Zienswijze beleidsplan WerkSaam 2022-2025 - raadsVOORSTEL

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp: Zaaknummer:

Zienswijze beleidsplan WerkSaam Westfriesland 2022-2025 896844

Commissie: Raadsvoorstel:

11 oktober 2021 14 september 2021

Portefeuillehouder: Programma:

T.G.C. Luyckx 5: Samenleving

Karakter:

Besluitvormend

Bijlagen:

1. Concept beleidsplan WerkSaam Westfriesland 2022-2025 ‘Meedoen telt!’ 2. Positief advies van de cliëntenraad WerkSaam op het beleidsplan.

Voorgesteld besluit: 1. Een positieve zienswijze af te geven op het beleidsplan 2022-2025 van WerkSaam Westfriesland ‘Meedoen telt!’ en daarbij het algemeen bestuur van WerkSaam Westfriesland te verzoeken om: In het beleidsplan 2022-2025 op te nemen dat het bieden van het passend aanbod voor zorgcliënten in het kader van de Participatiewet nog nader uitgewerkt wordt. Inleiding Voor de uitvoering van de algemene bijstand werken de Westfriese gemeenten samen in de Gemeenschappelijke regeling WerkSaam Westfriesland (hierna WerkSaam). WerkSaam heeft een nieuw beleidsplan opgesteld: ‘Meedoen telt!’, Beleidsplan 2022-2025. Voordat het algemeen bestuur van WerkSaam dit beleidsplan vaststelt, wordt het beleidsplan voor een zienswijze voorgelegd aan de gemeenteraden. Wij geven u een zienswijze mee omdat wetswijziging is aangekondigd, maar nog niet uitgewerkt in het beleidsplan. Een nadere toelichting vindt u bij kanttekening op bladzijde 3. Beoogd effect WerkSaam zorgt er voor dat inwoners naar vermogen meedoen aan het arbeidsproces door maatwerk te leveren op het gebied van arbeidsbemiddeling, arbeidsontwikkeling en inkomensondersteuning. Door vaststelling van het beleidsplan zijn de kaders waarbinnen WerkSaam dit doet vastgelegd en is duidelijk wat WerkSaam doet en hoe ze dat doet. Het geeft richting en eenduidigheid, een leidraad voor iedereen die te maken krijgt met WerkSaam.

Beleidsvrijheid / -ruimte (wettelijk kader) Op sommige punten is er sprake van beleidsvrijheid, maar veel is wettelijk vastgelegd in de Participatiewet en aanverwante wetgeving zoals Ioaw/Ioaz1, WSW2, BBZ3 en de Wet Banenafspraak. Op regionaal niveau zijn de verordeningen en beleidsregels van WerkSaam en de bijbehorende mandaatbesluiten van toepassing. Ook de Wet gemeenschappelijke regelingen en de gemeenschappelijke regeling WerkSaam Westfriesland zijn van toepassing. Hierin staat onder andere vastgelegd wat de mogelijkheden tot inspraak van de gemeenteraden zijn in de gemeenschappelijke regeling. Artikel 15 van de gemeenschappelijke regeling WerkSaam Westfriesland geeft het bestuur de bevoegdheid tot vaststellen van het beleidsplan. Artikel 15 lid 3 van de gemeenschappelijke regeling WerkSaam Westfriesland geeft aan dat de gemeenteraden om een zienswijze wordt gevraagd.

1 Ioaw/Ioaz: Inkomensvoorziening voor Oudere en gedeeltelijk Arbeidsongeschikte Werknemers/ inkomensvoorziening voor

oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen. Aanvullingen op het inkomen van AOW gerechtigden tot bijstandsniveau. 2 Sociale werkvoorzieningen/ -plaatsen. 3 Inkomensondersteuning zelfstandigen.

1

Argumenten WerkSaam voert de Participatiewet en bovengenoemde aanverwante wetten uit voor de Westfriese gemeenten. WerkSaam zorgt er voor dat iedereen naar vermogen meedoet aan het arbeidsproces door maatwerk te leveren op het gebied van arbeidsbemiddeling, arbeidsontwikkeling en inkomensondersteuning. Om dit goed te kunnen doen, is een goed en duidelijk beleidsplan nodig. Het beleidsplan 2018-2021 is geëvalueerd in het licht van de huidige maatschappelijke ontwikkelingen en heeft tot een aantal nieuwe aandachtspunten geleid. Concept Beleidsplan WerkSaam 2022-2025: verschillen ten opzichte van het huidige beleidsplan: 1. Niet alleen streng aan de poort naar ook snel aan de poort. WerkSaam wil de doorlooptijden van bijstandsaanvragen verkorten. Aanvragers met een ingewikkelde financiële situatie of die eerder hebben gefraudeerd krijgen een uitgebreide intake. Aanvragers waarbij dit niet speelt krijgen een beperktere intake waardoor de uitkering sneller kan worden verwerkt. 2. Meer bijdragen aan een inclusieve en diverse arbeidsmarkt. WerkSaam wil zich, als werkgever, zichtbaar opstellen als een voorstander van diversiteit op de arbeidsmarkt. Als bemiddelaar van werkzoekenden, worden medewerkers geschoold in het adequaat reageren op discriminerende verzoeken van werkgevers om uitsluiting terug te dringen. 3. Meer maatregelen om duurzame uitstroom te bevorderen.

WerkSaam wil de onzekerheid van het aanvaarden van tijdelijk werk wegnemen. De meeste mensen stromen uit met een tijdelijk contract. Mensen verliezen hun toeslagen en zijn angstig over de gevolgen. WerkSaam gaat bijvoorbeeld niet meer direct terugvorderen bij uitstroom, maar bevriezen deze vorderingen voor één jaar. Ook wordt het reintegratie instrument ‘Work first’ ingezet. 4. Soepeler kwijtscheldingsbeleid. Cliënten kunnen schulden hebben bij WerkSaam (leningen of te veel ontvangen bijstand). Het restant van de schulden wordt momenteel na vijf jaar aflossing kwijtgescholden. Dit wordt verlaagd naar drie jaar zodat het aanvaarden van werk financieel aantrekkelijker wordt. 5. Handhaving met de menselijke maat. De nadruk lag al op maatwerk en coulance met goedwillende cliënten en een harde aanpak van kwaadwillende cliënten. Dit uitgangspunt wordt verder doorgezet. Er wordt meer ingezet op gesprekken en waarschuwingen dan het direct opleggen van sancties. WerkSaam gaat de ruimte in de wet opzoeken. 6. Giften. WerkSaam gaat verruimen naar maximaal € 1.200,- giften op jaarbasis. Uitkeringsgerechtigden hoeven dit niet te melden. Dit is gelijk aan de recente motie van de Tweede Kamer over de ruimte voor giften in de bijstand. 7. Soepeler omgaan met kostendelersnorm. Voor kwetsbare doelgroepen gaat WerkSaam voor een korte periode afzien van de kostendelersnorm.

Bijvoorbeeld in situaties waarbij ex-daklozen en ex-gedetineerden tijdelijk bij bijstandsgerechtigden inwonen. 8. Meer loonkostensubsidie. Loonkostensubsidie is bedoeld voor werkgevers die iemand met een ziekte of handicap in dienst nemen. De inzet van loonkostensubsidie is momenteel voornamelijk voor beschut werk en voormalig leerlingen van speciaal onderwijs. WerkSaam gaat dit instrument vaker inzetten. Verwerking ophaalsessie Enkhuizen Op 1 maart 2021 heeft een ophaalsessie plaatsgevonden tijdens uw informatieavond Sociaal Domein zodat u in vroeg stadium input kon geven voor dit nieuwe beleidsplan. Wat heeft WerkSaam hiermee gedaan? Duurzaam uitstroom U had veel oog voor duurzame uitstroom. Nazorg werd als een belangrijk onderdeel genoemd van het bevorderen van duurzame uitstroom. Nazorg wordt structureel ingebed in de werkwijze van WerkSaam in dit beleidsplan. Coaches van WerkSaam nemen aan het einde van een contract nog een keer contact op met de werkgever en/of werknemer en ze gaan een uitstroomgesprek voeren als iemand laat weten werk gevonden te hebben. In het gesprek maken ze duidelijk dat er contact opgenomen kan worden als er problemen zijn. Kwijtscheldingsbeleid U was benieuwd waarom een soepeler kwijtscheldingsbeleid nu pas in het beleidsplan wordt voorgesteld. In de Participatiewet is geen tot weinig ruimte voor afwijking naar gemeentelijk inzicht.

De geluiden daaromtrent vanuit de landelijke politiek klinken positiever al hoewel wetgeving nog niet is aangepast. WerkSaam neemt een voorschot op verwachtte versoepelde wetgeving. WerkSaam zal het beleid uiteraard uitvoeren binnen de vigerende wetgeving, maar voorziet hiermee wel een trendbreuk.

2

WerkSaam wil het versoepeld beleid namens de gemeenten toepassen wanneer het wettelijk mogelijk is. Bewezen fraude valt nooit onder het versoepelde kwijtscheldingsbeleid. BUIG Er bleek weinig steun een structurele overheveling van de overschotten op de BUIG aangezien er geen garantie is op een overschot en er nog tekorten zijn op andere deelgebieden in het sociaal domein. Er is uiteindelijk geen voorstel voor het structureel inzetten van de overschotten (meerdere gemeenteraden waren hier terughoudend in). Wel wil WerkSaam meer loonkostensubsidie inzetten. Hiermee wordt een deel van de BUIG ingezet voor reintegratie dat uiteindelijk moet leiden tot meer uitstroom. De loonkostensubsidie is slechts een klein deel van de BUIG en kan niet leiden tot tekorten op de BUIG. Kanttekeningen / alternatieven Nieuwe wetgeving verwacht na vorming kabinet WerkSaam loopt met dit beleidsplan voor op wetgeving die wordt verwacht na het aantreden van een nieuw kabinet. Met de inzichten uit de toeslagenaffaire heeft de Tweede Kamer aangegeven wetgeving te willen waarbij het hard aanpakken van vermeende fraude wordt genuanceerd. Dit beleidsplan behelst de geest van deze richting. WerkSaam zal het beleid uitvoeren binnen de grenzen van de geldende wetgeving, maar sorteert wel alvast voor met deze kaders. Dit is een keuze.

Aangezien wij verwachten dat nieuwe wetgeving in lijn met de nieuwe werkwijze van WerkSaam zal zijn, ondersteunen wij deze keuze van WerkSaam. Passend aanbod (concept wetsvoorstel wijziging van de Participatiewet – tegenprestatie) De kern van het concept wetsvoorstel ‘passend aanbod’4, is dat gemeenten verplicht worden álle mensen in de bijstand een passend aanbod te doen, ook wanneer dat niet op de arbeidsmarkt kan. Het passend aanbod kan ook vrijwilligerswerk of een vorm van dagbesteding zijn als het gaat om zorgcliënten5. Maar het is niet vrijblijvend. Omdat de uitvoering van de Participatiewet is gedelegeerd aan WerkSaam heeft alleen WerkSaam de mogelijkheid om te handhaven. Het heeft daarom de voorkeur om het realiseren van het passend aanbod bij WerkSaam te beleggen. Dit betekent niet dat de begeleiding over hoeft te gaan naar WerkSaam. Maar aangezien de begeleiding en de handhaving elkaar raakt dienen er ons inziens hierover nog afspraken tussen WerkSaam en de gemeente te worden gemaakt zodra meer bekend is. Dir geldt ook voor de financiën. Draagvlak WerkSaam heeft bij de beleidsevaluatie van het beleidsplan 2018-2021 alle gemeenteraden, de beleidsmedewerkers van de Westfriese gemeenten, de medewerkers van WerkSaam en de cliëntenraad input gevraagd voor het nieuwe beleidsplan. De Participatieraad Enkhuizen heeft geen advies gegeven op het Westfriese beleidsplan.

De burgerparticipatie is ingevuld door de cliëntenraad van WerkSaam. Op 9 februari 2021 heeft een ophaalsessie plaatsgevonden in uw raadscommissievergadering. Ook zijn de andere Westfriese gemeenteraden in de gelegenheid gesteld om input te geven. De gemeenteraden worden nu gevraagd om een zienswijze op het beleidsplan te geven. Planning, evaluatie en verantwoording Het algemeen bestuur neemt op 9 december 2021 een besluit met inachtneming van de zienswijzen van alle Westfriese gemeenten. Het nieuwe beleidsplan treedt per 1 januari 2022 in werking. Financiën Het beleidsplan is gericht op het voorkomen van instroom, bevorderen van door- en uitstroom en het verlagen van de uitkeringslast. Het beleidsplan gaat echter niet in op de financiële gevolgen. De concept begroting 2022 is voor het zomerreces aan de gemeenteraad voorgelegd voor een zienswijze. Hierin is zo veel mogelijk rekening gehouden met het nieuwe beleidsplan. Daarnaast ontvangen de gemeenten een voor- en najaarsnota, een analyse inkomenstekort BUIG en een kaderbrief met uitgangspunten voor de volgende begrotingen. Over de kadernota’s en begrotingen wordt u jaarlijks gevraagd een zienswijze te geven.

4 Voorstel van wet tot wijziging van de Participatiewet in verband met het verbeteren van de ondersteuning van mensen in

de bijstand en aanpassing van de uitvoering van de taaleis. 5 Een zorgcliënt is een binnen 5 jaar niet naar werk ontwikkelbare cliënt. Zij behelzen ongeveer 30% van de cliënten.

3

Bijstandverlening op grond van de Participatiewet betreft een openeinde regeling. Dit betekent dat ondanks duidelijk beleid maatschappelijke ontwikkelingen die zorgen voor grotere instroom en/of lagere uitstroom kunnen zorgen voor stijgende kosten.

Enkhuizen, 14 september 2021 Burgemeester en wethouders van Enkhuizen De secretaris, De burgemeester,

Dhr. A.N. van den Bergh

Dhr. E.A. van Zuijlen

4