Peilnotitie Cultuurnota - PEILnotitie

Peilnotitie Cultuurnota

Cultuur laat je leren

Verwondering is het begin van alle wijsheid - Aristoteles

Inhoud Inleiding op de peilnotitie ......................................................................................................................... 1 1. Waarom deze Peilnotitie? ................................................................................................................. 3 2. Wat wordt er gepeild? ...................................................................................................................... 4 2.1 Thema 1: Culturele infrastructuur ......................................................................................... 4 2.2 Thema 2: Cultuureducatie ...................................................................................................... 4 2.3 Thema 3: Cultuurtoerisme ..................................................................................................... 4 3. Vragen aan de raad ........................................................................................................................... 5 3.1 Vraag 1: Actief, receptief en reflectief................................................................................... 5 3.2 Vraag 2: Landelijk geldende codes......................................................................................... 5 3.3 Vraag 3: Lokale thema’s .........................................................................................................

6 3.4 Vraag 4: Meerjarige subsidie voor coördinatie ..................................................................... 7 3.5 Vraag 5: Gemeentelijke collectie is roerend erfgoed ........................................................... 7 4. Participatie en planning .................................................................................................................... 9 5. Tot slot ............................................................................................................................................. 10

Inleiding op de peilnotitie Om u als gemeenteraad mee te nemen in de ideeën die leven over het te ontwikkelen cultuurbeleid is deze peilnotitie opgesteld. Met behulp van deze peilnotitie wordt gekeken of de denkrichting van ons college over het cultuurbeleid aansluit bij de ambities van u als gemeenteraad. In deze peilnotitie zullen drie voorgestelde thema’s worden geïntroduceerd. Vervolgens zullen een aantal vragen worden gesteld om zo te peilen of bepaalde aanpassingen en veranderingen aansluiten bij de denkrichting van de raad. Tot slot zal een globale beschrijving gegeven worden van de wie wanneer heeft geparticipeerd of gaat participeren in de totstandkoming van de cultuurnota en hoe vervolgens de cultuurnota tot uitvoering wordt gebracht.

1 / 10

Voorafgaand is het van belang om aandacht te geven aan de relatie tussen cultuurbeleid en erfgoedbeleid. Beide beleidsterreinen raken elkaar op allerlei manieren en vinden elkaar vooral op het gebied van beleving. Wanneer je naar het museum gaat beleef je cultuur en materieel erfgoed. Wanneer je staat te juichen als publiek bij de harddraverij of bij een optreden van Efkes Aars beleef je cultuur en immaterieel erfgoed. Wanneer je een cultuurroute loopt in de binnenstad langs de monumentale panden, winkelpuien en stadsgezichten van Enkhuizen beleef je cultuur en gebouwd erfgoed. In de peilnotitie “Erfgoed als vliegwiel”1 worden er 7 typen erfgoed onderscheiden, die in meer of mindere mate vertegenwoordigd zijn in de gemeente. Hierbij is niet gelet op de eigendomssituatie, omdat het beheren, behouden en beleefbaar maken van erfgoed een gezamenlijke verantwoordelijkheid is van de gemeente én de Enkhuizer gemeenschap. De zeven typen erfgoed in Enkhuizen zijn: • gebouwd erfgoed (bv. Monumenten) • archeologie • cultuurlandschap (bv. Vestingwal) • monumentaal groen (bv. Snoeck van Loosenpark en bomen) • roerend erfgoed • immaterieel erfgoed • mobiel erfgoed (bv. Bruine vloot) Speciale aandacht gaat naar het roerend erfgoed. Zoals blijkt vormt roerend erfgoed onderdeel van de nog in ontwikkeling zijnde erfgoednota.

De eigen cultuurhistorische collectie van de stad valt ook onder roerend erfgoed. In de huidige cultuurnota wordt verwezen naar het beheer, behoud en toegankelijk maken van de eigen cultuurhistorische collectie van de stad. Om ervoor te zorgen dat de eigen cultuurhistorische collectie gewaarborgd blijft, zal er op dit punt sprake zijn van een overlap tussen beide nota’s. Dit zal verder in deze peilnotitie toegelicht worden.

1

Gemeente Enkhuizen, Peilnotitie “Erfgoed als vliegwiel”, Enkhuizen: 2019

2 / 10

1.

Waarom deze Peilnotitie?

Cultuur staat niet op zichzelf maar heeft een maatschappelijke, sociale en economische impact op de leefomgeving van haar inwoners. Actieve, receptieve en reflectieve cultuurbeleving draagt bij aan de samenhang in de stad en de kans om als inwoner te ontwikkelen. Bovendien biedt cultuur economische kansen voor de stad, de culturele instellingen en verenigingen, voor bedrijven en voor de creatieve professionals die woonachtig en werkzaam zijn in Enkhuizen. Deze zienswijze wordt gedeeld door zowel het speelveld maar ook door bewoners. De uitdaging is om de komende jaren het aanwezige potentieel binnen Enkhuizen aan te blijven boren, te benutten en te verankeren. Het gewenst resultaat is dat cultuur in al haar disciplines toegankelijk is en blijft voor jong en oud. En ander gewenst resultaat is een blijvende hoge mate van betrokkenheid van de inwoners met cultuur, wat tot uiting komt in de bereidheid om je vrijwillig in te willen zetten bij een vereniging of binnen een culturele organisatie. Ook is het gewenste resultaat dat alle inwoners een sterke binding voelen met de stad en groots blijven op hun stad. Dit trotse gevoel wordt op allerlei manieren uitgedragen naar niet alleen de inwoners van de stad maar ook naar de vele bezoekers.

Om deze gewenste resultaten te bereiken is onder andere blijvende lokale samenwerking nodig; niet alleen tussen gemeente en stakeholders, maar ook tussen stakeholders onderling. Dit sluit aan bij de Stadsvisie Enkhuizen 2030: “Het ontsluiten en de beleving van Enkhuizen, maar ook de economie van de stad, worden versterkt als alle ketenpartners samen ‘het verhaal van Enkhuizen’ maken. Een sprankelend en ‘gedragen’ verhaal maakt de verbinding tussen partners mogelijk en biedt een kapstok voor verschillende partijen om aan te haken.”2 De huidige cultuurnota is opgesteld voor de periode 2015 – 2018. Zoals in deze nota benoemd staat is lokaal de afgelopen jaren door de gemeente Enkhuizen vooral ingezet op de volgende thema’s: • behouden en verbinden • ontsluiten en beleven • doorgeven en talent ontwikkelen De weg die met de vorige nota is ingezet is nog niet op alle punten geheel voltooid. Bovendien heeft het afgelopen jaar aangetoond dat er uitdagingen bestaan die een flexibele reactie en een ondernemende houding vragen waarbij allerlei vormen van samenwerking nodig zijn. Daarnaast heeft cultuur naast de culturele waarde ook zeker een sociale en economische waarde voor de stad. Cultuur levert werk op, als ZZP’er of in loondienst. Cultuur trekt hoogopgeleide werknemers aan. Cultuur trekt toeristen.

En cultuur bouwt aan een gevoel van gemeenschap en het kan preventief werken bij bepaalde sociale vraagstukken als eenzaamheid, zelfredzaamheid en laaggeletterdheid.

2 Gemeente Enkhuizen, Cultuurnota 2015-2018, Enkhuizen: 2015

3 / 10

2.

Wat wordt er gepeild?

Er worden u een aantal vragen voorgelegd ter bespreking om zo verdere invulling aan de cultuurnota te kunnen geven. De vragen worden vervolgens ieder afzonderlijk toegelicht. De volgende cultuurnota zal gebaseerd zijn op drie thema’s. Deze thema’s zijn in het voortraject afgestemd met verschillende stakeholders en zijn:

2.1 Thema 1: Culturele infrastructuur Uit gevoerde gesprekken blijkt dat bij verschillende partijen de behoefte leeft om beter zicht te hebben op elkaars doelstellingen, activiteiten en ook welk publiek wel of niet bereikt wordt. Dit om niet alleen onderlinge samenwerking te bewerkstelligen maar ook om niet met elkaar te concurreren. Door de infrastructuur te bestendigen kan actieve, receptieve en reflectieve cultuurbeleving gewaarborgd blijven. Hier wordt mee bedoeld dat bewoners cultuur kunnen beleven door zelf te maken (actief), door te kijken en te luisteren (receptief) en doordat ze door cultuur bevraagd worden over hoe zij aankijken tegen en nadenken over bepaalde thema’s (reflectief).

2.2 Thema 2: Cultuureducatie Het doel is om door inzet van een coördinerende partij te komen tot een vraaggericht cultuuraanbod dat wordt aangeboden via het primair en voortgezet onderwijs. Zo wordt alle jeugd bereikt om op een actieve, receptieve en/of reflectieve in aanraking komen met verschillende kunstdisciplines. Uitgangspunt is dat een dergelijk aanbod bijdraagt aan de talentontwikkeling van kinderen maar het biedt kinderen ook de kans om kwaliteiten als creativiteit, inlevingsvermogen, doorzettingsvermogen en probleemoplossend vermogen te versterken. Bovendien geeft het kinderen de kans om te ontdekken wie zij zijn. Samenwerking met scholen en andere cultuuraanbieders is hierbij essentieel om zo vraaggericht te kunnen werken. Op die manier sluiten activiteiten aan bij de mogelijkheden die gelden binnen de scholen. Naast aandacht voor cultuureducatie binnen scholen, kan cultuur als middel ingezet worden bij diverse sociale en maatschappelijke vraagstukken.

2.3 Thema 3: Cultuurtoerisme Enkhuizen is prachtig en iedereen mag dat komen zien. De stad heeft een hoge toeristische aantrekkingskracht door aanwezigheid van water, een hoog aantal monumenten met waardevolle interieurs en een interessante nautische en agrarische geschiedenis. Dit verhaal over Enkhuizen en de Enkhuizers heeft een aantrekkingskracht op bezoekers aan de stad maar ook op de inwoners van de stad zelf. Om het verhaal duurzaam te kunnen blijven vertellen is het van belang om de fysieke landmarkers in de stad te behouden en om te zorgen voor de ontsluiting van de verhalen die de stad rijk is. Hetzelfde geldt voor de eigen cultuurhistorische collectie van de stad.

4 / 10

3.

Vragen aan de raad

3.1 Vraag 1: Actief, receptief en reflectief Wat in de vorige nota naar voren is gekomen en wat als onderligger kan gelden voor de komende nota is dat cultuurbeleving door jong en oud gebeurt op drie verschillende manieren: actief, receptief en reflectief. Dit sluit aan op de diverse culturele activiteiten die Enkhuizen rijk is en het doel van deze activiteiten. Kan de gemeenteraad zich vinden in deze omschrijving? Toelichting Er valt een onderscheid te maken in actieve, receptieve en reflectieve cultuurbeleving. Met actieve cultuurbeleving wordt bedoeld dat het gaat om het aanbod van activiteiten die ervoor zorgen dat je als bewoner zelf cultuur kunt maken. In Enkhuizen zijn een groot aantal organisaties en verenigingen waardoor jong en oud kunnen toneel spelen, muziek maken, danslessen kunnen volgen, hun eigen kunst kunnen creëren, kunnen schrijven. Denk aan toneelschool De Cast, Enkhuizer balletschool of Paulus Potter Kunstkring. Receptieve cultuurbeleving betekent dat je cultuur ondergaat. Je kijkt naar cultuur, je leert ervan, en misschien word je erdoor geraakt.

Denk aan het bijwonen van een voorstelling in De Drom, het luisteren naar een van de vele optredens tijdens het Jazz-festival, het online luisteren naar een interview met een schrijver door de Westfriese Bibliotheek, het maken van een stadswandeling langs de Kroniekborden of het bijwonen van een muzikaal optreden in de Westerkerk of Zuiderkerk. Reflectieve cultuurbeleving gaat niet alleen over het bijwonen of (mee)maken van cultuur maar gaat verder doordat je jezelf vragen gaat stellen: “Hoe kijk ik aan tegen bepaalde maatschappelijke vraagstukken? En hoe ga ik ermee om? Wie ben ik en hoe verhoud ik me tot de mensen en de wereld om mij heen?” Denk aan een nagesprek bij de film bij Cinema Enkhuizen, deelnemen aan een thema-expositie bij Sow to Grow, in de klas knutselen, dansen en zingen over vriendschap, familie, etc. met het creatief poppentheater Lila en Loet. Wanneer gekeken wordt naar het aanbod in Enkhuizen kan gesteld worden dat deze drie vormen van cultuurbeleving terug te zien zijn in het aanbod. De maatschappelijke impact van cultuur wordt groter wanneer bij de ontwikkeling van culturele programma’s en activiteiten gekeken wordt naar een combinatie van de verschillende manieren van beleven.

3.2 Vraag 2: Landelijk geldende codes Wanneer gekeken wordt naar landelijke ontwikkelingen en beleidsvorming blijkt dat een aantal codes van belang zijn in het cultureel speelveld. De gemeente Enkhuizen wil in de vorming en uitvoering van haar beleid deze codes als uitgangspunt gebruiken. Staat de gemeenteraad positief tegenover het gebruik van deze codes en de bijkomende praktische consequenties?

5 / 10

Toelichting In het culturele speelveld zijn de volgende 3 codes van belang. Governance Code Cultuur Fair Practice Code Code culturele diversiteit en inclusie De eerste code is een instrument om te komen tot goed bestuur, adequaat toezicht en een transparante verantwoording. Bij het aangaan van een duurzame relatie tussen gemeente en de stakeholders dient hier op gelet te worden. De tweede code staat voor het bestendigen van een toekomstgerichte arbeidsmarkt en beroepspraktijk voor professionals in de kunst, cultuur en creatieve industrie. Bij de inzet van betaalde krachten in het culturele speelveld van Enkhuizen dient gewaarborgd te zijn dat zij eerlijk worden beloond. De laatste code stimuleert op landelijk niveau een meer divers en inclusief cultureel aanbod door subsidieaanvragers actief te laten benoemen hoe zij dit proberen te bereiken. Het gaat om een meer inclusief programma samenstellen, een meer divers publiek bereiken, meer divers personeel/vrijwilligers die uitvoeren en met behulp van meer diverse partners. Voor de gemeente is deze code van belang om zo te kunnen zorgen dat er in totaal een voldoende divers en inclusief cultuuraanbod is in de stad waar alle inwoners gebruik van willen en kunnen maken.

3.3 Vraag 3: Lokale thema’s Ook in de toekomstige nota is het voorstel dat er drie thema’s centraal gesteld zullen worden. In overleg met de verschillende stakeholders uit het culturele speelveld en in aansluiting op landelijke ontwikkelingen in de cultuursector gaat het om de thema’s 1) Culturele infrastructuur, 2) Cultuureducatie, 3) Cultuurtoerisme. Deze 3 thema’s zijn in hoofdstuk 1 toegelicht. Gaat de gemeenteraad akkoord met de keuze van deze drie thema’s? Toelichting De keuze voor deze drie thema’s is gemaakt op basis van een aantal observaties. De meest belangrijke is dat deze drie thema’s aansluiten bij de kansen die worden gezien door de verschillende stakeholders om het culturele speelveld te versterken. De wens is dat er meer informatie-uitwisseling plaatsvindt, dat er minder concurrentie hoeft te zijn door de onderlinge afstemming van de plannen en dat er gezamenlijke communicatie ontstaat naar het publiek. Een andere observatie is dat deze drie thema’s aansluiten aan op de huidige subsidieverordening. In deze verordening worden verschillende criteria gebruikt om te kunnen toetsen of de activiteiten waar subsidie voor wordt aangevraagd bijdragen aan de ambities van de gemeente. Die ambities zijn dat er een gevarieerd, vernieuwend en inclusief aanbod is van culturele activiteiten die door sterke onderlinge samenwerking op lokaal niveau worden gerealiseerd.

6 / 10

3.4 Vraag 4: Meerjarige subsidie voor coördinatie Deze vraag borduurt voort op de vorige vraag. Voor het verder uit kunnen werken van de drie voorgestelde thema’s is coördinatie gewenst; een partij die als initiatiefnemer en aanjager tot overleg kan zijn en die potentierijke programma’s op wens en behoefte af weet te stemmen. Om deze coördinatietaken goed uit te kunnen voeren is een duurzame invulling van deze rol nodig voor een langere periode. Dit komt niet overeen met het huidige subsidiestelsel waarin subsidie wordt verstrekt voor 1 jaar. Staat de raad positief tegenover het wijzigen van het subsidiestelsel voor instellingen met een coördinerende taak? Toelichting Wanneer je kijkt naar de culturele speelveld zijn dat culturele instellingen, organisaties en verenigingen veelal gericht op de ontwikkeling en organisatie van hun eigen aanbod. Om te komen tot meer samenwerking en onderlinge afstemming zal coördinatie nodig zijn. Hierdoor kan overlap in het aanbod worden gesignaleerd en voorkomen. Ook wordt zichtbaar welke ruimte er bestaat om aanbod meer gezamenlijk te maken en om aanbod passend bij de vraag te maken. Een partij dient de opdracht te krijgen om zorg te dragen voor onderling overleg zodat afstemming mogelijk is. Het gaat dan bijvoorbeeld om publieksbereik, programma-aanbod en gezamenlijke communicatie.

Om deze taak duurzaam vorm te kunnen geven en uit te kunnen voeren is meerjarenperspectief nodig, inclusief een solide financiële begroting. Om die reden is het wenselijk om de partijen die een coördinerende rol vervullen een subsidietoezegging te doen onder vooraf vastgestelde voorwaarden die langer geldend is dan de huidige periode van 1 jaar. Op die manier kan geïnvesteerd worden in duurzame contacten, programmaontwikkeling, programmaversterking en programma-afstemming. Een meerjaren subsidie biedt daarbij, naast een blijk van vertrouwen en waardering, ook een bepaalde mate van financiële zekerheid waardoor perspectieven voor de langere termijn ontwikkeld kunnen worden.

3.5 Vraag 5: Gemeentelijke collectie is roerend erfgoed In de huidige beleidsnota Cultuur is het beheer en behoud van de gemeentelijke collectie opgenomen. Het gaat om de collectie objecten en ook om de collectie beelden in de openbare ruimte. Met de op komst zijnde Erfgoednota zal deze verantwoordelijkheid belegd worden in die nota als zijnde roerend erfgoed. Om een vacuüm te voorkomen is het voorstel om de verantwoordelijkheid voor de gemeentelijke collectie tot de erfgoednota van kracht is te laten vallen onder de cultuurnota. Gaat de raad akkoord met deze aanpak? Toelichting In februari 2019 is de peilnotitie “Erfgoed als Vliegwiel” voorgelegd aan de raad. Hier is positief op gereageerd. In deze peilnotitie zijn 7 soorten erfgoed benoemd, waaronder roerend erfgoed. De Stadhuiscollectie is een voorbeeld van roerend erfgoed waar de gemeente verantwoordelijkheid voor draagt. Deze verantwoordelijkheid uit zich in het adequaat beheren en behouden van de collectie en het fysiek en digitaal toegankelijk maken van deze collectie. Met het raadsbesluit om te zorgen voor een duurzame inzet van de conservator is dit tot 2023 gewaarborgd.

7 / 10

Daarnaast draagt de gemeente ook de verantwoordelijkheid voor het beheer en behoud van de beelden in de openbare ruimte. Jaarlijks vindt er in opdracht van de gemeente schoonmaak, controle en mogelijk reparatie plaats aan deze beelden.

8 / 10

4.

Participatie en planning

Indien deze peilnotitie positief wordt ontvangen, kan de Cultuurnota verder worden geschreven. De verschillende stakeholders zullen betrokken worden en hun input leveren door middel van meelezen en deelnemen aan overleg. Gezien de huidige omstandigheden wordt per overleg bekeken of deze fysiek kan plaatsvinden. In november 2019 is input verzameld voor de nota door het organiseren van een tweetal denktanks waar verschillende stakeholders aan deel hebben genomen. Uit deze sessies is naar voren gekomen dat onderlinge afstemming en samenwerking het aanbod zou kunnen versterken qua inhoud en qua gebruik. Gedurende de afgelopen twee maanden zijn gesprekken gevoerd met een groot aantal van deze stakeholders om te peilen of naast de eerder gemaakte opmerkingen, nog andere inzichten te benoemen zijn. Het is duidelijk geworden dat een meerjarenperspectief bijdraagt in het ontwikkelen van een duurzame werkwijze en onderlinge verhouding. Gedurende de komende maanden worden de stakeholders gevraagd te reageren op de conceptversie van de nota met bijbehorend uitvoeringsprogramma, zodat de nota gedragen wordt en uitvoerbaar is voor de verschillende stakeholders in het speelveld. Dit speelveld staat op dit moment onder spanning vanwege de maatregelen die gelden in verband met Covid-19. Desondanks zijn de stakeholders bereid om mee te denken en te reageren.

Om een goed werkbare nota te ontwikkelen wordt rekening gehouden met ontwikkelingen binnen het culturele speelveld op grotere schaal en wordt gekeken naar ontwikkelingen op andere beleidsterreinen binnen deze gemeente. Specifiek dient de relatie met het nog vast te stellen erfgoedbeleid genoemd te worden. Ook wordt de relatie met verschillende sociale uitdagingen beschreven. Cultuur en cultuurbeleving hoeft niet enkel als doel worden gezien, maar kan ook als middel fungeren en zo bijdragen aan persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling. Om dit proces actief in gang te kunnen zetten, is de bedoeling dat de cultuurnota in het eerste kwartaal van 2021 aan u wordt voorgelegd ter instemming. Het jaar 2021 zal vooral in teken staan van processen ontwikkelen op gebied van onderlinge communicatie en afstemming en op gebied van de subsidiestructuur met bijbehorende prestatieafspraken. In 2022 worden de eerste ervaringen die zijn opgedaan geëvalueerd, zodat kan worden doorontwikkeld. In 2023 en 2024 wordt nogmaals geëvalueerd zodat een monitor ontstaat van de werking van het beleid. Bovendien levert dit, samen met de andere vormen van contact, input voor het nieuwe cultuurbeleid voor de periode 2025-2029.

9 / 10

5.

Tot slot

In deze peilnotitie worden de volgende 5 vragen gesteld aan de raad: - Kan de gemeenteraad zich vinden in de keuze dat het in de cultuurnota gaat om actieve, receptieve en reflectieve cultuurbeleving? - Staat de gemeenteraad positief tegenover het gebruik van landelijk geldende codes in de culturele sector en de bijkomende praktische consequenties? - Gaat de gemeenteraad akkoord met de keuze van de drie thema’s: 1) culturele infrastructuur, 2) cultuureducatie, 3) cultuurtoerisme? - Gaat de raad akkoord met het voorstel om aan partijen met een coördinerende taak voor meerdere jaren subsidie te verstrekken? - Gaat de gemeenteraad akkoord dat, ter voorkoming van een vacuüm, de zorg voor de gemeentelijke collectie binnen het cultuurbeleid valt, totdat er besluitvorming is over de erfgoednota?

Noten: Gemeente Enkhuizen, Cultuurnota 2015-2018, Enkhuizen: 2015 Gemeente Enkhuizen, Peilnotitie “Erfgoed als vliegwiel”, Enkhuizen: 2019

10 / 10