20240304_vastgestelde versie_toekomstbeeld omgevingsvisie
Tekst van het document
T OE K O M S T B EEL D O M G E V I N G S V I S IE
K A D E R V O O R D E F Y S I E K E L E EF O M G E V I N G JA N U A R I 20 2 4
LEESWIJZER & INLEIDING
I N H O U D S O P G AV E LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
HOE IS HET DOCUMENT OPGEBOUWD?
5
Dit document start op de volgende bladzijde met een korte beschrijving en vijf hoofdpunten van het toekomstbeeld voor Enschede.
INTRODUCTIE
9 De introductie gaat over het waarom van de Omgevingsvisie en de samenhang tussen de
TOEKOMSTBEELD
14
Omgevingsvisie en andere plannen, visies en projecten. We gaan in op de samenhang tussen de Omgevingsvisies op rijks- en provinciaal niveau. En we leggen de samenhang
FUNDAMENT VAN DE STAD
19
LAND-GOED ENSCHEDE
23
INNOVATIEF ENSCHEDE
28
CENTRUMSTAD ENSCHEDE
36
NAWOORD
43
met regionale trajecten en onze eigen investeringsagenda uit. Daarna volgt meer informatie over het toekomstbeeld. We schetsen een langetermijnperspectief voor Enschede. Aan de hand van vier thema’s gaan we in op wat nodig is om dat perspectief te bereiken. De verantwoording is een apart document. Daarin gaan we in op de achtergronden die leidden tot keuzes om te komen tot dit toekomstbeeld. Ook komen de invloed van participatie en inzichten uit het Omgevingseffectrapport (OER) hier aan de orde.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
2
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
Enschede is in de toekomst de groene, innovatieve centrumstad van de Euregio. Het
Als we in hoofdlijnen aangeven waar het Toekomstbeeld Omgevingsvisie, kader voor de
groen is altijd dichtbij en het voorzieningenniveau is hoog. Een gemeente waarin iedere
fysieke leefomgeving om draait, dan zijn dat deze:
inwoner zo zelfstandig, gelukkig en gezond mogelijk leeft. De stad heeft meer inwoners
1.
wij maken water en bodem sturend en versterken de sponswerking van onze ondergrond;
2.
wij bouwen voort op onze identiteit en kennen de ziel van de plek. Dit doen wij door het beleven, benutten en beschermen van de cultuurhistorische identiteit;
en technologie ondersteunt ons dagelijks leven. Onze regionale en (inter)nationale positie is versterkt, talent komt graag naar Enschede en vestigt zich hier. De lokale identiteit en menselijke maat zijn voelbaar, met oog voor de leefomgeving en leefsituatie van alle inwoners. Een internationale stad waarin noaberschap leeft. ▬ In onze wijken zijn zogenaamde ontmoetingsplekken waar infrastructuur en
3. wij stellen mens en landschap centraal. We bouwen aan een robuust groen netwerk in en om de stad, zodat het groen altijd dichtbij is; 4.
voorzieningen samenkomen. Een winkelcentrum is daar een voorbeeld van. We geven op deze plekken ruimte aan nieuwe initiatieven.
wij kiezen voor zuinig ruimtegebruik en ontwikkelen de internationale corridorstad met bronpunten en buurten met vitale ontmoetingsplekken voor jong en oud en houden rekening met de dubbele vergrijzing in onze stad. Hierbij laten we ruimte voor initiatieven vanuit de stad die mogelijk niet exact in bovenstaand profiel passen maar wel een bijdrage leveren aan de stad die we willen zijn.
▬ Een bronpunt is een ontmoetingsplek waar we gaan verstedelijken, vanwege de strategische ligging. Op deze locaties initiëren we op termijn grotere
Ook bieden we ruimte aan stadsvernieuwing ter verbetering en versterking van de wijken;
ontwikkelingen. 5.
wij houden onze sociale voorzieningen, bereikbaarheid, het aantal arbeidsplaatsen, werken en wonen in balans met ons inwoneraantal.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
3
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
4
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
L E E S W I JZ E R
Het is nodig om integraal te werken en alle ambities uit de verschillende beleidssectoren
WAAROM EEN OMGEVINGSVISIE?
thema’s werkt, en de gebruikswaarde, toekomstwaarde, belevingswaarde en
Enschede maakt een Omgevingsvisie om twee redenen. Een gemeentelijke
herkomstwaarde van de leefomgeving kunt verbeteren.
mee te nemen en op elkaar af te stemmen. Integraal werken maakt dat je samen aan deze
Omgevingsvisie is één van de instrumenten om de Omgevingswet uit te voeren. Die wet trad op 1 januari 2024 in werking en elke Nederlandse gemeente is verplicht om daar een
Jules Deelder zei ooit: de omgeving van de mens is de medemens. Onze sociale en
Omgevingsvisie voor te maken. Deze Omgevingsvisie vervangt de huidige structuurvisie
fysieke leefomgevingen hangen uiteraard samen. Daarom nemen we in de
(2011) van Enschede. De tweede reden is dat gemeente Enschede zelf behoefte heeft
Omgevingsvisie zowel de ambities uit het fysieke- als het sociale domein mee.
aan een actuele visie op haar fysieke leefomgeving. WAT STAAT ER IN DE OMGEVINGSVISIE? DOEL VAN DE OMGEVINGSWET EN OMGEVINGSVISIE
In de Omgevingsvisie geven we richtinggevende voorstellen en maken we keuzes. Hoe
De Omgevingswet (en daarmee de Omgevingsvisie) heeft als doel het bereiken van een
willen we dat Enschede er in 2050 uitziet? We proberen met de kennis van nu zo open en
balans tussen een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede
gedegen mogelijk een goed toekomstbeeld van Enschede te schetsen. De toekomst is
omgevingskwaliteit. De Omgevingsvisie is een lange termijnvisie die inzicht in en richting
uiteraard niet voorspelbaar. En lange termijn denken en ver vooruitkijken is moeilijk. De
geeft aan de samenhang tussen alle aspecten die de kwaliteit van de fysieke
Omgevingsvisie is dan ook een dynamisch beleidskader, dat we bij nieuwe inzichten en
leefomgeving beïnvloeden.
ontwikkelingen bijstellen.
Het begrip fysieke leefomgeving omvat alle elementen die de kwaliteit van de ruimte
HOE KOMT HET TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE TOT STAND?
bepalen voor mens, plant en dier. Denk aan bouwwerken, infrastructuur, watersystemen,
De tekst en illustratieve kaartbeelden vormen samen één geheel. Het ontstaat door
water, bodem, lucht, landschappen, natuur en cultureel erfgoed. Er is ook een sociale
integrale samenwerking van ambtelijke experts en input van deelnemers aan de
leefomgeving. Denk aan hoe we met elkaar omgaan, hoe we elkaar ontmoeten, de
participatiesessies. We schetsen dit toekomstbeeld vanuit vier verschillende thema’s.
voorzieningen die er zijn in een buurt, de werkgelegenheid die er is, bereikbaarheid van
Sommige dingen vinden we zo belangrijk dat je ze bij meer thema’s terugleest. En andere
voorzieningen en het veiligheidsgevoel van inwoners. En aan de organisaties die onze
dingen zijn onderdeel van meer dan één thema. Ook die zie je dan vaker terugkomen.
sociale leefomgeving ondersteunen zoals zorg- en welzijnsinstellingen, buurtcentra en andere voorziening die welzijn stimuleren en sociale contacten mogelijk maken.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
5
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
WOORDGEBRUIK Waar we in dit document ‘stad’ gebruiken bedoelen we de hele gemeente. Wanneer we het stadscentrum bedoelen, benoemen we dat zo. En dat doen we ook wanneer we het landschap bedoelen. Daar waar ‘Enschede’ staat bedoelen we onze hele gemeente, inclusief alle dorpen en buurtschappen. FASE 3 EN VERDER Dit document is het resultaat van fase 1 t/m 3 van de Omgevingsvisie. Fase 4 en 5 volgen daarna. We verwachten een afgeronde en vastgestelde Omgevingsvisie op te leveren in 2024. VASTSTELLING EN UITVOERING De gemeenteraad is het bevoegd gezag en stelt de Omgevingsvisie in 2024 vast. We gebruiken de Omgevingsvisie als basis voor uitwerking van de beleidsstukken die eraan vasthangen en het omgevingsplan. Dat doen we integraal, samen met alle betrokken afdelingen en experts.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
6
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
I NL E I D I N G In de gemeente Enschede is de aanwezigheid en de kwaliteit van het landschap bovengemiddeld goed op orde. Dit geldt ook voor de milieubelasting op de leefomgeving en de aanwezigheid van voorzieningen. In verhouding tot andere universiteitssteden scoort Enschede op deze aspecten hoog. Een mooie basis om een nog aantrekkelijkere stad te worden. Enschede is een veerkrachtige stad die voorbereid is op de toekomst. Met weerbare mensen die ook veranderingen in de leefomgeving aankunnen. Toch zijn er stevige keuzes nodig willen we vol trots blijven zeggen dat Enschede de groene, innovatieve centrumstad van de Euregio is Bron: Visie Landelijk gebied TOEKOMSTBEELD INHOUDELIJK KADER VOOR DE OMGEVINGSVISIE We werken aan de Omgevingsvisie volgens de zogenaamde Enschedese formule. We verwoorden de identiteit (fase 1) en ambitie (fase 2) en vertalen deze in een toekomstbeeld voor de gemeente (fase 3) en op gebiedsniveau naar passende strategieën (fase 4) in de uiteindelijke Omgevingsvisie (fase 5). In elke fase zijn er participatiemomenten. Daarnaast geeft het Omgevingseffectrapport inzicht en onderbouwing voor de te maken keuzes. In fase 1 en 2 hebben we een aantal documenten over identiteit en ambitie opgeleverd als bouwsteen voor de Omgevingsvisie
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
7
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
Voorliggend document is de uitkomst van fase drie van de Omgevingsvisie. We verbeelden en verwoorden het toekomstbeeld van en voor Enschede. Dit toekomstbeeld is het ruimtelijk inhoudelijke kader voor de uiteindelijke Omgevingsvisie. We leggen uit hoe de we ruimte in Enschede vorm willen gaan geven. Het heeft geen formeel juridische status. Dit document is bedoeld om keuzes te maken op stedelijk niveau. Met het opleveren van Toekomstbeeld Omgevingsvisie sluiten we de participatie op stedelijke thema’s af. De Omgevingsvisie is een dynamisch document, gebaseerd op ons huidige beleid, dat meegroeit met de ontwikkeling van de gemeente Enschede. Dat betekent dat we het document ook na vaststelling periodiek actualiseren. Nieuw beleid en nieuwe trends die van belang zijn, kunnen we erin opnemen.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
8
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
INTRODUC TIE SAMENHANG Onze Omgevingsvisie staat niet op zichzelf. Naast onze eigen visie, participatie en besluitvorming zijn en worden er ook beleids- en Omgevingsvisies door hogere overheden gemaakt. De inhoudelijke- en procesmatige uitgangspunten daarvan nemen wij mee in onze visie. In bijgaand schema staan de belangrijkste genoemd, en daaronder zijn deze toegelicht. RIJK Vanuit verschillende ministeries is er beleid met programma’s die doorwerken op gemeentelijk niveau. Denk hierbij aan de Woondeals die zorgen voor een versterking van de samenwerking rond volkshuisvesting. Zodat alle betrokken partijen -Rijk, provincie, gemeente, partijen en corporaties- precies weten hoeveel, voor wie en waar er gebouwd kan worden. Denk ook aan het Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport (MIRT) om de bereikbaarheid, veiligheid en ruimtelijke inrichting van Nederland te bevorderen. Ook maakt het Rijk een Omgevingsvisie 2.0: de Nota Ruimte. Dit is een lange termijnvisie
Wij nemen de systematiek van de Nota Ruimte deels over in onze Omgevingsvisie.
op ons land en geeft antwoord op de vraag hoe we met de schaarse ruimte omgaan en
Onder het kopje ‘hier werken we nu al aan’ staan de uitvoeringsgerichte
tegelijkertijd onze ambities waarmaken. Het Rijk kijkt vooruit naar 2030, tot 2050 en na
beslissingen voor de korte termijn (tot circa 2030-2033).
2050. Ze maakt uitvoeringsgerichte beslissingen op de korte termijn (2030), doet
‘Richtinggevende uitspraken’ zijn iets breder en voor de middellange termijn (tot
richtinggevende uitspraken op de middellange termijn (tot 2050) en kijkt door naar het
2050). Deze uitspraken geven een manier van handelen aan, maar de exacte
langetermijnperspectief (na 2050).
invulling moet verder worden uitgewerkt. Het langetermijnperspectief vullen we nog niet in. We hebben het immers over een periode verder in de tijd met een grote mate van onzekerheid.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
9
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
PROVINCIE De provincie Overijssel maakt ook een nieuwe provinciale Omgevingsvisie. Dit proces loopt ongeveer gelijk op met ons proces. Onze manier van werken in de Omgevingsvisie sluit aan op het perspectief Natuurlijk Overijssel, dat de provincie gebruikt voor haar Omgevingsvisie. Hierbij zijn bodem en water (net als bij het Rijk) en de infrastructuur leidend voor ontwikkelingen in de provincie. REGIONAAL De provincie heeft de opdracht om het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) uit te werken. Dit proces heet Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG). Dit PPLG moet er o.a. voor gaan zorgen dat Europese en nationale doelen op het gebied van water(kwaliteit), klimaat en natuur voor het landelijk gebied gehaald worden. Wij werken op regionaal niveau hieraan samen met de provincie en andere betrokken partijen. Uiteindelijk zijn de gebiedsuitwerkingen die we als gemeente met ondernemers en inwoners maken op het PPLG een uitwerking van onze Omgevingsvisie. Bron: Fundament overijssel We willen het Rijk bewustmaken van de kansen in Twente die een plek in de Nota Ruimte moeten
Dit is een deeluitwerking van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI,2020) van het rijk, voor
krijgen. Daar stelden we met de gemeenten Hengelo,
de talentopgave die in de spoorzones van Hengelo, Kennispark en Enschede moet
Almelo en de provincie de Regionale Stedelijke
landen. Het stuk bevat keuzes en perspectieven voor de korte- en middellange termijn en
Investeringsagenda (RSIA) voor op. Hierin doen we
is onderdeel van het toekomstbeeld.
een richtinggevend aanbod op het gebied van wonen en werken en schetsen we een (middel)lang
Onze omliggende gemeenten, inclusief Gronau, participeerden bij de totstandkoming van
termijnperspectief.
het Toekomstbeeld Omgevingsvisie.
Op een lager niveau werken Enschede en Hengelo samen aan de Spoorzone Hengelo Enschede (SHE).
Bron: SITE TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
10
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
OMGEVINGSVISIE EN INVESTERINGSAGENDA De Strategische Investeringsagenda is een lijst van stedelijke ontwikkelingsprojecten die bijdragen aan de strategische opgaven van Enschede. Het doel is om in goede en in slechte tijden te blijven investeren in de stad. De agenda bestaat onder andere uit projecten op het gebied van betaalbare woningbouw en investeringen in de openbare ruimte om de stad groen en hittebestendig te maken. Evenals investeringen in het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad om de stad klimaatneutraal te maken. En investeringen om inwoners die energiearmoede ervaren te helpen. De Strategische Investeringsagenda is een ruimtelijke vertaling van onze strategische opgaven. Het bestaat uit projecten die passen bij en nog volgen uit de Omgevingsvisie. Vooruitlopend op de vaststelling van de Omgevingsvisie stelden we de Strategische Investeringsagenda vast. Tot het moment van vaststelling van de Omgevingsvisie werken we vanuit het huidige sectorale beleid aan de projecten die op de Strategische Investeringsagenda staan. Na vaststelling van de Omgevingsvisie volgen we de integrale werkwijze zoals we die tijdens het Omgevingsvisie proces ontwikkelen. De Strategische Investeringsagenda is onderdeel van de uitvoeringsstrategie van de Omgevingsvisie. We actualiseren de Strategische Investeringsagenda jaarlijks.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
11
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
PROCES: VAN RUIMTELIJK VERHAAL VIA AMBITIES EN RUIMTELIJKE VERKENNINGEN
Deze ambities komen voort uit de strategische opgaven van de stad. Inclusief Enschede,
NAAR HET TOEKOMSTBEELD
Aantrekkelijk Enschede en Groen, duurzaam Enschede. We werken vanuit deze opgaven
Het traject om te komen tot een Omgevingsvisie startte in fase 1 met het beschrijven van
aan de bestaande kwaliteiten en de identiteit van Enschede. We doen dat vanuit de
de identiteit in het ruimtelijk verhaal van Enschede.
waarden Open gemeente Enschede, Mensgericht en In dialoog.
Enschede als groene leefstad, Enschede als ondernemende kennisstad en Enschede als internationale cultuurstad. Deze drie verhaallijnen zijn gebaseerd op onze
De opgaven vragen om ruimte die niet zomaar beschikbaar is. We moeten zuinig omgaan
cultuurhistorie. Ook voor onze toekomst is onze cultuurhistorie en ons erfgoed de basis.
met onze ruimte, niet alles kan en mag overal. Het veranderende klimaat en de staat van
We schrijven en verbeelden het volgende hoofdstuk van elke verhaallijn uit het
onze waterhuishouding en bodem stellen grenzen aan wat waar kan.
ruimtelijk verhaal. De aandacht voor de ondergrond vinden we zo belangrijk, dat we daar apart aandacht aan besteden.
Gelukkig kunnen we vertrouwen op het DNA van Enschede. Na de neergang van de textielindustrie, net als na de stadsbrand en de vuurwerkramp, vonden we onszelf
In fase 2 hebben we de ruimtelijke ambities vastgelegd en vertaald naar ruimteclaims.
opnieuw uit. De ondernemende houding en de veerkracht die hiervoor nodig zijn, voel je
In vier ruimtelijke verkenningen hebben we de grote ruimteclaims op steeds een andere
nog elke dag. Dat maakt dat we in Enschede dingen voor elkaar krijgen. Ook nu. Door
manier een plek gegeven in de stad. Om al onze opgaven te realiseren bleek een
vooruit te denken en ons voor te stellen hoe we willen dat generaties na ons nog steeds
combinatie van twee verkenningen het beste. Dat blijkt uit de Omgevingseffetrapportage
in een prettig Enschede wonen. Daarom maken we nu (ruimtelijke) keuzes die nodig zijn
en ook de participatieresultaten ondersteunen de combinatie van bronpuntenstad en
om dat te bereiken.
corridorstad. Ons toekomstbeeld hieronder vloeit dus voort uit de vier ruimtelijke verkenningen die we in fase 2 opleverden. We willen dat onze inwoners gezond leven in een stabiele omgeving. We werken aan duurzame opwek van energie en de omslag naar een circulaire economie. We bouwen voldoende betaalbare woningen voor ons groeiende inwoneraantal en er zijn baankansen voor iedereen. We zetten in op Enschede als één groen park, waarin we ons op een duurzame manier verplaatsen.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
12
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
DE LAGENBENADERING Door de klimaatverandering wordt het steeds natter, droger en heter. Voldoende drinkwater is geen vanzelfsprekendheid meer. Dit zorgt voor problemen op het gebied van gezondheid, leefkwaliteit en biodiversiteit. Daarnaast kunnen deze ontwikkelingen bijdragen aan een grotere kloof tussen inwoners die wel zelf in een oplossing kunnen voorzien en zij die dat niet of minder kunnen. We willen voor mens, plant en dier een gezonde leefomgeving waarborgen. Om te zorgen dat het volgende hoofdstuk in de Enschedese geschiedenis een positief verhaal wordt, moeten we op een andere manier te werk gaan. Om de opgaven het hoofd te bieden en de complexe ruimtelijke puzzel te leggen moeten we terug naar de basis. Kijken naar de natuurlijke systemen in de bodem en ondergrond. Deze zijn sturend in waar en hoe we de stad ontwikkelen. De toekomst geven we vorm vanuit de huidige culturele identiteit en de ziel van de plek. En ook de sturende kracht van netwerken, zoals natuurnetwerken en infrastructuur, geeft ons handvatten voor het door ontwikkelen van de stad. In de wetenschap noemen ze dit werken vanuit de lagenbenadering. Deze werkwijze houdt in dat we bij alles wat we doen, starten bij de ondergrond. Vervolgens geeft de culturele identiteit van mens en omgeving ons handvatten hoe te handelen. Daarna volgt informatie vanuit de netwerken.
Denkend in deze volgorde vormden we dit toekomstbeeld.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
13
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
T OE K O M S T B EEL D
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
14
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
TOEKOMSTBEELD
Per onderdeel is een kaartbeeld toegevoegd. Hierop verbeelden we hoe de
In de inleiding schetsten we al kort het gewenste toekomstbeeld voor Enschede. In dit
richtinggevende uitspraken en uitvoeringsgerichte beslissingen invloed hebben op de
hoofdstuk gaan we daar dieper op in.
stadsplattegrond van Enschede. Niet alle uitspraken die we doen zijn te vatten in een beeld. De teksten en kaarten vormen samen een geheel.
In het toekomstbeeld zie je de aandacht voor water, bodem, cultuurhistorie, landschap en groen. Niet alleen in het landelijk gebied, maar ook in de bestaande stad. Een stad die verstedelijkt langs knooppunten van openbaar vervoer en die slim omgaat met energienetwerken. Een stad waar voldoende mogelijkheden zijn om te wonen en te werken. En waar in de wijken aandacht is voor gezond leven, ontmoeten en voorzieningen. Dat levert een hoge kwaliteit van leven voor onze inwoners op. Het toekomstbeeld voor de ontwikkeling van Enschede bestaat uit vier thema’s.
Concept toekomstbeeld
▬ Fundament van de stad - bron van leven ▬ Landgoed Enschede - groen is altijd dichtbij ▬ Innovatief Enschede - grootstedelijke dynamiek ▬ Centrumstad van de Euregio - onderscheidende (groot)stedelijke leefmilieus Voor elk onderdeel formuleren we in de volgende hoofdstukken richtinggevende uitspraken en uitvoeringsgerichte beslissingen die we nu al maken.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
15
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
AFWEGINGSCHEMA LOCATIEKEUZE STEDELIJKE ONTWIKKELINGEN Bij keuzes voor stedelijke ontwikkeling kijken we niet alleen naar beleid, maar ook naar de uitgangspunten van de lagenbenadering. Om deze afweging goed te kunnen maken, werken we met een schema. In het schema werk je van boven naar beneden bij het analyseren van de lagen. Hoe lager je in het schema komt, hoe meer afwegingsruimte er is. Beleid en de lagenbenadering leidt tot de keuze voor elementen van bronpuntenstad en internationale corridorstad. Dat geeft dit integrale toekomstbeeld.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
16
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
17
LEESWIJZER & INLEIDING
LANDGOED ENSCHEDE - GROEN IS ALTIJD DICHTBIJ Het landschap in Enschede is één van onze grootste schatten. We stellen mens, plant en dier centraal. Het groen is altijd dichtbij. Door slimme groene en blauwe verbindingen is Enschede een stad waar je altijd buiten bent. Het groen reikt tot diep in de stad en de dorpen via de zogenaamde groene wiggen. Enschede kent de hoogste landgoederendichtheid van Nederland. Naast deze rijkheid aan landgoederen speelt het landelijk gebied een essentiële rol in ons dagelijks leven. Zo dient het voor voedselproductie, recreatie en fungeert het als bron van leven voor onze flora en fauna. Het landelijk gebied is onmisbaar voor het leggen van de grote ruimtelijk puzzel. Diverse transitieopgaven en maatschappelijke vraagstukken kunnen we oplossen door gebruik van het landelijk gebied. Denk aan de energietransitie, de landbouwtransitie en de zoektocht naar biologische en circulaire bouwmaterialen. Het groen van Enschede is hiermee altijd dichtbij èn altijd noodzakelijk. Ook in stedelijk gebied zijn de groenblauwe netwerken belangrijk. Voor onze bestaande en toekomstige inwoners draagt het landschap enorm bij aan een gezonde en fijne leefomgeving. Evenals een groen ingerichte openbare ruimte in de bestaande stad. Met uitdaging om meer te bewegen, elkaar te ontmoeten en naar elkaar om te zien.
Een leefomgeving die ook geschikt is voor planten en dieren. Zodat we onze biodiversiteit vergroten en inzetten op bescherming en herstel van de natuur.
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
INNOVATIEF ENSCHEDE GROOTSTEDELIJKE DYNAMIEK Enschede is de grootste stad van Overijssel en groeit de komende jaren door. Een stad is altijd in beweging. Fysiek, communicatief en digitaal. We kiezen ervoor om opgaven en groeiambities te koppelen aan bestaande netwerken. In dit thema beschrijven we hoe we de innovatie- en agglomeratiekracht van Enschede vergroten. Hoe we van ons stedelijke gebied van aan elkaar gegroeide dorpen en buurtschappen, een fijne stad vormen. Hoe we zorgen voor een goede bereikbaarheid en hoe we ons verplaatsen van a naar b. Hoe we werken en kennis over innovaties gebruiken, hoe onze relaties met de rest van de wereld zijn en welke randvoorwaarden nodig zijn op het gebied van energie in stad en buurt. We gaan experimenten hierbij niet uit de weg.
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
CENTRUMSTAD EUREGIO ONDERSCHEIDENDE (GROOT)STEDELIJKE LEEFMILIEUS Onze ambitie is om meer stedelijkheid toe te voegen en onze positie als internationale universiteitsstad uit te bouwen. Enschede als compacte stad met diverse leefmilieus blijft daarbij het uitgangspunt. Door te kiezen voor het motto ‘inbreiden gaat voor uitbreiden’ behouden we die compactheid. In dit thema vertellen we waar en hoe onze ambities op het gebied van groei van inwoners, de benodigde woningbouw, werkgelegenheid en voorzieningen een plek krijgen. Er is niet alleen een rol weggelegd voor de ‘hotspots’. Ook in veel bestaande wijken van Enschede voegen we woningen toe en worden wijken stedelijker. Dit houdt in dat we op zoek gaan naar een mix van functies in wijken.
FUNDAMENT VAN DE STAD - BRON VAN LEVEN Water is de bron van al het leven. Zonder water kunnen planten niet groeien en kunnen mensen en dieren niet overleven. Water is onmisbaar en lijkt vanzelfsprekend, maar het is ook steeds schaarser en kostbaarder. Dit thema gaat dus letterlijk over het fundament en de bron van ons bestaan: het bodemleven en de waterdynamiek in de ondergrond. Dit goed in kaart brengen en oog hebben voor de mogelijkheden en onmogelijkheden van die ondergrond zorgt voor een stevige basis voor alles wat we doen. Het draagt bij aan een robuuste toekomstige ontwikkeling van Enschede en aan het herstellen van bestaande (landschappelijke) structuren. Dat betekent dat we onze ruimtelijke opgaven aanpassen aan de natuurlijke systemen van bodem en water. En niet andersom. We kiezen voor Enschede als sponsstad. Dat betekent dat de stad op een natuurlijke wijze zoveel mogelijk water vasthoudt met behulp van beplanting en natuurlijke processen.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
18
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
F U N D A M E N T VA N D E S TA D B R O N VA N L E V E N
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
19
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
F U N D A M E N T VA N D E S TA D - B R O N VA N L E V E N Enschede ligt in een landschap op en aan de hoge stuwwal van Twente die door een opgestuwde ijsmassa is ontstaan. De stuwwal is de bron van talrijke kleine beken. Deze beken zijn nog steeds als beekdalen in de ondergrond aanwezig. Ook al is het watersysteem boven de grond behoorlijk aangepast aan de stedelijke behoeften van de mens. In de stad is het oude bekensysteem daardoor bijna verdwenen. We brengen dat nu langzaam terug. De stuwwal bepaalt ook welke kant het water op stroomt. Ten oosten van de stuwwal stroomt het naar Duitsland en de Dinkel. Westelijk van de stuwwal is de weg langer en stroomt het water uiteindelijk in de Regge en Vecht. De grote klimaatveranderingen die wij verwachten zijn een grote uitdaging voor Twente
Bron: STAD EN WATER TWENTE 2075
en Enschede. Extreme neerslag, hitte en droogte vragen om een aanpassing in ons denken. We laten bodem en het watersysteem sturend zijn voor de komende ontwikkelingen. We werken aan een toekomstbestendig en robuust fundament voor onze gemeente gebaseerd op de essentiële geomorfologische omstandigheden. We kunnen het water het beste bewaren en vasthouden op de plek waar het de grond raakt. Verspreid kan het water geïnfiltreerd worden in de bodem. De zandbodem is op veel plekken geschikt om water te verzamelen en vast te houden, mits het water de tijd krijgt om de bodem in te zakken. Sterke vertraging van de afvoer van water naar beken of riolen is dan nodig. In de stad betekent dit aandacht voor bestrating, bodembewerking en omgang met het reliëf. Fraaie voorbeelden bestaan al, zoals beken die weer ruimte krijgen (Stadsbeek).
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
20
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
21
LEESWIJZER & INLEIDING
RICHTINGGEVENDE UITSPRAKEN DIE REIKEN TOT 2050
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
HIER WERKEN WE NU AL AAN
Wij houden rekening met de hoogteligging en ondergrond van Enschede. Daarom
Het groenblauwe netwerk is de nieuwe structuurdrager die terugkomt in de inrichting
passen we onze ruimtelijke ontwikkeling aan op het natuurlijk systeem van bodem en
van de stad. We passen de inrichting van de stad zo goed mogelijk aan om maximaal
water. Ook herstellen we beken en geven ruimte aan vergroenen en vernatten in het
ruimte te bieden aan een optimaal verloop van dat groenblauwe netwerk. En we
stedelijk gebied.
gebruiken de kansen die dit biedt voor de opgaven Verstedelijken en Vergroenen.
Grote delen van onze Enschedese groenblauwe structuur horen bij het Natuurnetwerk
Beekdalen zijn op basis van bodem en water bijvoorbeeld onlogische plekken om te
Nederland. We werken dit verder uit naar nieuwe groenblauwe structuren en versterken
bouwen. We kijken voor de stedelijke ontwikkeling eerst naar gebieden die vanuit de
het groenblauwe netwerk ook buiten de stad.
ondergrond geschikt zijn. Zo kunnen we het natuurlijke systeem goed herstellen.
We versterken de sponswerking van de ondergrond. Zo houden we water voor mens, plant en dier beter vast. Dat doen we om verdroging tegen te gaan en onze drinkwatervoorziening te borgen. Waar mogelijk creëren we door stedelijke vernieuwing en transformatie meer ruimte voor groen en blauw op verschillende wijzen.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
22
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
L A N D-G OE D E N SC H E D E G R OE N I S ALT I J D D IC H T B I J
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
23
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
L A N D-G O E D E N S C H E D E - G R O E N I S A LT I J D D I C H T B I J We zijn zuinig op onze unieke groene kwaliteiten, ons landelijk gebied en onze
We zetten in op Enschede als één groot groen park waarin kwalitatief groen altijd
landgoederen. Typisch voor een landgoed is de mix van maatschappelijke,
dichtbij is. Dat noemen we Land-Goed Enschede en het beschrijft hoe we de structuren
economische, agrarische, ecologische en recreatieve functies. Groen heeft dus veel
voor mens, plant en dier in de stad beschermen, in stand houden en ontwikkelen.
verschillende waarden. In Enschede is er op veel plekken op korte afstand van wonen toegang tot een groene omgeving. Maar groen is niet overal aanwezig. We missen het groen juist op de plekken waar we het nu en in de toekomst nodig hebben. Er liggen grote opgaven op het verminderen van hittestress en het bevorderen van gezond gedrag. Door de druk van mens en bedrijvigheid is de biodiversiteit afgenomen. Die is juist van belang voor al het leven. Tegelijkertijd hebben inwoners een grote wens om meer groen in hun nabijheid te hebben. Een gezonde en aantrekkelijke stad is afwisselend, zonder veel hinder en gevaar, en nodigt uit tot verblijf. De voetganger en fietser voelen zich er prettig en veilig. Lopen maakt ons gezonder en onze woon- en werkomgeving levendiger en aantrekkelijker. Het stimuleert de lokale economie, het toerisme en de sociale samenhang. Daarom investeren we in een robuust en samenhangend groenblauw netwerk zodat in de hele stad de verbindingen zichtbaar en voelbaar zijn.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
24
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
25
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
RICHTINGGEVENDE UITSPRAKEN DIE REIKEN TOT 2050 We beschermen, verzorgen het groen en investeren in de groene waarden die er zijn. Zo
We bouwen groen en bouwen aan meer kwalitatief groen. Elke ruimtelijke ontwikkeling
investeren we in de herkenbaarheid van de Singel. En in het eigen karakter van onze
moet kwaliteit toevoegen voor de thema’s van Land-Goed Enschede. Om dat te borgen
stadsparken en de kenmerkende wiggen. Dat zijn de Hengelose wig in het noordwesten,
maken we kaders voor de nabijheid van groen voor de inwoner.
de Oldenzaalse wig in het noordoosten en de Eschmarke wig in het zuidoosten. We respecteren de heldere grens tussen stad en land en versterken deze waar wenselijk.
Door het toevoegen van groen en water verminderen we hittestress. Er komt schaduw op belangrijke looproutes en er is meer groen in de wijk. We gebruiken lopen en fietsen
We investeren ook in de bossen en landgoederen. In het landelijk gebied werken we aan
als verbindende factor en stimuleren bewegen door het vergroenen van ‘levensaders’.
de bossenstrategie. Dat doen we door het ontwikkelen van bos en
Dit zijn doorgaande routes die ruimte bieden voor ontmoeten. De levensaders lopen
landschapselementen.
door de wijken en tussen stad en landelijk gebied voor wandelaars en fietsers.
We houden de noord-zuid verbindingen over het spoor als onderdeel van
We vergroten de biodiversiteit en ontwikkelen altijd en overal natuur inclusief. Zo gaan
Natuurnetwerk Nederland in stand. Dit zijn ecozones waar we mogelijkheden voor
we de Usseler wig ontwikkelen als volwaardige groene corridor, langs het havengebied,
versterking en verbreding onderzoeken. Daarbij willen we het groen beter gebruiken en
via Kop Westerval en Volkspark, ten zuiden langs het centrum richting de Eschmarke
zorgen voor meer zichtbaarheid van groen. Langs de spoorlijn ontwikkelen we een
wig.
robuuste oost-west corridor als groenblauwe ader door de stad voor mens, plant en dier. De herkenbaarheid van onze radialen versterken we door te vergroenen. En we versterken de recreatieve route ‘Rondje Enschede’. Dat doen we met meer goed toegankelijke verbindingen tussen stad en landelijk gebied voor wandelaars en fietsers vanuit de wijken.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
26
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
RICHTINGGEVENDE UITSPRAKEN DIE REIKEN TOT 2050
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
HIER WERKEN WE NU AL AAN
De ruimte die auto parkeren inneemt in de openbare ruimte rond het centrum is
Wij ontwikkelen de groene spoorcorridor als drager van de verstedelijking in de SHE.
onhoudbaar. Om een leefbare, aantrekkelijke en bereikbare stad te zijn, willen we auto
Door stedelijke vernieuwing en transformatie van gebieden creëren we meer ruimte
parkeren zoveel mogelijk aan de randen van de stad of in de gebouwde voorzieningen in
voor groen, blauw, voetgangers en fietsers. Dat doen we specifiek in de gebieden
de stad concentreren. De ruimte die daardoor vrijkomt, gebruiken we om groen en
Kennispark, Twekkelerveld, Rigtersbleek, Kop Westerval, Schuttersveld en het verdere
water ruimte te geven
Binnensingelgebied.
We bieden inwoners keuzes die het makkelijk maken om gezonder te leven. Dat
Bij de ontmoetingsplekken van onze gemeente (grote voorzieningenclusters en
betekent dat we toegang moeten bieden tot een stimulerende leefomgeving. Een
winkelcentra) geven we meer ruimte aan groen en voetgangers. Tussen de bronpunten
leefomgeving die uitdaagt tot sporten, bewegen, spelen en ontmoeten voor alle
en ontmoetingsplekken ontwikkelen we groene levensaders.
leeftijden. Daarom stellen we verblijfskwaliteit en beleving voorop in de stedelijke ontwikkeling en zorgen we voor ontmoetingsmogelijkheden. Dat doen we door de
Door de groene aankleding ontstaan klimaatadaptieve straten, die zorgen voor een fijn
voorzieningen en de sociale veiligheid in de wijken op peil te houden. Daarmee creëren
gevoel en bijdragen aan de klimaatdoelstellingen. Daarnaast zetten we in op meer
we samen een sterke sociale infrastructuur.
stedelijkheid door verdichting. Die ruimte vinden we door auto parkeren op straat te verminderen.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
27
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
I N N O VAT IEF E N SC H E D E G R O O T S T E D EL I JK E D Y N A M IE K
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
28
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
I N N O VAT I EF E N S C H E D E - G R O O T S T E D EL I JK E D Y N A M I E K Enschede is het hart van de groene, vernieuwende technische regio van Twente. We zijn
We zitten midden in een energietransitie en zetten in op het opwekken van duurzame
onderzoekend en vernieuwend en daardoor aantrekkelijk. Die aantrekkings- en
energie en nieuwe energienetwerken in wijken. Ook dit willen we op innovatieve wijze
innovatiekracht willen we vergroten. Dat doen we door een aantal zaken samen te
vormgeven. In Enschede zit technologie in ons DNA daarom ontwikkelen, testen en
brengen en te clusteren. We brengen organisaties, kennis, vaardigheden en ervaring
gebruiken we producten en diensten samen met eindgebruikers. Zo komen onderzoek,
van werknemers bijeen en verbeteren onze internationale verbindingen en
onderwijs, productie en gebruik samen.
bereikbaarheid. Dan kan er een kruisbestuiving tussen organisaties ontstaan die betere producten en diensten oplevert. En daarmee onze kwaliteit van leven kan verbeteren. We willen innovatieve oplossingen voor de uitdagingen van nu en de toekomst stimuleren. Daarom versterken en ontwikkelen we onze bestaande innovatieclusters. Dat zijn de plekken waar nu vernieuwende bedrijven bij elkaar zitten. Onze stad staat niet op zichzelf, maar is onderdeel van verschillende netwerken. Denk aan netwerken voor vervoer, energie en communicatie. Die netwerken zijn extra belangrijk omdat we aan de grens liggen, een universiteit en hogeschool hebben. Bovendien zijn ze van levensbelang voor het goed functioneren van het dagelijks leven in onze stad. Die netwerken zijn continu in beweging. Zo werken we aan beter en slimmer (openbaar) vervoer en aan het delen van vervoersmiddelen (Mobility as a Service, MaaS). Denk bij dit laatste aan fietsen, scooters en auto’s die je via een app kunt gebruiken (en betalen).
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
29
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
30
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
RICHTINGGEVENDE UITSPRAKEN DIE REIKEN TOT 2050 We beschermen en koesteren de unieke (cultuurhistorische) kwaliteiten van de
Zo ontwikkelen we Enschede’s sterke kanten en bieden we de meeste voorzieningen
Universiteit Twente en Saxion Hogeschool. De campus van de Universiteit Twente (UT)
voor (nieuwe) inwoners. En hoeven we minder nieuwe infrastructuur of voorzieningen
en het Business & Sciencepark (B&S Park) laten we versmelten tot het Kennispark
aan te leggen bij het ontwikkelen van projecten.
Twente. Dat is een internationaal toonaangevend innovatiedistrict. We zetten de koers van de structuurvisie Kennispark voort en bouwen aan een continu in beweging zijnde
Met deze manier van werken sluiten we aan bij wat het Rijk en Provincie van ons vragen
campus.
in hun Omgevingsvisies. Een hogere dichtheid en nabijheid binnen een geconcentreerd gebied van mensen, kennis, kapitaal en koopkracht) heeft verschillende voordelen:
Rondom hogeschool Saxion ontwikkelen we onze stadscampus Connect-U Twente tot een samenhangend gebied met een eigen ruimtelijk profiel. Op de stadscampus worden innovaties en nieuwe kennis praktisch toegepast. Dat doen studenten en onderzoekers van Saxion Hogeschool en ROC in samenwerking met ondernemers en bedrijven. Het MST is een belangrijke partner voor medische toepassingen en medisch onderzoek. De
▬ concentratie biedt kansen voor een meer divers en aantrekkelijker voorzieningenaanbod; ▬ concentratie van mensen, kennis en kapitaal leidt tot innovaties en nieuwe ideeën; ▬ er profiteren meer mensen van verbeteringen in infrastructuur.
gevestigde specialisaties zoals medische technologie en chiptechnologie bouwen we verder uit tot internationaal toonaangevende clusters binnen Europa. We gaan de verstedelijking concentreren rondom OV-knooppunten en op buurtniveau bij ontmoetingsplekken. Bij inwonergroei ontwikkelen we de beschikbaarheid van cultuur, ontmoetingsplekken, (sport- en spel) voorzieningen evenredig mee. Hierbij houden we onder andere rekening met normen voor geluidsoverlast en luchtkwaliteit.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
31
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
RICHTINGGEVENDE UITSPRAKEN DIE REIKEN TOT 2050 We gaan onze economische clusters versterken om onze innovatiekracht verder te
De groeiende vraag naar bedrijfsruimte die in het Havengebied speelt, gaan we op twee
vergroten. Om dat te ondersteunen stellen we gebiedsprofielen op voor werklocaties en
manieren oplossen:
sturen op de juiste functies. De aanwezigheid van de luchthaven met landingsbaan is
▬ we maken beter gebruik van de huidige ruimte;
een unieke en waardevolle asset voor de stad en regio. Technology Base biedt
▬ we bieden alternatieve locaties aan voor bedrijven die minder passen in het
ondernemers de ruimte en de faciliteiten voor de ontwikkeling van innovaties,
profiel van het Havengebied.
proefproductie en industrieel onderzoek. Wij gaan investeren in het sluiten van de zuidelijke ringweg, door de Broekheurne-ring Voor de groei van het medisch technische cluster in Enschede is nabijheid van en
aan te sluiten op de N35. De N35 wordt de sleutel voor het reduceren van het
verbinding met partners een grote meerwaarde. Net als in het MST maakt ’t Roessingh
autoverkeer in het centrum. Ook willen we de doorstroming op de N35 in het oosten van
gebruik van innovaties die op het Kennispark ontwikkeld worden. Daarnaast heeft zij
onze stad verbeteren.
eigen onderzoeksprogramma’s voor revalidatie. De Creatieve Campus (CeeCee) in Roombeek gaat zich verder ontwikkelen tot een grote
We gaan verdichten door mensen en verschillende activiteiten te concentreren. Dat
speler op het gebied van ICT en online dienstverlening. Dit is de plek waar de creatieve
vergroot onze aantrekkelijkheid. Een randvoorwaarde voor de verdere verstedelijking
(online) industrie floreert.
van Enschede is een betere infrastructuur. Daarom versterken we de externe bereikbaarheid van onze werkgebieden en investeren wij in ons openbaar vervoer.
Het Havengebied koesteren we met haar mogelijkheden voor circulaire economie. Circulaire economie is duurzame economie waarin we bijna geen afval maken doordat we grondstoffen opnieuw gebruiken. Ook koesteren we de watergebonden bedrijvigheid en bijbehorende milieuruimte van het Havengebied. We willen deze ruimte en de specifieke kwaliteiten gebruiken voor de transitie naar een circulaire economie.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
32
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
RICHTINGGEVENDE UITSPRAKEN DIE REIKEN TOT 2050 We gaan de aanleg van de spoorlijn Zwolle-Münster doortrekken en versnellen de
We wilen een dekkend netwerk en gaan investeren in buurt- en wijkmobihubs in de hele
treinverbinding met Arnhem. Samen met Hengelo gaan we een snellere, vaker rijdende
stad. Belangrijk hierbij zijn invalswegen en stations, het spoor en de verbindingen
en comfortabelere OV-verbinding in de spoorzone tussen onze steden ontwikkelen. Dit
tussen de bronpunten. Waar mogelijk koppelen we hier ook logistieke hubs voor last
is de drager van de mobiliteitstransitie in de SHE. Later onderzoeken we of we deze
mile logistics aan. Dat zijn de laatste kilometers die goederen afleggen naar de
verbinding kunnen doortrekken, naar het (zuid)oosten.
eindgebruiker.
Langs deze lijn verstedelijken we door te verdichten en verschillende functies (denk
We blijven investeren in het fietsnetwerk en schoner verkeer. We laten ons fietsnetwerk
aan wonen-werken) te mengen. Daar waar mensen, kennis, kapitaal en koopkracht
meegroeien met de stad en de gemeenten rondom ons. We zetten blijvend in op
samenkomen ontstaat ontwikkeling en ruimte voor innovatie. Dat versterkt onze
uitbreiding van schoon- en emissieloos vervoer. Waterstof gaat een rol spelen als
agglomeratiekracht.
energiedrager voor bepaalde soorten industrie en bij zwaar transport.
We houden de bereikbaarheid voor auto’s waar nodig op peil. En zetten in op P&R om goed bereikbaar te blijven voor auto’s vanuit de hele EUREGIO. Met het Rijk investeren we in een nieuwe publieke parkeergarage bij station Enschede. We stimuleren STOMP met als instrumenten P&R locaties en mobihubs. Een mobihub is
Bij keuzes voor verdeling van de openbare ruimte
een plek waar verschillende vervoersopties samenkomen. Bij zo’n hub stap je over van
kiezen we voor STOMP: eerst stappen, trappen,
het ene naar het andere vervoersmiddel. Je parkeert bijvoorbeeld je auto en gaat met
dan openbaar vervoer, mobiliteitsdiensten en
een elektrische fiets verder de stad in.
uiteindelijk personenauto’s. De S voor lopen en de T voor fietsen zijn als richtinggevende uitspraken opgenomen in Land-Goed Enschede. In Innovatief Enschede gaan we in op het openbaar vervoer, mobiliteitsdiensten en autoverkeer.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
33
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
RICHTINGGEVENDE UITSPRAKEN DIE REIKEN TOT 2050 We geven voorrang aan zon op het dak. Hierbij volgen we de voorkeursvolgorde van het
We faciliteren de uitbreiding van het energienetwerk. En we stellen integrale
Rijk en de zonneladder van de provincie. Tegelijkertijd investeren we in het opwekken
gebiedsplannen op voor de totale energieopgave. Hierbij zorgen we voor een goede
van zonne-energie op parkeerterreinen en langs infrastructuur. We zijn terughoudend
combinatie van alle opgaven in het gebied.
bij het toestaan van nieuwe zonneparken in Enschede zuidoost en zoeken naar goede verdeling tussen zon en wind. Daarom houden we dit gebied vooralsnog vrij van andere
Onze Transitievisie Warmte geeft voor elke wijk of bedrijventerrein aan wat het meest
ontwikkelingen.
kansrijke alternatief is voor de huidige warmtevoorziening. We faciliteren de ruimte die nodig is voor het aardgasvrij maken van wijken en bedrijventerreinen.
Wij concentreren het opwekken van windenergie in het zuidwesten bij knelpunt Middenspanning Station (MS) Marssteden en respecteren voorlopig alle zoeklocaties voor windenergie. We houden rekening met de beperkingen van het MS Wesselerbrink. Daarnaast zetten we fors in op energiebesparing bij woningen, bedrijven en maatschappelijke voorzieningen. We voorkomen netcongestie door opwek en verbruik op elkaar af te stemmen (qua ruimte en tijd). Bij grootschalige opwek houden we rekening met wat het bestaande netwerk kan. Daar kijken we naar bij het realiseren van nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen. Ook zetten we in op het realiseren van energiehubs.
We hebben te maken met netcongestie. Dat betekent dat we meer energie opwekken dan het elektriciteitsnet kan verwerken. Dat maakt het moeilijker om
We plaatsen batterijen en realiseren lokale energiehubs om lokaal opgewekte stroom
overal wind- en zonne-energie op te wekken. Netwerkbedrijven proberen zo
ook lokaal te benutten. Deze hubs realiseren we in verschillende wijken, op
snel mogelijk extra ruimte te realiseren, maar kunnen de ontwikkeling van wind-
bedrijventerreinen en andere gemeenschappelijke locaties.
en zonneparken niet bijhouden. Als gemeente blijven we in gesprek met de netbeheerder, zodat we onze afspraken over duurzame opwek na kunnen komen.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
34
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
HIER WERKEN WE NU AL AAN We concentreren onze verdichting eerst rondom de OV-knooppunten en versterken het
Bron: Jeroen Nieuwhuis
openbaar vervoer in Enschede. Zo verbinden we Technology Base met het Kennispark door openbaar vervoer. Voor bereikbaarheid van het noordwesten van onze stad (Kennispark, UT en Havengebied) werken we samen met Hengelo aan betere bereikbaarheid. Hengelo onderzoekt daarom de verbinding tussen Enschedesestraat en A1 via Groot Driene.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
35
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
C E N T R U M S TA D E U R EG I O O N D E R SC H E I D E N D E (G R O O T) S T E D EL I JK E L EEF M IL IE U S
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
36
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
C E N T R U M S TA D E U R E G I O - O N D E R S C H E I D E N D E (G R O O T)S T E D EL I JK E L E EF M IL I E U S In 2025 bestaat onze stad 700 jaar. In onze rijke geschiedenis zijn diverse woon- en
We beschermen en koesteren ons buitengebied en kiezen voor duurzaam omgaan met
werkgebieden ontstaan, veranderd en soms ook verdwenen. Enschede heeft veel
ruimte en voorraden. We willen uitbreiding van de stad in het buitengebied zoveel
verschillende inwoners, die verschillende dingen doen. Die diversiteit en
mogelijk voorkomen. Daarom bouwen we aan een compacte stad in het groen. Dat doen
verscheidenheid bepaalt hoe onze stad er economisch, sociaal en cultureel uitziet. Het
we door vooral in de stad te verdichten. Juist waar mensen en functies samenkomen, is
zorgt voor prachtige stadsparken en levendigheid in de stad. We hebben een bruisende
de dynamiek te vinden.
binnenstad die van betekenis is voor een grote (EU)regio. We vergroten de diversiteit aan functies (veilige woon- en werkplekken) in de stad. Ook Enschede gaat groeien en daar bereiden we ons op voor. Samen met Hengelo werken
voegen we nieuwe leefmilieus toe. Dat doen vooral in de corridor, bij bronpunten en
we aan de SHE, het meest dynamische gebied van Twente. Daarbij kijken we naar de
ontmoetingsplekken. We ontwikkelen meer stedelijkheid en dynamiek. Dat doen we ook
OV-verbinding en ook naar wonen, werken en andere functies in dit gebied. Samen met
voor de huidige inwoners. Daarom vinden we het belangrijk om de goede basis die er in
Almelo en Hengelo werken we aan een regionale stedelijke investeringsagenda om het
de wijken is op orde te houden.
hoog stedelijke woon- en werkklimaat in Twente te versterken. De combinatie van voorzieningen maakt onze stad aantrekkelijk voor bewoners en Constante factor is ons mooie buitengebied. De natuur, landbouw en onze landgoederen
bezoekers. De internationalisering van bedrijven en ons hoger onderwijs helpen onze
bepalen de kwaliteit van ons buitengebied. De parel in ons unieke erfgoed is de Campus
positie in de Euregio en in de wereld te versterken. Dat doen we op een manier en met
Universiteit Twente. Een innovatieve campus ingebed in een oud landgoed en het
een omvang die bij Enschede past.
Twentse coulisselandschap. Een mooi voorbeeld van verschillende functies binnen één gebied.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
37
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
38
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
RICHTINGGEVENDE UITSPRAKEN DIE REIKEN TOT 2050 We beschermen en ontwikkelen onze unieke kwaliteiten. Bij locatiekeuzes binnen en
We investeren in de aantrekkelijkheid van de stad voor jong talent. Dat doen we door
buiten bestaand stedelijk gebied kijken we naar:
voorzieningen te realiseren via woningbouw, cultuur, evenementen, vrijetijd, city
1: Natuur Netwerk Nederland en Natura 2000;
marketing en sport.
2: lagenbenadering: bodem en water sturend; 3: cultuurhistorische gebiedswaardering;
Bijna 22% (35.000 inwoners) van onze bevolking is student.
4: duurzaam omgaan met ruimte en voorraden;
Enschede studentenstad moet overal in de SHE voelbaar zijn. Daarom gaan we functies
a: inbreiding voor binnenstedelijke projecten en uitbreiding waar mogelijk aan de randen van de stad,
voor studenten zoals werkplekken, horeca en wonen mengen. Dat doen we op logische plekken om zo het gevoel van een studentenstad te vergroten.
b: meervoudig ruimtegebruik voor enkelvoudig ruimtegebruik. 5: landschapswaardering;
In de SHE maken we het innovatieve karakter van Enschede meer zichtbaar voor talent,
6: ontwikkelingen laten aansluiten bij bestaande netwerken (energie, infrastructuur) en
bedrijven en bezoekers. Dat doen we door uitvoering te geven aan de gebiedsstrategie
deze versterken.
van het Kennispark. En door langs en op knooppunten in de SHE-ruimte te plannen voor nieuwe bedrijven, startups en creatieve broedplaatsen.
We beschermen de unieke erfgoedwaarden van de universiteitscampus en faciliteren de groei ervan voor de toekomst. Door het bieden van extra woon- en werkruimte in de stad sparen we ons landschap. Ook voorkomen we dat reisafstanden groot worden. We ontwikkelen leefconcepten waarin we woonwensen van mensen en ontwikkelingsvragen van bedrijven zoveel mogelijk in stedelijke leefmilieus mogelijk maken. Die stedelijke groei vindt plaats in de corridor, de bronpunten en rondom ontmoetingsplekken in buurten.
Bron: Tom brughuis ; Strijp-S TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
39
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
RICHTINGGEVENDE UITSPRAKEN DIE REIKEN TOT 2050 Wij ontwikkelen nieuwe en onderscheidende stedelijke woon- en werkgebieden. Hierin
We ontwikkelen groene en nieuwe leefmilieus in de bestaande stad. We gebruiken
mengen we wonen en werken in hoge(ere) dichtheden. Dat betekent meer woningen en
ruimte in de bestaande stad slimmer door meer functies te combineren bij OV-
werkplekken in de bestaande stad. Een nieuwe vorm van stedelijkheid die we in
knooppunten (bijvoorbeeld wonen en werken). Zo creëren we leefmilieus met meer
Enschede minder kennen maar wel al veel zien in andere universiteitssteden.
variatie voor alle gezinssamenstellingen.
De huidige inwoners zijn het belangrijkste onderdeel van de leefmilieus van de
We zorgen voor voldoende voorzieningen bij de ontmoetingsplekken voor inwoners met
toekomst. We zorgen dat bestaande leefmilieus bij de tijd blijven om de stad gezond te
een ondersteunings- of zorgvraag. Huisartsenzorg is hier een onderdeel van. Dit doen
houden. Dat vinden we net zo belangrijk als nieuwbouw.
we omdat het aantal zelfstandig wonende inwoners met een hulpvraag toeneemt. Ook plaatsen we kleinschalige woon- en zorgvoorzieningen in de wijken. We willen
Wij mengen functies rondom OV-knooppunten. Vooral bij de stationsgebieden Centrum
inwoners graag zelfstandig laten (blijven) wonen. De grootschalige (zorg)
en Kennispark. We maken daarbij gebruik van de principes van de Metromix van het
voorzieningen concentreren we bij bronpunten.
college van Rijksadviseurs. Die geeft aan hoe je het best verschillende functies kunt mengen in een stad. Met als doel een goedwerkende combinatie van alles wat je in een
We onderzoeken hoe we de Kop van de Haven beter kunnen koppelen aan de stedelijke
stad wil hebben.
en levendige wijken die in de SHE ontstaan. Wij willen ruimte vinden voor meer groen, ontmoeting, dynamiek en recreatie. Daarom mengen we functies in onze bestaande
We ontwikkelen op kleinere schaal nieuwe woningen en benutten de ruimte beter. Ook
stad waar het kan.
op natuurlijke plekken in de wijken zoals de ontmoetingsplekken, buiten de grote groeigebieden. We houden wonen, voorzieningen en werken in balans, want dat is een voorwaarde voor kwalitatieve groei. Het aantal banen stijgt evenredig met het aantal inwoners.
TOEKOMSTBEELD OMGEVINGSVISIE - KADER VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
40
LEESWIJZER & INLEIDING
INTRODUCTIE
TOEKOMSTBEELD
FUNDAMENT VAN DE STAD
LAND-GOED ENSCHEDE
INNOVATIEF ENSCHEDE
CENTRUMSTAD EUREGIO
NAWOORD
RICHTINGGEVENDE UITSPRAKEN DIE REIKEN TOT 2050 Voor de ontwikkeling van de stad is ruimte voor bedrijvigheid een noodzaak. We maken
De komende jaren gaan we samen met partners in de stad meer ruimte realiseren voor
meer gemengde buurten en wijken. Bij nieuwe ontwikkelingen kiezen we vaker
ondernemers, makers en kunstenaars. Zij dragen bij aan een innovatieve en
kleinschalige bedrijfsruimte in buurten en wijken. En we beschermen bestaande
aantrekkelijke stad. Waar nodig nemen we een actieve rol in het aanbieden van
bedrijfsruimte die geschikt (te maken) is voor deze functie. We zorgen dat
vastgoed voor creatieve, culturele en economische broedplaatsen.
bedrijfsruimte die verdwijnt als gevolg van wijziging van het bestemmingsplan of transformatie, beter en betaalbaar terugkomt.
Een van onze prioriteiten is het verduurzamen van bedrijventerreinen. Die verbruiken meer dan de helft van de energie in de stad. Tegelijk bieden bedrijventerreinen
We koesteren bedrijfsruimte in de bestaande stad om de afstand tussen wonen en
mogelijkheden voor energiebesparing en –opwekking. We willen dat ieder bedrijf mee
werken klein te houden. Ook willen we de juiste bedrijven op de juiste plek krijgen om
kan komen in de energie, warmte en circulaire transitie. We focussen in eerste instantie
scheefwerken te verminderen. Daarom bieden we bedrijven die daar passen ruimte in
op MKB-ers die het grootste deel van onze bedrijven vormen.
gemengde woon-werkgebieden en buurten (wijkeconomie). Onze focus hierbij ligt op praktisch opgeleide Enschedeërs en startende ondernemers.
We werken in onze projecten zo duurzaam en circulair mogelijk. Op het gebied van