Vastsellen Begroting 2026 - raadsVOORSTEL

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp: Zaaknummer:

Programmabegroting 2026 703499

Commissie: Niet van toepassing Raadsvergadering: 10 november 2025 Portefeuillehouder: Programma:

W. Hoogervorst Alle programma ‘s

Karakter:

Besluitvormend

Bijlagen:

Programmabegroting 2026

Voorgesteld besluit: De gemeenteraad besluit  De begroting 2026 vast te stellen;  De meerjarenraming 2027-2029 als richtinggevend beschouwen voor toekomstig financieel beleid;  Het college te mandateren om eventuele overschotten in dienstjaar 2026 op het Implementatiebudget en/of het budget voor de financial controller sociaal domein Enkhuizen te storten in de reserve sociaal domein, om deze in dienstjaar 2027 weer toe te voegen aan de betreffende budgetten. Inleiding Voor u ligt de Programmabegroting 2026 met de meerjarenraming 2027-2029. In deze programmabegroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 is voortzetting van het bestaand beleid opgenomen, waarbij de financiële kaders -zoals vastgesteld in de Kaderbrief 2026-2029- zijn toegepast. Aanvullend op datgene wat reeds in de Kadernota 2027-2029 is opgenomen zijn in de begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 opgenomen:  ombuigingen waarover de gemeenteraad op 28 juni 2025 en 27 september 2025 is geïnformeerd en welke met elkaar zijn besproken  autonome mutaties 2026 en volgende jaren zoals bekend geworden na vaststelling van de Kadernota 2026-2029;  voorstellen van het college inzake enkele aanvullende beleidsvoornemens, welke grotendeels al in de informele raadsbijeenkomst van 27 september 2025 zijn aangekondigd. De algemene uitkering in meerjarenperspectief is gebaseerd op de Septembercirculaire 2025.

Beoogd effect Vaststelling van de beleidsvoornemens voor 2026 in de Programmabegroting 2026 en kennis nemen van de meerjarenbegroting 2027- 2029 en deze als richtinggevend beschouwen voor toekomstig financieel beleid. Beleidsvrijheid / -ruimte (wettelijk kader) Wettelijk kader is de Gemeentewet en het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten. Het beleidskader is de eigen Financiële Verordening. Het budgetrecht ligt bij de raad. Het proces De gemeente Enkhuizen is -net als bijna alle andere Nederlandse gemeenten- onder andere als gevolg van kortingen op de algemene uitkering in financieel zwaar weer beland (de zogenaamde Ravijnjaren). Het begrotingstekort in meerjarenperspectief na de raad van 24 juni 2025 was voor het dienstjaar 2026 bijna Є 2,8 miljoen en liep op naar bijna € 4,5 miljoen in dienstjaar 2029. Na de Kadernota 2026-2029 en verwerking van de Meicirculaire 2025 zijn deze tekorten afgenomen tot bijna € 1,1 miljoen in dienstjaar 2026 tot € 3,1 miljoen in dienstjaar 2029.

1

Gelet op de noodzakelijke ombuigingen is een proces opgestart waarbij in het eerste kwartaal van 2025 een Discussienotitie Mogelijke Ombuigingen is aangeboden: “Op weg naar een toekomstbestendige begroting 2026-2029”. De raad heeft vervolgens in meerdere informele bijeenkomsten gesproken over mogelijke ombuigingen en daarbij het college gevraagd in november 2025 een sluitende begroting 2026 aan te bieden. In de raadsbijeenkomst van 28 juni 2025 is daarbij door de raad informeel een ombuigingstaakstelling voor de dienstjaren 2026 en 2027 geformuleerd en in de raadsbijeenkomst van 27 september 2025 zijn op informele wijze ombuigingssuggesties van het college besproken. Naar aanleiding hiervan biedt het college een sluitende begroting 2026 en sluitende meerjarenraming 2027-2029 aan. Als college hebben wij dit proces ervaren als een zeer prettig en open proces en willen hierbij graag onze dank uitspreken aan de raadsfracties voor hun inbreng en constructieve houding. Financiën In onderstaand overzicht treft u de financiële ruimte na de Meicirculaire 2025 (dus inclusief de Kadernota 2026-2029) aan, met daaronder de (totalen van) mutaties na de Kadernota 2027-2029, zoals deze zijn opgenomen in de begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029.

totaaloverzicht begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 (bedragen x € 1.000) Tussenstand na de Meicirculaire 2025 Saldo van ombuigingen Saldo van autonome mutaties Septembercirculaire 2025 Indexatie conform Septembercirculaire 2025 tussentotaal Nieuwe beleidsvoornemens: * Implementatiebudget sociaal domein * Financial controller sociaal domein Enkhuizen * Inzet ozb-stijging woningen voor Leefomgeving * Vervanging toiletgebouw Camping * Project Expeditie NEXT Begrotingsruimte

2026 -1.079 2.156 46 320 2 1.445

2027 -2.714 3.246 514 317 4 1.367

2028 -3.377 3.773 286 366 0 1.048

2029 -3.135 4.369 361 1.217 0 2.812

-75 -75 -400 -16 -75 804

-75 -75 -410 -16

-421 -16

-432 -16

791

611

2.364

In het vervolg van dit raadsvoorstel zijn de ombuigingen en de autonome mutaties in totaaloverzichten opgenomen. De tekstuele toelichtingen op de ombuigingen en op de autonome mutaties treft u aan in de Financiële Samenvatting in de Begroting 2026. Ten aanzien van de verlenging van de afschrijvingstermijn van gebouwen wordt een separaat raadsvoorstel voorbereid, waarbij de activanota door de raad kan worden gewijzigd. Daar de financiële gevolgen pas vanaf 2026 zijn geraamd kan deze wijziging worden gepland in de raadsvergadering van februari 2026, voorafgaand aan controle van de jaarstukken 2025 door de accountant. Het overzicht Ombuigingen wijkt op enkele punten af van het overzicht zoals op 27 september 2025 gepresenteerd. Zo is de door het college voorgestelde ombuiging door indexatie op subsidies achterwege te laten -gelet op hetgeen daarover in de discussie inzake preventie naar voren is gekomen- geschrapt. De verhoging van de ozb-opbrengst woningen is nadrukkelijk gerelateerd aan de bijraming van structureel budget voor verbetering van het beheer van de leefomgeving in de gehele stad. De meeropbrengst OZB niet-woningen is navenant naar beneden bijgesteld. Als gevolg van nieuwe inzichten is de door het college voorgesteld ombuiging van € 20.000 structureel op Onderwijsarrangementen niet meegenomen in de begroting 2026. Deze blijkt niet reëel haalbaar.

De doorrekening van de indexatie pakt -na berekening op detailniveau- iets minder positief uit dan op 27 september 2025 gepresenteerd. De grove raming van 27 september 2025 was nog gebaseerd op totalen.

2

Ombuigingen in de begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029:

Aanpassing volume algemene uitkering Inkoopvoordeel assurantie Verlaging investeringsniveau Vrijval budget onvoorzien Verhoging inkomsten uit subsidies Bestuurlijke boetes Regionale samenwerking Stadhuis Enkhuizen ozb-niet woningen ozb-woningen ozb-woningen REZ toeristenbelasting toeristenbelasting, stijging volume toeristenbelasting, verhoging tarief met 20 cent Verlengen afschrijvingstermijn gebouwen verminderen inzet jeugd en ouderen Aanvullende taakstelling sociaal domein opzeggen contract multisignaal Participatiewet: afschaffen collectieve zorgverzekering Aanpassen uitgangspunten leerlingenvervoer vrijval algemeen onvoorzien ruimte doorbelasting kosten inritten onderhoudsbudget openbare verlichting luchtfoto 's Taakstelling budget erfgoed totaal ombuigingen

2026 200 91 50 28 0 100 46 50 350 400 48 35 60 26 108 300 100 8 5 22 30 10 15 24 50 2.156

2027 400 98 150 29 50 103 46 51 359 410 56 36 62 27 153 616 410 8 5 22 31 10 15 25 75 3.246

2028 600 106 150 30 100 105 46 53 368 421 57 37 63 27 153 842 421 8 5 22 32 10 16 25 75 3.773

2029 800 113 150 30 100 108 46 54 378 432 59 38 65 28 153 1.188 432 8 5 22 32 10 16 26 75 4.369

2027 663 -144 112 -38 -46 -78 48

2028 234

2029 292

114 16 -45 -78 48

119 29 -45 -78 48

-3 514

-4 286

-4 361

Autonome mutaties in de begroting 2026 en de meerjarenraming 2027-2029:

Aframing kapitaallasten aframing leges Gommerwijk West-west Bijstelling subsidies Indexatie Programma Stedelijk Water en Riolering Bijstelling begroting WerkSaam OZB Leges reisproducten Bijdrage SSC DeSom (hostingsdiensten) Extra verkiezingen Tweede kamer Saldo overige mutaties Saldo autonome mutaties

2026 430 -144 102 -68 -46 -78 48 -170 -24 -4 46

Analyse Septembercirculaire 2025: De toename van de financiële ruimte als gevolg van de Septembercirculaire 2025 bedraagt structureel ruim drie ton en ruim € 1,2 miljoen in 2029. Met de eerder geboekte toename in 2029 van € 900.000 is de algemene uitkering in 2029 ten opzichte van de bijgestelde algemene uitkering 2028 met € 1,8 miljoen toegenomen. Daarmee is de raming in de Meicirculaire 2025 bevestigd in de Septembercirculaire 2025. De significante toename in 2029 is een gevolg van een significante aanpassing van het Gemeentefonds. Na de zogenaamde Ravijnjaren wordt in 2029 de Uitkeringsfactor met 147 procentpunten verhoogd. Voor Enkhuizen betekent dit een stijging van de algemene uitkering met ca. € 1,8 miljoen.

3

De Septembercirculaire 2025 laat het volgende financiële beeld zien:

2026

2027

2028

2029

1.214

366

368

1.219

Analyse Uitkeringsbasis CDOKE Participatie

470 698 46

317

366

1.217

49

2

2

Bijraming lasten Participatie (naar WS) CDOKE aframing eigen bijdrage WMO toename financiële ruimte

-46 -698 -150 320

-49

-2

-2

317

366

1.217

Bijraming SC 2025 na Meicirculaire 2025

De toename als gevolg van mutaties in de Uitkeringsbasis tot 2029 is een combinatie van toename van aantallen eenheden, verhoging van bedragen per eenheid van sommige maatstaven door BZK en aanpassing van de indexatie. Daarnaast wordt in 2026 € 698.000 toegevoegd voor de tijdelijke regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid. Hoewel dit bedrag in principe vrij besteedbaar is zullen in dit kader aanzienlijke toekomstige verplichtingen in de begrotingen moeten worden opgenomen. Wij stellen daarom voor dit bedrag in 2026 te storten in de Bestemmingsreserve Klimaat en Duurzaamheid. De verhoging van de middelen voor Participatie worden – op basis van een regionale afspraak daarover- doorbetaald aan WerkSaam WF. Daarnaast dient -vanwege uitstel van landelijke wetgeving daarover- een opgenomen bate voor eigen bijdrage Wmo in 2026 te worden afgeraamd. Deze mutaties worden standaard verrekend met de mutaties in de algemene uitkering. Indexatie Septembercirculaire 2025 De raad heeft in de Kadernota vastgelegd dat voor indexatie het percentage wordt toegepast dat ook in de Septembercirculaire 2025 is gehanteerd. Dit is 2,5%. In de meerjarenraming bij de begroting 2025 is voor dienstjaren 2026 en 2027 2,6% toegepast en voor de jaren daarna 2,5%.

Door nu een lager percentage toe te passen in 2026 en 2027 (0,1% lager dan eerder toegepast) is in 2026 en 2027 sprake van kleine plusjes. De raming in de presentatie op 27 september 2025 was -gelet op de spoed- nog gebaseerd op een grove berekening op totalen. De nieuwe berekening is gebaseerd op de detailbudgetten en deze plusjes vallen iets lager uit dan eerder op 27 september 2025 gepresenteerd. Nieuwe beleidsvoornemens: Na vaststelling van de Kadernota 2026-2029 en -in sommige gevallen naar aanleiding van het te verwachten financieel resultaat van de ombuigingen- zijn er vanuit het college aanvullende beleidsvoornemens opgenomen in de begroting 2026, welke deels reeds in de raadsbijeenkomst van 27 september 2025 op hoofdlijnen zijn toegelicht. Het gaat daarbij om de volgende onderdelen: Implementatiebudget “veranderingen in het sociaal domein” ad € 75.000 in dienstjaren 2026 en 2027 In de informele raadsbijeenkomsten is gebleken dat de raad een groot belang toekent aan preventie. Omdat bij preventie de kosten bijna altijd voor de baten uitgaan, is een budget van € 75.000 in 2026 en € 75.000 in 2027 in de begroting opgenomen. Deze budgetten kunnen worden aangewend voor de implementatie van noodzakelijke veranderingen in processen in het sociaal domein.

Voorgesteld wordt het college te mandateren om een eventueel overschot in 2026 te storten in de reserve sociaal domein en deze in 2027 vanuit de reserve sociaal domein weer toe te voegen aan het implementatiebudget 2027. Financial controller Enkhuizen voor het sociaal domein ad € 75.000 in dienstjaren 2026 en 2027 In het sociaal domein is in de begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 een forse ombuigingstaakstelling opgenomen, van € 400.000 in 2026 oplopend naar ruim € 1,6 miljoen in 2029. Om deze ombuigingen in het sociaal domein - maar ook toekomstige ombuigingen in het kader van de Hervormingsagenda- goed te initiëren en monitoren is in de begroting in dienstjaar 2026 en in dienstjaar 2027 een budget van € 75.000 opgenomen voor een financial controller voor het sociaal domein, welke exclusief voor de gemeente Enkhuizen wordt ingezet. Voorgesteld wordt het college te mandateren om een eventueel overschot in 2026

4

te storten in de reserve sociaal domein en deze in 2027 vanuit de reserve sociaal domein weer toe te voegen aan het budget voor Financial controller Enkhuizen voor het sociaal domein 2027. Verbetering leefomgeving vanuit de meeropbrengst OZB-woningen ad € 400.000 structureel vanaf 2026 In het kader van de ombuigingsoperatie is ook aan inwoners en ondernemers in Enkhuizen gevraagd waar ombuigingen mogelijk zijn en waar ook vooral niet. Een veelgehoorde opmerking is dat niet op groenbeheer moet worden bezuinigd, sterker nog: “daar mag wel een tandje bij!”. Om hieraan tegemoet te kunnen komen is in de begroting 2026 de ozb-opbrengst woningen structureel verhoogd met € 400.000 en deze verhoogde opbrengst wordt in de begroting 2026 structureel aangewend voor verbetering van het groenbeheer in geheel Enkhuizen. Vervanging toiletgebouw Camping met structurele kapitaallasten ad € 16.000 vanaf 2026 Nu het terrein van de camping aan de Vest niet wordt betrokken bij eventuele parkeerontwikkelingen is het absoluut noodzakelijk het toiletgebouw te vervangen. Dit vraagt een investeringsbudget van € 220.000 en zal -indien mogelijk- op korte termijn worden gerealiseerd. De structurele kapitaallasten bedragen € 16.000. Project Expeditie NEXT met een incidenteel budget in 2026 ad € 75.000. Dit project is -per abuis- niet eerder aangekondigd in de raadsbijeenkomst van 27 september 2025.

Expeditie NEXT is een jaarlijks wetenschapsfestival voor kinderen en hun families, dat elk jaar in een andere stad plaatsvindt. Het evenement wordt georganiseerd door de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) en biedt een interactieve kennismaking met wetenschap en technologie. Op 1 mei 2026 verandert onze historische binnenstad in één groot wetenschapscentrum, waar kinderen en ouders deelnemen aan workshops, experimenten en shows. Bij de organisatie en uitvoering worden ook lokale ondernemers, scholen en (kennis)instellingen actief betrokken, zodat het evenement een breed maatschappelijk draagvlak en een sterke lokale inbedding krijgt. Alle uitgaven die worden gedaan voor het evenement worden bekostigd door de NWA. Vanuit Enkhuizen is alleen ambtelijke inzet nodig. Ook de NWA zet menskracht in. De voorbereidingen voor dit evenement zijn gestart in de zomer van 2025. De benodigde capaciteit in 2025 wordt zoveel mogelijk intern opgevangen. Voor 2026 is een fulltime projectcoördinator vanuit team Economie circa vijf maanden intensief betrokken bij de organisatie. Voor het opvangen van deze capaciteit wordt een budget van € 75.000 aangevraagd voor externe inhuur. Planning Het technisch vragenuurtje is gepland op 27 oktober 2025 De behandeling door de gemeenteraad is gepland op 10 november 2025 Enkhuizen, 14 oktober 2025.

Burgemeester en wethouders van Enkhuizen De secretaris, De burgemeester,

R. van Reijswoud

J. Hoekstra-Sikkema

5