Opdracht onderzoek bestuurlijke toekomst Enkhuizen

Opdrachtbeschrijving Onderzoeksthema: Onafhankelijk onderzoek naar de mogelijke bestuurlijke scenario’s van de gemeente Enkhuizen. Opdrachtgever: College van burgemeester en wethouders van de gemeente Enkhuizen. De burgemeester is aanspreekpunt voor de opdrachtnemer. Opdrachtbeschrijving Opdrachtnemer verricht zorgvuldig onderzoek naar de volgende vijf scenario’s: 1. 2. 3. 4. 5.

Bestuurlijke zelfstandigheid binnen een ambtelijke fusie (huidige situatie) ; Bestuurlijke zelfstandigheid binnen een ambtelijke fusie met mogelijk gedeeltelijk zelfstandige taken ; Bestuurlijk zelfstandigheid met een zelfstandige ambtelijke organisatie (ontvlechting) naar het voorbeeld van Wassenaar en Voorschoten; Bestuurlijk fusie tussen Drechterland, Enkhuizen en Stede Broec (herindeling). Bestuurlijke fusie of samenwerkingsverband tussen Enkhuizen en één of meer andere gemeenten.

Proces: De opdracht dient in fasen plaats te vinden. Bijvoorbeeld een Beeldvormende fase, een Analytische fase en een Adviserende fase. Opdrachtnemer geeft aan welke fasen men onderscheiden wil en hoeveel doorlooptijd per fase nodig is vanaf de opdrachtverlening. Na iedere fase zal de gemeenteraad of een vertegenwoordiging hiervan betrokken worden om de uitkomsten en de vervolgstappen de bespreken. Voor de begeleiding van het proces vindt plaats door het college van Burgemeester en Wethouders, waarbij de burgemeester het aanspreekpunt is voor de opdrachtnemer. Vanuit de gemeenteraad wordt een adviesgroep wordt samengesteld van vijf raadsleden.

Belangrijke vragen voor het onderzoek: Het is wenselijk en noodzakelijk dat gestreefd wordt naar een zo objectief mogelijke beschrijving van de vijf scenario’s en hun consequenties. Het gaat o.a. om vragen als o Wat zijn de voor- en nadelen van de scenario’s o Wat zijn consequenties voor de 3 verschillende gemeenten? o Wat zijn de consequenties voor bijvoorbeeld:  Bestuurskracht  Strategische thema’s  Financiën  Inwoners  Medewerkers o Wat zal de doorlooptijd zijn van de verschillende scenario’s? o Wat zijn de kosten die gemaakt worden om de scenario’s te verwezenlijken? o Wat zijn de stappen in het proces per scenario’s?

Achtergrond / Korte geschiedenis Op 30 augustus 2013 is het bedrijfsplan ‘SED-organisatie: Krachtig, Efficiënt en nabij”, voor de volledig geïntegreerde ambtelijke organisatie van de 3 gemeenten vastgesteld. Dit bedrijfsplan dient als basis voor de ambtelijke samenwerking. Daarna is, op basis van dit bedrijfsplan, een politiek-bestuurlijk voorstel uitgewerkt waarin de drie gemeenten beoogden uiterlijk 1 januari 2015 al hun taken en daaraan gerelateerde medewerkers en middelen onder te brengen in een nieuw op te richten gezamenlijke ambtelijke werkorganisatie, ingericht volgens het concept Samen En Toch Apart (SETA). De samenwerking in de GR SED-organisatie dient volgens het bedrijfsplan een bijdrage te leveren aan de onderstaande vier doelstellingen:    

Het verbeteren van de kwaliteit van de dienstverlening aan burgers Het verminderen van de kwetsbaarheid Het realiseren van efficiencyvoordelen Het benutten van strategische voordelen van samenwerking in de regio.

Sinds de start in 2015 is de SED volop in ontwikkeling geweest. De decentralisaties in het sociaal domein zijn in de organisatie ingebed. Op het gebied van organisatieontwikkeling is veel gebeurd zoals een verbeterprogramma, herijking managementstructuur en een financiële impuls ter versterking van de organisatie. De gemeenten Drechterland, Enkhuizen en Stede Broec zijn naast elkaar gelegen aan het IJsselmeer in de regio West-Friesland in de provincie Noord-Holland. De inwonersaantallen zijn per 1 juli 2021 (bron CBS): Stede Broec Enkhuizen Drechterland Totaal

21.835 18.632 19.835 60.302

Hoewel de drie gemeenten qua inwonersaantallen niet veel van elkaar afwijken, zijn er wel degelijk verschillen in het profiel van de gemeenten. Enkhuizen kent bijvoorbeeld een wat meer stedelijk profiel, terwijl Stede Broec en Drechterland ieder uit meerdere (dorps)kernen bestaan en een wat landelijker profiel kennen. Politiek-bestuurlijke situatie Gemeente Stede Broec Gemeenteraad: Open en Duidelijk Stede Broec (7), CDA (6), PvdA/GL (2), VVD (2), Gemeentebelangen Stede Broeck (2), Onafhankelijke Partij (1). Gemeente Drechterland Gemeenteraad: CDA (6), VVD (3), Gemeentebelangen Drechterland (3), Progressief Drechterland (3), Senioren Partij Drechterland (2). Gemeente Enkhuizen

Gemeenteraad: CDA (2), Christen Unie/SGP (1)D66 (2), Enkhuizen Vooruit (1)Het Enkhuizer Alternatief (1), Enkhuizen Lokaal (2), PvdA (2), SP (4), VVD (2) Onderzoek Commissie van Wijzen Bij de totstandkoming van de kostenverdeelsleutel staat in het Bedrijfsplan ‘Krachtig, Efficiënt en Nabij’ in 2013 o.a. het volgende: ….. Deze verdeelsleutel geldt tenminste tot en met het jaar 2020. Dan zijn de opstart- en frictiekosten terugverdiend en kan opnieuw bezien worden of a) de percentages op basis van de dan geldende situatie gewijzigd worden dan wel of b) overgegaan wordt op een andere kostenverdeelsystematiek’: In 2020 is een intensief proces geweest om tot een, door alle drie de gemeenteraden, geaccepteerde verdeelsleutel te komen die voldoet aan de volgende ontwerpprincipes:  Transparant 

Uitlegbaar



Rechtvaardig



Duurzaam (toepasbaar voor periode van minimaal vijf jaar)



Simpel (uitvoerbaar)

Na een periode van intern overleg met externe procesbegeleiding kwam er geen gedragen resultaat. Een interventie-onderzoek van een “commissie van Wijzen” (externe onderzoekers, rapportage 11 maart 2021) leverde begin 2021 ook onvoldoende commitment op. Verzoek Enkhuizen aan provincie. Er is een zakelijk geschil tussen de gemeenteraad van Enkhuizen en het Algemeen Bestuur van de SED. Het betreft de financiële verrekening voor de komende jaren. Op dit moment is er geen begroting voor 2022 vast te stellen. Dit geschil is voorgelegd aan de provincie Noord Holland. Wens is dat er een uitspraak komt voor eind 2021.