Projectopdracht Herijking Pact van Westfriesland vRRB

Projectopdracht Naam project: Herijking Pact van Westfriesland Aan: colleges Regio Westfriesland Datum: 3 oktober 2024 Steller: Piet Vriend Zaakregistratie: Ambtelijk opdrachtgever: Rob van Reijswoud en Piet Vriend Bestuurlijk dossierhouders: Jan Nieuwenburg (ABZ), Vincent Buis (VVRE) en Wim

Hoogervorst (Madivosa) Projectleider: n.t.b. Akkoord door: Portefeuillehoudersoverleggen ABZ, VVRE en Madivosa, Stuurgroep Herijking Pact.

Opdracht De uitvoeringsagenda van het huidige Pact van Westfriesland 7.1 loopt eind 2024 af. Regio Westfriesland ziet dit als een goed moment om het Pact te herijken - dat wil zeggen actualiseren en aan te scherpen - en de prioriteiten en koers voor de komende jaren te bepalen. In de herijking bouwen we voort op het huidige Pact en bestaande regionale agenda’s en (thematische) visies. Het doel van deze projectopdracht is om vooraf een gedeeld beeld te hebben en gezamenlijke kaders mee te geven voor de herijking. Daarnaast zijn op hoofdlijnen de stappen uitgewerkt om te komen tot een herijkt Pact. Er is tijdens de opdracht ruimte om binnen de kaders bij te sturen. De herijking is een traject waarin we willen voortbouwen op gemeenschappelijkheden en wat er goed gaat in de samenwerking. De overlegstructuren in Regio Westfriesland functioneren goed en worden door de bestuurders gewaardeerd. Echter buiten deze basis is veel in de regionale samenwerking los, organisch gegroeid, (nog) niet geformaliseerd en niet uniform toegepast. Het gevolg is dat er in projecten onder meer sprake is van onduidelijkheid over rollen, opdrachten en de rol van ambtelijke en bestuurlijke aanspreekpunten. De opgaven die op de regio afkomen zijn de afgelopen jaren complexer en omvangrijker geworden.

De trend is dat de provincie en het Rijk steeds meer opgaven overdragen aan gemeenten, waarbij steeds meer wordt gevraagd en verwacht van een (sterke) regionale 1

samenwerking ten aanzien van strategie, organisatie en financiën. Denk bijvoorbeeld aan het gezamenlijk opstellen van een Ontwikkelperspectief NHN en het uitvoeren van de Regio Deal NHN (samen met ondernemers en het onderwijs), de uitvoering van de klimaattaken, de Hervormingsagenda Jeugd en de nieuwe wet Inburgering. Mede hierdoor is er een omslagpunt bereikt waarbij de voordelen van de informele en losse samenwerking in Regio Westfriesland niet meer opwegen tegen de kwetsbaarheden en het belang om met een eenduidig en krachtig verhaal naar buiten te treden. Kortom, er is wat nodig om als regio een serieuze (gespreks)partner te zijn en resultaten te boeken. Het goede nieuws is dat er al hard wordt gewerkt aan een sterke en slagvaardige regio en er al veel ligt waarop we kunnen voortbouwen. Dat is ook de reden dat we spreken van een herijking waarbij we tot een aangescherpt Westfries verhaal en een beter georganiseerde regio komen. Voortbouwen bij de herijking kunnen we o.a. op de volgende zaken: ●

Het huidige Pact 7.1 waarin de ambitie is uitgesproken om als regio tot de top-10 van Nederland te gaan behoren, zijn op zes thema’s kansen, uitdagingen en deelambities vastgelegd, en projecten opgenomen die aan deze deelambities bijdragen. In 2022 zijn in de doorontwikkeling drie focuspunten binnen het Pact benoemd (zie verder onder achtergrond). Er is behoefte aan duidelijkheid over de status van de focuspunten. Het is nodig om expliciet te maken wat we (extra) willen bereiken t.o.v. wat we al doen op thema’s als wonen en duurzaamheid of anders het thema als focuspunt loslaten. Er is kritiek op de totstandkoming van de huidige focuspunten en de aansturing.

●

Naar verwachting start op korte termijn een kwartiermaker die gaat werken aan de doorontwikkeling van de regionale samenwerking tussen de zeven Westfriese raden. Het is van belang om in beide trajecten samen op te trekken met als doel om de raden goed te positioneren in de regio en actief te betrekken bij het Pact.

●

De Ruimtelijke Agenda Westfriesland is een mooie onderlegger om met elkaar keuzes te maken over de inzet op regionale opgaven in het fysiek domein. De Ruimtelijke Agenda dient als input voor het Ontwikkelperspectief dat Regio Westfriesland in NHN-verband opstelt samen met de provincie Noord-Holland.

●

Regio Westfriesland heeft samen met de partners in NHN een Regio Deal aangevraagd en de deal is voor een bedrag van 32,5 miljoen toegekend. De Regio Deal NHN is – mede door de timing – een vehikel en een mooie kans om resultaten te boeken en gebruik te maken van de beschikbare cofinanciering. De verwachte start van de eerste projecten is rond april 2025 gepland waardoor op basis van de herijking nog tijdig projecten kunnen worden ingediend waarbij maximaal 50% van de kosten met cofinanciering vanuit het Rijk kunnen worden gefinancierd.

●

Met het opnieuw omarmen van de Leidraad Projectmatig Werken zijn we bezig om in de regio effectiever en efficiënter te gaan werken. Het doel is om het eigenaarschap en opdrachtgeverschap van ambtenaren en bestuurders te versterken en beter te gaan monitoren en sturen op regionale projecten. Door effectief en efficiënt in de regio samen te werken worden onze inwoners en ondernemers uiteindelijk beter bediend.

2

●

Op de schaal van NHN wordt ook nagedacht over een gezamenlijke strategische agenda en de organisatie van de samenwerking tussen de drie regio’s van Noord-Holland Noord. Er zijn diverse ontwikkelingen zoals de nieuwe DVO (dienstverleningsovereenkomst) van het Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord (ONHN), de governance van de regionale arbeidsmarkt en vorming van Regionale Werkcentra, de organisatie van de Regio Deal NHN en het Ontwikkelperspectief NHN. De structuren in Regio Westfriesland en NHN moeten goed op elkaar aansluiten.

De herijking is erop gericht om deze ontwikkelingen bij elkaar te brengen en keuzes te maken om tot een meer strategische onderlegger te komen en een gemeenschappelijk kader voor de regionale samenwerking. Het is van belang om met elkaar prioriteiten te stellen en keuzes te maken waar we onze regionale capaciteit op willen inzetten. Met deze herijking scherpen we zowel voor de komende jaren (in een uitvoeringsprogramma) als voor de langere termijn 2030 e.v. (in een strategische agenda voor Regio Westfriesland) ons regionale verhaal aan. Een kader dat vooraf door ABZ en Madivosa-VVRE is meegegeven is dat het herijkte Pact een realistische agenda moet zijn waarbij ook kritisch wordt gekeken waar extra inzet nodig is op een beperkt aantal thema’s die we belangrijk vinden, waar gedeelde belangen zijn en samenwerking in de regio als logisch wordt ervaren. Wat dat exact is, gaan we de komende tijd met elkaar bepalen. De analyse hierboven laat wel zien dat extra investeringen hard nodig zijn als we een robuuste en slagvaardige regio willen zijn. Met de herijking willen we een volgende stap zetten naar een volwassen regio. De stappen om te komen tot een herijkt Pact zijn op hoofdlijnen: ●

De uitkomsten van eerdere evaluaties (o.a. Platform31) en onderzoeken benutten om te bepalen hoe we er als regio voor staan.

●

De raden bij de start van de herijking op een Regionale Raadsleden Bijeenkomst (RRB) informeren over de kaders uit de projectopdracht en actief bevragen hoe zij de samenwerking in de regio ervaren, wat zij in de herijking van het Pact van Westfriesland anders/beter willen en de wijze waarop zij in het vervolgproces willen worden betrokken.

●

Op basis van bestaande regionale agenda’s en (thematische) visies in beeld brengen waar we al op samenwerken, wat er op Regio Westfriesland afkomt (op niveau van NHN, provincie en Rijk) en waar kansen liggen om op de schaal van Westfriesland de krachten te bundelen. In diverse (boven)regionale documenten zijn ook al keuzes gemaakt over de samenwerking op verschillende thema’s zoals arbeidsmarkt en economie. Daarnaast worden de (voorlopige) uitkomsten van de hiervoor genoemde trajecten benut. De Ruimtelijke Agenda Westfriesland is een mooie onderlegger voor het fysiek domein om de regionale opgaven te bepalen. Er wordt ter inspiratie ook gekeken naar de organisatie en de samenwerkingsagenda in vergelijkbare andere regio’s.

●

Op basis van deze inhoudelijke voorbereiding ontstaat een volledig en actueel beeld. Het resultaat is een startdocument op basis waarvan bestuurlijke keuzes kunnen worden

3

gemaakt. De bestuurders worden in reactie gevraagd om met elkaar prioriteiten te stellen en keuzes te maken waar we bestaande capaciteit op willen inzetten en extra capaciteit voor vrij willen maken. Op welke thema’s willen we de meeste energie inzetten en welke doelen willen we met elkaar bereiken. De uitkomsten worden meningsvormend aan de raden voorgelegd. ●

De triple helix partners actief betrokken bij de totstandkoming van het herijkte Pact om waar mogelijk tot een gedeelde agenda te komen en op basis van gelijkwaardigheid maatschappelijke doelen te kunnen realiseren. Daarnaast is ook de vraag binnen de herijking in welke vorm de triple helix samenwerking binnen Regio Westfriesland wordt voortgezet. Op dit moment is de samenwerking direct gekoppeld aan de focuspunten, maar uit een recente evaluatie is gebleken dat deze aanpak onvoldoende resultaten oplevert. Er moet ook worden gekeken naar de relatie met de triple helix samenwerking rond de Regio Deal NHN.

●

De uitkomsten worden vervolgens ambtelijk neergelegd bij de afdelingshoofden en gemeentesecretarissen om het gesprek te voeren over de benodigde capaciteit en de uitvoerbaarheid: wat is ervoor nodig om de doelen te bereiken? In de uitvoeringstoets wordt gekeken naar wat er mogelijk is met bestaande capaciteit, welke capaciteit lokaal kan worden vrijgemaakt en waar een extra investering nodig is. De resultaten van deze uitvoeringstoets worden vervolgens bestuurlijk geagendeerd.

●

De volgende stap is het opstellen van een concept uitvoeringsprogramma en strategische agenda met een voorstel voor een regionale organisatie (incl. de benodigde investering in capaciteit en middelen) die in staat is om de agenda uit te kunnen voeren. De Gemeenschappelijke Regeling Ondersteuning Bestuurlijke Samenwerking Westfriesland (GR OBS) wordt in lijn hiermee aangepast of er wordt voor een ander organisatiemodel gekozen.

●

De resultaten leggen we vast in een herijkt Pact met een uitvoeringsprogramma voor de komende jaren en een gedragen strategische agenda voor de langere termijn 2030 e.v. De raden hebben een formele rol als extra investeringen worden gevraagd. Het uitvoeringsprogramma kan op collegeniveau worden vastgesteld.

Achtergrond Regio Westfriesland wordt gevormd door de zeven gemeenten van Westfriesland: Drechterland, Enkhuizen, Hoorn, Koggenland, Medemblik, Opmeer en Stede Broec. Samen met bedrijven, onderwijsinstellingen en maatschappelijke organisaties werken de zeven gemeenten aan een bloeiende en leefbare regio waarin mensen met trots kunnen wonen, werken en genieten van alles wat Westfriesland heeft te bieden. Binnen Regio Westfriesland werken de 7 gemeenten op veel onderwerpen samen waaronder de taken die in Gemeenschappelijke Regelingen zijn belegd. Daarnaast hebben de 7 gemeenten de ambitie uitgesproken om als Westfriesland tot de top-10 regio’s van Nederland te behoren waar

4

welvaart en welzijn, een florerende duurzame economie en een rechtvaardig sociaal beleid de belangrijkste prioriteiten zijn. Deze ambitie met de belangrijkste 6 thema’s en bijbehorende samenwerkingsafspraken zijn vastgelegd in het Pact van Westfriesland 7.1. Die 6 thema’s zijn: 1. Wonen, Leefbaarheid & Bereikbaarheid 2. Arbeidsmarkt & Onderwijs 3. Energietransitie & Klimaatadaptatie 4. Vrije tijd 5. Ondernemen & Economie 6. Zorg & Sociaal domein In de uitvoeringsprogramma van het Pact van Westfriesland zijn voor deze zes thema’s kansen, uitdagingen en deelambities vastgelegd, en projecten opgenomen die aan deze deelambities bijdragen. Waar mogelijk wordt in de projecten samengewerkt met maatschappelijke partners. Door de complexiteit van maatschappelijke vraagstukken in Westfriesland en de noodzaak deze aan te pakken, zijn er in 2022 als onderdeel van de doorontwikkeling en aanscherping van het Pact drie focuspunten benoemd. Dit zijn: 1. versnellen woningbouw 2. zorginnovatie 3. nieuwe energie

Aandachtspunten In aanloop naar de herijking van het Pact zijn al verschillende inventarisaties gedaan en gesprekken gevoerd. Dit vanuit de behoefte meer zicht te hebben op de voortgang van de projecten, de bereikte resultaten, de gevraagde capaciteit en budget. Hieruit zijn de volgende aandachtspunten naar voren gekomen: ●

Er staat een goede basis voor de samenwerking. Regionale afstemming vindt o.a. plaats in het ABZ (burgemeestersoverleg Algemene Bestuurs Zaken), VVRE (wethoudersoverleg Verkeer & vervoer, Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Economie) en Madivosa (wethoudersoverleg Maatschappelijke Dienstverlening, Volksgezondheid en Sociale Zaken). Ook ambtelijk zijn er regionale overleggen en werkgroepen. Een kracht is dat de energie voor de samenwerking vanuit de regiogemeenten komt. Een nadeel hiervan is dat de capaciteit in de regio beperkt is en de structuur soms ontbreekt.

●

Op veel onderwerpen wordt goed en intensief samengewerkt, maar de inhoud staat vaak op enige afstand van het Regioteam. Er zijn geen formele contact- en afstemmingsmomenten tussen de projectteams en het Regioteam en de rol van betrokken projectleiders of thema-coördinatoren is niet formeel vastgelegd. Dat maakt het in de praktijk lastig om als Regioteam regie te voeren en te monitoren.

5

●

De toegevoegde waarde van het benoemen van focuspunten komt nog onvoldoende uit de verf. Er is onduidelijkheid over wat Regio Westfriesland op deze opgaven (extra) gaat doen/wil bereiken en over het onderscheid tussen de strategische samenwerking op deze opgaven en de uitvoeringsagenda van het Pact. Het is van belang dat in de herijking op deze punten helderheid komt. Daarnaast is niet altijd duidelijk wat de rol en verantwoordelijkheid is van bestuurders t.o.v. triple helix partners (bedrijfsleven, onderwijs en zorg). Wie voelt zich eigenaar en verantwoordelijk voor de regionale samenwerking binnen Regio Westfriesland en de bijdrage van Westfriesland aan de bovenregionale samenwerking (o.a. in NHN-verband)? Hierin kan zowel in het ambtelijk als bestuurlijk eigenaarschap en opdrachtgeverschap nog een flinke stap worden gezet. Daarnaast is het ook nodig om de raden beter te betrekken bij de samenwerking. Een heldere en eenduidige Westfriese agenda en een meer robuuste regionale organisatie dragen naar verwachting bij aan het eigenaarschap.

●

Tijdens het proces om te komen tot een herijking van het Pact zal kritisch worden gekeken naar wat er (nog) niet goed gaat, maar er zal ook waardering zijn voor de mooie resultaten die nu al binnen de samenwerking zijn behaald.

Resultaten en afnemers Resultaat

Afnemer

Gereed

Een herijkt Pact met een uitvoeringagenda voor de

7 Westfriese gemeenten

Juni 2025

7 Westfriese gemeenten

Juni2025

komende jaren en een strategische agenda voor de langere termijn. De strategische agenda heeft breed draagvlak en de regionale ambitie, doelen en prioriteiten zijn vastgelegd. Een voorstel voor een organisatie die in staat is om de in het Pact afgesproken ambitie en doelen te kunnen verwezenlijken, de agenda uit te voeren en het Westfriese belang goed naar buiten uit te dragen (incl. benodigde capaciteit bij regio en gemeenten).

Projecteffecten Na afloop van dit project zijn de prioriteiten binnen de regionale samenwerking bepaald en is duidelijk wie daarin welke verantwoordelijkheid heeft.

6