Verslag verkenning coalitievorming gemeente Enkhuizen

Verslag verkenning coalitievorming gemeente Enkhuizen. 1. Inleiding Op 18 maart hebben de gemeenteraadsverkiezingen plaatsgevonden in de gemeente Enkhuizen. De verkiezingsuitslag heeft geleid tot de volgende zetelverdeling in de gemeenteraad: • • • • • • • • •

CDA: 3 zetels Enkhuizen Vooruit: 2 zetels SP: 2 zetels Het Enkhuizer Alternatief (HEA): 2 zetels PRO (voorheen GroenLinks/PvdA): 2 zetels VVD: 2 zetels D66: 2 zetels SGP: 1 zetel Piratenpartij: 1 zetel

Met drie zetels is het CDA de grootste fractie geworden en heeft daarmee het initiatief genomen tot de verkenning van een nieuwe coalitie. Aan mij is als verkenner de opdracht verstrekt om inzicht te verkrijgen in de mogelijkheden tot samenwerking tussen de fracties, blokkades te identificeren en de randvoorwaarden voor een stabiel en werkbaar college in kaart te brengen. Het was mooi om dit samen met de nummer één van het CDA, Jay Mendes Moreira, te doen. Zijn nuchtere aanpak, betrokkenheid en positieve energie zijn waardevol geweest. Hij laat zien dat het ook draait om leiderschap, verbinden en daadkracht. Met negen partijen lijkt het soms alsof iedereen een eigen koers vaart. Dat lijkt een ingewikkelde puzzel, maar is een mooie oefening in samenwerking.

2. Verantwoording In het kader van deze verkenning zijn gesprekken gevoerd met alle fracties in de gemeenteraad van Enkhuizen. In deze gesprekken zijn de volgende onderwerpen besproken: • • •

Bereidheid tot coalitiedeelname; Voorkeuren voor samenwerking; Uitsluitingen;

• •

Inhoudelijke prioriteiten; Mogelijke breekpunten

Bij alle gesprekken was de griffier aanwezig. De griffier heeft van ieder gesprek een afzonderlijk verslag opgesteld. Deze verslagen zijn als bijlage toegevoegd aan dit eindverslag en vormen de basis voor de hier opgenomen analyse. De gesprekken zijn in openheid gevoerd op basis van gelijkwaardigheid. Fracties hebben zich constructief opgesteld en hun standpunten helder uiteengezet.

3. Samenvatting en politieke duiding van de bevindingen De verkiezingsuitslag in Enkhuizen laat een versnipperd politiek landschap zien. Met negen partijen en een grootste partij van drie zetels is geen enkele partij in staat om zonder meerdere partners een meerderheid te vormen. Een werkbare meerderheid vereist minimaal negen zetels, wat betekent dat coalities uit ten minste vier partijen zullen bestaan. Versnippering en bestuurlijke complexiteit De spreiding van zetels over zowel landelijke partijen (CDA, VVD, D66, SP, SGP, PRO en Piratenpartij) als lokale partijen (Enkhuizen Vooruit en HEA) zorgt voor een breed politiek spectrum. Dit vergroot de noodzaak tot samenwerking, maar maakt de coalitievorming complex. Positie van het CDA Als grootste partij vervult het CDA een logische regierol, maar is tegelijkertijd afhankelijk van meerdere partners. Dit vraagt om een verbindende opstelling en het vermogen om bruggen te slaan tussen verschillende politieke richtingen. Inhoudelijke overeenkomsten Er bestaat brede overeenstemming over belangrijke thema’s zoals: • • • •

leefbaarheid en voorzieningen; financieel gezond beleid; bestuurlijke betrouwbaarheid; woningbouw

Verschillen zitten met name in de uitwerking en prioritering van deze thema’s. Bestuurlijke verhoudingen Eerdere bestuurlijke ervaringen spelen een rol in de onderlinge verhoudingen.

Hoewel dit in sommige gevallen leidt tot terughoudendheid, is er over het algemeen bereidheid om vooruit te kijken en samen te werken. Conclusie van de duiding Er zijn duidelijke mogelijkheden voor coalitievorming, maar succes is afhankelijk van het vermogen van partijen om inhoudelijke verschillen te overbruggen en vertrouwen op te bouwen.

4. Coalitievoorkeuren, uitsluitingen en breekpunten Samenwerkingsvoorkeuren De meeste fracties geven de voorkeur aan een meerderheidscoalitie. Een raadsbreed akkoord wordt door enkele partijen overwogen, maar geniet geen brede voorkeur. Uitsluitingen Het aantal harde uitsluitingen is beperkt. Uitzondering vormt onder meer de VVD, die samenwerking met SP en GroenLinks/PvdA uitsluit. Zachte bezwaren Er bestaan bij verschillende partijen zorgen over bestuursstijl en eerdere samenwerking, maar deze vormen doorgaans geen onoverkomelijke belemmeringen. Belangrijkste prioriteiten Breed gedeelde prioriteiten zijn: • • • • •

Woningbouw; Leefbaarheid; Financiële stabiliteit; Duurzaamheid; Bestuurlijke transparantie.

Breekpunten Breekpunten liggen met name op het gebied van financiële keuzes en ruimtelijke ontwikkeling.

5. Mogelijkheden voor politieke samenwerking Enkhuizen Vooruit!

Enkhuizen Vooruit geeft de voorkeur aan een reguliere meerderheidscoalitie. De partij ziet inhoudelijke raakvlakken met het CDA en sluit geen partijen uit. Stabiliteit en constructief bestuur staan centraal. SGP De SGP ziet een hybride model als kansrijk, met een akkoord op hoofdlijnen en nadere uitwerking door een coalitie. Deelname is alleen aan de orde met een eigen wethouder. Wanneer wordt gekozen voor een raadsbreed akkoord ligt dit anders. Vertrouwen en dienend leiderschap staan als waarden voor politieke samenwerking voorop. CDA Het CDA sluit geen enkele partij uit. De voorkeur van de partij gaat uit naar een centrum georiënteerde meerderheidscoalitie. De partij legt de nadruk op een stabiele en constructieve samenwerking tussen zowel toekomstige coalitiepartijen en tussen coalitie en oppositie. Ook geeft de partij de voorkeur aan een coalitieakkoord dat niet dichtgetimmerd is. HEA HEA staat open voor zowel meerderheids- als minderheidscoalities en positioneert zich als centrumpartij. Wel denkt de partij in eerste instantie aan een centrumrechtse samenwerking, maar staat ook open voor samenwerking met partijen aan de linkerzijde. De partij ziet samenwerking met het CDA als logisch en sluit geen partijen uit. Stabiliteit vormt een belangrijk uitgangspunt voor de partij, waarbij samenwerking met de gehele raad wordt gezien als meerwaarde voor de bestuurskracht.

VVD De VVD kiest voor een stabiele meerderheidscoalitie met een centrumrechtse oriëntatie. Samenwerking met SP en GroenLinks/PvdA wordt uitgesloten. De VVD is bereid een wethouder te leveren. De partij ziet inhoudelijke raakvlakken met het CDA. SP De SP geeft de voorkeur aan een meerderheidscoalitie van circa vier partijen. Er zijn geen uitsluitingen. De partij wil voldoende inhoudelijke invloed en kan een wethouder leveren.

D66 D66 stelt zich constructief op, ziet met het CDA als kansrijk en is bereid bestuurlijke verantwoordelijkheid te nemen. De partij ziet zichzelf het liefst deelnemen aan een centrumgeoriënteerde coalitie. De partij heeft de voorkeur voor een reguliere coalitievorming boven een raadsbreed akkoord. Piratenpartij De Piratenpartij pleit voor een raadsbreed akkoord en benadrukt transparantie, samenwerking en kennisdeling. Er zijn geen uitsluitingen. PRO (voorheen GroenLinks/PvdA) Deze combinatie geeft de voorkeur aan een coalitie van vier partijen, ziet inhoudelijke raakvlakken met het CDA en is bereid een wethouder te leveren. De partij heeft de voorkeur voor een centrum-linkse coalitie. De partij benadrukt dat een coalitieakkoord ruimte moet laten voor verschillen tussen partijen. 6. Conclusie en advies voor het vervolg De gesprekken laten zien dat er brede bereidheid bestaat om tot een coalitie te komen. Meerdere partijen zien mogelijkheden voor samenwerking met het CDA en zijn bereid bestuurlijke verantwoordelijkheid te nemen. In het licht van de gevoerde gesprekken lijkt een coalitievariant waarin het CDA samenwerkt met Enkhuizen Vooruit, HEA, D66 en de VVD een kansrijke richting. Deze combinatie biedt perspectief op een stabiele meerderheid, inhoudelijke samenhang en bestuurlijke draagkracht. Dit laat onverlet dat ook andere varianten denkbaar zijn.

Het is aan de (in)formateur om deze mogelijkheden nader te onderzoeken. De wens is uitgesproken om te komen tot een stabiele, op een meerderheid leunende coalitie. Advies Ik adviseer het CDA om een (in)formateur aan te wijzen met de opdracht om: •

Een stabiele meerderheidscoalitie te vormen;

• •

Daarbij in het bijzonder de samenwerking tussen CDA, Enkhuizen Vooruit, HEA, D66 en VVD te verkennen; en te komen tot een gedragen coalitieakkoord.

Slotwoord Tot slot dank ik alle gesprekspartners voor het in mij gestelde vertrouwen en de openhartigheid waarmee de gesprekken zijn gevoerd. De bereidheid van alle fracties om constructief bij te dragen aan deze verkenning heeft het mogelijk gemaakt om een helder beeld te verkrijgen van de politieke verhoudingen en de kansen voor samenwerking. In de politiek van Enkhuizen vind je alles: verschillende smaken, maar samen vormt het de stad. Hiermee beschouw ik mijn opdracht als verkenner als afgerond. Met vriendelijke groet, Jan van der Werf Verkenner gemeente Enkhuizen