CConstaterende datenschede
Koppel je AI →
Document · PDF

20260615 Eindrapport evaluatie bibliotheekvoorziening Enschede_KWINK groep

Stedelijke commissie - SOCIAAL 23 november 2026, gemeente enschedeBij agendapunt: Raadsvoorstel: Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening en vervolg meerjarenplan – nummer 260002622330.881 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

| Het aantal medewerkers (in fte) van de bibliotheekorganisatie Enschede is de afgelopen jaren gestegen van 31,3 fte in 2021 naar 37,7 fte in 2025.75 Aantal inwoners gemeente | Streefwaarde vestiging < 5.000 inwoners | Lokaal maatwerk | Afgezet tegen het landelijk gemiddelde van bibliotheken in gemeenten met Gemeente tot 30.000 inwoners: | 1 vestiging per max 13.000 inwoners | een vergelijkbaar werkgebied (100.000-200.000 inwoners) zien we dat de Gemeente 30.000-90.000 inwoners: | 1 vestiging per max 17.000 inwoners | Bibliotheek Enschede een relatief klein aantal medewerkers heeft. Gemeente > 90.000 inwoners | 1 vestiging per max 28.000 inwoners Tabel 3. Streefwaarden vestigingen. | Aantal medewerkers (in fte) De gemeente Enschede heeft reeds een onderzoek laten uitvoeren naar | 50 | 45,7 voorzieningen in de gemeente, waar ook gebruik is gemaakt van de | 45 | 41,9 | 42,8 streefwaarden. Het voorzieningenonderzoek constateert, op basis van de | 40 streefwaarden, dat er in de huidige situatie een tekort is van één vestiging | 34,8 35 | 37,4 en dat er drie vestigingen te weinig zullen zijn in 2040. | 30 | 34,7 | 36,2 Het onderzoek concludeert ook dat er een tekort aan | 25 | 31,3 16,1 | 18,7 bibliotheekvoorzieningen is in Enschede in dichtbevolkte en kwetsbare | 20 | 12,6 | 13,5 wijken.

Omdat de bibliotheek bij uitstek bijdraagt aan educatie, | 15 ontwikkeling, ontmoeting en (kennismaking) met cultuur constateert he | t | 10 onderzoek dat juist in deze wijken extra aandacht nodig is. Het gaat om de | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 wijken: Twekkelerveld, Mekkelholt en Deppenbroek in Noord, grote delen | Bibliotheek Enschede van het centrum, de wijken Pathmos, Stevenfenne en Boswinkel in West en | Provinciaal gemiddelde Wesselbrink in Zuid.74 Het meerjarenplan dient duidelijk te beschrijven hoe de gemeente en bibliotheek hiermee wensen om te gaan. De gemeente kan | Landelijk gemiddelde bij grote bibliotheken (100.000-200.000 inwoners) hiervoor gebruik maken van de inzichten uit deze evaluatie en het voorzieningenonderzoek. | Figuur 5. Aantal medewerkers bibliotheek Enschede (in fte). Het aantal fte in 2025 is niet opgenomen in de figuur, omdat het provinciaal en landelijk gemiddelde uit de Wsob gegevenslevering ten tijde van de evaluatie nog niet beschikbaar zijn. 74 Springco Stipo (2026). Referentiekader maatschappelijke voorzieningen Enschede. Het voorzieningenonderzoek is nog niet openbaar ten tijde van dit conceptrapport. | 75 Bibliotheek Enschede. Jaarrekeningen 2021-2024.

Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede | 43 Bibliotheken kunnen tegenwoordig niet meer zonder de inzet van | Wsob gegevenslevering van 2025 ten tijde van de evaluatie nog niet vrijwilligers. Het aantal vrijwilligers bij de bibliotheek Enschede is in de | beschikbaar zijn. periode 2021-2024 gestegen van 90 in 2021 naar 205 in 2025.76 De | Middelen bibliotheek Enschede bibliotheek heeft daarmee een aantal vrijwilligers dat hoger is dan andere | De bibliotheek Enschede is voor een groot deel van de baten afhankelijk van bibliotheken in de provincie. In vergelijking met het landelijk gemiddelde bij | de gemeentelijke subsidies. In 2024 had de bibliotheek een totaal van andere bibliotheken met een vergelijkbaar werkgebied ligt het aantal | gerealiseerde baten van €4.651.529.77 Dit totaalbedrag bestaat voor 75% uit vrijwilligers van de bibliotheek Enschede iets lager. Hierover merken we op | subsidies van de gemeente | Enschede (€3.489.643). dat een groter aantal vrijwilligers niet per definitie beter is en ook | De gemeentelijke subsidie bestaat | hoofdzakelijk uit de exploitatiesubsidie samenhangt met de inzet van betaalde krachten. | van de gemeente Enschede | (€3.168.041; 68%%) en voor een | kleiner deel uit project- en doelsubsidies vanuit de gemeente (€ | 321.602; 7%).

De baten van Aantal vrijwilligers (in personen) | de bibliotheek die niet afkomstig zijn van de gemeente Enschede komen 300 | 253,6 | 252,0 | voort uit eigen inkomsten van de bibliotheek (gebruikersinkomsten en 250 | 206,8 | 236,3 | specifieke dienstverlening; 18%), uit project- en doelsubsidies vanuit de 200 | provincie of de POI Rijnbrink (2%) en overige project- en doelsubsidies 150 | 133,0 105,7 | 122,0 130,5 | 125,0 134,3 | vanuit uitgeverij Pica en de Koninklijke Bibliotheek (<1%).78 90,0 | 96,2 100 | Als onderdeel van de project- en doelsubsidies van de gemeente ontvangt 50 0 | de bibliotheek Enschede onder andere subsidies die voortkomen uit twee 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | Specifieke Uitkeringen (SPUK’s): de SPUK IDO en SPUK Bieb. Dit zijn door Bibliotheek Enschede | het Rijk beschikbaar gestelde middelen, die door gemeenten als subsidie worden verleend. Er was een SPUK IDO waarvoor elke gemeente een Provinciaal gemiddelde | basisbedrag kreeg van €0,83 per inwoner (peildatum 1 januari 2022) waarbij Landelijk gemiddelde bij grote bibliotheken (100.000-200.000 inwoners) | rekening werd gehouden met het aantal lager opgeleiden. De SPUK Bieb was gericht op het realiseren van toekomstgerichte Figuur 6. Aantal vrijwilligers. Het aantal vrijwilligers uit 2025 is niet | bibliotheekvoorzieningen in gemeenten.

opgenomen in de figuur, omdat het provinciaal en landelijk gemiddelde uit de 76 Bibliotheeknetwerk (2025). Dashboard Bibliotheekstatistiek. Zie: Dashboard | 78 Ook ontvangt de bibliotheek sinds de fusering met bibliotheek Haaksbergen Bibliotheekstatistiek (Gegevenslevering Wsob) | Bnetwerk. | exploitatiesubsidie van de gemeente Haaksbergen. Dit bedroeg in 2024 € 166.667 (4% 77 Bibliotheek Enschede (2025). Jaarrekening 2024. De jaarrekening van 2025 was ten | van totale baten). tijde van deze evaluatie nog niet beschikbaar. Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede | 44 De bibliotheek Enschede ontving in 2023, 2024, en 2025 een subsidiebedrag voortkomend uit de SPUK IDO. Dit bedroeg €143.111 voor elk jaar.79 De | Bibliotheek Enschede: baten 2024 bibliotheek licht in de verantwoording over deze gelden toe dat het geld voornamelijk is ingezet voor personele bezetting van het IDO (aanstellen | € 95.886 | Exploitatiesubsidie projectleider en aanvullende inzet door andere medewerkers), de inrichting | € 9.360 | gemeente van het ontwikkelplein en het organiseren van de cursussen digitale | € 36.819 | Eigen inkomsten vaardigheden.

| € 321.602 | bibliotheek De bibliotheek Enschede ontving een subsidie van €220.000 en €235.000, | Project- en doelsubsidies gemeente voortkomend uit de SPUK Bieb, voor de vestigingen in Twekkelerveld en | € 853.155 | Project- en doelsubsidies Glanerbrug. Hiermee kon de bibliotheek de bemande openingstijden | Provincie en POI verruimen, een boost geven aan de programmering en de faciliteiten | Project- en doelsubsidies vernieuwen.80 In de jaarrekening van 2024 van de bibliotheek zien we dat de | € 3.168.041 | Overig (Pica en KB) bibliotheek niet alle gelden van de SPUK’s heeft gebruikt in 2024; van de | Diverse baten (rente, SPUK Glanerbrug slechts €12.684 en van de SPUK Twekkelerveld €30.752.81 | donaties, overig) Vanaf 2026 wordt de SPUK voortgezet via decentralisatie-uitkeringen. De resultaten van de SPUK-gelden beschrijven we in paragraaf 4.5. | Figuur 7. Overzicht realisatie baten bibliotheekorganisatie Enschede in 2024. Als we kijken naar de ontvangen subsidie per inwoner zien we dat Bibliotheek Enschede relatief weinig subsidie per inwoner ontvangt (zie figuur 8). In Enschede ontving de bibliotheek in 2024 een subsidiebedrag van €22,23 per inwoner.82Als we de Bibliotheek Enschede vergelijken bibliotheken met een vergelijkbaar werkgebied (100.000-200.000 inwoners) zien we dat de bibliotheek Enschede achterblijft.

Het landelijk gemiddelde bij grote bibliotheken bedroeg €29,91 in 2024 (34,5% hoger dan in Enschede). Het provinciale gemiddelde lag in 2024 zelfs op €37,37. Hierbij merken we op dat deze bedragen zijn berekend met een totaalsom van exploitatiesubsidie van de gemeente, provinciale subsidies en overige 79 Gemeente Enschede (2023, 2024, 2025). Subsidiebeschikking SPUK IDO. | 82 Bedrag is aangeleverd door de Bibliotheek Enschede en bestaat uit totale ontvangen 80 Gemeente Enschede (2023). Subsidiebeschikking SPUK Twekkelerveld en Glanerbrug. | subsidies gedeeld door het aantal inwoners in Enschede in 2024. 81 De cijfers voor 2025 waren ten tijde van deze evaluatie nog niet bekend. Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede | 45 subsidies. Een nuancering hierbij is dat er verschillen kunnen zitten in | welke | inzichtelijk te maken hoe het huidige subsidiebedrag per inwoner precies is onderdelen in het subsidiebedrag zijn meegenomen, zoals kosten voor | opgebouwd, exclusief de kosten voor huisvesting, dBos en IDO. Daarna kan huisvesting of ook incidentele project- en doelsubsidies. | het gesprek worden gevoerd over welk subsidiebedrag passend is, in samenhang met de doelen die in het meerjarenplan voor de Gemiddeld ontvangen subsidies per inwoner | bibliotheekvoorziening worden vastgelegd.

De gemeente kan ook €40,00 | €37,37 | gebruikmaken van streefwaarden voor een passend subsidiebedrag per €33,98 | inwoner, opgesteld door de sector zelf. Deze door de sector opgestelde €35,00 | €32,59 | streefwaarden hebben we opgenomen in onderstaande tabel. €29,48 €30,00 | Aantal inwoners gemeente | Norm voor te ontvangen €29,91 | gemeentelijke subsidie €25,00 | €26,84 | €26,55 | Gemeente tot 30.000 inwoners | € 22,- per inwoner €24,86 | Gemeente 30.000-90.000 inwoners: | € 24,- per inwoner €20,00 | €21,49 | €22,23 | Gemeente > 90.000 inwoners | € 29,- per inwoner €19,12 | €20,66 | Tabel 4. Streefwaarden subsidiebedrag per inwoner. €15,00 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | Lasten bibliotheek Enschede Bibliotheek Enschede | In 2024 had de bibliotheekorganisatie Enschede een totaal van lasten van €4.451.570. De kosten voor personeel beslaan verreweg het grootste deel Provinciaal gemiddelde | van de lasten (56%) (zie figuur 9). Dit wordt gevolgd door de kosten voor Landelijk gemiddelde bij grote bibliotheken (100.000-200.000 inwoners) | huisvesting (14%) en collectie en media (12%). Kleinere lasten zijn voor automatisering (8%), specifieke kosten (4%), administratie (4%), bestuur en Figuur 8. Gemiddeld ontvangen subsidies per inwoner bibliotheek Enschede | organisatie (2%) en transport (<1%).

in vergelijking met provinciaal gemiddelde, landelijk gemiddelde bij grote bibliotheken (werkgebied 100.000-200.000 inwoners). Bron: | In vergelijking met landelijke cijfers is de huisvesting gemiddeld 20% van de Gegevenslevering Wsob. | totale kosten met een bandbreedte tussen de 5%-43%. De Bibliotheek We weten dat voor de periode 2025-2026 de gemeente jaarlijks een | Enschede zit onder het gemiddelde met 14% van de kosten die naar decentralisatie-uitkering ontving van € 477.127 om zich voor te bereiden op | huisvesting gaan. de zorgplicht. Na de officiële invoering van de wet is de minister van OCW voornemens om 2,90 euro per inwoner vanaf 2027, met een minimum van 100.000 per gemeente beschikbaar te stellen. Om te kunnen bepalen wat in de toekomstige situatie een passend subsidiebedrag is, dienen de gemeente en de bibliotheek eerst gezamenlijk Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede | 46 47 Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede Figuur 9. Overzicht lasten bibliotheekorganisatie Enschede in 2024. 4.3.2 Organisatie en middelen maatschappelijke partners Organisatie maatschappelijke partners Naast de bibliotheek zijn er in Enschede verschillende (maatschappelijke) partners die een bijdrage (kunnen) leveren aan de bibliotheekfuncties in de gemeente.

In deze evaluatie beschrijven we niet voor elk van deze maatschappelijke partners hoe zij zich georganiseerd hebben, maar hebben we inzichtelijk gemaakt aan welke bibliotheekfuncties zij in de huidige situatie bijdragen. 83 De maatschappelijke partners in het overzicht zijn geselecteerd naar aanleiding van een uitgebreide stakeholderanalyse met zowel de gemeente als de bibliotheek. Een In figuur 3 is in één overzicht, weergegeven welke maatschappelijke partners aan welke bibliotheekfuncties bijdragen.83 Maatschappelijke partners kunnen een bijdrage leveren aan meerdere bibliotheekfuncties. Met name aan de bibliotheekfuncties ‘ontwikkeling en educatie’ en ‘ontmoeting en debat’ leveren veel partners een bijdrage. Alifa en Incluzio dragen als organisaties aan de meeste verschillende bibliotheekfuncties bij. Middelen andere maatschappelijke partners Met betrekking tot de maatschappelijke partners hebben we niet de totale baten en lasten in kaart gebracht. Op basis van de informatie die de gemeente Enschede heeft aangeleverd (zie bijlage VI), hebben we een analyse gemaakt van de middelen die de gemeente Enschede inzet per bibliotheekfunctie. Hierbij zetten we nadrukkelijk een aantal kanttekeningen. Deze analyse bevat niet de bedragen voor alle maatschappelijke partners en bevat niet in alle gevallen de exacte bedragen.

Ook merken we op date de bedragen ongelijksoortig zijn en dat sommige maatschappelijke partners een bijdrage leveren op meerdere bibliotheekfuncties. Voor veel partners geldt dat het voor ons onbekend is hoeveel gemeentelijke middelen zij ontvangen. Voor veel van de organisaties waarvan we dit wel weten, geldt dat zij, net als de bibliotheek middelen ontvangen uit de Cultuurbegroting. Voor een deel van de organisaties geldt dat ze ook nog middelen ontvangen vanuit andere beleidsterreinen zoals onderwijs en sociaal domein. Sommige organisaties ontvangen ook programmaoverstijgend budget. Uit onze analyse blijkt dat de gemeente Enschede op alle vijf bibliotheekfuncties middelen inzet via maatschappelijke organisaties. De uitgebreid overzicht van alle door de gemeente en bibliotheek genoemde partners staat in bijlage VI. € 2.493.492 € 628.095 € 525.590 € 353.693 € 183.085 € 161.091 € 88.669 € 17.855 Bibliotheek Enschede: lasten 2024 Personeel Huisvestiging Collectie en media Automatisering Specifieke kosten Administratie Bestuur en organisatie Transport meeste middelen worden verleend aan maatschappelijke partners die zich | openbaar vervoer en digitale vaardigheden. Dit is een plek waar inzetten voor de bibliotheekfunctie ‘Ontwikkeling en educatie’ (26%) en | maatschappelijke partners samenwerken om bezoekers ‘warm’ door ‘Kunst en Cultuur’ (24%).

| te verwijzen naar de juiste organisatie/ het juiste loket. Belangrijk onderdeel van dit ontwikkelplein is het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO). IDO’s zijn laagdrempelige, fysieke 4.4 | Activiteiten | eerstelijnshulploketten in lokale bibliotheken, waar inwoners terecht In deze paragraaf beschrijven we welke activiteiten de bibliotheek en | kunnen met vragen over online (overheids)dienstverlening. In 2024 heeft de bibliotheek 280 vragen behandeld bij het IDO.86 In 2025 waren andere maatschappelijke partners uitvoeren ten aanzien van de vijf | dit er 238. Ook de toegang tot het Huis voor Taal en Meedoen (en bibliotheekfuncties. We benoemen per bibliotheekfunctie telkens de | daarmee organisaties als Alifa, Werkcentrum Twente, M-Pact) bevindt activiteiten die de bibliotheek beschrijft in het jaarplan 2025 | 84 (en het meerjarenplan 2025-2029 en (bondig) welke maatschappelijke partners | zich op het Ontwikkelplein. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de 85 | spreekuren van M-Pact en spreekuur van Werkcentrum Twente. werken aan die bibliotheekfunctie. | Bezoekers worden via gastheren/vrouwen vanuit de publieksservice Voor de maatschappelijke partners geldt dat we niet op hetzelfde | naar het ontwikkelplein geleid.

verdiepingsniveau onderzoek hebben gedaan naar activiteiten op de | Er zijn verschillende maatschappelijke partners actief die bijdragen aan het verschillende bibliotheekfuncties als dat we voor de bibliotheek hebben | ter beschikking stellen van kennis en informatie, en specifiek met gedaan. Wel beschrijven we in deze paragraaf welke activiteiten volgens | betrekking tot werk en inkomen, taal en lezen. Hieronder volgt een ons door de maatschappelijke partners georganiseerd worden op de | (beknopte) beschrijving: verschillende bibliotheekfuncties. Het totaaloverzicht van | • | De Wijkwijzer (een samenwerking tussen Incluzio Enschede, maatschappelijke partners, inclusief de activiteiten en de | Wijkteams Enschede en de gemeente Enschede) signaleert bibliotheekfuncties waaraan zij bijdragen, en de gemeentelijke middelen | wijkgerichte behoeften en kan inwoners rechtstreeks naar de die zij daarvoor ontvangen, vindt u terug in bijlage VI. | bibliotheek doorverwijzen, waardoor zij een belangrijke schakel Bibliotheekfunctie 1: Het ter beschikking stellen van kennis en | vormen tussen moeilijk bereikbare doelgroepen en de informatie. | informatievoorziening van de bibliotheek.

De bibliotheek vervult deze functie door in te zetten op: | • | De consultatiebureaus van GGD Twente informeren ouders • Ontwikkelpleinen (met daarbij ook het IDO en het Huis voor Taal | tijdens consulten over lidmaatschap en voorlezen, en kunnen en Meedoen): dit is een fysieke plek in de bibliotheek, waar inwoners | waardebonnen en het BoekStart‑koffertje verstrekken. terecht kunnen met vragen over belastingen, de arbeidsmarkt, 84 Bibliotheek Enschede (2024). Jaarplan 2025. | 86 Gemeente Enschede (2025). Voortgangsrapportage 2024 van het 85 Bibliotheek Enschede (2024). Beleidsplan 2025-2029. | uitvoeringsprogramma laaggeletterdheid. Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede | 48 49 Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede • Daarnaast heeft de Universiteit Twente, via het Centrum Digitale Inclusie, bijgedragen aan de ontwikkeling van het programma Samen wegwijs op het internet. Het programma wordt inmiddels uitgevoerd door de bibliotheek en is momenteel actief op twee locaties in Twekkelerveld. • Ook Power biedt taallessen, taaltafels en ondersteuning bij sollicitatie‑ en formulierprocessen, waarmee zij kennis over taal, wet‑ en regelgeving en arbeidsmarktinformatie verstrekken. • SeniorWeb verzorgt maandelijks een computerspreekuur op het Ontwikkelplein. • M-Pact is driewekelijks aanwezig op het Ontwikkelplein van de bibliotheek.

M-Pact verzorgt hier het vrijwilligersloket met spreekuren en matching voor (potentiële) vrijwilligers. Bibliotheekfunctie 2: Het bieden van mogelijkheden voor ontwikkeling en educatie. De bibliotheek vervult deze functie door in te zetten op: • Digitale inclusie: aanbieden van cursussen, workshops, spreekuren en oefenplekken gericht op versterken van digitale vaardigheden. Voorbeelden van cursussen en workshops die worden gegeven zijn Klik &Tik, Digisterker, DigiVitaler en het programma ‘Samen wegwijs op het internet’. De bibliotheekorganisatie zoekt inwoners actief op, op locaties waar ze veel komen of tegen moeilijkheden aanlopen, zoals ziekenhuizen en huisartsenpraktijken. • Digitaal burgerschap: activiteiten gericht op het versterken van digitale weerbaarheid en informatiebewustzijn, zodat inwoners zich niet alleen vaardig, maar ook actief en kritisch kunnen bewegen in de online informatiesamenleving. Hieronder vallen activiteiten en 87 Bibliotheek Enschede (2025). Jaarverslag 2024. programma’s op het gebied van privacy, online veiligheid, mediawijsheid, kunstmatige intelligentie en het omgaan met online informatie. • Maakplaats053: een plek in de bibliotheek waar creatieve en digitale activiteiten worden georganiseerd voor jongeren, gekoppeld aan lezen en digitale vaardigheden.

In 2024 werden er 60 activiteiten georganiseerd in de Maakplaats, waar bijna 900 mensen aan deelnamen.87 Een voorbeeld van een activiteit is de open inloopmiddag waarop deelnemers kunnen experimenteren met ontwerpprogramma’s en technische apparaten zoals lasersnijders, 3D- printer, en een borduurmachine. • Huis voor Taal & Meedoen: dit is een samenwerkingsverband bestaande uit: de bibliotheekorganisatie, Alifa (inclusief SIVE), Werkcentrum Twente, M-Pact, Power-centra, ROC van Twente, Stichting Lezen & Schrijven en gemeente Enschede (zie ook paragraaf 4.1.2). Binnen het Huis voor Taal en Meedoen werken de organisaties samen voor volwassenen die beter willen leren lezen, schrijven, spreken of omgaan met de computer. Het Huis voor Taal en Meedoen helpt ook mensen die (meer) actief willen meedoen in de samenleving, door bijvoorbeeld vrijwilligerswerk. De bibliotheek organiseert een aantal activiteiten gericht op verbeteren van digitale vaardigheden. Een voorbeeld is het organiseren van de cursus Swoesj.88 Dit is een cursus waarbij deelnemers in ongeveer vijf maanden leren lezen en schrijven met een tablet. In de gemeente Enschede is een brede set aan partners actief die zich inzetten op het gebied van educatie en ontwikkeling.

Hieronder volgt een (beknopte) beschrijving: 88 Meer informatie over Swoesj is te raadplegen via: https://www.bibliotheekenschede.nl/leren/digitaal-meedoen/Swoesj.html. • | Alifa (inclusief SIVE) levert een breed scala aan educatieve | • | De Bibliotheek op school (dBos): dBos is een (landelijk) activiteiten, zoals een lees- en schrijfhuis, een praathuis, | programma waar onderwijs en de bibliotheek samenwerken om BAAStrainingen, en ontmoetingsgroepen voor gezinnen. | leesplezier en mediawijsheid onder kinderen te bevorderen, op • | Concordia biedt, binnen het programma Cultuureducatie | school én thuis.89 Het doel van dBos is om leesbevordering op te Enschede, onderwijsprogramma’s aan voor het primair onderwijs | nemen in leesbeleid van school en het curriculum. Met dBos biedt met onder andere filmworkshops, een animatielab en producties | de bibliotheek scholen kennis over leesbevordering, ondersteuning van korte films. | bij effectief leesonderwijs, een actuele en gevarieerde collectie, • | Het ROC van Twente is binnen het samenwerkingsverband Huis | leesbevorderingswerkvormen en -campagnes, en een instrument voor Taal en Meedoen enige aanbieder van formele taaltrajecten.

| om het leesklimaat te meten.90 Op het moment van deze • | Het Saxion Onderwijs verzorgt (net als ROC van Twente) formele | beleidsevaluatie nemen 40 scholen (37 primair en 3 voortgezet taaltrajecten voor inburgeraars, maar zijn voor deze doelgroep niet | onderwijs)91 in Enschede deel aan het programma dBos.92 In totaal de enige aanbieders. | zijn er ten tijde van de evaluatie in de gemeente Enschede 62 • | M-Pact heeft een opdracht rondom de deskundigheidsbevordering | scholen in primair onderwijs en 19 scholen in het voortgezet van vrijwilligers. Voor taalvrijwilligers organiseert M | -Pact de | onderwijs.93 basistrainingen, waarbij ook Alifa betrokken is. Bij netwerk | - en | • | Pilot de Bibliotheek op school Plus: dBos+ is een uitbreiding op intervisiebijeenkomsten voor taalvrijwilligers zijn M | -Pact, Alifa en | het bestaande dBos-programma en wordt in Enschede uitgevoerd de coördinator van het Huis voor Taal en Meedoen betrokken. | als onderdeel van een landelijke pilot. In dBos+ wordt onderzocht • | SeniorWeb verzorgt maandelijks een computerspreekuur en biedt | hoe basisscholen nog beter kunnen worden ondersteund bij diverse cursussen aan voor het ontwikkelen van digitale | effectief leesonderwijs op basis van ‘rijke taal’, aanvullend op de vaardigheden. De Bibliotheek Enschede is | een leslocatie van | bestaande inzet binnen dBos.

Deze pilot is gestart in 2024 en loopt SeniorWeb. | tot 2028.94 Bibliotheekfunctie 3: Het stimuleren van lezen en laten kennis maken | • | BoekStart: een programma dat het lezen met kinderen van 0-4 met literatuur. | jaar wil bevorderen én ouders met jonge kinderen samen wil laten De bibliotheek vervult deze functie door in te zetten op: | genieten van boeken | . Het programma wordt landelijk uitgerold. | De bibliotheek voert het programma | lokaal uit in samenwerking met 89 KWINK groep (2023). Onderzoek voorwaarden duurzame verankering de Bibliotheek | 92 De bibliotheek heeft voor ongeveer 10 scholen met achterstandsscore op school. | doorontwikkelingsgelden ontvangen vanuit Masterplan basisvaardigheden. Deze gelden 90 dBos (2025). Factsheets dBos primair en voortgezet onderwijs. Zie: Wat is de | worden gebruikt voor extra leesbevordering via de inzet van het programma dBos. Bibliotheek op school?. | 93 Allecijfers.nl (2026). Zie: Middelbare scholen gemeente Enschede | AlleCijfers.nl 91 De gemeente voegt hieraan toe dat het ROC Twente ook één dBos locatie heeft. | 94 dBos (2025). De Bibliotheek op School Plus. Zie: de Bibliotheek op school Plus - Informatie voor scholen. Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede | 50 kinderopvanglocaties en consultatiebureaus.

Een herkenbaar | • | Jeugd- en leesbevorderingsprogrammering: zowel activiteiten in onderdeel van het programma is het uitdelen van | het kader van landelijke leesbevorderingscampagnes, zoals de BoekStartkoffertjes waar boekjes inzitten met een toelichting op | Nationale Voorleesdagen, de Kinderboekenweek, de Boekenweek het gratis lidmaatschap voor de bibliotheek. In totaal kent de | en Heel Nederland Leest, als doorlopende jeugdprogrammering. gemeente Enschede 202 kinderopvanglocaties.95 In 2024 waren er | Hieronder vallen onder meer wekelijkse voorleesmomenten op zes BoekStartlocaties actief en zijn 427 BoekStartkoffertjes | meerdere vestigingen, interactieve kindercolleges (‘Waanzinnige uitgereikt.96 | workshops’) en workshops voor kinderen. • | VoorleesExpress en DoorleesExpress: VoorleesExpress is een | Verschillende partners dragen met hun activiteiten bij aan het stimuleren programma waarin vrijwilligers gezinnen bezoeken om kinderen | van lezen in Enschede op verschillende niveaus. Hieronder volgt een uit taalarme omgevingen kennis te laten maken met | (beknopte) beschrijving: voorleesroutines.97 De bibliotheek coördineert het | • | Alifa ondersteunt leesvaardigheid door een lees- en schrijfhuis te vrijwilligersnetwerk.

In 2024 heeft de VoorleesExpress 40 | organiseren en multiculturele leesgroepen voor vrouwen te deelnemers gehad.98 De DoorleesExpress is een vergelijkbaar | faciliteren; programma, maar gericht op kinderen van 8-12 jaar oud. De | • | De Stichting Literaire Manifestaties Enschede (SLME) organiseert bibliotheek geeft aan dat dit programma momenteel wordt ingezet | literaire activiteiten, onder andere in samenwerking met de bij 10 gezinnen (precies aantal deelnemers is onbekend).99 | bibliotheek. • | Ontwikkeling van de Gemeentelijke Gezinsaanpak | • | FRIDA Book Café organiseert ook (samen met de bibliotheek) Geletterdheid (GGG): De bibliotheek werkt samen met de | culturele en literaire activiteiten; gemeente en lokale partners aan de ontwikkeling van de | • | Stichting Scoren in de Wijk initieert projecten, zoals ‘De Letters Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid, een landelijke aanpak | van FC Twente’, die expliciet gericht zijn op het terugdringen van die gezinnen ondersteunt bij het versterken van taalvaardigheden. | laaggeletterdheid. Gemeenten hebben hier over het algemeen een regierol in. De gemeente Enschede geeft aan in 2026 te werken aan de totstandkoming van een gemeentelijke Beleidsnota basisvaardigheden. De visie op de gezinsaanpak krijgt daar een plek in. 95 Gemeente Enschede (2025). Enschede in cijfers.

Zie: Enschede in Cijfers - Buurt- en | 98 Gemeente Enschede (2025). Voortgangsrapportage 2024 van het wijkdata: Onderwijs - Enschede. | uitvoeringsprogramma laaggeletterdheid. 96 Bibliotheek Enschede (2025). Jaarverslag 2024. | 99 De informatie over DoorleesExpress is schriftelijk aangevuld door de bibliotheek 97 Bibliotheek Enschede (2025). Jaarverslag 2024. | Enschede. Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede | 51 52 Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede Bibliotheekfunctie 4: Het organiseren van ontmoeting en debat. De bibliotheek vervult deze functie door in te zetten op: • Vestigingen als ontmoetingsplek: de bibliotheek richt vestigingen in als toegankelijke plekken voor ontmoeting. In Twekkelerveld gebeurt dit samen met het Leger des Heils. Daarnaast faciliteert de bibliotheek verschillende partners in Enschede in het organiseren van bijeenkomsten, projecten en activiteiten voor sociaal contact, debat en participatie. Voorbeelden hiervan zijn: • 1Twente organiseert burgerschaps- en verkiezingsbijeenkomsten; • Het Filosofiecafé Twente brengt burgers samen voor discussies over maatschappelijke thema’s; • Humanitas biedt een ‘Ouder-Kind café’ aan met de groepen Klets & Baby en Klets & Dreumes. • Pakhuis Oost faciliteert verkiezingsbijeenkomsten en het ticketsysteem loopt via de bibliotheek.

• Ook andere organisaties zoals M-Pact, Incluzio, Metropool, Theater Sonnevanck en Concordia zijn plekken in de stad waar mensen terecht kunnen voor ontmoeting. Bibliotheekfunctie 5: Het laten kennismaken met kunst en cultuur. De bibliotheek vervult deze functie door in te zetten op: • Stimuleren van taalrijke programma’s binnen het Cultuurmenu: binnen het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK) werken scholen en culturele instellingen landelijk samen om kunst en cultuur structureel onderdeel te maken van het lesprogramma. Daarbij hoort ook het lokale Cultuurmenu, een overzicht van 100 Het actuele aanbod van activiteiten in het cultuurmenu is openbaar beschikbaar via Cultuurmenu - Aanbod. 101 Cultuur Educatie Enschede (2025). Organisatie Cultuureducatie Enschede. Zie: Organisatie. culturele activiteiten waar scholen uit kunnen kiezen, verdeeld over disciplines als dans, drama, muziek, erfgoed en literatuur.100 De bibliotheek Enschede zit samen met partners zoals Concordia, Theater Sonnevanck, De Museumfabriek/Rijksmuseum Twenthe en Kaliber Kunstenschool in de stuurgroep van Cultuureducatie Enschede. In die rol stimuleert de bibliotheek de aansluiting van het Cultuurmenu op taalonderwijs door te kijken welke activiteiten taalrijk zijn en waar dat nog beter kan.101 De bibliotheek biedt zelf geen activiteiten aan uit het cultuurmenu.

• Literaire en maatschappelijke activiteiten: activiteiten gericht op literatuur en maatschappelijke thema’s, zoals schrijversbezoeken, lezingen, exposities en programmering rond (actuele) maatschappelijke thema’s. Een voorbeeld hiervan is de huidige expositie Uit de muur, waarbij 17 Enschedeërs zijn geportretteerd als eerbetoon aan Enschede en haar inwoners.102 Verschillende partners organiseren, al dan niet samen met de bibliotheek, activiteiten die ervoor zorgen dat bewoners kennis kunnen maken met een breed spectrum van kunst en cultuur. Hieronder volgt een (beknopte) beschrijving: • Concordia levert cultuuronderwijs voor basisscholen, bestaand uit filmworkshops en beeldende-kunst activiteiten. • Kaliber Kunstschool werkt projectmatig samen met de bibliotheek aan onderwijs- en projecten in de wijk waarin kunst een centrale rol speelt. • Tetem is een culturele instelling en ontwikkelinstelling met meerdere functies, waaronder het organiseren van 102 Meer informatie over de expositie Uit de muur is de raadplegen via: https://bibliotheekenschede.op-shop.nl/8344/expositie-uit-de-muur/16-01-2026. tentoonstellingen, lab-/maakruimte, educatie, events, en cultureel- | scholen, waarbij leerlingen die al lid zijn opnieuw worden aangeleverd. maatschappelijke projecten.

Tetem voert ook verschillende | Afgezet tegen het provinciale en landelijke gemiddelde zijn in gemeente ondersteunende activiteiten uit in de Maakplaats van de | Enschede relatief meer inwoners lid van de bibliotheek. bibliotheek. • | In Rijksmuseum Twente en Museumfabriek organiseren ook | Lidmaatschap bibliotheek culturele (en educatieve) activiteiten. | 120 | 106 • | Plekken als Concordia, Theater Sonnevanck, Kaliber | 100 Kunstenschool en SLME zijn ook plekken waar inwoners kunnen | 80 | 71 | 73 kennismaken met kunst en cultuur. | 60 40 | 29 | 24 | 21 20 | 13 | 12 | 9 4.5 | Resultaten en effecten | 0 Om inzicht te geven in de impact van het werk van de bibliotheek, geven we | % van de inwoners dat lid | % van de jeugd (0-18) dat | % van de volwassenen een overzicht van de prestatie‑indicatoren waarover de bibliotheek | is van de biblotheek | lid is van de biblotheek | (18+) dat lid is van de biblotheek rapporteert. De bibliotheek rapporteert nu nog niet over de effecten. | Bibliotheek Enschede | Provinciaal gemiddelde | Landelijk gemiddelde Ledenaantal Het ledenaantal van de bibliotheek Enschede is gegroeid van 30.634 in 2021 | Figuur 10. Percentage van de bevolking dat lid is van de bibliotheek. Bron: jaarverslagen bibliotheek Enschede en Wsob-gegevenslevering 2024.103 naar 45.872 in 2025 (+50%).

Deze toename is voor een groot deel toe te schrijven in het nieuwe aantal jeugdleden door het opstarten van de | Bezoekers Bibliotheek op school (zie tabel 5). Alle kinderen zijn toen automatisch lid | Het aantal bezoekers is in de periode 2021 | -2024 sterk toegenomen van geworden. Het aantal jeugdleden is tussen 2021 en 2025 toegenomen van | 140.000 naar 358.525 bezoekers. Ook het aantal uitleningen van boeken is 17.696 naar 33.909 (+92%). Dit maakt dat in Enschede meer dan 100% van | toegenomen ten opzichte van 2021 (+29%).104 Hierbij merken we op dat de alle inwoners van 0-18 jaar jeugdlid is. De bibliotheek legt uit dat dit | COVID-periode zeer waarschijnlijk van invloed is op deze cijfers. Het aantal percentage hoger uitvalt dan 100% | , doordat in de ledenadministratie | bezoekers, inwoners, leden en uitleningen hebben we opgenomen in tabel dubbeltellingen kunnen voorkomen. Dit hangt onder meer samen met | 5 op de volgende pagina. verhuizingen die niet altijd worden doorgegeven en met aanmeldingen via 103 De Wsob-gegevenslevering voor 2025 is ten tijde van deze evaluatie nog niet | 104 Bibliotheeknetwerk (2025). Dashboard Bibliotheekstatistiek. Zie: Dashboard beschikbaar. | Bibliotheekstatistiek (Gegevenslevering Wsob) | Bnetwerk.

Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede | 53 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025** Inwoners | Totaal | 159.732 | 160.640 | 161.235 | 161.738 | 162.317 Jeugd 0-18 jaar | 28.139 | 27.899 | 27.630 | 27.340 | 27.415 Volwassenen 18+ jaar | 131.578 | 132.741 | 133.605 | 134.398 | 134.902 Leden | Totaal | 30.634 | 30.430 | 36.307 | 41.272 | 45.872 Leden 0-18 jaar | 17.696 | 21.293 | 27.505 | 31.044 | 33.909 Leden 18+ | 12.938 | 9.137 | 8.802 | 10.228 | 11.963 Bezoekers* | Totaal | 140.000 | 301.253 | 356.162 | 358.525 | n.n.b.*** Per inwoner | 0,9 | 1,9 | 2,2 | 2,2 | n.n.b. Uitleningen | Totaal | 384.141 | 400.430 | 529.831 | 515.995 | 497.086 Fysieke uitleningen | 328.525 | 338.926 | 468.814 | 447.056 | 423.424 Online uitleningen | 55.616 | 61.504 | 61.017 | 68.939 | 73.662 Tabel 5. Overzicht bibliotheekorganisatie (leden, bezoekers, uitleningen) 2021-2025. *De bibliotheek geeft aan dat het aantal bezoekers in 2021 is geschat en in de jaren daarna is geteld in de vestigingen Centrale, Glanerbrug en Zuid. De aantallen voor 2022, 2023, 2024 zijn overeenkomstig met de aantallen uit de jaarverslagen van de bibliotheek. **De informatie over 2021-2024 is afkomstig uit de gegevenslevering Wsob. De informatie over 2025 is aangevuld door de bibliotheek Enschede. *** Het aantal bezoekers in 2025 is niet beschikbaar gesteld ten tijde van deze evaluatie.

Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede | 54 Activiteiten en deelnemers Het aantal georganiseerde activiteiten en het aantal deelnemers | neemt in de | Aantal activiteiten (per 1.000 inwoners) periode 2021-2024 toe. We zien eenzelfde trend op provinciaal en landelijk | 25 | 22 niveau.105 Deze ontwikkeling duidt erop dat de bibliotheek in toenemende | 20 | 19 | Bibliotheek Enschede: mate verschillende groepen gebruikers bereikt, in lijn met de doelstelling uit | 15 | 14 | 14 | 14 | aantal activiteiten het meerjarenbeleid om het aantal gebruikers te vergroten. Tegelijkertijd is | 8 | 10 | 8 | Provinciaal gemiddelde: voorzichtigheid geboden bij de interpretatie van deze cijfers. In het jaarverslag | 10 | 6 | 5 | aantal activiteiten 5 | 2 | 4 2023 geeft de bibliotheek zelf aan dat de meegetelde activiteiten en de wijze | 1 | Landelijk gemiddelde: van clusteren afwijken van eerdere jaren, wat de vergelijkbaarheid beperkt.106 | 0 | aantal activiteiten Daarnaast betreft het een periode waarin de nasleep van COVID-19 mogelijk | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025* van invloed is geweest op zowel het aantal georganiseerde activiteiten als het | Figuur 11. Aantal activiteiten van de bibliotheek in periode 2021 – 2025 aantal deelnemers. | (landelijk, provinciaal, lokaal). *De provinciale en landelijke gegevens voor 2025 zijn ten tijde van deze evaluatie nog niet beschikbaar.

Als we het aantal activiteiten en bereikte deelnemers per inwoner in Enschede vergelijken met het provinciale en landelijke gemiddelde, constateren we dat | Aantal deelnemers (per 100 inwoners) dit relatief lager is (zie figuur 11 en 12). We hebben in deze beleidsevaluatie geen onderzoek gedaan naar achterliggende factoren voor dit verschil (zoals | 35 | 30 | Bibliotheek Enschede: bevolkingsdichtheid, wijze van rapportage, et cetera). | 30 | 2427 | 25 | 25 | aantal deelnemers aan 25 | 19 | activiteiten 20 | 15 | Provinciaal gemiddelde: 15 | 13 | 13 | aantal deelnemers aan 10 | 7 | 5 | 7 | activiteiten 5 | 2 | Landelijk gemiddelde: 0 | aantal deelnemers aan 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025* | activiteiten Figuur 12. Aantal deelnemers activiteiten van de bibliotheek in periode 2021- 2025 (landelijk, provinciaal, lokaal). *De provinciale en landelijke gegevens voor 2025 zijn ten tijde van deze evaluatie nog niet beschikbaar. 105 Bibliotheeknetwerk (2025). Dashboard Bibliotheekstatistiek. Zie: Dashboard | 106 Bibliotheek Enschede- (2024). Jaarverslag 2023. Zie: Jaarverslag de Bibliotheek Bibliotheekstatistiek (Gegevenslevering Wsob) | Bnetwerk. | Enschede 2023. Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede | 55 De bibliotheek maakt in de jaarverslagen ook een uitsplitsing van | 5.

Laten | 2023 | 17 | 2.275 | lezingen, exposities, georganiseerde activiteiten en deelnemers per bibliotheekfunctie van de | kennismaken met | 2024 | 67 | 4.174 | voorstellingen concerten Wsob. Hierin zien we dat de bibliotheek elk jaar op alle functies activiteiten | kunst en cultuur | en festivals. organiseert, maar dat de hoeveelheid verschilt per functie en jaar. In tabel 6 | Tabel 6. Activiteiten bibliotheek Enschede per Wsob-functie in periode 2021- geven we een totaaloverzicht weer. | 2024. Bibliotheekfunctie | Jaar | Aantal | Aantal | Toelichting: | Output investeringen in wijkvestigingen (SPUK’s) Wsob: | activiteiten | deel- | De bibliotheek rapporteert ook specifiek aan de gemeente over resultaten van nemers | de SPUK IDO en SPUK Bieb voor Glanerbrug en Twekkelerveld. Voor de SPUK 1. Ter beschikking | 2021 | 41 | 696 | Bijvoorbeeld door het stellen van kennis | 2022 | 47 | 253 | organiseren van | IDO geldt dat de bibliotheek rapporteert over het aantal behandelde vragen en informatie | 2023 | 64 | 112 | bijeenkomsten en | en de gebruikte leermiddelen. Het aantal behandelde vragen neemt de 2024 | 316 | 693 | spreekuren rond thema’s | afgelopen jaren licht af (318 in 2023 en 280 in 2024). Het aantal | afgenomen als juridisch, werk en werk | 107 zoeken, financieel, et | leermiddelen is toegenomen van 20 cursussen in 2023 naar 96 in 2024. cetera.

| Over de SPUK-gelden voor de vestiging in Twekkelerveld en Glanerbrug 2. Bieden van | 2021 | 67 | 515 | Bijvoorbeeld door mogelijkheden tot | 2022 | 48 | 644 | computercursussen, | rapporteert de bibliotheek onder meer dat de activiteiten zijn uitgebreid, de ontwikkeling en | 2023 | 602 | 6.861 | mediawijsheid, digitaal | openingstijden zijn verruimd (mede door aanschaf van selfservice-apparatuur educatie | 2024 | 165 | 3.488 | burgerschap, Maakplaats. | en aanwezigheid van Leger des Heils medewerkers), dat de collecties zijn Het Huis van Taal en | verruimd en dat er voor beide locaties een projectleider voor 16 uur per week Meedoen rapporteert apart over eigen activiteiten. | is aangesteld. 3. Bevorderen van | 2021 | 55 | 1.093 | Bijvoorbeeld door lezen en het laten | 2022 | 231 | 3.881 | workshops in het | Op basis van het jaarverslag van de bibliotheek zien we dat de inzet van de kennismaken met | 2023 | 181 | 10.281 | onderwijs, leesclubs, | SPUK’s niet direct heeft geleid tot een toename in bezoekers (Glanerbrug literatuur | 2024 | 76 | 2.513 | schrijversbezoeken, | afname van 6,8% in 2024 ten opzichte van 2023) of uitleningen (Glanerbrug boekpresentaties en | afname van 12,1% in 2024 ten opzichte van 2023; Twekkelerveld afname van voorleesactiviteiten. 4. Organiseren van | 2021 | 11 | 175 | Bijvoorbeeld door | 27,9% in 2024 ten opzichte van 2023).

Er is geen informatie beschikbaar over ontmoeting en | 2022 | 26 | 1.150 | themabijeenkomsten, | de effecten van de ingezette middelen op de inwoners van de gemeente. debat | 2023 | 19 | 4.213 | openingen van exposities 2024 | 23 | 720 | en de Living library. 2021 | 9 | 40 | Bijvoorbeeld door 2022 | 45 | 2.684 | organiseren van cursussen, 107 Het gaat hier niet om individuele cursisten, maar om het aantal afgenomen leermiddelen. Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede | 56 57 Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede In deze onderzoeksverantwoording vindt u ons onderzoeksmodel en hebben we een overzicht opgenomen van gesprekspartners, de organisaties die schriftelijk input hebben geleverd, en beschrijven we onze werkwijze bij de andere onderzoeksstappen: de stakeholderanalyse, het bewonersonderzoek, en de dialoogsessie. Onderzoeksmodel In deze evaluatie maken we gebruik van het ‘FROM – TO – HOW’- model (zie figuur 13).108 Het model beschrijft: • FROM - de huidige situatie. • TO - de toekomstige (gewenste) situatie. • HOW - de veranderingen en aanpak die nodig zijn om van de huidige situatie naar de gewenste situatie te komen. Dit hebben we vertaald naar verbeteracties. Het model maakt onderscheid tussen de randvoorwaarden, doelen en ambities, activiteiten en instrumenten, rollen en taken, en resultaten en effecten.

108 Het model komt uit de organisatiekunde van De Caluwé, L. & Vermaak, H. (2003). Learning to Change: A Guide for Organizational Change Agents. Het model lijkt ook sterk op het Ist-Soll-model. Dit model achten we meer geschikt vanwege de participatieve component van het onderzoek. Bijlage I - Onderzoeksverantwoording Doelen en ambities Rollen en taken Activiteiten en instrumenten Resultaten en effecten Randvoorwaarden FROM TO Huidige situatie HOW Gewenste situatie Figuur 13. Onderzoeksmodel FROM -TO-HOW. 58 Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede Gesprekspartners Organisatie Functietitel 1. Alifa Directeur 2. Bibliotheek Enschede Directeur 3. Bibliotheek Enschede Programmamanager 4. Bibliotheek Enschede Adviseur Marketing en Communicatie/ bestuursadviseur 5. Concordia Directeur 6. Consent Kwaliteitsmanager 7. Gemeente Enschede Opdrachtgever Cultuur 8. Gemeente Enschede Clustermanager Strategie en Beleid 9. Gemeente Enschede Beleidsadviseur Cultuur, Team CEC (accounthouder bibliotheek) 10. Gemeente Enschede Adviseur team Leren (dossierhouder onderwijsachterstanden) 11. Gemeente Enschede Team Planning & Control 12. Gemeente Enschede Adviseur Stedelijke dienstverlening 13. Gemeente Enschede Adviseur team werken (dossierhouder basisvaardigheden) 14. Gemeente Enschede Adviseur Stadsdeelmanagement 15. Gemeente Enschede Stadsdeelmanager Zuid 16.

Humankind Beleidsadviseur 17. Metropool Directeur 18. M-Pact Directeur 19. Museumfabriek/ Rijksmuseum Twenthe Directeur 20. Pakhuis Oost Voorzitter 21. ROC Twente Manager onderwijs 22. Stedelijk lyceum (VO) Directeur onderwijs 23. Stedelijk Lyceum (VO) Stadadviseur onderwijs en ontwikkeling 24. Stichting Literaire Manifestatie Enschede Secretaris 25. Theater Sonnevanck Directeur Tabel 7. Overzicht gesprekspartners. Schriftelijke input Organisatie 1. Bonhoeffer college (PO) 2. Kaliber 3. Tetem Tabel 8. Overzicht schriftelijke input. Stakeholderanalyse KWINK groep heeft op basis van het netwerkdiagram van de gemeente Enschede, documenten, gesprekken en de stakeholderanalyse van de bibliotheek Enschede een selectie gemaakt van 16 stakeholders (exclusies de gemeente Enschede en de bibliotheek Enschede). De 16 stakeholders zijn geselecteerd op basis van de volgende criteria: 1) de stakeholder staat zowel in documenten van de gemeente als de bibliotheek, 2) de stakeholder heeft al een bestaande (samenwerkings)relatie met de bibliotheek, 3) de stakeholder staat zowel in het netwerkdiagram van de gemeente en is gekoppeld aan de programmalijnen van de bibliotheek. Voor de stakeholdersessie is gebruik gemaakt van het model van Mitchell, Agle & Wood. Het model categoriseert stakeholders aan de hand van drie kenmerken: invloed (macht), legitimiteit (passend/gewenst) en belang (urgentie).

Door stakeholders te positioneren op basis van deze kenmerken ontstaat inzicht in hun rol binnen het stakeholderveld, hun mate van betrokkenheid en de mate waarin hun perspectief bepalend is voor de toekomst van de bibliotheekvoorziening. De categorisering hielp tevens om percepties en inbreng van stakeholders in het vervolgonderzoek te wegen. Bewonersonderzoek We zijn op twee verschillende dagen op straat met mensen in gesprek gegaan over de bibliotheekvoorziening. We hebben het bewonersonderzoek uitgevoerd op vijf verschillende locaties in de gemeente. We hebben hier een selectie gemaakt van locaties waar een bibliotheekvestiging is (Enschede centrum, Twekkelerveld en Glanerbrug) en plekken waar geen | Dialoogsessie bibliotheekvestiging (meer) is (Boekelo en Lonneker). | Als laatste onderzoeksstap is een dialoogsessie gevoerd met de gemeente en In de gesprekken zijn de volgende vragen gesteld: | de bibliotheek. In deze sessie hebben we de eerste bevindingen voorgelegd en • | Bent u lid van de bibliotheek? | met elkaar het gesprek gevoerd over welke concrete voorwaarden nodig zijn • | Zo nee, waarom niet? | om de mogelijke verbeteracties uit te kunnen voeren.

• | Hoe vaak bezoekt u de bibliotheek? • | Met wie bezoekt u de bibliotheek? • | Wat is iets dat u mist in de bibliotheek? • | Waar denkt u aan bij de “bibliotheek van de toekomst”? Kenmerken respondenten: | Aandeel: Leeftijd: | Volwassene (21-65) | 22% Jongere (12-21) | 27% Oudere (65+) | 51% Geslacht: | Vrouw | 56% Man | 44% Lid van de | Lid | 33% bibliotheek: | Geen lid | 67% Woonachtig in: | Enschede centrum | 28% Twekkelerveld | 23% Glanerbrug | 19% Boekelo | 9% Lonneker | 9% Buiten de gemeente Enschede | 9% Anders | 4% Tabel 9. Kenmerken respondenten bewonersonderzoek. Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede | 59 60 Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede Hoe gebruiken bewoners de huidige bibliotheekvoorziening in Enschede? En, wat vinden ze ervan? Gesproken bewoners die lid zijn, noemen het lenen van boeken als belangrijkste reden om naar de bibliotheek te gaan, zowel voor zichzelf als voor hun kinderen. Veel leden geven aan met hun kinderen naar de bibliotheek te gaan om kinderboeken te lenen, samen te lezen of mee te doen aan voorleesmomenten. Daarnaast noemen sommige leden ook andere redenen, zoals lezen of verblijven in de bibliotheek, studeren, werken aan de computer, leren voor examens, afspreken met anderen of deelname aan activiteiten.

Gesproken bewoners die geen lid zijn, leggen vaak uit dat zij geen lid zijn omdat ze geen behoefte hebben aan het lenen van boeken. Een groot deel geeft aan niet of weinig te lezen. Daarnaast gaven sommige niet-leden aan dat zij boeken liever zelf kopen, digitaal lezen of gebruikmaken van andere voorzieningen, zoals een school- of universiteitsbibliotheek. Ook gebrek aan tijd, praktische drempels zoals afstand, bereikbaarheid of kosten, en persoonlijke omstandigheden werden genoemd. Onvrede over de kwaliteit van de voorziening van de bibliotheek werd niet of nauwelijks genoemd als reden om niet naar de bibliotheek te gaan. Het verschil tussen leden en niet-leden zit in de gesprekken vooral in het beeld van wat de bibliotheek is en biedt. Niet-leden verwezen in hun uitleg vrijwel uitsluitend naar lezen en boeken. Leden noemden lezen en lenen eveneens als kern van hun bibliotheekgebruik, maar noemden daarnaast ook andere functies, zoals verblijf, studie, ontmoeting en activiteiten. Daarmee komt in de gesprekken naar voren dat leden een breder beeld hebben van het werk van de bibliotheek dan niet-leden. Wat mist u in de bibliotheek? Wanneer bewoners wordt gevraagd wat zij missen in de bibliotheek, geeft het grootste deel van de gesproken bewoners geeft aan tevreden te zijn met de huidige bibliotheek en niets te missen.

In de gesprekken komt naar voren dat veel bewoners het aanbod als compleet ervaren en geen directe verbeterpunten noemen. Ook geeft een deel van de gesproken bewoners aan dat zij niet goed kunnen aangeven wat zij missen, omdat zij weinig zicht hebben op het aanbod van de bibliotheek. Deze bewoners geven aan niet goed te weten wat er allemaal mogelijk is in de bibliotheek. Dat sommige mensen geen goed zicht hebben op het aanbod van de bibliotheek, blijkt ook uit het feit dat sommige personen aangeven enkele specifieke voorzieningen te missen terwijl dit al wordt aangeboden door de bibliotheek. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het aanbieden van taalcursus en activiteiten rond films. Wat is de ‘bibliotheek van de toekomst’? Naast de vraag wat bewoners missen in de bibliotheek, hebben we bewoners in de straatinterviews ook gevraagd om te beschrijven hoe zij de bibliotheek van de toekomst voor zich zien. Het meest dominante beeld is dat van de bibliotheek als een prettige plek om te verblijven en elkaar te ontmoeten. In veel bewoners beschrijven de bibliotheek van de toekomst als een open, toegankelijke en uitnodigende ontmoetingsplek waar mensen kunnen blijven hangen. Bewoners noemen Bijlage II - Uitwerking bewonersonderzoek 61 Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede daarbij termen als huiskamerachtig, gezellig, laagdrempelig en veilig.

Koffie, horeca of een eetgelegenheid worden regelmatig genoemd als elementen die bijdragen aan een uitnodigende sfeer. De bibliotheek wordt gezien als een plek waar je kunt lezen, ontspannen en andere mensen kunt ontmoeten, niet alleen als een plek om boeken te halen en terug te brengen. “Een plek waar je koffie kan drinken, waar je kan lezen, waar je wat langer kan blijven, alles in één.” Daarnaast wordt de bibliotheek vaak gezien als een multifunctionele plek met een breed aanbod aan activiteiten. Veel bewoners noemen activiteiten, workshops, en lezingen voor verschillende doelgroepen. Er worden voorbeelden genoemd zoals discussiegroepen, makerplaatsen en activiteiten rond geschiedenis of cultuur. De bibliotheek van de toekomst wordt gezien als een plek waar jong en oud samenkomen en waar ruimte is voor creativiteit en ontmoeting. Fysieke boeken blijven voor veel bewoners een belangrijk onderdeel van de bibliotheek van de toekomst. In meerdere antwoorden benadrukken bewoners het belang van fysieke boeken, een brede en aantrekkelijke collectie en het kunnen blijven lenen van boeken, met name voor kinderen. Tegelijkertijd noemen bewoners ook het belang van digitale collecties, zoals e-books en luisterboeken, en geven zij aan dat deze toegankelijker of betaalbaarder zouden mogen zijn. “De bibliotheek van de toekomst heeft een heel breed aanbod boeken.

Het aanbod is mooi uitgestald, waarmee je wordt gelokt om te lezen.” De bibliotheek van de toekomst wordt door veel bewoners nadrukkelijk gezien als een plek voor kinderen en jongeren. Bewoners noemen het belang van aantrekkelijke ruimtes voor kinderen, voorleesactiviteiten, samenwerking met scholen en plekken waar jongeren kunnen lezen, chillen of elkaar ontmoeten. Ook worden specifieke voorzieningen genoemd, zoals gamen of creatieve ruimtes. Voor sommige bewoners is de bibliotheek vooral van belang voor kinderen en jongeren, ook als zij zichzelf niet (meer) tot de doelgroep rekenen. “De bibliotheek van de toekomst is een plek waar de jeugd kan lezen. Een ontmoetingsplek voor jongeren. Het heeft ook een educatieve functie.” Bereikbaarheid en spreiding komen in een deel van de antwoorden terug als aandachtspunt. Bewoners geven aan dat de bibliotheek dichterbij zou mogen zijn, bijvoorbeeld in woonwijken of dorpen, of via kleinere afhaalpunten. Ook bereikbaarheid en parkeermogelijkheden worden genoemd. Enkele bewoners verwijzen naar eerdere vormen zoals de bibliobus en geven aan dat nabijheid de drempel verlaagt. Tot slot geeft een deel van de bewoners aan dat de huidige bibliotheek al dicht bij het ideale toekomstbeeld ligt. Het toekomstbeeld dat veel bewoners schetsen sluit grotendeels al aan bij de huidige bibliotheek.

De wens ligt vooral in het verbeteren en verder versterken van wat er al is. Bijlage III - Demografische informatie per wijk Wijk | Demografische informatie Binnensingelgebied | • | Omschrijving: het stedelijk hart van Enschede bestaande uit negen buurten waaronder City, De Bothoven en Lasonder, Zeggelt. • | Aantal inwoners: 28.505 • | Aantal huishoudens: 15.575 (waarvan 64% eenpersoons). • | Leeftijd: grootste deel van de inwoners is tussen de 25 – 45 jaar (32%). 32% van de inwoners is jonger dan 25. • | Opleidingsniveau: het grootste deel van de inwoners heeft een middelbaar opleidingsniveau (43%). • | Land van herkomst: significant aandeel inwoners met een herkomst buiten Nederland (percentage onbekend). • | Urgentiescore109: 0,58 (urgent) Hogeland - Velve | • | Omschrijving: in de wijk liggen zeven buurten, namelijk Velve | -Lindenhof, Wooldrik, Hogeland-Zuid, Varvik-Diekman, Sleutelkamp, ’t Weldink, en De Leuriks. • | Aantal inwoners: 12.505 • | Aantal huishoudens: 6.095 (waarvan 42% eenpersoons). • | Leeftijd: grootste deel van de inwoners is tussen de 45 | – 65 jaar (27%). Ook een groot deel tussen de 25 en 45 jaar (26%) en 18% is jonger dan 25. • | Opleidingsniveau: het grootste deel van de inwoners heeft een middelbaar opleidingsniveau (40%).

• | Land van herkomst: groot aantal inwoners met herkomst binnen Nederland (85%) • | Urgentiescore: 0,38 (laag urgent) Boswinkel - | • | Omschrijving: de wijk omvat onder meer de buurten Pathmos en Stadsveld. Stadsveld | • | Aantal inwoners: 21.525 • | Aantal huishoudens: 10.815 (waarvan 47% eenpersoons). • | Leeftijd: grootste deel van de inwoners is tussen de 25 | – 45 jaar (29%). Ook een relatief groot deel van de inwoners is jonger dan 25 jaar (29%) • | Opleidingsniveau: het grootste deel van de inwoners heeft een middelbaar opleidingsniveau (45%). • | Land van herkomst: de bevolking bevat 14.005 inwoners van Nederlandse herkomst (65%), 2.520 uit Europa (12%) en 4.995 van buiten Europa (23%). • | Urgentiescore: 0,49 (urgent) Twekkerveld – T.H.T. | • | Omschrijving: de wijk is vernoemd naar de Technische Hogeschool Twente. • | Aantal inwoners: 9.035 • | Aantal huishoudens: 5.025 (waarvan 53% eenpersoons). • | Leeftijd: grootste deel van de inwoners is tussen de 25 | – 45 jaar (31%). Ook een groot deel van de inwoners is jonger dan 25 jaar (29%). • | Opleidingsniveau: het grootste deel van de inwoners heeft een middelbaar opleidingsniveau (44%). 109 De buurtbarometer is opgesteld door Kennispunt Twente en laat de urgenties zien voor alle buurten, wijken of gemeenten van Twente.

Urgentie gaat over hoe dringend het is dat de gemeente en haar partners in een gebied aan de slag gaan In de tabel is per wijk de urgentiescore opgenomen. De totale urgentie in een wijk is een score tussen 0 en 1. Hierbij is 0 niet urgent, en 1 is zeer hoog urgent. Niet voor alle wijken is dezelfde informatie beschikbaar. Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede | 62 • | Land van herkomst: de bevolking bevat 5.875 inwoners van Nederlandse herkomst (65%), 1.285 uit Europa (14%) en 1.870 van buiten Europa (21%). • | Urgentiescore: 0,61 (hoog urgent) Enschede-Noord | • | Omschrijving: de Enschede-Noord wordt ook wel omschreven als stadsdeel en bevat de wijken Bolhaar, Deppenbroek, Mekkelholt, Roombeek, Walhof en Zeggelt. Universiteit Twente en Kennispark Twente liggen in Enschede | -Noord. • | Aantal inwoners: 20.490 • | Aantal huishoudens: 11.670 (waarvan 60% eenpersoons). • | Leeftijd: grootste deel van de inwoners is tussen de 25 – 45 jaar (27%). Een aanzienlijk deel van de inwoners is jonger dan 25 jaar (34%). • | Opleidingsniveau: het grootste deel van de inwoners heeft een middelbaar opleidingsniveau (41%).

• | Land van herkomst: groot aantal inwoners met een herkomst binnen Nederland (76%) • | Urgentiescore: 0,43 (urgent) Ribbelt - Stokhorst | • | Omschrijving: omvat de buurten Scheurserve, Ribbelt | -Ribbelerbrink, Park Stokhorst en Stokhorst • | Aantal inwoners: 8.715 • | Aantal huishoudens: 4.335 (waarvan 42% eenpersoons). • | Leeftijd: grootste deel van de inwoners is tussen de 45 | – 65 jaar (26%). Een aanzienlijk deel van de inwoners is tussen de 25 | – 45 jaar (24%). Het aantal inwoners van 65+ is met 23% ook hoger dan het gemeentelijke gemiddelde (18%). • | Opleidingsniveau: het grootste deel van de inwoners heeft een middelbaar opleidingsniveau (42%). • | Land van herkomst: de bevolking bevat 6.640 inwoners van Nederlandse herkomst (76%), 860 uit Europa (10%) en 1.220 van buiten Europa (14%). • | Urgentiescore: 0,42 (urgent) Enschede-Zuid | • | Omschrijving: Enschede-Zuid is een uitgestrekt gebied, bestaande uit de buurten Stroinkslanden Noord | -Oost, Stroinkslanden-Zuid, Stroinkslanden Noord-West, Wesselerrbink Noord-Oost, Wesselerbrink Zuid-Oost, Wesselerbrink Zuid-West, Wesselerbrink Noord-West, Helerhoek-Noord, Helmerhoek- Zuid en het Brunink. • | Aantal inwoners: 33.685 • | Aantal huishoudens: 14.930 (waarvan 37% eenpersoons. Ook een groot percentage huishoudens met kinderen 35%). • | Leeftijd: grootste deel van de inwoners is tussen de 45 | – 65 jaar (26%).

Een aanzienlijk deel van de inwoners is tussen de 25 | - 45jaar (24%). Het aantal inwoners van 65+ is met 22% ook hoger dan het gemeentelijke gemiddelde (18%). • | Opleidingsniveau: het grootste deel van de inwoners heeft een middelbaar opleidingsniveau (45%). Het opleidingsniveau aan de hoge kant is met | 22% lager dan het gemeentelijke gemiddelde. • | Land van herkomst: relatief hoog percentage inwoners met herkomst buiten Europa (33%). • | Urgentiescore: 0,42 (urgent) Bedrijfsterreinen | • | Omschrijving: gebied is primair gericht voor bedrijvigheid, zoals de buurten Industrie | - en havengebied, Marssteden, Koekoeksbeekhoek en Kennispark. Enschede-West | • | Aantal inwoners: 295 • | Aantal huishoudens: 155 (waarvan 50% eenpersoons. Ook een groot percentage huishoudens met kinderen 35%). • | Leeftijd: grootste deel van de inwoners is tussen de 45 | – 65 jaar (30%). Een aanzienlijk deel van de inwoners is tussen de 25 | – 45 (28%). • | Opleidingsniveau: geen cijfers over bekend. • | Land van herkomst: geen cijfers over bekend. • | Urgentiescore: 0,32 (laag urgent) Glanerbrug en | • | Omschrijving: bestaat onder andere uit Glanerveld, Bentveld-Bultserve, Schilpholt-Glanermaten en Eekmaat West. omgeving | • | Aantal inwoners: 16.660 • | Aantal huishoudens: 7010 (waarvan 32% eenpersoons. Ook een groot percentage huishoudens met kinderen 41%).

Beleidsevaluatie bibliotheekvoorziening Enschede | 63 • | Leeftijd: grootste deel van de inwoners is tussen de 45 – 65 jaar (29%). Een aanzienlijk deel van de inwoners is ook tussen de 25 | – 45 (24%) • | Opleidingsniveau: het grootste deel van de inwoners heeft een middelbaar opleidingsniveau (48%). Ook relatief veel inwoners met een laag opleidingsniveau (32%) • | Land van herkomst: grootste gedeelte van de inwoners heeft een herkomst binnen Nederland (76%) • | Urgentiescore: 0,39 (laag urgent) Landelijke gebieden | • | Omschrijving: overwegend landelijke wijk, gekenmerkt door meerdere dorpen zoals Lonneker en Boekelo, en diverse buurtschappen. en kernen | • | Aantal inwoners: 10.320 • | Aantal huishoudens: 4.265 (waarvan 28% eenpersoons. Ook een groot percentage huishoudens met kinderen 37%). • | Leeftijd: grootste deel van de inwoners is tussen de 45 | – 65 jaar (31%). Ook een relatief hoog percentage 65+ (24%). • | Opleidingsniveau: het grootste deel van de inwoners heeft een middelbaar opleidingsniveau (35%). Het opleidingsniveau aan de hoge kant is met | 40% ook hoog. • | Land van herkomst: het grootste deel van de inwoners heeft herkomst binnen Nederland (86%) • | Urgentiescore: 0,33 (laag urgent) Tabel 10. Demografische informatie per wijk. Bron: Twentse Buurtbarometer.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://enschede.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/52d929f5-b93b-4191-a5e4-b3304812190b?agendaItemId=222a4222-0dbb-4a12-b107-8027f26c544e