs een gebouw is de eerst zes meter voor de gevel voorzien van bestra ng. De wandelende en fietsende passanten hebben daardoor een direct contact met het gebouw en via de glazen geveldelen in de plint, met hetgeen er binnen het gebouw gebeurt. Deze bestra ng is tevens overrijdbaar door auto’s en kleinere vrachtwagens voor bevoorrading. Naast en tussen de gebouwen is, indien er ruimte is, een beperkt aantal parkeerplaatsen aanwezig voor een invalide bezoeker of iemand die een kort bezoek aan het betreffende bedrijf brengt. Na de zes meter bestra ng kan de verharding overgaan in groen par jen. Deze overgang is al jd rafelig en niet volgens een harde lijn.

Waardoor bestra ng en beplan ng als het ware op een natuurlijk manier in elkaar overgaan.

Hoge kwaliteit bestra ng tot aan de gevel..

Gewenste overgang tussen bestra ng en groen is hier goed geïllustreerd.

Mooie bestra ng langs de gevel

ONDERWERP: HOE STIJLBOEK KENNISPARK

Gemeente Enschede 13

H E T TA P I J T In het toekomstperspec ef voor het Kennispark wordt een nieuwe openbare ruimte geschetst die gebouwen en buitenruimte direct met elkaar verbindt. Het zijn niet langer de autowegen die de openbare ruimte structureren, zoals dat op een bedrijventerrein gebruikelijk is. De nieuwe verbindingen bestaat uit langzame verkeersroutes, langs paden en over pleinen. Ook bestaande wegen kunnen worden omgevormd naar verblijfsruimten met campuskwaliteit. De verkeersdruk moet dan wel van die wegen verdwijnen. Er zal meer aandacht zijn voor wandelen en fietsen en er zullen ook plekken ontworpen moeten worden waar fietsen gestald kunnen worden.

BESTRATING

Het huidige Innova epad met haar typische bestra ngselementen blij gehandhaafd daar waar het de verbinding tussen de diverse cluster vormt. In het cluster zelf worden de betonplaten vervangen door de nieuwe bestra ng die hoort bij de inrich ng van de clusters. De platen kunnen vervolgens gebruikt worden om nieuwe verbindingen te maken naar nieuwe cluster die nog ontwikkeld moeten worden en die niet direct langs het huidige Innova epad liggen. Om de doelstellingen van het Kennispark te kunnen bereiken zijn verschillende stappen nodig die onderling een sterke samenhang hebben. De aanpak vraagt om een toolkit voor de openbare ruimte. Parkeren speelt een sleutelrol. Hiervoor is een s p op de horizon nodig maar ook jdelijke oplossingen jdens de transforma e. De jdelijke parkeerplaatsen die nodig zijn jdens de transi e van het B&S park naar Kennispark worden al jd aangelegd in halfverharding. Dit om duidelijk te laten zien dat ze een jdelijke oplossing zijn en omdat dit materiaal eenvoudig kan worden verwijderd en hergebruikt bij een nieuwe jdelijke parkeerplek. Op zich is dat weer een voorbeeld van circulair gebruik van materialen. Braakliggend terrein moet ook een jdelijk invulling krijgen die bijdraagt aan de vergro ng van biodiversiteit en daarmee ook een posi eve invloed hee op de belevingswaarde.

Innova epad met kenmerkende bestra ng

ONDERWERP

Het tapijt datum: november 2020 14

Geleidelijke overgang van verharding in groen

De eigendomsgrens mag geen rol spelen bij de inrich ng van het gebied en moet in de nieuwe situa e onzichtbaar zijn in de verblijfsruimten. Een voorwaarde om het talent le erlijk ‘aan de andere kant van de Hengelosestraat te krijgen’ is dat we campuswaardige gebouwen clusteren met voorzieningen die ontmoe ng faciliteren en geschikt zijn voor het samenwerken tussen bedrijven. Wat de campus van de UT als geheel faciliteert, moeten op het B&S Park gebouwclusters samen met de nieuwe openbare ruimte bewerkstelligen die goed met elkaar verbonden zijn.

Tijdelijk groen

Tijdelijke parkeerplaats in halfverharding

Geleidelijke overgang van verharding in groen

Verblijfsplek die ook jdelijk zou kunnen zijn

ONDERWERP: HOE STIJLBOEK KENNISPARK

Gemeente Enschede 15

WEGEN VERGROENEN WEGPROFIELEN De wegen in het kennispark zullen de komende jaren ook vergroenen. Voor de verschillende wegprofielen in het kennispark zijn vergroeningsop es getekend. De plannen voor de Hengelosestraat zijn veel groter dan alleen het vergroenen van de weg. Het gaat daar om grootschalige nieuwbouw en het maken van nieuwe verblijfsruimte als uitwerking van het steden bouwkundigplan.

Nieuw profiel A voor de Hengelosestraat

Doorsnedes A, B, C en DInnova epad met kenmerkende bestra ng

ONDERWERP

Straten en bermen datum: november 2020 16

Nieuw profiel B voor het Capitool

Voor de overige wegen in het kennispark geldt dat samen met de aan de weg grenzende pandeigenaar of gebruiker de vergroening vorm gegeven kan worden. Het vergroenen gaat verder dan alleen de berm. Ook de kavelstrook tussen gebouw en openbare weg kan worden meegenomen in de vergroening, zodat het verschil tussen openbaar en privé komt te vervagen en de ingericht van de ruimte tussen straat en gebouw één geheel wordt. De subsidies in het kader van de Greendeal kunnen ook voor deze vorm van vergroening worden ingezet als de eigenaar van een aangrenzend pad mee wil werken en bereid is zijn voorterrein in te ze en om bij te dragen aan de vergroeningsopgave van het kennispark.

Nieuw profiel C voor de Ins tutenweg

Voorbeeld vergroening van het Innova epad

Voorbeeld vergroening van een er oegangsweg in het kennispark

Nieuw profiel D voor het Innova epad

ONDERWERP: HOE STIJLBOEK KENNISPARK

Gemeente Enschede 17

ONTMOETING BOUWSTEEN NR 2 ONTMOETING FACILITEREN IN DE OPENBARE RUIMTE Binnen een cluster met een gezamenlijk openbare ruimte zijn veel verschillende elementen te bedenken die het verblijf in die ruimte aangenaam maken en die s muleren om er te verblijven, te relaxen, maar ook om er te werken. Per cluster zal hiervoor een ontwerp gemaakt worden. Vast uitgangspunt is dat er verschillende ver cale elementen gebruikt worden die de ruimte delen en geleden en die ervoor zorgen dat de ruimte niet toegankelijk is voor auto’s.

WAAR GAAN WE ZITTEN

Een veelheid aan elementen is mogelijk. Bomen, boomgroepen, palen, hangma en, hangroosters, banken, stoelen en pergola’s. Naast de bestra ng van het type dat ook op het sta onsplein ligt is er ruimte voor groen. A ankelijk van de ruimte wordt er gekozen voor gras met de mogelijkheid om erop te liggen en sierbeplan ngen aangevuld met bomen voor een aangename groene sfeer, maar ook om schaduw te brengen in de openbare ruimte.

Verblijfsruimte met een dak van bladeren

De openbare ruimte faciliteert de mogelijkheid om er te werken. Niet alleen via zit mogelijkheden en digitale verbindingen, maar ook vergader plekken en zelfs schermen waarop geprojecteerd kan worden. Indien de ruimte het toelaat zal ook plek gereserveerd worden voor sport en spel. Een pannaveldje of een basketbalpaal of veldje is een op e, maar ook elementen waaraan een body work-out kan plaatsvinden.

Werken in de openbare ruimte is fijn

ONDERWERP

OntmoeƟngen in de openbare ruimte datum: november 2020 18

Chillen onder werk jd

Ruimtegeleding door middel van ver cale objecten

Op deze manier ontwikkel je nieuwe crea eve ideeën

De mobiele werkplek met vergaderruimte

Onder een pergola is het aangenaam te verblijven

Samen sporten in de openbare ruimte

Ontmoe ng op het bankje onder de bomen

ONDERWERP: HOE STIJLBOEK KENNISPARK

Gemeente Enschede 19

GROENINRICHTING BOUWSTEEN NR 3 BEPLANTINGEN

PLANTVAKKEN

Voor de beplan ngen is het sor ment dat gebruikt wordt langs het Innova epad leidend. De soorten lijsten worden overal in de nieuwe openbare ruimtes toegepast als basis beplan ng. Waar dat gewenst is wordt het sor ment ter plaatse uitgebreid met bomen en struiken. Het gebruikte mengsel hee de merknaam “Fleur Robuste”. “Fleur Robuste” is een verantwoorde oplossing voor fleurig openbaar groen. De grote groepen vaste planten verfraaien de omgeving. Het is een kleurrijk en onderhoudsarm alterna ef voor gazon en tradi onele heesterbeplan ng. Dit beplan ngsconcept omvat een selec ef sor ment sterke vaste planten, waarbij de manier waarop het toegepast wordt belangrijk is. Een juiste toepassing maakt het onderhoud eenvoudig en zorgt voor lage beheerkosten. Het is een onderhoudsvriendelijke beplan ng met een enorme belevingswaarde vanwege haar natuurlijke schoonheid en de afwisseling in kleur en structuur door de jaarge jden heen. De bloemrijke planten komen in een wisselende samenstelling over het gehele plantvak terug. De evenwich ge combina e van langbloeiende vaste planten en siergrassen, zorgt voor een kleurrijke border die weinig onderhoud nodig hee .

Nu al beginnen met het aanplanten van boomgroepen

Om de transi e naar een groenere en mensvriendelijke omgeving snel te laten verlopen is het op voorhand planten van boomgroepen een goede start. Deze clusters bomen vergroten de belevingswaarde in het gebied, verhogen de biodiversiteit en bieden mogelijkheden voor aangename verpozing in de schaduw als het hoog zomer is. Dit is een goedkope oplossing met snel resultaat die, als later blijkt dat de plek anders ingericht moet worden ook weer eenvoudig kan worden verwijderd of zodanig gedund dat ze een nieuwe func e krijgen in de openbare ruimte. Als bijdrage aan de duurzaamheidsopgave binden deze boomgroepen ook een aanmerkelijke hoeveelheid CO2.

Vaste planten in de openbare ruimte

ONDERWERP

BeplanƟngen datum: november 2020 20

Voorbeeld lijst “Fleur Robuste” beplan ng langs het Innova epad

Groen zorgt voor een aangenaam verblijfsklimaat

Groen zorgt voor een aangenaam verblijfsklimaat, kan eenvoudig aangelegd worden terwijl de kosten laag zijn

ONDERWERP: HOE STIJLBOEK KENNISPARK

Gemeente Enschede 21

WAT E R B E R G I N G BOUWSTEEN NR 4 WATER

WATER

Water in de openbare ruimte niet alleen mooi, maar ook func oneel

ONDERWERP

Wateropgave datum: november 2020 22

Wateropvang speelt een belangrijke rol. Als het gebied wil voldoen aan de BREAAM eisen zal een groot deel van het regenwater dat in het gebied valt plaatselijk opgevangen moeten worden. Als eerste is daarvoor aangewezen de eigen kavel. Omdat deze vaak geen ruimte hebben zal de collec eve ruimte de volgende plaats zijn waar het water opgevangen moet worden. In de nieuwe openbare ruimtes binnen de verschillende clusters moet ruimte worden gereserveerd voor de jdelijke berging van overvloedig regenwater. Bij de nieuwe inrich ng zal de nadruk liggen op een klimaatadap eve inrich ng. Dat betekent dat de neerslag zoveel mogelijk wordt geborgen daar waar het valt. Hierdoor komt het ten goede aan het lokale grondwater. Bovendien voorkomen we daarmee bij hevige neerslag grote piekafvoeren en wateroverlast. Door het water in het groen te bergen en verharding zoveel mogelijk te beperken, dragen we tevens bij aan het beperken van hi estress jdens warme perioden. Ook de biodiversiteit vaart wel bij meer groen en water.

Water kan worden geborgen in betonnen construc es

Water kan worden geborgen in betonnen construc es

Water kan worden geborgen “zachte pooien” in het landschap

BOUWSTEEN NR 5 CENTRALE PARKEERVOORZIENINGEN Parkeren hee zoals al eerder opgemerkt een sleutelrol in het realiseren van de gebiedsdoelen. Zonder nieuwe parkeeroplossingen komt geen grond vrij om de kwaliteitsimpuls in het openbaar gebied te creëren. Parkeren op eigen terrein moet worden losgelaten. Naast beperkt parkeren bij gebouwen zijn nieuwe parkeerscenario’s denkbaar: gebouwde parkeervoorzieningen en gebruik maken van de parkeerplaatsen rondom de Grolsch Veste. De maximale loop jd van 10 min kan door slimme en nieuwe “last mile” vervoersmiddelen ingekort worden. Alle parkeervoorzieningen zijn tevens mobipunten en elektrische voertuigen kunnen er opgeladen worden.

Water kan worden geborgen “zachte pooien” in het landschap

“Last mile” vervoer, met “zero emission” van parkeerplaats naar werkplek

Het hee de voorkeur om het water zichtbaar, dus bovengronds, te bergen. Dit verhoogt de aantrekkelijkheid, bewustwording en betrokkenheid van passanten/gebruikers/werknemers. Het bergen van water kan door “zachte plooien” in het landschap te maken, zoals beplan e wadi’s of in harder vormen zoals stenen of betongoten. Ook mengvormen zoals een beplan e bodem met harde, stenen wanden zijn mogelijk. Deze stenen elementen zijn op hun beurt weer te gebruiken als zitelementen.

“Last mile” vervoer, individueel

Parkeren in een garage

ONDERWERP: HOE STIJLBOEK KENNISPARK

Gemeente Enschede 23

C ATA LO G U S CATALOGUS In dit onderdeel van het S jlboek worden op es geleverd voor de vormgeving en keuze van materialen en beplan ng. Dit document moet worden gezien als een richtlijn waaraan vormgeving kan worden getoetst, met als doel de ontwikkeling van een herkenbaar en leesbaar gebied met een eigen uitstraling. Door het toepassen van hetzelfde materiaalgebruik en herkenbare plantensoorten is het de bedoeling dat het direct duidelijk is in welk deelgebied van het Kennispark men zich bevindt. Bij het aanvragen van subsidies voor kaveloverschrijdende projecten, dient te worden gekozen uit de voorbeelden uit deze catalogus. Wanneer een specifiek voorbeeld zich niet voordoet kan inspira e worden gehaald uit de voorgaande bladzijdes van het S jlboek, en dienen materiaalkeuzes te worden gebaseerd op vergelijkbare voorwerpen uit deze catalogus. In de keuze van materialen en voorwerpen geldt ten alle jden ‘dit product of een vergelijkbaar product van dezelfde kwaliteit en vergelijkbare uitstraling’.

Klostermann Finerro SCADA, aangelegd met ‘rafelige’ randen

ONDERWERP

Catalogus datum: november 2020 24

VERHARDING Om ervoor te zorgen dat het tapijt van het Kennispark wordt vormgegeven als een samenhangend geheel zijn er een aantal typen verharding voorgescheven die toegepast dienen te worden. Op loca es met verblijfsgebieden dient de steen Klostermann Finerro SCADA te worden toegepast, op een manier waardoor verharding al jd ‘rafelig’ overgaat in groen. In de verdere deelgebieden dienen enkel aan een aantal routes de ingangen naar gebouwen en plekken met meerwaarde voorzien te zijn van dit type bestra ng. Dit geldt uiteraard alleen voor gevels met een goede rela e openbaar – prive. Op elke andere loca e mag gebruik worden gemaakt van een goedkoper alterna ef, zoals een grijze betonklinker. Hiernaast gee een kaartje aan op welke loca es de Finerro SCADA toegepast dient te worden. De cirkels geven aan waar vanuit de huidige situa e nieuwe verblijfsgebieden worden verwacht. Bij het toepassen van halfverharding op eigen kavel of in de openbare ruimte wordt de voorkeur gegeven aan een materiaal wat CO2 opneemt, ter inachtneming van de BREEAM handelswijze en de mogelijkheid tot de inzijging van water; zoals het materiaal Olivijn.

Grijze betonklinker

Kaartje waar Finerro SCADA van Klostermann moet worden aangelegd.

Halfverharding die CO2 vastlegt, Olivijn

BEPLANTING

WATER

MEUBILAIR

Voor het vergroenen van het Kennispark hebben wij een aantal soorten gespecificeerd die overal mogen worden toegepast.

Volgens de BREEAM-voorschri en moet water zoveel mogelijk bovengronds worden geborgen in de openbare ruimte en op de kavel. Dit kan zichtbaar worden gerealiseerd in de vorm van beplante natuurlijke en stedelijke wadi’s. De richtlijnen bij de vormgeving hiervan zijn als volgt: de aanleg van natuurlijke wadi’s zoveel mogelijk als ‘zachte plooien’ in het landschap. Taluds van deze wadi’s zijn 1:3 of flauwer, om onderhoud ervan mogelijk te maken.

In de keuze voor straat- en parkmeubilair en sport- en spelfaciliteiten binnen het Kennispark is een driedeling gemaakt: 1) Permanent meubilair voor toepassing op de kavels en in de openbare ruimte; 2) Markante voorwerpen in de openbare ruimte; 3) Tijdelijk meubilair voor toepassing op ongebruikte parkeerplaatsen in de transi e naar een nieuw Kennispark.

Binnen de categorie bomen kan worden gekozen uit de volgende soorten: • Iepen (Ulmus ‘Columella’) • Berken (Betula pubescens) • Lindes (Tilia cordata) • Veldesdoorns (Acer campestre) • Elzen (Alnus glu nosa) Inheemse fruit- en notenbomen kunnen worden geplaatst in de buurt van nieuwe horecavoorzieningen, in overleg met de desbetreffende horecaeigenaar die gebruik zou maken van de oogsten. Voor vaste planten kan gebruik worden gemaakt van het mengsel “Fleur Robuste” van kwekerij Lageschaar: Mix vaste planten, siergrassen en bollen 9 st per m2. Zonnemengsel (bloeimaand): 1. 10% Echinacea pupurea (7-10 st per m2) 2. 10% Deschampsia cespitosa (achterin) (7-10 st per m2) 3. 10% Helenium ‘Moerheim Beauty’ (7-10 st per m2) 4. 10% Geranium ‘Tiny Monster’ langs de randen 5. 5% Kalimeris incisa ‘Madiva’ (6-9 st per m2) 6. 5% Leucanthemum vulgare (5-9 st per m2) 7. 10% Nepeta racemosa ‘Grog’ langs de randen 8. 10% Nepeta grandifl ora ‘Wildcat’ (6-8 st per m2) 9. 10% Pennisetum alepecuroides (8-10 st per m2) langs randen 10. 10% Persicaria amplexicaulis (7-11 st per m2) 11. 10% S pa tenuissima (7-10 st per m2) in de voorste rand

Bij zowel de natuurlijke als stedelijke dient bij verhoogde stenen randen en andere verharding gebruik gemaakt te worden van de kleur en soort stenen als geintroduceerd onder het kopje “Verharding”, of een ander materiaal van vergelijkbare kleur en kwaliteit. De beplan ng in de wadi’s en hoge waterbakken zal worden gedaan met gebruikname van het beplan ngsarrangement “Fleur Robuste”. Natuurlijke en stedelijke wadi’s kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt als informele scheiding tussen publieke en (semi)privéruimtes.

1) PERMANENT MEUBILAIR Om de transi es tussen openbare ruimte en privé zo naadloos mogelijk te maken worden hier een aantal standaardvoorwerpen en -materialen voorgeschreven die dienen te worden toegepast. Om zo goed mogelijk te voldoen aan de BREEAM-voorschri en wordt in de openbare ruimte zoveel mogelijk gebruik gemaakt van houten meubilair, gemaakt uit inheems hout van bijvoorbeeld Robinia of Acacia. Wanneer de voorwerpen niet geheel uit hout kunnen bestaan wordt de voorkeur gegeven aan meubilair met een houten uiterlijk, zoals de afvalbakken in de FALCOLINEA lijn, te zien op de volgende pagina. Waar mogelijk ligt de voorkeur bij meubilair wat bijdraagt aan de biodiversiteit en het klimaat, zoals een fietsoverkapping met wanden van ver caal groen en een sedum dakbekleding. Om beweging in de openbare ruimte aan te moedigen zijn er ook een aantal keuzes gemaakt voor meubilair ten behoeve van het fietsverkeer en het sporten in de openbare ruimte. Fabricant IJreka biedt bijvoorbeeld een lijn van duurzame buitenspor oestellen, gemaakt van inlands Robinia of Acaciahout. Deze kunnen worden toegepast op de eigen kavel, of kunnen in de openbare ruimte worden geplaatst om een trimparkours te vormen.

Natuurlijke wadi

Voorbeeld “Fleur Robuste” beplan ng

Stedelijke wadi

Voorbeeld houten picknicktafels op het Demcon-terrein

ONDERWERP: HOE STIJLBOEK KENNISPARK

Gemeente Enschede 25

TITEL

Voor overig standaard meubilair wat niet is voorgeschreven binnen dit S jlboek worden de algemene technische inrich ngseisen voor de openbare ruimte van de Gemeente Enschede gehandhaafd. Voorbeelden hiervan zijn de toepassing van verlich ng en straatmeubilair in de openbare ruimte, zoals die van het standaard fietsnietje, RVS afzetpalen en de toe te passen lichtmasten die reeds zijn gerealiseerd in het huidige Kennispark.

Standaard fietsnietjes: geborsteld RVS 316, buisdiameter 42 mm, hoogte 850/900 mm

Fietsrepara ekolom en fietspomp FALCOFIKS 2.0 PC01.964.000

Voorbeeld duurzaam trimparcours in het Vechtpark te Hardenberg

Lichtmast Schreder Axia 1 GEN 2

Afvalbak en bankjes uit de FALCOLINEA-reeks

ONDERWERP

Catalogus datum: november 2020 26

Fietsoverkapping FALCOLOK-500 met sedum dakbekleding

RVS-palen

2) MARKANTE VOORWERPEN

TIJDELIJK MEUBILAIR

Om ontmoe ng in de openbare ruimte te faciliteren is er ook ruimte voor een aantal markante voorwerpen die afwijken van het standaard materiaalgebruik in de rest van het Kennispark. Inspira e voor het soort meubilair waar hierin naar wordt gezocht kan worden gevonden in dit S jlboek op pagina 19. Bij voorkeur werken deze markante voorwerpen als branding voor het hele Kennispark, zoals bijvoorbeeld het onderstaande bankje wat de vormen van het Innova epad nabootst. Om ervoor te zorgen dat de verschillende deelgebieden duidelijk verschillen in het straatbeeld, wordt voor dit meubilair gebruik gemaakt van een kleur per deelgebied. Markante voorwerpen in deelgebied Etalage zullen rood zijn van kleur, in District blauw en in deelgebied Shared Campus geel.

In de transi e naar een nieuw Kennispark wordt het aangemoedigd om voorzieningen te plaatsen op parkeerplaatsen die in onbruik zijn geraakt omdat mensen de auto elders parkeren, of bijvoorbeeld op de fiets of met OV naar het werk komen, mits deze bijdraagt aan het vormgeven aan sociale interac e, vergroening en/of duurzaamheid. Deze mogen “ludieker” zijn dan de rest van het meubilair in het Kennispark, en afwijken van het verder voorgeschreven materiaal- en kleurgebruik. Er wordt een beloning vertrekt aan bedrijven die 10+ medewerkers uit de auto halen en met de fiets naar het werk laten komen, in de vorm van jdelijk meubilair. Die beloning moet (semi-permanent) de plek innemen van 1 of 2 parkeerplaatsen. Hieronder zijn een aantal voorbeelden van dergelijk jdelijk meubilair gegeven.

Voorbeeld 3: Boombak op wielen in de vorm van een auto

SH CA AR MP ED US

DI

ST

ET RI

CT

AL

AG

E

Voorbeeld 1: Fietsenrek van Cyclehoop Kleurgebruik markante voorwerpen per deelgebied

Voorbeeld markante zitgelegenheid in opvallende kleur

Voorbeeld 2: Zitbanken met plantenbak van het model FalcoLinea

Voorbeeld 4: Punto Design’s Cube pavilion

ONDERWERP: HOE STIJLBOEK KENNISPARK

Gemeente Enschede 27

ACHTERPAGINA Colofon: Gemaakt voor Kennispark door; Dewi Sporre, Lise Smits en Henk Visscher

Studeren op het Kennispark

ONDERWERP

SƟjlboek kennispark datum: november 2020 28