Raadsvoorstel TVW Enkhuizen

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp: Zaaknummer:

Transitievisie Warmte Stede Broec, Enkhuizen, Drechterland 931917

Commissie: Raadsvoorstel:

Klik hier als u een datum wilt invoeren.. 24 augustus 2021,

Portefeuillehouder: Programma:

E. Heutink-Wenderich 6: Milieu

Karakter:

Informerend

Bijlagen:

1. 2.

Transitievisie Warmte Stede Broec, Enkhuizen, Drechterland Infographic

Voorgesteld besluit: - De ‘Transitievisie Warmte Stede Broec, Enkhuizen, Drechterland’ vast te stellen waarmee de gemeente in haar rol als regisseur richting geeft aan de warmtetransitie voor de gebouwde omgeving. - De aangewezen buurt in de wijk ‘Oude Gouw-Gommerwijk’ als startbuurt te benoemen en als pilot project te zien en voor dit gebied z.s.m. een wijkuitvoeringsplan op te stellen. (Paragraaf 2.2 visiedocument). - De aangewezen buurt in de wijk ‘Enkhuizen Noord’ als startbuurt te benoemen en voor dit gebied een wijkuitvoeringsplan op te stellen. (Paragraaf 2.2 visiedocument). Het opstellen van dit wijkuitvoeringsplan te starten in 2022. - Het aangewezen ‘buitengebied’, gezamenlijk met de gemeenten Stede Broec en Drechterland, als startbuurt te benoemen en voor dit gebied een wijkuitvoeringsplan op te stellen (Paragraaf 2.3 visiedocument). Het opstellen van dit wijkuitvoeringsplan te starten in 2022.

Inleiding In de Klimaatwet zijn afspraken gemaakt om de CO2 uitstoot te reduceren. Uitwerking hiervan vindt o.a. plaats via het Klimaatakkoord (2019)1. De gemeenten zijn in het Klimaatakkoord aangewezen als de regisseurs van de warmtetransitie voor de gebouwde omgeving. Samen met woningcorporaties, bewoners, netbeheerders en overheidspartijen moeten zij uiterlijk 2021 een Transitievisie Warmte (TVW) opgesteld hebben. Al eerder heeft u kennis genomen van het rapport “Verkenning aardgasvrij Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland” (dec. 2019). Daarbij heeft u ook het college opdracht gegeven om voor de SED gemeenten gezamenlijk een Transitievisie Warmte op te stellen. In 2020 zijn de inventarisatie van de benodigde gegevens, gesprekken met de stakeholders (woningbouwcorporaties, netbeheerders, HHNK, zonnecoöperatie WF e.d.) en de analyse uitgevoerd. Daarna zijn met u de uitgangspunten voor de op te stellen TVW bepaald. In het eerste deel van 2021 is gewerkt aan de vertaling van deze uitgangspunten naar de visie en zijn gesprekken gevoerd met de stakeholders, inwoners en een klankbordgroep om de TVW te toetsen aan het beeld van deze groepen en daar waar nodig bij te stellen of aan te vullen: Het participatietraject. De Transitievisie Warmte is een startdocument om de bestaande bouw aardgasvrij te maken. De omschakeling van gas als energiedrager voor verwarming van gebouwen (o.a.

woonhuizen) naar een andere duurzaam opgewekte energiedrager is een complexe opgave. Hiervoor zijn ingrijpende aanpassingen nodig in ons huidige systeem en de wijze van verwarmen in de gebouwen zelf. De raden van de 3 SED gemeenten stellen voor hun eigen gemeente de visie vast. De uitwerkingen in de verschillende buurten kennen hun eigen lokale traject, bevoegdheid en tempo.

1

https://www.klimaatakkoord.nl/documenten/publicaties/2019/06/28/klimaatakkoord

1

Beoogd effect Met de visie geeft de gemeente aan op welke wijze zij de eerste stappen wil zetten om tot een aardgasvrije gemeente te komen. In de visie wordt duidelijk in welke wijken er als eerste plannen worden gemaakt en hoe en op welke termijn die wijk aardgasvrij te maken is. Hiermee wordt ook duidelijk in welke wijken nu nog niet begonnen wordt en waar pas later plannen voor gemaakt worden. Voor een groot deel van de wijken zullen pas na 2030 plannen gemaakt worden. Voor buurten en wijken waarvan de transitie vóór 2030 is gepland, maakt de gemeente ook de potentiële alternatieve energiebronnen en infrastructuur bekend. Deze alternatieve energiebronnen worden ontwikkeld in het landelijke programma van Regionale Energie Strategieën. De inwoners en bedrijven kunnen met het bekend worden van de planning voor het opstellen van de wijkuitvoeringsplannen door de gemeente beter bepalen wat zij nu zelf al willen of kunnen doen aan het verduurzamen van hun woning of bedrijfspand. Beleidsvrijheid / -ruimte (wettelijk kader) Met het instemmen van de VNG met het Klimaatakkoord hebben de gemeenten zich verbonden aan de afspraken die in het Klimaatakkoord zijn gemaakt (BALV van 29 november 2019).2 Voor het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving staan in het Klimaatakkoord de volgende afspraken: -

Gemeenten maken met betrokkenheid van stakeholders uiterlijk eind 2021 een transitievisie warmte. Hierin leggen ze het tijdpad vast voor een wijkgerichte aanpak richting aardgasvrij. Voor wijken waarvan de transitie voor 2030 is gepland, maken zij ook de potentiële alternatieve energiebronnen en infrastructuur bekend en bieden zij inzicht in de maatschappelijke kosten en baten en de integrale kosten voor eindverbruikers hiervan. Bij de Transitievisies Warmte programmeren gemeenten zoveel als mogelijk op basis van de laagste maatschappelijke kosten en kosten voor de eindgebruiker. Gemeenten worden ondersteund vanuit een landelijke leidraad die in juni 2020 als definitieve versie is opgeleverd.

Op basis van informatie uit landelijke platvormen en eigen lokale informatie kunnen gemeenten de meest kostenefficiënte wijken selecteren. Argumenten Het maken van de Transitievisie Warmte is een onderdeel van de afspraak in het Klimaatakkoord. De visie geeft duidelijkheid aan de inwoners van de gemeente. Duidelijkheid en richting geven is voor de gemeente, in haar rol als regisseur in de energietransitie, een belangrijke taak Het resultaat van de visie wordt voor het grootste deel bepaald door de analyse en de uitgangspunten. De belangen (de uitgangspunten) zijn gekoppeld aan de kansen (analyse) wat heeft geleid tot een aantal kansrijke wijken, de startwijken, waar met de kennis van nu gestart kan worden met de vervolgstap: Het maken van wijkuitvoeringsplannen. Waar dat nog niet het geval is worden de plannen pas later opgesteld. Deze visie geeft voor de periode tot 2030 aan in welke wijken het maken van wijkuitvoeringsplannen mogelijk is en dus ook welke wijken pas na 2030 in aanmerking komen voor plannen om aardgasvrij te worden. De planning is om deze visie om de 5 jaar te herijken zodat in 2026 met de kennis van die tijd weer nieuwe keuzes gemaakt kunnen en zullen worden. Vanuit de analyse blijkt dat in alle gevallen dat niet voor de gehele wijk een goede basis is gevonden om te starten met het maken van wijkuitvoeringsplannen.

De genoemde startwijken kennen dan ook allen hun eigen specifieke gebied (buurt) waar gestart wordt met een wijkuitvoeringsplan. Bij start van de activiteiten voor het opstellen van de wijkuitvoeringsplannen wordt gezamenlijk met de inwoners uit het plangebied de exacte grenzen van het plan bepaald. De wijk Oude Gouw-Gommerwijk (Enkhuizen) is kansrijk om als pilot aardgasvrij (UP) mee van start te gaan. Enkhuizen, Oude Gouw-Gommerwijk De wijk is vrij groot en niet de hele wijk is kansrijk. Het kansrijke gebied is door het al actieve bewonersinitiatief een geweldige kans om de pilot aardgasvrij, zoals beschreven in het raadsbrede uitvoeringsprogramma (UP) en college uitvoeringsprogramma’s (CUP), uit te voeren. Hiermee kunnen de SED brede leerdoelen (o.a. 2

Zie: https://vng.nl/nieuws/gemeenten-scharen-zich-achter-klimaatakkoord en https://vng.nl/sites/default/files/2019-11/06-20191101_ledenbrief_instemming-klimaatakkoord-en-moties.pdf

2

burgerparticipatie) voor een wijkgerichte aanpak ontwikkeld worden. Het gebied kan vervolgens leiden tot het aansluiten van het overige deel van de wijk. Deze wijk is kansrijk door een actieve bewonersgroep in combinatie met een lokale warmtebron. Een collectieve oplossing met een warmtenet heeft hier de voorkeur. Omdat het over het algemeen vrij recent gebouwde woningen zijn, is de isolatie redelijk en kunnen de woningen met aanvullende isolatiemaatregelen waarschijnlijk op lage temperatuur verwarmd worden. Het nieuwbouwplan Gommerwijk West-West biedt kansen wanneer deze aangesloten wordt op het lage temperatuur warmtenet dat vaak gebaad is bij een zekere schaalgrote. Een wijkuitvoeringsplan in dit gebied zal zich kunnen focussen op het faciliteren van de actieve bewonersgroep en Karel Bolbloemen om het project te kunnen realiseren. De rol van de gemeente zal met de bewonersgroep afgestemd moeten worden. Gezien de activiteiten van het bewonersinitiatief z.s.m. te starten met opstellen van het wijkuitvoeringsplan. Enkhuizen, Enkhuizen Noord De kansrijke buurt in Enkhuizen-Noord wordt omsloten door de straten Asterstraat, Noorderweg, Piet Smitstraat en de Nelson Mandeladreef. In deze wijk heeft woningcorporatie Welwonen een grote renovatieopgave staan. Het corporatiebezit wordt tussen 2021 en 2028 stapsgewijs aardgasvrij-ready gemaakt.

In het Noordelijke deel van de wijk is voor een deel sloop/nieuwbouw gepland. Deze woningen zullen al worden gebouwd zonder aardgasaansluiting. Daarnaast heeft de gemeente voor het gebied een rioolvervangingsopgave. Tot slot blijkt uit de analyse dat deze wijk kansen biedt voor een collectieve oplossing. Gezien de wens om collectieve oplossingen eerst te onderzoeken en de mogelijke samenwerking met de woningcorporatie is dit een geschikte wijk om te starten. Gezien de planning van renovatieopgave en de riolering te starten met opstellen van het wijkuitvoeringsplan in 2022. Enkhuizen, Drechterland en Stede Broec, Buitengebied De 3 SED gemeentes kennen allen gebieden die dunbevolkt zijn waardoor de mogelijkheden om aardgasvrij worden vergelijkbaar zullen zijn voor deze gebieden. De buitengebieden bieden al wel kansen om stappen te zetten. Het buitengebied is daarom als 6de kansrijke wijk opgenomen. Hier kan ook voor 2030 het gesprek met de inwoners gevoerd worden en kan een wijkuitvoeringsplan opgesteld worden. Er moet nog nader bekeken worden welke delen er in een eerste wijkuitvoeringsplan mee kunnen/willen doen (het is een groot gebied). Het is ook goed voor te stellen dat, nadat het eerste wijkuitvoeringsplan voor het buitengebied opgesteld is, met een volgende deel een 2.0 versie gemaakt wordt.

Het gebied zal ook zijn eigen stakeholders zoals bijvoorbeeld de Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland (LTO) kennen om de gesprekken te voeren en het wijkuitvoeringsplan op te stellen. Er zijn nu nog geen directe koppelkansen bekend maar er zijn voldoende technieken die nu al wel ingezet kunnen worden. Dit maakt dat hier in 2022 gestart kan worden met het maken van een wijkuitvoeringsplan. Stede Broec, Plan Zuid-Princenhof De kansrijke buurt in deze wijk wordt omringd door de Florasingel, de La Reinelaan en de Molensingel. In de wijk moet binnen de komende 10 jaar ingrijpend gewerkt worden aan het riool. Omdat er oude kwetsbare gasleidingen in de straat liggen zal ook het gasnet verwijderd moeten worden. De gasleiding is aangeduid als roeringsgevoelige leiding, wat inhoudt dat zij bij werkzaamheden in de buurt van de gasleiding moet worden vervangen. Dit is het geval bij de werkzaamheden aan het riool. Dit is een natuurlijk moment om te beslissen of er een nieuw gasnet in de straat komt, of dat er nu gekeken wordt naar alternatieven voor aardgas. Gezien de planning van de riolering te starten met opstellen van het wijkuitvoeringsplan te starten in 2023. Stede Broec, Centrum Grootebroek De kansrijke buurt in deze wijk wordt omringd door de Platanenlaan, de Beukenlaan, de Meidoornlaan en de Esdoornlaan.

Ook voor deze buurt geldt dat deze kansrijk is omdat er binnen 10 jaar gewerkt moet worden aan de riolering. Ook hier liggen roeringsgevoelige gasleidingen in de straat en zal het gasnet verwijderd moeten worden. Dit is een natuurlijk moment om te beslissen of er een nieuw gasnet in de straat komt, of dat er nu gekeken wordt naar alternatieven voor aardgas.

3

Voor zowel Plan Zuid-Princenhof als het Centrum Grootebroek ligt de focus voor het wijkuitvoeringsplan op een open dialoog met de bewoners in de wijk. Een warmtenet kent waarschijnlijk de laagste kosten, maar er zijn meer aspecten belangrijk voor bewoners. De energietransitie past in een breder plaatje van wijkverbetering. Met de vervanging van het riool, het gasnet en waarschijnlijk de straat gaat de wijk een stuk vooruit. Op die manier kan de energietransitie positief bijdragen aan de kwaliteit van de wijk. Gezien de planning van de riolering te starten met opstellen van het wijkuitvoeringsplan te starten in 2023. Drechterland, Centrum Hoogkarspel Het centrum van Hoogkarspel is aangemerkt als kansrijk omdat het de meest dichtbebouwde wijk is van Drechterland. Een collectieve oplossing is hierdoor waarschijnlijk de goedkoopste oplossing. Ook heeft een lokale bron in de vorm van geothermie een zeer goede potentie, op basis van huidige inzichten. Dit maakt dit gebied geschikt om als startwijk te benoemen. De wijk is echter vrij groot en bestaat uit verschillende kleinere buurten met verschillend bouwjaar en bouwtype. In het wijkuitvoeringsplan zal daarom een verdere verdeling van de wijk plaats moeten vinden in verschillende buurten.

Een andere focus voor het wijkuitvoeringsplan is om samen met bewoners te kijken of een warmtenet de voorkeur heeft in vergelijking met andere mogelijke technieken. Gezien koppelkansen te starten met opstellen van het wijkuitvoeringsplan te starten in 2023. Kanttekeningen / alternatieven Kanttekening De opgave is groot en complex. In de visie worden kleinere overzichtelijke gebieden te gekozen om een start te maken: De wijkuitvoeringsplannen. Deze eerste wijkuitvoeringsplannen zullen veel kennis opleveren voor de verdere aanpak. Belangrijk is om te beseffen dat we vooral veel niet weten, maar dat we door te starten veel kennis op zullen doen. Op landelijke platvormen wordt veel informatie gedeeld en leren gemeenten van elkaar. Veelal is de financiering ook nog niet duidelijk en zal in de wijkuitvoeringsplannen eerst becijferd worden wat de aanpak is en wat de kosten ervan zullen zijn alvorens de focus op de financiering ervan te leggen. Het Rijk heeft in het Klimaatakkoord verschillende instrumenten genoemd om de verduurzaming van de woningen en gebouwen mogelijk te maken (zie C1.5 en 1.6 van het klimaatakkoord, zie link in de voetnoot van pagina 1). Veel van deze instrumenten zijn nog in ontwikkeling. Alternatieven De keuze voor de gebieden en het startmoment van elk wijkuitvoeringsplan kan vrij gekozen worden. Wat dat betreft zijn er vele alternatieven mogelijk.

De huidige keuze voor de startwijken is gemaakt op basis van de analyse met de cijfers en inzichten van nu. De techniek en de inzichten veranderen met de tijd en het is daarom goed dat deze visie periodiek wordt herijkt. De opgave is groot en niet alles kan in de laatste 10 jaar pas aangepakt worden. Gezien de omvang is het wijsheid zo snel mogelijk te beginnen. Deze visie geeft de meest logische en kansrijke wijken weer om nu te starten met wijkuitvoeringsplannen. Dat zijn ook nog steeds plannen waarin nog bepaald kan en moet worden wat het beste moment is om tot uitvoering over te gaan. Gelukkig zijn er ook andere thema’s die om actie vragen en kan daarmee gezamenlijk gepland worden. Draagvlak Het draagvlak is door middel van verschillende overleggen en bijeenkomsten getoetst. Tijdens verschillende overleggen is met de stakeholders overlegd en is informatie uitgewisseld. In digitale bewonersbijeenkomst in de 3 gemeenten is een eerste beeld van de uitkomsten van de visie gedeeld. Met een SED brede klankbordgroep is op een tweetal momenten overlegd over de visie en de uitkomsten van de visie. In de bijeenkomsten en de overleggen is opgehaald of er zaken vergeten zijn die van belang geacht worden en hoe de deelnemers tegen de resultaten aan keken.

Daarnaast zijn enkele aanvullingen uit de bijeenkomsten naar voren gekomen die tot bijstelling van of opname in de TVW hebben geleid. Mede door het onderwerp, de abstractheid van een visie document en de gevolgen van de coronamaatregelen is de opkomst en inbreng van inwoners bij het opstellen van de visie beperkt geweest. Gemiddeld hebben er tussen de 15 en 20 deelnemers aan de 3 bijeenkomsten deel genomen. Er kan dan ook op basis van deze

4

toetsing niet gesteld worden dat er integraal voldoende draagvlak van de inwoners en bedrijven voor de visie is. De verwachting is dat bij het opstellen van de wijkuitvoeringsplannen de concrete keuzes die direct het belang van de inwoners raakt zullen leiden tot een veel hogere betrokkenheid. Deze grotere betrokkenheid is ook essentieel voor een goed wijkuitvoeringsplan. Planning, evaluatie en verantwoording Nadat de Transitievisie Warmte is vastgesteld zal hierover gecommuniceerd worden naar de inwoners van de gemeente en in het bijzonder naar de inwoners, stakeholder en andere direct betrokken in de aangewezen gebieden. Hierbij zal al een doorkijk gegeven worden naar de stappen om tot een ‘WijkUitvoeringsPlan’ (WUP) voor het gebied te komen. Het landelijke platform ‘Programma Aardgasvrije Wijken’ 3 heeft voor het opstellen van een WUP veel informatie beschikbaar en o.a. een ‘Stappenplan Wijkuitvoeringsplan’ en een ‘Handreiking Participatie Wijkaanpak Aardgasvrij’ opgesteld wat goede instrumenten zijn voor de vervolgstappen. Het stappenplan kent de volgende onderdelen: -

Opstellen wijkanalyse Dit is een verdieping van de analyse dit gedaan is bij het opstellen van de TVW voor deze specifieke wijk. Ook hier zullen stakeholders en inwoners van het gebied belangrijke gesprekspartners zijn. Opstellen projectplan Hier worden samen met betrokken de ambities en uitganspunten voor het plan maar ook de rolverdeling en organisatie verder ingevuld. Opstellen wijkuitvoeringsplan Hier worden onderwerpen als technische oplossing, financiering, bestuurlijke/juridische aspecten, ruimtelijke inpassing en participatie uitgewerkt Vaststellen wijkuitvoeringsplan In deze laatste stap zijn o.a. de vaststelling van het uitvoeringsplan door het college van B&W en de verankering als programma onder de Omgevingswet voorzien.

Voorafgaand aan al deze stappen maar ook tijdens de uitvoering ervan zal gekeken moeten worden naar de organisatie ervan. Hierbij spelen o.a. de volgende vragen: Welke rollen zijn er vanuit de gemeentelijke organisatie nodig? Hoe gaan we dit organiseren? Welke middelen zijn er nodig en beschikbaar? Wat doet de Rijksoverheid met de afspraken hierover in het Klimaatakkoord? Over de antwoorden hiervan zal de raad regelmatig geïnformeerd worden en daar waar nodig om de besluiten gevraagd worden. Financiën Voor de regierol tijdens het opstellen van de wijkuitvoeringsplannen is een inzet van de gemeente nodig. Per wijkuitvoeringsplan is inzet vereist van een projectleider en ondersteunende rollen. Omdat het uitwerken van wijkuitvoeringsplannen een nieuwe taak is bij gemeenten die zowel het publieke als het private terrein betreft, is nu nog niet goed in te schatten hoeveel en welke rollen nodig zijn. Voor de start van de wijkuitvoeringsplannen is in de begroting van 2022 rekening gehouden met de inzet van een projectleider. Voor 2023 en verder zal bij het opstellen van de komende Kadernota een aanvraag voor de benodigde aanvullende middelen gedaan worden. Enkhuizen, 24 augustus 2021 Burgemeester en wethouders van Enkhuizen De secretaris, De burgemeester,

Dhr. A.N. van den Bergh

3

Dhr. E.A. van Zuijlen

https://www.aardgasvrijewijken.nl/themas/regieenorganisatie/uitvoeringsplan/default.aspx

5