Vaststelling SIHP Primair Onderwijs - raadsVOORSTEL

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp: Zaaknummer:

Strategisch Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs Enkhuizen 2025-2040 193350

Commissie: Raadsvoorstel:

8 oktober 2024 22 oktober 2024 Nr. 2024045

Portefeuillehouder: Programma:

W.P.J. Bijman 5: Samenleving

Karakter:

Besluitvormend

Bijlagen:

1. Raadsbesluit 2. Strategisch Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs Enkhuizen 20252040 3. Overeenkomst Onderhoudsniveau Schoolobjecten Primair Onderwijs Enkhuizen

Voorgesteld besluit: 1. Het Strategisch Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs Enkhuizen 2025-2040 vast te stellen; 2. Ten behoeve van de realisatie van gezamenlijke vervangende nieuwbouw voor De Tweemaster (Stichting Openbaar Onderwijs Present), Mozaïek locatie Spaans Leger (Stichting Kopwerk) en Montessorischool De Wegwijzer (Stichting Kopwerk) een voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen door van het ongedefinieerde vastgestelde investeringskrediet onderwijshuisvesting €675.000 te bestemmen; 3. Ter overbrugging van de periode tot aan de realisatie van gezamenlijke vervangende nieuwbouw als tegemoetkoming een bedrag beschikbaar te stellen aan De Tweemaster (Stichting Openbaar Onderwijs Present), zijnde €100.000,-, en aan Mozaïek locatie Spaans Leger (Stichting Kopwerk), zijnde €50.000,- en deze ten laste te brengen van de reserve onderwijshuisvesting. Inleiding In onze gemeente volgen dagelijks circa 1.500 kinderen basisonderwijs. Dat onderwijs wordt gegeven in 8 schoolgebouwen, verspreid over onze gehele gemeente. Een aantrekkelijk, veilig en gezond gebouw dat voldoende ruimte biedt, is daarbij een belangrijke randvoorwaarde. Het grootste deel van de schoolgebouwen – 7 van de 8 – bestaat reeds 40 jaar of langer.

Om te kunnen bepalen wát we aan elk gebouw gaan doen, wannéér we dat gaan doen en tegen welke kosten, is in het Coalitieakkoord 2022-2026 en het College uitvoeringsprogramma besloten een Strategisch Integraal Huisvestingsplan (hierna: SIHP) op te stellen. Mede refererend aan de themabijeenkomsten die plaatsvonden in het voorjaar en najaar van 2023, alsook de raadsbrief van 21 mei 2024: Het college is verheugd het SIHP u hiermee ter vaststelling aan te bieden met daarbij additioneel besluitpunten opdat het eerste bouwproces direct vorm krijgt. Onze gemeente en de drie betrokken schoolbesturen in het primair onderwijs - Stichting Kopwerk, Stichting Openbaar Onderwijs Present en SKO West-Friesland – zijn samen verantwoordelijk voor goede huisvesting van het onderwijs. De gemeente en de schoolbesturen hebben elk hun eigen taken hierin. Die taken zijn nauw met elkaar verbonden. De gemeente is verantwoordelijk voor nieuwbouw en uitbreiding; schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor onderhoud, aanpassingen, exploitatie en beheer. Om de kwaliteit van huisvesting te borgen en in te spelen op nieuwe inzichten en ontwikkelingen, is het belangrijk dat we, gemeente én schoolbesturen, werken vanuit een gezamenlijk toekomstperspectief. Dat gezamenlijke toekomstperspectief hebben we na een intensief gezamenlijk traject vastgelegd in het SIHP.

Het biedt een inhoudelijk kader voor de keuzes in de huisvesting van onderwijs, het biedt een leidraad voor investeringen in de scholenhuisvesting en het zorgt voor een beleidsmatige, duurzame en evenwichtige inzet van middelen. Beoogd effect U wordt gevraagd om het Strategisch Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs 2025-2040 Enkhuizen vast te stellen. Hiermee wordt beoogd een strategisch kader vast te stellen voor de huisvesting van primair onderwijs (hierna: PO) in onze gemeente. Het SIHP PO zal de leidraad zijn waarmee gemeente en

1

schoolbesturen de komende jaren hun gedeelde verantwoordelijkheid in de huisvesting van onderwijs zullen vormgeven. U wordt eveneens gevraagd een voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen ten behoeve van vervangende huisvesting voor De Tweemaster, Mozaïek locatie Spaans Leger en Montessorischool De Wegwijzer. Dit huisvestingsscenario is het eerste bouwplan dat voortkomt uit het SIHP. Met dit voorbereidingskrediet kunnen partijen in staat gesteld worden direct een start te maken met de voorbereidende fase van het project. Tenslotte wordt u gevraagd voor De Tweemaster en Mozaïek Spaans Leger een financiële tegemoetkoming beschikbaar te stellen. Beide scholen waren betrokken bij het uiteindelijk afgebroken bouwproject IKC Binnenstad. De tegemoetkoming is bedoeld ter overbrugging van de jaren tot oplevering van een gezamenlijke vervangende voorziening. Beleidsvrijheid / -ruimte (wettelijk kader) - Wet op het primair onderwijs (WPO): de WPO bepaalt hoe het basisonderwijs in Nederland er in grote lijnen uit ziet en geregeld wordt. Voor wat onderwijshuisvesting betreft wordt in deze wet omschreven wat de respectievelijke verantwoordelijkheden zijn van gemeente (art. 91 & 92) en schoolbestuur (art.106). In de WPO is het integraal huisvestingsplan nog niet opgenomen. Een IHP is op dit moment nog niet verplicht.

Rijksoverheid heeft wel een wetswijziging in voorbereiding: Wet doelmatige en planmatige aanpak onderwijshuisvesting. Naar alle waarschijnlijkheid worden gemeenten met deze wetswijziging wel verplicht een IHP op te stellen. Deze wetswijziging staat vooralsnog gepland voor 1 augustus 2025. - Uw raad is bevoegd om het SIHP vast te stellen op grond van artikel 4:81 Algemene Wet Bestuursrecht en de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Enkhuizen 2016 - Uw raad heeft budgetrecht op grond van artikel 189 Gemeentewet. U bent daarom bevoegd te besluiten over het voorbereidingskrediet en de tegemoetkoming. - Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Enkhuizen 2016 (hierna: Verordening): In de Verordening wordt beschreven welke voorzieningen in aanmerkingen komen voor bekostiging en welke procedure daarvoor gevolgd moet worden. - College Uitvoeringsprogramma (CUP) en het Coalitieakkoord 2021-2026: Het College van B&W heeft als doel gesteld dat de huisvesting van onderwijs op orde is. Om dit te bereiken wordt een huisvestingsplan onderwijs opgesteld waarin nieuwbouw wordt geprioriteerd boven verbouwen.

Argumenten, kanttekeningen en alternatieven NB. Ten behoeve van de leesbaarheid worden hieronder de argumenten, kanttekeningen en alternatieven weergegeven per besluitpunt. 1. Vaststellen Strategisch Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs Enkhuizen 2025-2040 Met het Strategisch Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs Enkhuizen 2025-2024 geven wij concreet vorm aan de opdracht. Het resultaat is een beleidsrijk, strategisch document dat helpt te bepalen op welke wijze omgegaan wordt met de (bestaande) huisvesting van het onderwijs en op welke wijze omgegaan wordt met veranderende actualiteiten – zoals woningbouw en veranderende leerlingaantallen. Het IHP helpt de gemeente daarbij bij de invulling van haar zorgplicht. Argumenten 1. SIHP geeft kaders en duidelijkheid aan gemeente én schoolbesturen. Om de opgave in onderwijshuisvesting qua planning en financiën beheersbaar te houden is het voor zowel gemeente als schoolbesturen van belang een doorkijk te hanteren. a. SIHP is een beleidsrijk document dat verder gaat dan ‘stenen stapelen’ alleen. In het SIHP hebben gemeente en schoolbesturen een inhoudelijk kader opgesteld, uitgewerkt in de thema’s: Doorgaande leerlijn 0-13 jaar; Inclusiever onderwijs; Spreiding van onderwijs en Duurzaamheid. Dit inhoudelijk kader geldt als richtsnoer voor het meerjarenuitvoeringsplan. b.

De opgave in onderwijshuisvesting vraagt om strategische planning

2

i. De geldende Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs maakt gebruik van jaarlijkse aanvragen en een jaarlijks huisvestingsprogramma. Hierbij is geen strategische, lange termijnplanning aan de orde. De huisvesting van onderwijs heeft echter baat bij een lange termijn aanpak. Het SIHP is noodzakelijke aanvulling op de jaarlijkse omslag van de Verordening. ii. Budgetten kunnen doelmatig ingezet worden aan de hand van de strategische planning iii. Uitvoering kan aan de hand van het SIHP gepland worden volgens een visie op de korte termijn, middellange én lange termijn iv. Door het SIHP worden schoolbesturen PO op hun beurt beter in staat gesteld doelmatig en strategisch hun middelen in te zetten voor onder andere het onderhoud. 2. Met dit SIHP sorteert gemeente Enkhuizen voor op de Wet doelmatige en planmatige aanpak onderwijshuisvesting, waarin het gemeenten verplicht wordt een IHP te hebben. 3. Het SIHP is in overeenstemming met schoolbesturen tot stand gekomen. Het SIHP heeft daarom breed draagvlak. 4. Het SIHP geeft een financiële doorkijk over 2025-2040. Dit is noodzakelijk voor de gemeentelijke financiële planning. Kanttekeningen / alternatieven 1. Het SIHP heeft op dit moment de status van een beleidsdocument. Het is een planningsinstrument voor het plannen en beheren van de onderwijsgebouwen in de gemeente Enkhuizen.

De raad houdt de mogelijkheid om andere keuzes te maken indien de actualiteit daar om vraagt. 2. Onderwijshuisvesting functioneert ook zonder SIHP. De Verordening blijft onverminderd van kracht. Zoals hierboven gesteld biedt de Verordening een jaarlijkse structuur van aanvragen, afwijzingen of toekenningen, en een jaarlijks huisvestingsprogramma. 3. Dit SIHP gaat over alleen het primair onderwijs. Voor het voorgezet onderwijs is onlangs het proces van een SIHP gestart. 4. Het SIHP is een dynamisch document dat eens per vier jaar zal worden herijkt zodat het SIHP blijft aansluiten bij de actualiteit. 5. Het SIHP dient als uitgangspunt voor de liggende aanvragen voor het programma en overzicht 2025 van Stichting Present en Stichting Kopwerk uit het eerste tijdvak. Zie hierover verder hierna. 2. Beschikbaar stellen voorbereidingskrediet Schoolbesturen kunnen elk jaar een voorziening aanvragen via het Programma en Overzicht op grond van de Verordening. Voorbeelden van dergelijke voorzieningen zijn vervangende nieuwbouw, permanente uitbreiding of herstel van constructiefouten. Het Programma en Overzicht toont welke voorzieningen worden toegekend en welke niet. Stichting Present heeft voor basisschool De Tweemaster een renovatie aangevraagd.

Op basis van het overeengekomen bouwprogramma in het SIHP hebben de belanghebbenden echter een alternatieve denkrichting geformuleerd: Een gezamenlijke voorziening (unilocatie) voor de schoollocaties De Tweemaster (Stichting Present), Mozaïek Spaans Leger en Montessorischool De Wegwijzer (beide Stichting Kopwerk). Op het Programma en Overzicht 2025 zal de unilocatie als vervangende huisvesting voor Stichting Present en Stichting Kopwerk worden toegekend. Conform artikel 3 en 4 van de Verordening is het mogelijk een voorbereidingskrediet aan te vragen vooruitlopende op de aanvraag voor het volledige investeringskrediet voor de voorziening. Deze vergoeding voor een voorbereidingskrediet wordt vastgesteld op 10% van het geraamde investeringsbedrag. Het in het SIHP geraamde investeringsbedrag voor de hierboven genoemde gezamenlijke voorziening bedraagt €6.746.110.1 Daarom wordt u gevraagd een bedrag ad € 675.000 als voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen. Het voorbereidingskrediet maakt het voor gemeente Enkhuizen, Stichting Present en Stichting Kopwerk mogelijk te beginnen met de initiatief- en definitiefase van het bouwproces. Het resultaat van beide fasen is een functioneel, technisch en ruimtelijk programma van eisen met daarbij een gedetailleerdere investeringsraming.

Het college zal u op basis hiervan te zijner tijd voorstellen het volledige investeringskrediet beschikbaar te stellen.

1 De uitgangspunten voor deze investeringsraming vindt u op pagina 25 van het SIHP.

3

Argumenten 1. De ambitieuze fasering zoals opgenomen in het SIHP is haalbaar als we zo spoedig mogelijk aan de slag gaan met het eerste bouwproject. 2. Het voorbereidingskrediet helpt om snel met de initiatieffase aan te vangen. 3. Het is op dit moment nog niet duidelijk welke investering nodig zal zijn voor de unilocatie. Om dit duidelijk te krijgen is een voorbereidingstraject nodig en daarvoor is financiële dekking nodig. 4. Indien de raad besluit het SIHP vast te stellen, is het logische vervolg dat voorbereidingen getroffen worden voor uitvoerig van het eerste bouwproces in de fasering. 5. Voor de drie betrokken schoolobjecten staat vast dat zij hun financiële en technische levensduur voorbij zijn; de noodzaak is aanwezig dat de gemeente voorziet in een (vervangende) huisvestingsoplossing. 6. Realisatie van de unilocatie maakt op termijn ook mogelijk dat de bestaande schoolgebouwen en/of locaties (Tweemaster en Spaans Leger) vrij komen voor herontwikkeling. De realisatie van de unilocatie dient hiermee ook een breder maatschappelijk belang. Kanttekeningen / alternatieven 1. Het voorbereidingskrediet betekent niet dat er bij voorbaat een richting wordt gekozen in locatie, bouwheerschap of bouwuitvoering. 2.

Wanneer de noodzaak vaststaat dat een voorziening getroffen dient te worden, kan de gemeente in beginsel niet anders dan de voorziening beschikbaar stellen; op grond van de zorgplicht. 3. Met het afgeven van dit krediet gaat een financieel risico gepaard. Als blijkt dat er geen vervolg gegeven gaat worden aan de bouwplannen, zal in het eerst daaropvolgende P&C document een exploitatieaanvraag gedaan worden om alle gemaakte kosten ten laste van het jaarresultaat te boeken.

3. Beschikbaar stellen tegemoetkoming De Tweemaster en Mozaïek Spaans Leger Met dit besluitpunt wordt de tussenoplossing uit het eerste tijdvak van het SIHP geconcretiseerd. Voorgesteld wordt Stichting Present en Stichting Kopwerk tegemoet te komen omdat de noodzaak bestaat om op korte termijn te voorzien in vervangende huisvesting. Het proces richting ingebruikname van de unilocatie zal echter, zoals gebruikelijk, enkele jaren in beslag nemen. De situatie van de basisscholen van beide stichtingen vraagt om een maatwerkvoorziening als tussenoplossing. Onder de tussenoplossing valt eveneens de Overeenkomst Onderhoudsniveau Schoolobjecten Primair Onderwijs Enkhuizen, welke het College van B&W, Stichting Present en Stichting Kopwerk met elkaar hebben opgesteld (zie bijlage 3). Argumenten 1. Deze tegemoetkoming wordt voorgesteld uit redelijkheid gezien de historie van het IKC Binnenstad. 2. Stichting Present en Stichting Kopwerk hebben, in het vooruitzicht op een vervangende nieuwbouwvoorziening in IKC Binnenstad, het Meerjaren Onderhoudsprogramma van de locaties De Tweemaster en Mozaïek Spaans Leger uitgesteld. Toen het IKC Binnenstad niet door bleek te gaan, werden de besturen geconfronteerd met onderhoud waar zij geen rekening mee gehouden hadden en waarvan wordt verwacht dat zij de benodigde investeringen niet zullen terugverdienen. 3.

Beide schoolgebouwen zijn voorbij einde levensduur. 4. Het besluit te stoppen met het project IKC Binnenstad is genomen door de raad, maar de voornaamste consequenties zijn ten laste gekomen van het schoolbestuur. Kanttekeningen / alternatieven 1. Schoolbesturen zijn wettelijk verplicht hun schoolgebouwen op gemiddeld onderhoudsniveau te houden. 2. De raad kan besluiten een tegemoetkoming beschikbaar te stellen, zij is hiertoe niet verplicht. 3. Dit besluitpunt is in Op Overeenstemmingsgericht Overleg (OOGO) is besproken. Overige partijen zien af van een beroep op materiële of financiële gelijkstelling. Draagvlak De besluitpunten in dit raadsvoorstel zijn met schoolbesturen besproken. Partijen hebben uitgesproken in te stemmen met het SIHP en de besluitpunten. Het SIHP is het resultaat van een intensief proces dat samen met de schoolbestuurders PO en de gemeente Enkhuizen heeft plaatsgevonden. Dit proces is begeleid door een extern projectleider van onderzoeksbureau Penta Rho. Penta Rho heeft in samenwerking met bestuurders PO en de gemeente Enkhuizen het SIHP opgesteld.

4

Planning, evaluatie en verantwoording NB. Voor de leesbaarheid wordt per besluitpunt toegelicht op welke wijze wij de beoogde resultaten willen bereiken. 1. Vaststellen Strategisch Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs Enkhuizen 2025-2040 Het SIHP beslaat een periode van 16 jaar. Om grip te houden op de doelen uit het SIHP wordt dit om de 4 jaar herijkt. Met herijken wordt in ieder geval bedoeld het evalueren en indien nodig bijsturen van het SIHP. Ieder jaar wordt daarbij volgens de Verordening het Programma en Overzicht vastgesteld. Dit maakt dat schoolbesturen naar gelang daar behoefte of noodzaak toe bestaat een voorziening kunnen aanvragen. Het SIHP dient hierbij als uitgangspunt waarmee het college aanvragen tegen het licht kan houden. Het college wordt met het SIHP in staat gesteld gewogen te prioriteren in de aanvragen. Verder kan via het OOGO in samenwerking met de bestuurders PO in ieder geval twee keer per jaar formeel de voortgang van afspraken uit het SIHP worden besproken. Indien daar aanleiding toe is, zal het college u hierover per raadsinformatiebrief informeren. 2. Beschikbaar stellen voorbereidingskrediet Als het voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld wordt door de raad, kan de initiatief- en definitiefase aanvangen.

In de initiatieffase wordt antwoord gegeven op basale vragen als: Waarom en met wie gaan we bouwen? Wie is bouwheer? Welke kwaliteitsambities hanteren we? Hoe ziet de projectorganisatie eruit? Het resultaat hiervan is een projectopdracht met hierin de uitgangspunten voor de voortgang en een projectbegroting. In de hierop volgende definitiefase wordt een locatiestudie gedaan. Daarnaast ontstaat er, op basis van concrete doelen en bouwvormkeuze een ruimtelijk, functioneel en technisch programma van eisen. Voor de initiatief- en definitiefase van het bouwproces kan slechts een indicatie van doorlooptijd gegeven worden. In principe ligt het bouwheerschap voor onderwijsvoorzieningen bij een schoolbestuur. De rol van de gemeente is in dat geval met name kredietverstrekker en toetser aan de omgevingsvergunning en weten regelgeving in onderwijshuisvesting. Er kan echter besloten worden de gemeente als bouwheer te laten optreden. Deze keuze wordt in overleg gemaakt tijdens de initiatieffase. Dergelijke keuzes en de snelheid waarmee overeenstemming bereikt wordt zijn van invloed op de doorloop van het totale bouwproces. De verwachting is dat, indien per januari 2025 gestart kan worden met het bouwproces, dat het programma van eisen en de investeringsraming Q4 2025 beschikbaar komt.

Wij stellen voor om u per kwartaal te informeren over de voortgang door middel van een raadsinformatiebrief. 3. Beschikbaar stellen tegemoetkoming De Tweemaster en Mozaïek Spaans Leger Dit besluitpunt betreft een incidentele eenmalige tegemoetkoming in het kader van de “tussenoplossing”. Aan de tegemoetkoming zijn geen voorwaarden verbonden op grond waarvan de gemeente rechten kan ontlenen. Zoals hierboven eerder genoemd, wordt de tegemoetkoming uit redelijkheid voorgesteld gezien de geschiedenis van het IKC Binnenstad en daardoor ontstane situatie voor de twee schoollocaties. Onder de tussenoplossing valt ook de Overeenkomst Onderhoudsniveau Schoolobjecten Primair Onderwijs Enkhuizen (zie bijlage 3). Hieruit valt op te maken dat de termijn waarop de tussenoplossing ziet in ieder geval acht jaar betreft. Gemeente en schoolbestuurders worden dan, indien dat nodig is, geacht weer in gesprek te gaan.

Financiën N.B. De financiële dekking bij dit raadsvoorstel wordt per besluitpunt apart toegelicht. 1. Vaststellen Strategisch Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs Enkhuizen 2025-2040 Uit het SIHP vloeien niet direct kosten voort, het is immers een beleidsdocument. Bij ieder project dat in het SIHP genoemd wordt zal apart een raadsvoorstel volgen om budget te vragen aan uw raad. Voor dit besluitpunt is derhalve geen financiële dekking noodzakelijk. De uitwerking van het SIHP brengt wel substantiële kosten met zich mee. Voor het eerste tijdvak van het SIHP is dat geen probleem omdat reeds budgetten zijn gerealiseerd. Bij het aanbieden van de begroting 2024 heeft de raad in november 2023 ingestemd met een investeringskrediet onderwijshuisvesting. Met dit besluit is voor de komende 5 jaar in totaal 30 miljoen euro begroot voor onderwijshuisvesting in Enkhuizen. 2. Beschikbaar stellen voorbereidingskrediet Voorgesteld wordt ten behoeve van de realisatie van de gezamenlijke vervangende nieuwbouw voor De Tweemaster, Mozaïek locatie Spaans Leger en Montessorischool De Wegwijzer een voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen. U wordt gevraagd van het onder (besluit)punt 1 genoemde vastgestelde

5

investeringskrediet onderwijshuisvesting €675.000 te bestemmen voor het voorbereidingskrediet. Het bouwproject waarvoor een voorbereidingskrediet wordt aangevraagd betreft vervangende nieuwbouw. Hiervoor geldt dat voor dit moment gekozen is om in overeenstemming met de Nota Activabeleid Enkhuizen 2021, een afschrijvingstermijn van 40 jaar te hanteren. Het voorbereidingskrediet wordt als gevolg eveneens over 40 jaar afgeschreven. Het voorbereidingskrediet zal onderdeel zijn van de uiteindelijke investeringsaanvraag gezamenlijke vervangende nieuwbouw. Bij oplevering van de schoollocatie zal de totale investering in 40 jaar afgeschreven worden.. Vanaf 2027 wordt rekening gehouden met de kapitaallasten. Als blijkt dat er geen vervolg gegeven gaat worden aan de bouwplannen, zal in het eerst daaropvolgende P&C document een exploitatieaanvraag gedaan worden om alle gemaakte kosten ten laste van het jaarresultaat te boeken. N.B. Op termijn kan gekozen worden voor een andere afschrijftermijn conform verordening regels in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten; de Nota Activabeleid Enkhuizen 2021 dient hiervoor te worden herzien. 3. Beschikbaar stellen tegemoetkoming De Tweemaster en Mozaïek Spaans Leger Voorgesteld wordt de tegemoetkoming ad €150.000 ten laste van de reserve onderwijshuisvesting te boeken. Per 31-12-2024 zou deze reserve €515.000 bedragen.

Als hier €150.000 uitgenomen wordt, dan resteert €365.000. Door het bedrag ten laste van de reserve onderwijshuisvesting te boeken, heeft de tegemoetkoming geen invloed op de begroting.

Enkhuizen, 17 september 2024, waarin dit voorstel is vastgesteld Burgemeester en wethouders van Enkhuizen De secretaris, De burgemeester,

R. van Reijswoud

E.A. van Zuijlen

6