Onderzoek uitvoering participatiewet - raadsVOORSTEL

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp: Zaaknummer:

Onderzoek naar de uitvoering van de Participatiewet in Enkhuizen 820109

Commissie: Raadsvoorstel:

7 juni 2021 (BOFS) 11 mei 2021

Portefeuillehouder: Programma:

T.G.C. Luyckx 5: Samenleving

Karakter:

Consulterend

Bijlagen:

Eindrapportage ‘Gebalanceerde dienstverlening Participatiewet’

Voorgesteld besluit:  De raad spreekt zijn voornemen uit om conform aanbeveling 1 extra te investeren om bijstandsgerechtigden in trede 1 en 2 structureel te begeleiden naar werk en/of dagbesteding en vraagt het college hierover uiterlijk in het eerste kwartaal van 2022 met een (begrotings-)voorstel te komen.  De raad spreekt zijn voornemen uit om conform aanbeveling 2 de administratieve lasten voor het aanvragen van bijzondere bijstand en minimaregelingen te verminderen en vraagt het college hierover uiterlijk in het eerste kwartaal van 2022 met een voorstel te komen.  De raad spreekt zijn voornemen uit om conform aanbeveling 3 te onderzoeken of het anders financieren van kinderopvang voor Enkhuizer bijstandsgerechtigden kan leiden tot betere uitstroom en vraagt het college hierover uiterlijk in het eerste kwartaal van 2022 met een voorstel te komen.  De raad spreekt zijn voornemen uit om conform aanbeveling 4 en 5 aan het algemeen bestuur van WerkSaam mee te geven deze beleidsaanbevelingen uit te werken en hierover uiterlijk in het eerste kwartaal van 2022 met een voorstel te komen.  De raad gaat het gesprek met elkaar aan, conform aanbeveling 6, over welke instrumenten de raad de komende jaren wil inzetten om het beleid van WerkSaam te beïnvloeden.

Inleiding In het Raadsbreed Akkoord gemeente Enkhuizen 2018 - 2020 heeft de gemeenteraad aangegeven initiatieven van het college te verwachten om: - de plaatsing van bijstandsgerechtigden naar betaald werk, zinvol werk, dagbesteding en scholing te onderzoeken; - te investeren in jongeren richting werk; - de mogelijkheden te onderzoeken de beleidsvorming rond WerkSaam terug naar de gemeente te brengen. In het Uitvoeringsprogramma 2018-2022 zijn de doelstellingen op het gebied van de Participatiewet geconcretiseerd en is vastgesteld dat onderzoek wenselijk is om te inventariseren welke mogelijkheden de gemeenteraad heeft om op deze onderwerpen te besluiten. Om een onafhankelijk advies aan de gemeenteraad voor te kunnen leggen hebben wij aan onderzoeksbureau RadarAdvies gevraagd om het onderzoek uit te voeren. Eind december 2020 heeft RadarAdvies de eindrapportage van het onderzoek aan het college aangeboden. Het onderzoek is uitgevoerd voor u als gemeenteraad; de eindrapportage leggen wij u nu graag voor met de vraag welke aanbevelingen u aan ons wilt meegeven voor verdere uitwerking. Beoogd effect Participatiewet Wet op de gemeenschappelijke regelingen Raadsbreed Akkoord gemeente Enkhuizen 2018-2020 Uitvoeringsprogramma gemeente Enkhuizen 2018-2022

1

Beleidsvrijheid / -ruimte (wettelijk kader) In de Gemeenschappelijke Regeling WerkSaam Westfriesland is vastgelegd welke middelen worden overgeheveld naar WerkSaam voor de re-integratie van bijstandsgerechtigden. De gemeenteraad kan ervoor kiezen om aanvullend te investeren in trajecten om inwoners van Enkhuizen te begeleiding richting werk. Draagvlak - Bij de start van het onderzoek is een klankbordgroep opgericht om te waarborgen dat de voortgang van het onderzoek bleef aansluiten bij de behoefte van de gemeenteraad. Via de griffier is een uitnodiging verstuurd aan alle commissie- en raadsleden. - Twee raadsleden en een commissielid hebben zich hiervoor gemeld. Er waren in de klankbordgroep drie partijen vertegenwoordigd, te weten de Socialistische Partij, Het Enkhuizen Alternatief en D66. - Als onderdeel van het onderzoek zijn meerdere cliënten van WerkSaam geïnterviewd. Ook diverse partijen hebben input geleverd voor het onderzoek zoals het Stadsteam, de coaches van WerkSaam, de consulenten zorgcliënten en de Participatieraad van Enkhuizen. - Op 2 november 2020 heeft een raadsinformatiebijeenkomst plaatsgevonden onder leiding van RadarAdvies om de voorlopige conclusies met de commissie- en raadsleden te delen en input op te halen over de voorlopige conclusies.

- Op 17 december 2020 heeft RadarAdvies tijdens een vergadering van de Participatieraad een presentie gehouden over het conceptrapport. - Op 21 december heeft Radar de eindrapportage opgeleverd. - Op 26 maart 2021 heeft de Participatieraad Enkhuizen desgevraagd haar schriftelijk advies aan het college van B&W gegeven op de eindrapportage. Argumenten De onderzoekvragen De volgende onderzoeksvragen zijn geformuleerd (op basis van het uitvoeringsprogramma): 1. Dient de gemeente – naast het huidige beleid, budget en landelijke wetgeving – extra te investeren om bijstandsgerechtigden beter te begeleiden naar (passend) werk en/of dagbesteding? 2. Zijn er speciale investeringen nodig? Specifiek voor jongeren? 3. Wat zijn de mogelijkheden om de beleidsvorming rondom de taken van WerkSaam terug naar de gemeente te brengen? De onderzoeksmethodiek De gekozen onderzoeksmethodiek is gericht op het houden van focusgroepen met cliënten van WerkSaam om direct informatie op te halen bij de doelgroep. Er zijn genoeg algemene rapporten over de Participatiewet; dit onderzoek moest inzicht geven in de uitvoering van de Participatiewet voor Enkhuizer inwoners. Door de coronamaatregelen hebben bijna alle interviews uiteindelijk helaas digitaal of telefonisch plaats moeten vinden.

Ook heeft een digitale sessie plaatsgevonden met diverse hulp- en dienstverleners, die werken met de cliënten van WerkSaam. Deelnemers aan de sessie waren bijvoorbeeld de medewerkers die de zorgcliënten van Enkhuizen begeleiden. Ook was het Stadsteam aanwezig. Validiteit van het onderzoek Voor het onderzoek zijn cliënten geselecteerd en aangeleverd door consulenten van de zorgcliënten of van WerkSaam. Omdat cliënten eerder geneigd zijn om mee te werken als hun eigen coach belt (want die is bekend), hebben de coaches hun cliënten gebeld die pasten bij de doelgroepomschrijving (leeftijd/afstand tot de arbeidsmarkt). Niet alle cliënten wilden meewerken. Veelal vanwege psychische belemmeringen (angststoornis) of vanwege coronamaatregelen (niet fysiek bijeen willen komen). Cliënten zijn niet willekeurig geselecteerd en kunnen een vertekend beeld geven, stelt de Participatieraad. Dit erkennen de onderzoekers. Het voordeel is dat de onderzoekers medewerking van cliënten hebben gekregen. Het nadeel is dat er mogelijk een bias in de antwoorden zit van cliënten die het goed kunnen vinden met hun coaches. Veder vraagt de Participatieraad zich af of bij zo’n klein aantal gesprekken er niet te veel politiek correcte antwoorden gegeven zijn en hoe de onderzoekers de antwoorden hebben kunnen checken op politieke correctheid of de echte meningen van de cliënten.

Wederom een terecht punt van de Participatieraad en een gevaar bij ieder onderzoek. Een van de redenen om een onafhankelijk onderzoeksbureau in schakelen was om de ruimte voor cliënten te creëren om eerlijke antwoorden te geven zonder bang te zijn voor gevolgen op de uitkering. De antwoorden zijn anoniem verwerkt. Maar of mensen de waarheid vertellen tegen een onderzoeker is, zeker in kwalitatief onderzoek, nooit te checken.

2

De bestandsanalyse van Enkhuizen In de eindrapportage wordt een analyse gegeven van het cliëntenbestand in Enkhuizen. De eigenschappen van bijstandscliënten in Enkhuizen wijken niet significant af van het landelijk beeld. Bijstandscliënten kampen, ook in Enkhuizen, vaak met psychische problematiek waardoor betaald werk te veel gevraagd is. Ook is het hebben van jonge kinderen en/ of dure kinderopvang een belemmering - voor voornamelijk vrouwen - om (meer uren) te werken. Om cliënten verder te ondersteunen bij hun ontwikkeling naar werk geeft het rapport enkele aanbevelingen. De aanbevelingen zijn gericht op zowel het beleid van WerkSaam (reintegratiemogelijkheden) als het gemeentelijk beleid (compensatie kosten kinderopvang). De aanbevelingen De eerste twee aanbevelingen uit het rapport hebben betrekking op de dienstverlening door de gemeente zelf (zorgcliënten, bijzondere bijstand, minimaregelingen en kinderopvang). De twee daaropvolgende aanbevelingen betreffen het beleid van WerkSaam. De laatste aanbeveling is voor de gemeenteraad zelf en betreft het gebruiken van de invloed die u als raad heeft bij het vormgeven van het beleid. Aanbeveling 1: Zet in op de continuïteit van de consulenten samenleving De Participatieraad geeft in hun advies aan dat zij het ook zinvol achten dat consulenten van de afdeling Samenleving de zorgcliënten blijvend begeleiden.

Het continueren van deze dienstverlening voor psychisch kwetsbare cliënten/jongeren vinden ze wenselijk. Ook de Participatieraad vraagt zich af of voorzien is in het vertrek (pensioen) van één van de consulenten. Continuïteit is uitermate belangrijk voor de begeleiding van deze zeer kwetsbaren inwoners. Het management van de SED-organisatie is momenteel vervanging aan het regelen voor de vertrekkende medewerker. Aanbeveling 2: Zet in op minder bureaucratie en duidelijkere communicatie naar cliënten Participatieraad onderschrijft ook deze aanbeveling. Zij stellen dat er door bijstandscliënten onvoldoende gebruik wordt gemaakt van bijzondere bijstand, sociaal culturele participatie en het woonlastenfonds. Het is een hele klus om een aanvraag te bewerkstelligen en veel mensen kennen de mogelijkheden niet, stellen zij. Zij adviseren om een formulierenbrigade op te zetten. Aanbeveling 3: Organiseer goedkopere kinderopvang in Enkhuizen De aanbeveling is te onderzoeken (samen met kinderopvangorganisaties en het sociale veld) mogelijkheden waarop de kinderopvang goedkoper kan worden gemaakt voor bijstandscliënten. De Participatieraad geeft als visie mee dat het niet zo kan zijn dat iemand die werkt naast de bijstand, minder inkomsten heeft dan mensen die niet werken.

Aanbeveling 4: Onderzoek andere vormen van inkomstenvrijstelling WerkSaam is momenteel bezig met het nieuwe beleidsplan 2022-2015. De gemeenteraad wordt in de gelegenheid gesteld om hier een zienswijze op te geven. De gemeenteraad kan aan het algemeen bestuur van WerkSaam meegeven om andere vormen van inkomstenvrijstelling te onderzoeken. Aanbeveling 5: Continueer dienstverlening voor psychisch kwetsbare cliënten en speel in op kansen. De gemeenteraad kan dit punt ook via de zienswijze op de concept beleidsplan 2022-2025 van WerkSaam meegeven aan het algemeen bestuur van WerkSaam. De zienswijze procedure vindt plaats in oktober 2021. De Participatieraad voegt daaraan toe om meer aandacht te geven aan de partners van bijstandsgerechtigden en specifiek aan vrouwelijke bijstandsgerechtigden. Aanbeveling 6: Ga het gesprek aan over welke instrumenten de raad de komende jaren wil inzetten Eén van de punten uit het Raadsbreed Akkoord was om de mogelijkheden te onderzoeken om de beleidsvorming rond WerkSaam terug naar de gemeente te brengen. RadarAdvies heeft de mogelijkheden in kaart gebracht. De mogelijkheden lopen uiteen van het uittreden uit de gemeenschappelijke regeling tot het gebruiken van de reeds aanwezige beïnvloedingsinstrumenten van de gemeenteraad. In het rapport worden zeven huidige beïnvloedingsinstrumenten toegelicht.

RadarAdvies beveelt de gemeenteraad aan om met elkaar het gesprek te voeren over welke van deze instrumenten u de komende jaren wil inzetten.

3

Kanttekeningen / alternatieven Alle, geen of enkele aanbevelingen uit de eindrapportage kunnen worden overgenomen door de gemeenteraad. De gemeenteraad kan zelf ook aanbevelingen toevoegen in de opdracht aan het college. Planning, evaluatie en verantwoording Na uw besluitvorming zal het college bij u terugkomen met concrete voorstellen en aan u voorleggen ter besluitvorming. Financiën Er zijn geen uitgaven aan dit voorstel verbonden. De financiële gevolgen van de aanbevelingen worden uitgewerkt in de concrete voorstellen.

Enkhuizen, 11 mei 2021 Burgemeester en wethouders van Enkhuizen De secretaris, De burgemeester,

Dhr. A.N. van den Bergh

Dhr. E.A. van Zuijlen

4