Bijlage 1 - Aanzet tot Koersdocument-def
Tekst van het document
A A N ZE T T O T EE N K OE R S D OC U M E N T E N SC H E D E 20 2 2 O N DER DEEL VA N HE T OVER DR AC H T SD OSSIER M A A R T 2022
I N H O U D S O P G AV E 1
INLEIDING
3
2
DE STRATEGISCHE OPGAVEN VAN ENSCHEDE
5
2.1 Inclusieve stad
6
2.2 Bereikbaarheid van banen vergroten
10
2.3 Talent aantrekken en vasthouden
14
2.4 Duurzame, groene stad
17
2.5 Goed bestuur
20
2.6 Voorzet aangescherpte doelenboom
23
3
STIPPEN OP DE HORIZON?
25
4
HOE BLIJVEN WIJ OP KOERS?
26
BIJLAGEN: 1
MOTIE “TOETSINGSKADER VOOR DE STRATEGISCHE GROEI NAAR 170.000+ INWONERS
27
2
NO REGRETS UIT SCENARIOSTUDIE ENSCHEDE
28
3
LESSEN CORONA
29
4
VOORZET VERHAAL VAN DE STAD
30
5
BRONNEN
31
6
VERANTWOORDING PROCES
32
2
1. I NL E I D I N G MOTIE “TOETSINGSK A DER S T R AT E G I S C H E G R O E I ”
D E S T R AT E G I S C H E O P G AV E N
In juli 2021 heeft de Raad de motie “toetsingskader strategische groei naar 170.000+ inwoners”
De opgaven kwamen voort uit:
aangenomen (bijlage 1). Daarin werd het Enschedese college opgeroepen om:
▬W ereldwijde ontwikkelingen zoals de klimaatverandering: de opgave “duurzame, groene stad”,
1. de strategische opgaven en doelen van de stad te herijken;
▬ L andelijke ontwikkelingen zoals de decentralisaties in het sociale domein: de opgave
2. een dialoog aan te gaan met de samenleving; 3. en om te komen tot een koersdocument, waarin de Raad duidelijk krijgt hoe we kwalitatief kunnen groeien naar 170.000 inwoners.
In 2018 is gemeente Enschede gestart met het werken met “strategische opgaven” van de stad.
“inclusieve stad”, ▬D e veranderende rol van inwoners, partners en overheid: de opgave “goed bestuur”, ▬ S pecifieke Enschedese vraagstukken gebaseerd op het model van de aantrekkelijke stad1: de opgaven “talent aantrekken en vasthouden” en “bereikbaarheid van banen”.
In antwoord op deze motie heeft het college de opdracht gegeven tot het opstellen van een aanzet tot een koersdocument. Dit document ligt nu voor u. In dit document staat beschreven
De strategische opgaven zijn langlopend, complex en niet door ons alleen op te lossen. De
welke koers de gemeente Enschede de afgelopen vier jaar heeft gevaren met betrekking tot de
opgaven geven een focus binnen ons werk. We moeten aan álle opgaven werken om ook in de
vijf strategische opgaven en waar Enschede nu staat. Ook worden op basis daarvan suggesties
toekomst een veerkrachtige stad te blijven. Een stad met kwaliteit van leven en oog voor brede
gedaan voor een herijking van de strategische opgaven. Als laatste worden in dit document
welvaart2.
handvatten meegegeven hoe de raad kan toetsen of Enschede op de goede weg is naar
De opgaven zijn in 2018 verwerkt in de doelenboom van de gemeentebegroting. Deze begroting
kwalitatieve groei.
werd hiermee “opgavegericht”.
Naast deze aanzet voor een koersdocument is een traject gestart voor een dialoog met de stad
De richting van deze opgaven werd de laatste jaren steeds duidelijker door onderzoeken, nieuw
(punt 2 van de motie). De Raad krijgt de resultaten hiervan rond de gemeenteraadsverkiezing
beleid, trends en ontwikkelingen en een scenariostudie3 voor Enschede. De scenariostudie
in 2022.
is gemaakt om ons beter voor te bereiden op onzekerheden in de toekomst. Op basis van de scenariostudie hebben we zogenoemde “no regrets” bepaald: wat moeten we altijd doen,
De combinatie van de aanzet voor het koersdocument en de opbrengst van de dialoog met de
ongeacht hoe de toekomst zich ontwikkelt (bijlage 2).
stad is input voor gesprekken in de raad over de koers van de stad.
Dit alles samen vormt de basis van dit koersdocument. In deze aanzet tot een koersdocument staan kennis en inzichten die de afgelopen 4 jaren met
Om te groeien naar 170.000 inwoners zijn ook ruimtelijke keuzes nodig. Deze keuzes krijgen
het College en de Raad zijn gedeeld. De aanzet tot een koersdocument is onderdeel van het
een plek in de nog op te stellen Omgevingsvisie.
overdrachtsdossier voor de gemeenteraadsverkiezingen in 2022.
3
L E E S W I JZ E R In hoofdstuk 2 beschrijven we per strategische opgave: ▬ h oe zijn we de opgave gestart in 2018? ▬ h oe hebben we tot nu toe aan de opgave gewerkt? ▬w at zijn suggesties tot aanscherping van de koers? Deze suggesties leiden tot aangescherpte doelen. Per opgave formuleren we ook een zogenaamd “wenkend perspectief”: wat bereiken we als we ons doel behalen? In hoofdstuk 3 gaan we in op de weg naar het bepalen van stippen op de horizon. In hoofdstuk 4 leggen we uit hoe wij de komende jaren op koers willen blijven.
De Aantrekkelijke stad, Gerard Marlet, 2009 Brede welvaart: Brede welvaart omvat alles wat mensen van waarde vinden. Naast materiële welvaart gaat het ook om zaken als gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale cohesie, persoonlijke ontplooiing en (on)veiligheid. Bovendien betreft het niet alleen de kwaliteit van leven in het ‘hier en nu’, maar ook de effecten van onze manier van leven op het welzijn van mensen ‘elders’ (buiten de regio) en ‘later’ (toekomstige generaties) (Planbureau voor de Leefomgeving) 3 De toekomst van Enschede | Gemeente Enschede 1 2
4
2. D E S T R AT E G I S C H E O P G AV E N VA N E N S C H E D E We werken vanaf 2018 met 5 strategische opgaven. Deze zitten min of meer herkenbaar
Zowel vanuit de scenariostudie als uit de lessen uit de coronacrisis (bijlagen 2 en 3) kwam de
verwerkt in de doelenboom van de gemeentelijke begroting.
notie om te werken vanuit een wenkend perspectief. Hoe ziet onze stad er uit over 20 jaar als wij succesvol blijven werken aan deze opgaven? Per opgave vindt u daarom een voorzet
De 5 opgaven zijn: ▬ I nclusieve stad; ▬ T alent aantrekken en vasthouden; ▬B ereikbaarheid van banen;
voor dit wenkend perspectief. Dit kan de komende maanden verbonden worden met de pbrengsten uit de dialoog met de stad. In de dialoog met de stad worden dromen en zorgen voor de toekomst opgehaald.
▬D uurzame en groene stad; ▬G oed bestuur. Alle strategische opgaven zijn gericht op de kwalitatieve groei van Enschede. Hierbij zijn veerkracht, kwaliteit van leven en oog voor de brede welvaart het hoogste doel. In de ene opgave wordt die kwalitatieve groei vertaald naar het individu die gezonder en gelukkiger wordt. In een andere opgave is de kwalitatieve groei meer te vertalen naar ruimtelijke effecten, zoals meer woningen, meer banen en meer groen. Opgaven zitten op verschillende schaalniveaus: van Euregio tot inwoner. Dit betekent ook dat je met verschillende partners aan een opgave werkt. Van partners in de Euregio, naar regionale partners, buurgemeenten, instellingen of bedrijven in de stad tot inwoners. Alle opgaven hangen sterk met elkaar samen. Kwalitatieve groei is nodig om sociaal en economische veerkrachtig te blijven als stad, maar ook om als gemeente financieel gezond te blijven. En als basis voor voorzieningen . In dit hoofdstuk lichten we de 5 strategische opgaven van Enschede toe. Voor iedere opgave is uitgewerkt hoe deze is gestart in 2018, hoe we hier tot nu toe aan werken, waar we staan en welke aanscherpingen volgens ons mogelijk zijn.
4
De raad in spagaat, onderzoek naar 10 jaar bezuinigingsbeleid, Johan de Kruijf, 2019
5
Wat we sindsdien hebben gedaan:
2.1 I N C L U S I E V E S TA D
▬ Wijken en buurten zijn verstevigd. Zo werken Wijkteams en de stadsdelen meer stadsdeel-
HOE ZIJN WE DE OPGAVE GESTART IN 2018? Enschede wil een stad zijn waar je prettig kunt opgroeien en waardig oud kunt worden. Een stad waarin iedere inwoner zo zelfstandig, gelukkig en gezond mogelijk kan leven. Waarbij inwoners zelf aan zet zijn en de overheid ondersteunt waar nodig.
gericht samen. Met de Wijkwijzers als verbinding tussen zorg en welzijn is de toegang meer laagdrempelig en dichtbij. Er is in de wijk dus ruimte voor ontmoeting, advies en lichte ondersteuning. Dit wordt mogelijk gemaakt door bijvoorbeeld het Nieuw Enschedees Welzijn, de Kracht van Verenigingen, BSO+ en de ontwikkeling van nieuwe algemene voorzieningen.
Deze opgave bestaat uit 4 doelen: 1. De jeugd groeit veilig op en ontwikkelt zich;
▬ Vroeger signaleren en voorkomen van problematiek. We hebben kennis en ondersteuning
2. Inwoners wonen langer zelfstandig;
toegevoegd aan dagelijkse ontmoetingsplekken. Onder andere bij scholen, huisartsen-
3. Inwoners zijn financieel zelfstandig; 4. Inwoners participeren in de samenleving.
praktijken en verenigingen. We zien en voorkomen problemen nu sneller door bijvoorbeeld
Dit vraagt een omslag in ons denken en doen. Dat heet de transformatie. We willen onze doelen
het stimuleren van gezonde keuzes. Dit is terug te zien in ontwikkelingen als kansrijke start,
slimmer informatie te delen. En door meer aanwezigheid van hulpverlening in de wijk, en
versneld halen. Dat betekent dus een versnelling van de transformatie. Om deze versnelling te bewerkstelligen zetten we verschillende projecten en beleidsontwikkelingen in. Met een monitor door het Huis van Sturing en de financiële verdiepingsmonitor houden we College en
vroegsignalering van schulden en de inzet van schoolwijkcoaches. ▬ Meer vraaggerichte toegang tot lichte en zwaardere ondersteuning. In 9 stadsdeelge-
Raad op de hoogte van de voortgang.
richte Wijkteams bieden professionals lichte ondersteuning en hulp bij het uitzoeken van de
WAT HEBBEN WE GEDAAN VANAF 2018:
stress-sensitieve dienstverlening. Met het Twents ondersteuningsmodel TOM hebben we de
zorgvraag. Daarvoor zijn zij getraind en opgeleid, met bijvoorbeeld de doorbraakmethode en
In 2015 kregen we extra taken vanuit het Rijk. We moesten 3 nieuwe wetten in het sociaal domein uitvoeren. Het Rijk heeft met de decentralisatie ook een forse bezuiniging doorgevoerd op de uitvoering van deze taken. Vanaf dat moment veranderde onze kijk op zorg voor en ondersteuning van inwoners. We wilden de eigen kracht en het sociale netwerk van inwoners meer benutten. En het dichtbij brengen en integraal organiseren van ondersteuning. Dat betekende een verandering in het ondersteuningslandschap, om ondersteuning nu en in de toekomst betaalbaar en beschikbaar te houden.
stap gezet richting meer resultaatgerichte inkoop. ▬ Nieuwe, meer integrale beleidskaders ontwikkeld. We hebben onder andere een nieuwe Enschedese arbeidsmarktaanpak (EAA) ontwikkeld waarmee participatie van inwoners wordt vergroot. Met de beleidsnota Rondkomen met je inkomen, de woonvisie en de speerpuntennota Jeugd & Wmo zijn beleidsterreinen meer aan elkaar verbonden. Verder is een vernieuwde regiovisie “Maatschappelijke opvang en beschermd wonen” en een “Sport, Leefstijl en interventieakkoord” opgesteld. ▬ Het duurzaam perspectief van de inwoner is meer centraal gesteld. We helpen een aantal groepen mensen door meer naar het geheel van hun problemen te kijken. Dat doen we bij bijvoorbeeld schoolverlaters, dak- en thuislozen en statushouders. Het aanpakken van 1 probleem lost hun situatie op lange termijn namelijk niet op.
6
▬ Verbeterde samenwerking met ketenpartners. We werken intensiever samen met woningcorporaties, de lokale en regionale samenwerking met zorgverzekeraar(s) en het onderwijs. Dit leidt tot vernieuwende integrale aanpakken. ▬ Beweging naar 1 Sociaal Domein. We hebben de verschillende adviesraden samengevoegd tot één bewonersadviesraad (BAS). Daarnaast hanteren we het uitgangspunt van 1 budget voor het Sociaal Domein uit het coalitieakkoord. ▬ Financiële resultaten leveren ruimte op voor investeringen: Met deze ingezette koers en door actief ingrijpen heeft de uitvoeringspraktijk andere vorm en inhoud gekregen. Naast het realiseren van de inhoudelijke doelstellingen is daarmee ook een grote bijdrage geleverd aan de financiële doelstellingen. Door meer vraaggestuurde inzet en meer kostenbewust te werken, zijn de taakstellingen in het Sociaal Domein voor meer dan 60% gerealiseerd. We verwachten dit de komende periode verder door te zetten. De ingezette koers vertaalt zich ook indirect in de resultaten van de jaarrekeningen van het sociaal domein in de afgelopen jaren. Deze laten vanaf 2018 een positief resultaat zien. Dit is ook het gevolg van een actieve lobby richting Den Haag. Voor de komende jaren ontstaat daarmee financiële ruimte voor investeringen in de stad.
7
SUGGESTIES TOT EEN AANSCHERPING VAN DE KOERS IN 2022 ▬ COVID-19. De samenleving gaat weer open, maar juist nu moeten we aandacht hebben voor
▬A anscherping doelenboom. De huidige doelenboom gaat nog te veel uit van losse onderdelen.
de gevolgen van de coronacrisis. Sommige groepen zijn harder geraakt dan anderen. Er zijn
Denk aan jeugd, wonen, financiën, participatie, etc. In plaats van ons te richten op deze losse
onderwijsachterstanden opgelopen, sociale schade is aangericht en er is krapte en overschot
onderdelen gaan we ons richten op thema’s zoals bestaanszekerheid, gezondheid en kansenge-
ontstaan in de arbeidsmarkt op plekken waar dit voorheen minder een probleem was. Met deze
lijkheid. Deze thema’s gelden voor al onze inwoners, zijn integraal en hangen sterk met elkaar
ontwikkeling is meer aandacht gekomen voor kansengelijkheid, bestaanszekerheid en het belang
samen. We sluiten hiermee aan op de VNG-propositie ‘De winst van het Sociaal Domein’.
van gezond leven. ▬ Onderzoek naar de menselijke maat. Ons mensbeeld verandert. Dat blijkt uit het rapport van de
BELANGRIJK OM IN HET ACHTERHOOFD TE HOUDEN
parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag, de onderzoeken naar de jeugd-
Het nieuwe kabinet heeft met het nieuwe regeerakkoord de lijn ingezet naar herstel van vertrou-
zorg en de evaluaties van de gedecentraliseerde wetten. Maar ook uit eigen onderzoeken naar
wen, meer aandacht voor bestaanszekerheid en het vergroten van kansengelijkheid. Dit doet zij
het lokale Wmo- en participatiebeleid. Dit vraagt om bijstellingen in onze koers en in gesprek
door onder meer te investeren in wonen, armoede en schulden, arbeidsmarkt en onderwijs. Verder
over het onderliggende mensbeeld.
is er aandacht voor brede preventie en gezondheid. Naast investeringsruimte en ondersteunende programma’s worden wetten getoetst op eenvoud, menselijke maat en uitvoering. Dit biedt per-
▬ Dialoognota: een toekomstbestendig sociaal domein. In februari 2022 ontving de gemeente-
spectieven om de transformatie in het sociaal domein verder te versnellen.
raad de hernieuwde dialoognota. Met deze nota willen we meer inzichtgeven in de ontwikkelingen binnen het sociaal domein. Ook staat daarin hoe deze ontwikkelingen zich verhouden tot de
COVID-19 heeft, naast de negatieve gevolgen, laten zien dat de maatschappij over veel veerkracht
visie op de toekomst van het sociaal domein Met de Dialoognota kunnen we met elkaar de visie op
beschikt waarmee zij omgaat met gewijzigde omstandigheden. Er zijn blijvende buurtinitiatieven
het Sociaal Domein verder inkleuren.
ontstaan, op afstand werken blijft in hybride vorm en er is meer aandacht gekomen mentale en fysieke gezondheid. Er ligt een belangrijke kans om deze initiatieven uit de samenleving nog meer te benutten. Tot slot zien we dat de vraag naar arbeidskrachten toeneemt, net als de krapte op de arbeidsmarkt. Dit brengt kansen en tegelijkertijd risico’s met zich mee. Aandacht voor een leven lang leren (incl. om- en bijscholing) is daarbij cruciaal. In krapte ontstaat ook ruimte voor innovatie en vernieuwing.
8
BELANGRIJK ACHTERGRONDDOCUMENT: Dialoognota: een toekomstbestendig sociaal domein. In de Dialoognota wordt het beleid van de afgelopen jaren op een rij gezet. Alle verschillende beleidsstukken die de afgelopen periode naar uw Raad zijn gegaan en zijn vastgesteld, zijn ook terug te vinden in dit document. U kunt naar deze onderliggende nota’s doorklikken vanuit de Dialoognota, indien verdere verdieping gewenst is. Document enschede - Brief aan Raad - iBabs RIS (bestuurlijkeinformatie.nl)
WENKEND PERSPECTIEF Problematiek rondom armoede en schulden is in Enschede verder afgenomen. Al onze inwoners kunnen (blijven) wonen op een passende plek in hun eigen wijk en/ of buurt. Onze inwoners kunnen meedoen in de samenleving en hebben voldoende ruimte en mogelijkheid om zich maatschappelijk in te zetten. Hierbij is aandacht voor een leven lang leren en inzet op innovatie en vernieuwing. De kansen voor een ieder in de arbeidsmarkt en onderwijs zijn veel meer gelijkgetrokken en hier is blijvend aandacht voor. Onze kijk op het thema gezondheid is verbreed, waarbij een betekenisvol leven voorop staat. Deze gedachtegang wordt integraal meegenomen in onze ondersteuning, zowel bij de gemeente als bij partners.
9
2.2 B E R E I K B A A R H E I D VA N B A N E N V E R G R O T E N
Alle reden om te gaan werken aan 2 opgaven: het vergroten van de bereikbaarheid van banen en het
SPECIFIEKE SITUATIE ENSCHEDE
aantrekken en vasthouden van talent. Het werken aan deze opgaven hangt heel erg samen met het
De strategische opgaven “bereikbaarheid van banen” en “talent aantrekken en vasthouden” zijn
arbeidsmarktbeleid vanuit de opgave “inclusieve stad”. Een andere samenstelling van de bevolking
specifiek gericht op Enschede.
(meer HBO/WO opgeleiden en meer creatieve klasse) leidt tot meer banen voor iedereen.
Vanuit de vraag “waarom zijn van alle Enschedeers die kunnen werken maar zo weinig echt aan het
HOE ZIJN WE DE OPGAVE GESTART IN 2018?
werk?” zijn wij in 2015 gaan zoeken naar antwoorden. Uit onderzoek bleek dat Enschede kampt met
Deze opgave gaat over het vergroten van het aantal mensen, kennis en bedrijven dicht bij elkaar.
een geringe bereikbaarheid van banen en verdringing op de arbeidsmarkt5. Door de verdringing
Dit leidt tot economische groei, groei in banen, groei in lonen en innovatie.
(kwalitatief en ruimtelijk6) komen mensen met een lagere opleiding minder goed aan het werk. Enschede ligt aan de rand van Nederland, aan de grens met Duitsland en in een gesloten daily ur-
Binnen deze opgave ligt de nadruk op:
ban system (Twente). Binnen 1 uur reistijd zijn vooral de Twentse banen te bereiken, maar niet de
▬K ortere reistijden naar steden en gebieden waar meer mensen wonen en meer banen zijn.
7
Hierdoor stijgen de baankansen van mensen die in Enschede/Twente wonen.
banen in aanliggende economische centra. Dit alles leidt tot een geringe agglomeratiekracht8 voor Enschede/Twente. Hiernaast daalt de beroepsbevolking in Enschede en Twente de komende jaren.
▬ L ocaties in de stad die aantrekkelijk zijn voor bedrijven en talent
Dit kan er toe leiden dat bedrijven op de langere termijn gaan verplaatsen naar gebieden met meer
▬H et kunnen groeien en innoveren van bestaande en nieuwe bedrijven.
potentiële werknemers. Jongeren trekken wel naar Enschede om hier te studeren, maar vertrekken daarna naar een grotere stad9. artictipatiewijzer Enschede, Atlas voor Gemeenten, 2015 P Kwalitatieve verdringing ontstaat als iemand met een hogere opleiding een baan inneemt van iemand met een lagere opleiding. Ruimtelijke verdringing ontstaat als iemand uit een andere gemeente een baan inneemt in Enschede 7 Een Daily Urban System (DUS) is het gebied waarbinnen de belangrijkste dagelijkse verplaatsingen (woon- werk, studie, sport, etc.) zich afspelen 8 Agglomeratiekracht is de massa en dichtheid in een gebied in de vorm van lokale concentraties van bedrijven, kennis, human capital en een goede bereikbaarheid, internationale connectiviteit en kwaliteit van leven. De aanwezigheid hiervan kan leiden tot agglomeratievoordelen (Raspe et al) 9 Enschede van tussenstop naar eindstation, Atlas voor Gemeenten, 2017 5 6
10
INGEZETTE KOERS VANAF 2018:
▬ Op bestaande bedrijventerreinen is meer aandacht gekomen voor verduurzaming zoals zon
▬ Verkorten van reistijden: hierbij is de focus gelegd op de verbinding Zwolle-Enschede-
op het dak en de label C verplichting voor kantoren. Met het vaststellen van de visie Werklo-
Münster en de verbinding met de Achterhoek . Dit laatste verbeterde door de realisatie
caties wordt ingespeeldop het tekort aan bedrijfskavels in Enschede.
10
van de N18.
▬ Kennispark is een belangrijke motor van de Twentse economie. Het blijkt ook een motor te
▬ Het verbinden van talent, kennis en bedrijven is erg belangrijk. Daarom werken we samen
zijn die blijft ronken in economisch mindere tijden. Ook tijdens de coronacrisis. Dat willen we
met Hengelo aan het project Spoorzone. Hier wordt stedelijk wonen verbonden aan de UT,
behouden! Daarom investeren ondernemers, Universiteit Twente (UT), gemeente en pro-
Kennispark en Thales Campus. Het station maakt de verbinding met andere steden zoals
vincie verder in het gebied. De Kennispark campusontwikkeling is in gang gezet. Er wordt al
Hengelo, Zwolle en Münster richting Duitsland. Het elektrificeren van het spoor naar Duits-
veel gebouwd. De gemeentelijke investeringen gaan hand in hand met regiodealmiddelen,
land en het versnellen van de verbinding met Zwolle maakt de waarde van het knooppunt Enschede veel sterker. Het beter verbinden van mensen en economieën is cruciaal voor
private investeringen en de samenwerking met het ASR Dutch Science Park Fund. ▬ De Gemeenschappelijke Regeling Technology Base heeft gewerkt aan de transformatie van
innovaties en de ontwikkeling van het bedrijfsleven. En het maakt het aantrekkelijker om in
de voormalige Luchthaven Twente naar een vliegwiel voor economisch sterker en duurzamer
Enschede te wonen en te werken!
Twente. Shelters zijn verbouwd voor nieuwe huurders en de uitgifte van woonkavels (Prins
We versterken dan ook de kracht van de Euregio via de samenwerking met Duitsland, het
Bernhardpark en het Vaneker) is een groot succes. Verder is het ontwerpbestemmingsplan
werken aan regionale topwerklocaties, en het lobbytraject voor de spoorverbinding met en
voor het middengebied (het evenemententerrein) vastgesteld en zijn in 2021 het grootste
naar Zwolle/Münster.
deel van de investeringen in de vestigingsvoorwaarden voor nieuwe bedrijven afgerond.
▬ We werken steeds meer samen met Münster. We hebben in de afgelopen jaren geleerd dat
▬ Het introduceren en bevorderen van het MedTech cluster. Dit was een kans als gevolg van
het voor mensen een belemmering is om over de grens te werken. De samenwerking van
corona. Als gemeente dragen we bij aan de financiering hiervan, en past het binnen onze
bedrijven en kennisinstellingen heeft minder last van deze grensbarrière11.
ambities. We zijn in Twente goed in technologieën zoals kunstmatige intelligentie, ICT en
▬ Met betrekking tot de banen in Enschede is vooral gewerkt aan groei van bedrijven en inno-
nanotechnologie. De kwaliteit van Twentse onderzoeken en innovaties wordt steeds hoger.
vatie. Hierbij is er speciale aandacht voor de toplocaties en voor de binnenstad. De aandacht
Daardoor wordt het voor MedTech bedrijven, studenten en technisch opgeleid talent
voor de binnenstad werd groter als gevolg van de coronacrisis. Met de Connect-U Stadscampus in uitvoering is een inspirerende plek in de binnenstad ontstaan als broedplaats voor
aantrekkelijker om in onze regio te wonen en te werken. ▬ Novel-T zet meer in op de groeisectoren zoals High Tech Sytems en Materials, MedTech,
talent en innovatie.
drones en mechatronica. Hierdoor worden Twentse bedrijven geholpen om te innoveren en te groeien. ▬ In onze Mobiliteitsvisie staat dat we ons binnen de stad gaan verplaatsen met duurzaam vervoer. Dit doen we om Enschede aantrekkelijk, leefbaar en bereikbaar te houden. We gaan bijvoorbeeld meer fietsen. Daarnaast kiezen we ervoor om autoverkeer zoveel mogelijk om de stad heen te laten rijden. Hierdoor verbetert de bereikbaarheid in de stad.
10 11
Quo Vadis Enschede, Atlas voor Gemeenten, 2017 Koers van Enschede, Atlas voor Gemeenten, 2020
11
12
SUGGESTIES TOT EEN AANSCHERPING VAN DE KOERS IN 2022 ▬ Baankans: deze opgave gaat niet alleen over de fysieke bereikbaarheid van banen, maar ook over de groei van baankansen. Baankansen voor iedereen. Baankansen worden vergroot door te investeren in de toplocaties, groei en innovatie bij nieuwe en bestaande bedrijven en door kortere reistijden naar andere gebieden met veel banen. ▬ Aantrekkelijke stad: deze opgave wordt in de aangescherpte doelenboom samengevoegd met de talentopgave onder de titel “aantrekkelijke stad”. Reden hiervoor is de grote verstrengeling van deze 2 opgaven. Dit blijkt ook al uit de toelichting bij “specifieke situatie Enschede”. Aangezien beide opgaven afgeleid zijn van het model van de aantrekkelijke stad, hebben we “aantrekkelijke stad” als nieuwe titel voor de opgave gekozen. ▬ No regret scenariostudie: meer denken vanuit brede welvaart: niet enkel de groei van bedrijven is van belang, maar dat dit op een verantwoorde manier voor mens en natuur gebeurt. Belangrijk
WENKEND PERSPECTIEF Enschede/Twente is een plek waar talent graag komt en blijft wonen en waar voldoende baankansen zijn. Enschede biedt hierbij een hoogstedelijk woon- en werkmilieu als grootste stad in de regio. Binnen een uur reistijd zijn inwoners in Zwolle, Münster en de Achterhoek. Door de kortere reistijden blijven meer mensen in Enschede wonen terwijl ze elders werken. We zijn een groene leefstad met aantrekkelijke voorzieningen. De agglomeratiekracht neemt toe waardoor banen verantwoord blijven groeien en lonen stijgen. De grens is geen barrière meer. Hierdoor zijn er nog meer banen binnen een uur reistijd beschikbaar voor de inwoners van Enschede. Daardoor nemen de baankansen weer toe. In Enschede en Twente vinden belangrijke innovaties plaats die helpen bij het oplossen van grote maatschappelijke problemen.
is dus de vergroening van de economie.
BELANGRIJKE VISIES EN PROJECTEN: ▬ economische visie Enschede: https://www.enschede.nl/sites/default/files/Economische-Visie-gemeente-Enschede.pdf ▬ mobiliteitsvisie: https://ris2.ibabs.eu/Agenda/Details/enschede/8930a68a-d373-4e22-8188-2f777debb537 ▬ Kennispark: https://kennispark.nl/nl/services/gebiedsstrategie/ ▬ spoorzone
13
2.3 TA L E N T A A N T R E K K E N E N VA S T H O U D E N
interessante ‘woonmilieus’13. Hiernaast werken we in deze opgave ook aan een goede profile-
HOE ZIJN WIJ DE OPGAVE GESTART IN 2018?
ring van Enschede, en delen we de uitvoering van deze opgave met de Enschedese kennisin-
Jaarlijks trekken veel jongeren naar Enschede om te studeren. Deze jongeren vertrekken na
stellingen (UT, Saxion, Artez en ROC).
hun studie echter vaak naar een grotere stad. Dit gebeurt in Enschede meer dan in andere universiteitssteden. Dit hangt samen met de betere baankansen die jongeren elders zien12.
WAT HEBBEN WE GEDAAN VANAF 2018:
Met het oog op de dalende beroepsbevolking willen we de jongeren alle kansen bieden om
▬ De samenwerking met de kennisinstellingen heeft een focus gekregen op de gezamenlijke
hier te wonen en te werken. De kennisinstellingen trekken de jongeren aan, wij willen als stad
opgaven. In de eerste jaren lag de nadruk op het verbinden van studenten met bedrijven.
zorgen dat we deze jongeren meer vast gaan houden. Hiermee werken we aan een economisch
Dit is verder doorontwikkeld naar het betrekken van studenten bij onze maatschappelijke
sterkere regio en stad. Het model “aantrekkelijke stad” van G. Marlet is als basis gebruikt voor het bepalen van de
opgaven via bijvoorbeeld het EnschedeLab. ▬ De talentopgave is een opgave van Enschede, maar ook een regionale opgave voor het
knoppen waar we aan kunnen draaien in deze opgave. De aantrekkelijkheid van een stad wordt
onderdeel ‘werken’. We werken nauw samen met de Twente Board om hier uitvoering aan te
vooral bepaald door de aanwezigheid van een universiteit, goede culturele voorzieningen en
geven (TalentPact). ▬ De binnenstad is steeds meer een plek voor ontmoeting en vermaak in brede zin geworden: een aantrekkelijke huiskamer voor de stad en de Euregio met aandacht voor groen en een breed aanbod van activiteiten. ▬ Op het gebied van cultuur worden accenten verlegd naar broedplaatsen en aantrekkelijkheid voor talent. ▬ De woonvisie is aangescherpt op de talentopgave: talent moet graag in onze stad willen wonen. Er worden plannen ontwikkeld en uitgevoerd om het voor hoger opgeleiden en hogere inkomens ook aantrekkelijk te maken om hier te wonen. Daardoor komen er woningen vrij in een betaalbaar segment. ▬ We werken samen met de corporaties aan de kwaliteit van de bestaande woningen. Met de corporaties delen en duiden we woningmarktkennis en informatie. We maken samen herstructurerings- en transformatieplannen die aansluiten bij ons woonbeleid. ▬ Er ligt een duidelijke visie op onze stadsmarketing. Namelijk Enschede als technologische, innovatieve, creatieve en groene leefstad. ▬ Internationale studenten en expats voelen zich steeds meer welkom door onze welcoming city acties. 12 13
Enschede van tussenstop naar eindstation, Atlas voor Gemeenten, 2017 Koers van Enschede, Atlas voor Gemeenten, 2020
14
15
SUGGESTIES TOT EEN AANSCHERPING VAN DE KOERS IN 2022: ▬ Verbinding met arbeidsmarkt: We krijgen te maken met een dalende beroepsbevolking. Ee zijn komende jaren veel mensen nodig in de zorg, recreatie/toerisme en persoonlijke dienstverlening. Ook zijn er veel mensen nodig om grote opgaven zoals de warmtetransitie en verdere verduurzaming van gebouwen aan te pakken14. Daarom willen we de talentopgave meer verbinden met de arbeidsmarkt en met het ontwikkelen van talent. ▬ Internationals: Er is aandacht nodig voor de steeds grotere groep internationale mensen die naar Enschede komen. We hebben ze nodig als stad. En ook de kennisinstellingen en het bedrijfsleven kunnen niet meer zonder ze. We moeten zorgen dat we ze goed faciliteren in woon- en werkmogelijkheden. En dat ze weten wat Enschede te bieden heeft. ▬ No regret “plannen op de plank”: zorg voor plannen op de plank voor als de economie weer
WENKEND PERSPECTIEF Enschede/Twente is een plek waar talent uit binnen- en buitenland graag komt en blijft wonen en waar voldoende baankansen zijn. Enschede biedt hierbij een hoogstedelijk woon- en werkmilieu als grootste stad in de regio. Met goede verbindingen richting de Euregio. Enschede is een groene leefstad, gelegen in een prachtige regio. Enschede is een bruisende stad met veel evenementen en goede culturele voorzieningen. Enschede biedt ook veel verrassingen. De binnenstad is een belangrijke plek voor ontmoeting en werken. Enschede heeft veel nieuwe en duurzame woonmilieus.
aantrekt of wanneer er middelen vrij komen vanuit het Rijk of Brussel. Ook in tijden van crisis wil Enschede blijven investeren. Om te zorgen dat de lange termijn plannen voor de ontwikkeling van de stad er zijn, wordt gewerkt aan de Omgevingsvisie en is de strategische investeringsagenda vastgesteld. Dit zijn instrumenten die helpen om de lange termijn doelen op het gebied van de
BELANGRIJKE VISIES EN PROJECTEN:
aantrekkelijke stad, te behalen.
▬W oonvisie:
▬ Aantrekkelijke stad: de talentopgave en de opgave “bereikbaarheid van banen” zijn onlosma-
https://ris2.ibabs.eu/Agenda/Details/enschede/b6f3a5d8-c5af-4ea1-ad1f-74158747db44
kelijk met elkaar verbonden. Daarom stellen we in de aangescherpte doelenboom voor om deze
▬C itymarketingvisie: https://www.enschede.nl/bestuur/organisatie/beleid/citymarketingvisie
beide elementen te bundelen.
▬ E conomische visie: https://www.enschede.nl/sites/default/files/Economische-Visie-gemeen-
▬ Hele stad: de opgave “aantrekkelijke stad” ging tot nu toe vooral over nieuwe woon- en werkmili-
te-Enschede.pdf
eus. De opgave ging hiermee maar over een deel van de stad. Om de opgave meer te richten op de
▬C ulturele broedplaatsen
gehele stad, stellen we voor om ook een doel op te nemen voor de “bestaande” stad. De accenten
▬ s leutelprojecten uit de Woonagenda Twente: Centrumkwadraat, Kop van de Boulevard,
komen daarbij vooral te liggen op gebiedsgericht werken en een vitale en leefbare stad. Aandacht voor de bestaande woningvoorraad is hiernaast als een no regret te zien vanuit de scenariostudie.
Het Cromhoff, Eschmarkerveld, Kennispark/Twekkelerveld ▬O mgevingsvisie ( in de maak)
Enkele trends, ontwikkelingen, opgaven en aandachtspunten voor Enschede, Platform31, 2022
14
16
2.4 D U U R Z A M E, G R O E N E S TA D HOE ZIJN WE DE OPGAVE GESTART IN 2018?
WAT HEBBEN WE GEDAAN VANAF 2018:
We hebben wereldwijd te maken met klimaatverandering. Dit vraagt grote aanpassingen en veran-
▬ Er zijn verschillende visies opgesteld op het gebied van duurzaamheid: de visie landelijk
deringen in de wereld, in ons land, in onze stad en in ons gedrag. In Enschede richten we ons op:
gebied, energievisie, discussienota duurzaamheid, voorbereiding transitieplan warmte en
▬ vermindering van het gebruik van primaire grondstoffen en energie; ▬ de productie van duurzame energie;
het groenambitieplan. ▬ Klimaatadaptatie: Enschede is bestand tegen de gevolgen van weersextremen zoals hevige
▬ steeds minder gebruiken van fossiele brandstoffen;
neerslag, droogte en hitte(We gaan hier aan werken door meer aan te sluiten bij de natuurlijke
▬ opslag en vastlegging van CO2 in bodem en gewassen;
kringloop van water15, het stimuleren van inwoners om hun eigen grond klimaatbestendig te
▬ het vergroenen van de stad.
maken, en de aanpak van locaties met een te hoog risico op water-, droogte-, en hitteoverlast. ▬ We hebben een energievisie en een transitieplan warmte opgesteld.
Enschede ligt op een stuwwal en op droge zandgronden. Dit vraagt om speciale maatregelen om
▬ We hebben een begin gemaakt aan ‘afvalloos Twente’. Hierbij zetten we regionaal in op het te-
ons beter voor te bereiden op het steeds extremere weer. Daarnaast gaan we afval steeds beter
rugdringen van de hoeveelheid huishoudelijk restafval naar 50 kg per inwoner per jaar in 2030.
scheiden. De druk op de openbare ruimte is groot: er wordt ruimte gezocht voor wonen, werken,
▬ De Regionale Energie Strategie is opgesteld waarin de samenwerkende overheden hebben
water, groen, energietransitie, mobiliteit, bewegen etc etc. Daardoor moeten we zoeken naar een
aangegeven in 2030 1,5 TWh aan elektriciteit te willen produceren met zonnepanelen en
goede balans tussen de groei van de stad en het beschermen en benutten van het landelijk gebied.
windturbines. Zij hebben zich daarbij ten doel gesteld de verhouding zon-wind bij te stellen
We zorgen voor een goede verbinding tussen stad en land.
van 60/40 naar 40/60. ▬ We hebben aansprekende projecten uitgevoerd met betrekking tot klimaatadaptatie. Denk hierbij aan de aanpak van de Oldenzaalsestraat en de stadsbeek Stadsveld. ▬ We hebben steeds meer aandacht voor biodiversiteit in de openbare ruimte (groenambitieplan) en richten ons op groen beschermen, benutten en bouwen. ▬ Er is bij planontwikkeling steeds meer aandacht voor leefbaarheid en duurzaamheid voor onze woon- en leefomgeving ▬ We zijn bezig om het gemeentelijke vastgoed te verduurzamen. Met respect voor onze monumentale panden, is al ons vastgoed in 2040 energieneutraal. ▬ In het landelijk gebied staan beschermen, benutten en buren16 (stad en land) centraal r egenwater laten we zoveel mogelijk in de grond zakken in beken en op de plaatsen waar we verharding vervangen voor groen. Hiermee benutten we de sponswerking van de bodem. De beken voeren regenwater af tijdens zware buien en grondwater bij een te hoge grondwaterstand. 16 s tad en land liggen direct tegen elkaar aan. Het groen is altijd in de buurt van de stadsbewoner. Omgekeerd hebben de bewoners van het landelijk gebied de voorzieningen van de stad bij de hand. De ruimtelijke grens moet scherp blijven; de mensen uit de stad en het platteland moeten elkaar wel makkelijker kunnen vinden. 15
17
18
SUGGESTIES TOT EEN AANSCHERPING VAN DE KOERS IN 2022: ▬A an de slag! Nu het (voorwaardenscheppend) beleid is geformuleerd, starten we met de uitvoering ▬ Circulair breder: Het onderdeel circulair was tot nu toe vooral gericht op huishoudelijk afval. Dit gaan we breder trekken door samen met stakeholders in de stad toe te werken naar 50% minder gebruik van primaire grondstoffen in 2030. We gaan het bedrijfsleven ondersteunen in de transitie naar circulair ondernemerschap. Natuurlijk kijken we ook naar onze eigen rol als inkoper van goederen en diensten, aanbesteder van openbare ruimte en gebiedsontwikkelaar. ▬ Biodiversiteit: Groen en biodiversiteit moeten een beter herkenbare plek krijgen in de doelenboom. Het Groenambitieplan is de eerste aanzet hiervoor. Een groene stad is aantrekkelijk om in te wonen en levert een gezonde leefomgeving op voor mens, plant en dier. ▬ No regret scenariostudie: Innovatie moet een betere plek krijgen in deze opgave: met de UT,
WENKEND PERSPECTIEF Enschede biedt een veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving voor mensen, dieren en planten. Een stad met een uniek stuk landelijk gebied. In 2050 is de CO2 uitstoot in Enschede teruggebracht naar 0, is het grondstoffengebruik volledig circulair, is de stad klimaatbestendig ingericht en zijn alle panden van het gas af. Mensen zijn gezonder door de schone lucht, het vele groen en de mogelijkheden tot meer bewegen. De temperatuurverschillen tussen de stad en het platteland zijn verkleind door de sterke vergroening van de stedelijke omgeving. In samenwerking met de kennisinstellingen en bedrijven in de Euregio hebben we innovatieve oplossingen getest en toegepast en kunnen alle energie-intensieve organisaties in Enschede op een duurzame wijze in hun energiebehoefte voorzien.
Saxion en het ROC in de stad en veel bedrijven en kennisinstellingen in de (Eu)regio moeten we samen aan de duurzaamheidsopgave werken. ▬ Arbeidsmarkt: de opgave moet meer verbonden worden met de arbeidsmarkt. Er zijn namelijk veel baankansen in de duurzaamheidssector op alle opleidingsniveaus. Ook is meer verbinding mogelijk met de talentopgave. Jongeren voelen zich namelijk aangetrokken tot een stad waar duurzaamheid en aanpak van maatschappelijke opgaven voorop staan.
BELANGRIJKE VISIES: ▬ Energievisie: https://www.enschede.nl/afval-milieu-duurzaamheid/duurzaam053/energie/energievisie ▬ Transitievisie Warmte Enschede: https://www.enschede.nl/afval-milieu-duurzaamheid/duurzaam053/transitievisie-warmte ▬ Groenambitieplan: https://www.enschede.nl/nieuws/gemeenteraad-omarmt-groenambitieplan ▬ Visie Landelijk Gebied: https://www.enschede.nl/openbare-ruimte/beleid/visie-landelijk-gebied ▬ Water en klimaatadaptatieplan: https://www.enschede.nl/sites/default/files/Water--en-klimaatadaptatieplan-Gemeente-Enschede-2022-2026.pdf
19
2.5 G O E D B E S T U U R HOE ZIJN WE DE OPGAVE GESTART IN 2018? In 2018 was duidelijk dat de taak van de lokale overheid groter, ingrijpender en complexer aan
▬W e werken aan onze integriteit en weerbaarheid: Actualisatie integriteitsbeleid, gesprekken over
het worden was. Groter en ingrijpender omdat de gemeente de belangrijkste overheid was
netwerkcorruptie17, aanpak risicovolle functies en de inzet van het instrument Moreel beraad. Verder
geworden binnen het sociaal domein en mogelijk ook ging worden voor duurzaamheid. Com-
is de aanpak van ondermijning voortgezet en is het Bibob instrument tot volwassenheid gekomen.
plexer omdat de gemeente steeds vaker met een groot aantal partners moest samenwerken om
▬N aast het blijvend doorontwikkelen van stadsdeelmanagement en wijkregie, hebben we de SIA
maatschappelijke problemen op te lossen en kansen te pakken. En doordat inwoners een rol
(stedelijke investeringsafweging) ontwikkeld om op langere termijn gebiedsgerichter samen te
verwachtten in besluitvormingsprocessen waar zij zelf belang in voelen.
werken met partners zoals corporaties, scholen, instellingen etc. Voor sociale, fysieke en duur-
Deze veranderingen in de samenleving en in de taken van de lokale overheid in 2018 vroegen dus om een andere manier van besturen. We dienden meer samen te werken en opgavegerich-
zaamheidsopgaven liggen de oplossingen vaak in de buurten. ▬ V erder hebben we een impuls gegeven aan samenlevingsgericht werken, door onder andere de
ter te werken. Met kennis van zaken. Tegelijkertijd dienden we onze inwoners meer centraal te stellen om blijvend te werken aan een dienstverlenende overheid en oog te houden voor het
commissie Enschede Akkoord en een concreet Actieplan Samenlevingsgericht werken. ▬W e werken actiever samen met kennisinstellingen en het bedrijfsleven aan de maatschappelijke op-
tegengaan van polarisatie.
gaven. Dit doen we in de zogenoemde triple helix. Goede voorbeelden hiervan zijn de Twenteboard
Deze opgave is in de loop der tijd Goed bestuur gaan heten. De opgave gaat over waarden en ge-
en de regiodeals zoals Twents Fonds voor Vakmanschap, Kennispark en Creatieve Broedplaatsen.
drag. De opgave is een middel om te werken aan de andere 4 opgaven. Het is niet een doel op zich.
▬W e worden steeds meer een kennisorganisatie. Zo weten we beter wat en hoe we de zaken moeten doen. We hebben ondertussen een Wetenschappelijke board, een ethische commissie, een
WAT HEBBEN WE GEDAAN VANAF 2018?
onderzoeksagenda met de kennisinstellingen en een uitgewerkte datastrategie. Ook verkennen
▬W e hebben inwoners meer centraal gesteld door blijvend te werken aan onze dienstverlening,
we samen met Kennispunt Twente sinds 2021 de Regionale Schakelfunctie
direct duidelijke communicatie en de informele aanpak van bezwaarbehandeling. Ook zijn we in het sociaal domein gaan werken met de zogenaamde Waardendriehoek® van het Instituut voor
zodat we een regionaal ‘planbureau’ gaan krijgen. ▬ E en goede omgang tussen college en Raad is de basis van ons gemeente-
Publieke waarden. Hiermee forceren we doorbraken wanneer dat nodig is.
bestuur. En een randvoorwaarde om de blik naar buiten te kunnen richten.
▬ We hebben een integrale signaal- en leerfunctie gecreëerd: de voorzitter van de bezwaar-
Dat is ons sinds 2018 duidelijker geworden. Een groter politiek landschap
schriftencommissie, de klachtencommissaris en de functionaris gegevensbescherming komen
vraagt om meer samenwerking tussen college en Raad. Met een aantal
halfjaarlijks bijeen om signalen met elkaar te delen en eventuele rode draden te ontdekken. Deze
bouwstenen wordt nu gewerkt aan een verbeterde informatievoorziening
worden gedeeld met de burgemeester en de organisatie. Deze gesprekken helpen ons kritisch
en duidelijke, open en harmonieuze besluitvormingsprocessen.
naar onszelf te kijken en te reflecteren op de uitvoering. ▬ We zijn transparanter geworden over onze besluiten: Alle collegebesluiten en achterliggende stukken staan sinds 2018 online. En in 2021 hebben we de impact van de Wet open overheid onderzocht en maken we werk van de implementatie. Waarbij een duurzame, toegankelijke informatiehuishouding de basis vormt en onze open houding en duidelijke communicatie meer centraal komt te staan bij die implementatie.
17
Z ie voor meer context: https://www.binnenlandsbestuur.nl/bestuur-en organisatie/netwerkcorruptie-zoeken-naareen-luis-de-pels
20
21
SUGGESTIES TOT EEN AANSCHERPING VAN DE KOERS IN 2022: ▬ Corona: Door de coronacrisis begin 2020 stonden we beleidsmatig een tijd stil. Tegelijk zagen we ook hoeveel kracht er zit in de stad en dat we er als gemeente echt niet alleen voor staan. Er bloeiden initiatieven in de wijken. En strategisch pakten we de kans om echt een stevige stedelijke investeringsagenda te maken voor de komende jaren van wederopbloei. De coronamaatregelen hebben ook geleid tot meer polarisatie in onze samenleving. De opgave om extra te verbinden is nu nog groter geworden dan in 2018. Zeker in combinatie met de toeslagenaffaire en ons rapport Menselijke maat. Duidelijk is geworden dat onze regelgeving en dienstverlening bij de uitvoering beter kan en moet.
WENKEND PERSPECTIEF Enschede beweegt van een doelmatige en rechtmatige gemeente naar een netwerkende en responsieve gemeente. Bestuur en organisatie switchen lenig tussen de verschillende rollen en belangen. De kloof tussen systeemwereld en leefwerel is weg. Inwoners hebben het volste vertrouwen in de overheid. Ook in de snel digitaliserende samenleving. Enschede is verbonden met de juiste partners voor aanpak van de maatschappelijke opgaven.
▬ Mensgericht: Ondanks onze bedoelingen om de verbinding te zoeken, zijn de uitdagingen nog steeds groot. Onze samenlevingsgerichte houding verdient echt nog aandacht. Het is goed dat dit onderdeel wordt van onze leercyclus. Net zoals de vaardigheid om goed te luisteren en een mensgerichte evenredigheidsafweging te maken bij het opstellen van regels
BELANGRIJKE RAPPORTEN EN VISIES:
en beleid, of om maatwerk toe te passen als de situatie daarom vraagt.
▬C ommunicatievisie:
▬ In dialoog en responsief: we hebben de afgelopen jaren een aantal zaken gedaan op het
https://www.enschede.nl/bestuur/organisatie/beleid/communicatievisie
vlak van participatie. Is dat voldoende geweest? Wat is eigenlijk onze visie op onze lokale
▬D ienstverleningsvisie “Enschede zorgt dat het klikt”
democratie? Hebben we een juiste mix van verschillende soorten democratie? Denk aan de
▬R apport Menselijke maat:
gemeenteraad met volksvertegenwoordigers, wijkraden als inwonervertegenwoordiging, invloed bij beleid door participatie van inwoners of zelf taken uitvoeren. Doorlopend gesprek hierover met onze Raad en inwoners geeft ons richting
https://www.enschede.nl/nieuws/commissie-presenteert-rapport-maatvoering-is-mensenwerk ▬A ctieplan Samenlevingsgericht werken: https://ris2.ibabs.eu/Agenda/Details/enschede/620fc529-2128-4585-aa86-6f607cc11305
▬ Netwerken: duidelijk is dat de gemeente Enschede, hoewel de grootste gemeente in Twente, het niet alleen kan. Per opgave moeten we partners vinden, op de juiste schaalgrootte en passend bij de belangen. Dat doen we al deels, maar kan veel strategischer worden ingezet. ▬ Open en digitaal: We gaan verder werken aan onze open houding. De Wet open overheid helpt ons daarbij. Ook kunnen we werken aan open verantwoording en het delen van meer open data en dashboards. Publieke informatie moet feitelijk zijn en daarmee kunnen we ook een tegenhanger bieden van ‘fake news’.
22
2.6 VOORZET AANGESCHERPTE DOELENBOOM Uit alle aanscherpingen van de opgaven, volgen aangescherpte doelen. Deze staat op de
In de visualisatie is geprobeerd om de identiteit van Enschede te koppelen aan de opgaven waar we aan werken.
volgende pagina verbeeld in een nieuwe doelenboom.
Vanuit de bestaande kwaliteiten van de stad, onze iden-
Een belangrijk uitgangspunt bij de aanscherping van de opgaven was: de opgaven gaan over
die kwaliteiten. Zo bereiken we het wenkend perspectief:
de hele stad. Om die reden is “inclusief Enschede” van doelgroepen naar stadsbrede thema’s verschoven, is bij “aantrekkelijke stad” ook uitdrukkelijk de bestaande stad opgenomen, is “bereikbaarheid van banen” aangepast naar “baankansen voor iedereen” en is het doel “talent
titeit, werken we via de opgaven aan een versterking van de aantrekkelijke toekomst die ons te wachten staat. Het wenkend perspectief kan nog verder aangevuld worden met de opbrengsten uit de dialoog met de stad.
De aanscherping van de doelenboom is een voorzet. Deze voorzet kan gebruikt worden als basis voor een gesprek in de Raad na de verkiezingen. In de tijd tot aan de zomer 2022 wordt de doelenboom met de Raad uitgewerkt in subdoelen en vertaald naar de nieuwe begrotingscyclus.
aantrekken en vasthouden” beter verbonden met de inclusieve opgave door het doel uit te breiden met “en ontwikkelen”.
ACTIE VOOR VERVOLG De voor zet voor het wenkend perspectief per opgave verbinden met de opbrengst van de dialoog met de stad.
ACTIE VOO R VERVOLG Met de Raad in gesprek ove r een aanscher pin g van de doelenbo om.
23
EIT EN T I T N E D I T VAN I E T I L A KW E ENSCHED
Me erkraa Met veerkracht als voe ngs gsbo m voedingsbodem
Waar we w het groen omarmen omarm me
Technologie, Technolog logie innovatie ovatie en creativiteit eativite alss traditie tr
Sa en Samen vvormgeven ormgev Betrokken, gastvrije, vriendelijke Betro ije, vriende elijkke Enschedese dese mentaliteit
Dee grens D e ens als kans al ans
Ruimte R u hhebben ebben
ONZE OPGAVEN RANDVOOR
WAARDEN
BREDE WELVAART
INCLUSIEF ENSCHEDE
AANTREKKELIJK ENSCHEDE
Elke inwoner heeft de mogelijkheid tot financiele zekerheid en stabiliteit
Enschede heeft veel baankansen
Elke inwoner heeft de mogelijkheid om keuzes te maken die gezond leven makkelijker maken
Talent wordt aangetrokken, vastgehouden en ontwikkeld
Elke inwoner heeft de kans zich optimaal te ontwikkelen
De bestaande stad is vitaal
GROEN, DUURZAAM ENSCHEDE
Enschede is klimaatneutraal Enschede is klimaatbestendig en waterrobuust ingericht Enschede is groen en biodivers
OPEN GEMEENTE ENSCHEDE
FINANCIEN EN ORGANISATIE
Enschede is een mensgerichte gemeente Enschede is een netwerkende en responsieve gemeente
OPENBARE ORDE EN VEILIGHEID Enschede is circulair
Enschede is een digitale gemeente
24
3. S T I P P E N O P D E H O R I Z O N ? In de afgelopen jaren hebben we geleerd dat we met strategische opgaven verder vooruit
Hoe meer van dit soort punten we hebben, hoe beter we kunnen sturen op de lange termijn.
moeten kijken dan 4 jaar om te weten of we op de goede weg zitten.
Met dit streven in het achterhoofd gaan we dit voorjaar samen met de Raad aan de slag om tot betere ambities en indicatoren te komen in de begroting. Ambities en indicatoren die meer gaan
Dit betekent dat we in de nieuwe begrotingscyclus een slag moeten maken naar:
zeggen over waar we staan in de opgaven van onze stad. En die gaan helpen om beter te sturen op
1. Ambities die verder weg liggen dan 4 jaar, stippen op de horizon;
de langere termijn.
2. Nieuwe indicatoren waar nodig. Tijdens dit traject gaan we ook bekijken: wat zijn de belangrijkste partners in het bereiken van deze Deze indicatoren moeten de effecten van de gezamenlijke inspanningen op de grote opgaven voor
opgaven? En: hoe hangen de opgaven samen met de sustainable development goals?
onze stad in beeld brengen. Zijn we op de juiste weg voor het gezamenlijk met partners werken aan de strategische opgaven van onze stad?
GROEI NAAR 170.000 INWONERS EN LINK MET OMGEVINGSVISIE
Basis voor deze stippen op de horizon vinden we in:
Hierboven hebben we moeten constateren dat we bij de strategische opgaven zelf nog geen goede
1. Nieuw beleid dat we de laatste 4 jaar hebben gemaakt;
stippen op de horizon hebben en dat hier nog een belangrijke actie ligt. De strategische opgaven
2. Wereldwijde en landelijke afspraken zoals een bijvoorbeeld een klimaatneutraal Enschede in
zijn niet perse gekoppeld aan de groei naar 170.000 inwoners. Toch kan een ambitie als “een groei
2050 waarbij de CO2 uitstoot naar nul moet zijn gedaald.
naar 170.000 inwoners” wel helpen om nadere stippen op de horizon te bepalen. Een groei met 10.000 inwoners betekent namelijk: ▬ 9 300 nieuwe energiezuinige woningen ▬ 1 0.000 – 12.500 extra banen (uitgaande van de groei van de beroepsbevolking door de bevolkingsgroei en de wens tot een groei van de arbeidsparticipatie)
ACTIE VOOR VERVOLG Samen met de raad stippen op de horizon bepalen en vertalen naar de begroting
▬ 1 70.000 bomen ▬M eer groen ▬M eer wateropvang ▬ E tc. De groei van inwoners heeft impact op de ruimte in onze stad. De afwegingen van de ruimtelijke effecten van een groei naar 170.000 inwoners gaat plaatsvinden in de omgevingsvisie. Nadere afwegingen tussen deze ruimteclaims en opties voor de toekomst worden aan de raad voorgelegd in 2022.
25
4. H O E BL I J V E N W I J OP KOERS?
In de begroting worden uiteindelijk de keuzes vastgesteld en worden eventueel middelen vrijgemaakt voor het bijsturen. In de begroting en de jaarrekening worden per opgave effectindicatoren opgenomen. Deze effectindicatoren moeten iets zeggen over de opgave en helpend zijn in het sturen op de langere
Via een rolling forecast systeem gaan we jaarlijks toetsen of we op koers liggen met de opgaven en de bijbehorende ambities. Hiervoor gebruiken we verschillende instrumenten: 1. De stand van de opgaven. Deze is af te leiden uit de realisatie van de indicatoren uit de jaarrekening. In hoeverre worden de ambities die bij de opgaven horen, gehaald? Zijn we op de goede weg naar CO2 reductie? Groeit het aantal inwoners? Zijn er meer mensen aan het werk? Groeien de banen?
termijn. De ambities van de effectindicatoren hangen samen met de doelen van de opgaven en de ambitie tot kwalitatieve groei naar 170.000 inwoners. Ambities worden jaarlijks getoetst. Is de ambitie nog reëel of moet die worden bijgesteld? Door jaarlijks deze plan-do-check-act cirkel te doorlopen, willen we beter gaan sturen op de lange termijn, tijdig bij te kunnen sturen als dat nodig is, ambities te kunnen blijven toetsen en hiermee op koers te blijven voor een kwalitatieve groei van Enschede.
2. Samenvatting van de signalensessies per opgave: welke trends en ontwikkeling zien wij en onze partners in de opgaven van de stad? En in hoeverre leidt dit tot noodzaak tot bijsturing op de opgaven? 3. Welke kant bewegen wij op in de scenariostudie? Wat betekent dit voor acties die we moeten nemen? 4. Een staat van de stad. https://kennispunttwente.nl/staatvandestadenschede
PLAN: WAT WILLEN WE BEREIKEN?
DO: WAT DOEN WE ER VOOR?
▬ Strategische opgaven ▬ Visies en beleid
▬ Acties gemeentebegroting
ACT: HOE STUREN WE BIJ?
CHECK: HOE HOUDEN WE DE VOORTGANG BIJ?
▬ Zomernota: input/advies o.b.v. uitkomsten check
▬ Indicatoren jaarrekening ▬ Signalensessies ▬ Scenario-studie ▬ Staat van de stad
Dit is een statistische website met een breed beeld van de stad, gebaseerd op de thema’s van de brede welvaart. Bij alles wat we doen, moeten we toetsen of dit bijdraagt aan de brede welvaart. Economische groei alleen is niet voldoende, dit moet op een verantwoorde manier gaan met respect voor mens en natuur. De staat van de stad is een check op deze verantwoorde wijze van groei. Deze 4 instrumenten worden jaarlijks in het voorjaar opgeleverd. Vanuit deze bronnen kunnen het College en de Raad rond april in gesprek gaan over: wat zien we gebeuren en waar moeten we eventueel op bijsturen? Dit kan daarna vertaald worden naar de zomernota.
26
B I JL A G E 1: DE MOTIE
27
B I JL A G E 2: LESSEN CORONA ▬ De opgaven zijn lange termijn, de coronacrisis heeft effect op het pad er naartoe
▬B ied perspectief (van coronamaatregelen naar brede welvaart)
▬ De coronacrisis werkt voor sommige opgaven vertragend, voor andere versnellend
▬D e arbeidsmarkt verandert: bedrijven vallen om of worden sterker. Voor Enschede: zet in op de
▬ Blijf vasthouden aan kwalitatieve groei, zet geen plannen in de ijskast, maar wees klaar als de economie weer aantrekt ▬ Er is een grote roep om slim/groen/duurzaam en anti cyclisch investeren ▬ investeer in zaken die bijdragen aan meerdere opgaven/brede welvaart ▬ Heb aandacht voor lobby, Europa, subsidies
plekken waar innovatie plaatsvindt, op Tech Med en ICT (Kennispark, stadscampus, Techbase) ▬ E nschede kan profiteren van de coronacrisis door de ligging in het groen, de ruimte in de stad, groene leefomgeving, woonmilieus, profilering ▬w e waren al goed op weg met onze inzet op meer adaptiviteit, signalensessies, kunnen hierdoor sneller schakelen in deze crisis
▬ Samenwerking wordt steeds belangrijker om opgaven te realiseren (bv samenwerking met Hengelo aan de Spoorzone)
28
B I JL A G E 3: N O R E G R E T S A F G EL E I D U I T D E S C E N A R I O S T U D I E 18 ▬ Zoek (eu)regionale samenwerking op ▬ Gerichte innovatie wordt belangrijk voor de beweging naar de groene economie en werken aan maatschappelijke opgaven. De kennisinstellingen zijn hier heel belangrijk bij ▬ Werk aan een eenduidig profiel van de stad ▬ Anticyclisch investeren is belangrijk (duurzaamheid, woningbouw, kansengelijkheid) ▬ Overheid blijft vangnet voor sociaal zwaksten ▬ Voer bewust beleid op de bevolkingsvolgende sectoren zoals zorg, toerisme, detailhandel etc ▬ Zoek naar meer verbinding met de inwoners (dialoog) ▬ Verbind mensen (ook nieuwkomers) actief met elkaar en bied perspectief ▬ Wees als raad/college/gemeente duidelijk waar je van bent
18
De toekomst van Enschede | Gemeente Enschede
29
B I JL A G E 4:
Met een onvermoeibaar geloof in vooruitgang bouwen wij aan een aantrekkelijk en toekomstbe-
VOORZET VER HA AL
stad. Een stad waar banen bereikbaar zijn. En waarin iedereen mag meedoen en zich prettig voelt.
VA N D E S TA D Onze stad is gebouwd op stoom en strijd. We zetten altijd dat stapje extra. Met veerkracht als
stendig Enschede. We werken aan een toekomst waarin talent ontluikt en verbonden blijft aan de Een stad waar we het groen omarmen en we de ruimte hebben. Een stad waar innovaties voor een klimaatbestendige stad naadloos zijn verweven met de openbare ruimte. We handelen nú voor het succes van overmorgen. Samen met onze inwoners en stadspartners geven we haar vorm. En zorgen we ervoor dat het nu én later een fijne plek is om te leven, te werken en te verblijven.
voedingsbodem voor eeuwenoude vernieuwing. Na de teloorgang van de textielindustrie maar ook na de stadsbrand en de vuurwerkramp – vonden we onszelf steeds opnieuw uit. De ondernemende, no-nonsense houding en de veerkracht die hiervoor nodig is, voel je hier elke
ZO BOUWEN WE AAN DE STAD VAN ONZE DROMEN.
dag. Dat maakt dat we in Enschede dingen voor elkaar krijgen. Enschede heeft een rijk verleden. Begin 20e eeuw waren we wereldleider in textiel en ontstond er een imposante maakindustrie. Hoewel de textielnijverheid is verdwenen, zijn de krachten en de mentaliteit waaruit de florerende textielindustrie is ontstaan, nog steeds verankerd in het DNA van Enschede. Technologie, innovatie en creativiteit behoren tot onze culturele traditie. We zijn trots. Op onze stad, op Twente en onze vooruitgang. De Enschedese mentaliteit zorgt voor een betrokken, vriendelijke en gastvrije omgeving. En ondanks dat onze achtergronden verschillen, zijn we uit hetzelfde hout gesneden. Want jezelf zijn, is hier heel gewoon. Klaar staan voor een ander vanzelfsprekend. Noaberschap. En we zullen het zelf niet snel zeggen, maar dat maakt onze stad bijzonder. In Enschede zien we de grens niet als een beperking maar als een kans. We verbreden onze horizon door grenzen te verleggen. Noabers en Nachbarn gaan hier hand in hand.
30
B I JL A G E 5: B R O N N E N ONDERZOEKEN UITGEVOERD VOOR GEMEENTE ENSCHEDE: Participatiewijzer Enschede, Atlas voor Gemeenten, 2015 Enschede van tussenstop naar eindstation, Atlas voor Gemeenten, 2017 Quo Vadis Enschede, Atlas voor Gemeenten, 2017 Koers van Enschede, Atlas voor Gemeenten, 2020
L E E S T I P: Koos van Dijken van Platform31 heeft een analyse gemaakt van de nieuwste trends en ontwikkelingen en de effecten hiervan op onze vijf strategische opgaven. Dit rapport is zeer recent opgeleverd.
Scenarioverkenning, Enschede in 2030, De Ruijter Strategie, 2021 Enkele trends, ontwikkelingen, opgaven en aandachtspunten voor Enschede, Platform31, 2022 Al deze onderzoeken zijn terug te vinden in Ibabs/ documenten/cockpit053
31
B I JL A G E 6: VER ANT WOOR DING PROCES Dit document is gemaakt naar aanleiding van de motie “toetsingskader voor de strategische groei naar 170.000+ inwoners”. Voor de opzet van het document is een klankbordgroep samengesteld, bestaande uit: 1. Barry Overink (raadslid) 2. Ton ten Vergert (raadslid) 3. Rene Kreeft (raadslid) 4. Ton van Snellenberg (ambtenaar) 5. Karin Ligthart (ambtenaar) 6. Henk van der Kolk (UT) Met de klankbordgroep is doorgesproken: welke onderdelen moet het koersdocument bevatten? Hoe beknopt/uitgebreid moet het koersdocument zijn? Wat zijn de uitgangspunten? Hoe verhoudt het koersdocument zich tot de dialoog met de stad en de omgevingsvisie? Het koersdocument is opgesteld op basis van bestaande stukken, feitelijke informatie en resultaten van gesprekken met het college en de raad (zomernota, begroting, scenariostudie etc).
32
Maart 2022 Teksten en beeldmateriaal gemeente Enschede