Onderzoek exploitatiemogelijkheden De Drom - raadsVOORSTEL

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp:

Uitkomsten en advies n.a.v. extern onderzoek naar exploitatiemogelijkheden van Cultureel Centrum De Drom

Zaaknummer:

209573

Commissie: Raadsvoorstel:

13 mei 2025 26 mei 2025

Portefeuillehouder: Programma:

W. Hoogervorst / W. Bijman 3: Samenleving

Karakter:

Besluitvormend

Bijlagen:

1. Synarchis Eindrapportage Onderzoek exploitatie De Drom 26-11-2024 2. Brief aanvraag verzoek subsidie 2023-2024 Stichting De Drommedaris 1911-2023 3. Motie Van Gangelen, Keesman, Van Galen en Mazereeuw 23-04-2024 4. Amendement Veltman, Van Gangelen, Overwijn, Sandstra, Jans, Keesman, Van der Werf en Mazereeuw reserveren middelen voor cultuur 12-11-2024

Voorgesteld besluit: 1. Kennis te nemen van het door Synarchis uitgebrachte rapport met betrekking tot de

exploitatie van Cultuur Centrum De Drom. 2. Vanaf 1 januari 2025 een eenmalig subsidiebedrag van € 116.755 opnemen in het subsidieplafond. 3. Met ingang van 1 januari 2026 een extra (jaarlijks te indexeren) structureel subsidiebedrag van € 108.000 opnemen in het subsidieplafond. 4. Vanwege het negatieve begrotingsresultaat voor 2026 e.v. het bedrag van in totaal € 108.000 betrekken bij de ombuigingsoperatie als aanvullende bezuiniging. Inleiding Stichting De Drommedaris heeft de gemeente laten weten dat het de afgelopen jaren moeilijk was om de kosten van de exploitatie rond te krijgen. Daarom heeft het bestuur van de stichting eind 2023 gevraagd om de structurele subsidie te verhogen. Om een goed onderbouwd besluit te nemen over dit verzoek, heeft de gemeenteraad op 23 april 2024 een motie aangenomen. In deze motie wordt het college van burgemeester en wethouders gevraagd om:  Stichting De Drommedaris op korte termijn financieel te ondersteunen met een eenmalige aanvullende subsidie van € 30.000;  een extern onderzoek in te stellen naar de exploitatiemogelijkheden van Stichting De Drommedaris;  de uitkomst van dit onderzoek en een eventueel (financieel) plan voor de toekomst uiterlijk in het najaar van 2024 voor te leggen aan de raad van de Gemeente Enkhuizen.

Eind 2024 heeft onderzoeksbureau Synarchis het onderzoek uitgevoerd en een rapport opgesteld over de exploitatie van De Drom. Vervolgens is bij advocatenkantoor Van Doorne in Amsterdam advies ingewonnen over de juridische gevolgen van dit rapport. In dit voorstel informeren en adviseren we u over de financiële mogelijkheden om stichting De Drommedaris te blijven exploiteren en daarmee als cultureel centrum voor de gemeente Enkhuizen te behouden. In dit voorstel wordt het gebouw aangeduid met ‘de Drommedaris’ en de stichting met ‘De Drom’, ‘de stichting’ of ‘stichting De Drommedaris’. Beoogd effect Het beoogd effect is het behouden van stichting De Drommedaris als cultureel centrum.

1

2

Beleidsvrijheid / -ruimte (wettelijk kader)  Wet Markt en Overheid  Gemeentewet (artikel 192: gemeenteraad kan besluiten de begroting 2025 en verder te wijzigen)  Algemene wet bestuursrecht  Huurovereenkomst gemeente Enkhuizen-Stichting De Drommedaris  Algemene subsidieverordening Enkhuizen  Subsidieregelingen Enkhuizen  Visie op de (lokale) samenleving Thuis in Enkhuizen.  Cultuurnota 2021-2024 Enkhuizen  De motie Van Gangelen, Keesman, Van Galen en Mazereeuw van 23 april 2024  Het amendement Veltman, Van Gangelen, Overwijn, Sandstra, Jans, Keesman, Van der Werf en Mazereeuw van 12 november 2024 Argumenten De Drommedaris is een beeldbepalend monument in de gemeente. Het pand is in eigendom van de gemeente en wordt sinds 1980 verhuurd aan Stichting Cultureel Centrum De Drommedaris. De stichting exploiteert Cultureel Centrum De Drom. De Drom heeft een belangrijke functie in de gemeente Enkhuizen als cultuurcentrum voor de inwoners en bezoekers. Daarnaast is het een trefpunt voor verschillende culturele instellingen en verenigingen die gebruik maken van de Drommedaris door de accommodatie te huren voor een maatschappelijke prijs. Door uw raad wordt het belang van het cultureel centrum onderschreven en bestaat de wens om een levendige Drommedaris te behouden. 1.

Rapport Synarchis Onderzoeksbureau Synarchis heeft een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden voor een toekomstbestendige exploitatie van De Drom als cultureel centrum. Voor het volledige rapport wordt verwezen naar de bijlage. In het rapport concludeert Synarchis dat het behouden van de huidige invulling van De Drom als cultureel centrum het beste toekomstscenario is. Dit wordt gezien als een haalbare en duurzame optie. Volgens het onderzoek zijn er echter geen grote besparingen of substantiële omzetverhogingen mogelijk ten opzichte van de huidige situatie. Er worden ook nog twee alternatieve toekomstscenario’s beschreven in het rapport. De Drom wordt bij beide alternatieve scenario’s een substantieel andere voorziening met een totaal andere exploitatie. Om die reden worden deze scenario’s beschreven onder het kopje Kantekeningen en alternatieven, omdat hiervoor een vervolgonderzoek noodzakelijk is en er een wezenlijke verandering plaatsvindt van de stichting. Dat heeft niet de voorkeur van de stichting en van ons college. Bij het handhaven van de huidige invulling van De Drom blijft het karakter van de programmering en de verhuur ongewijzigd. Het gebruik (voorstellingen, films en maatschappelijke en commerciële verhuur) blijft hetzelfde waarbij het uiteraard mogelijk is om andere accenten te leggen. 2.

Aanbevelingen uit het rapport Door Synarchis worden aanbevelingen gedaan voor verbeteringen met betrekking tot de organisatie en de exploitatie van De Drom ten opzichte van de huidige situatie. Uitgaande van de bestaande programmering en het huidige gebruik van het gebouw hebben de aanbevelingen geen grote maatschappelijke en financiële consequenties. De eventuele verbetermogelijkheden zijn met name procedureel en organisatorisch van aard. 3. Advies van Synarchis Om de organisatie toekomstbestendige te maken wordt door het onderzoeksbureau Synarchis geadviseerd om: a. volledige huurcompensatie te verlenen b. een (jaarlijks te indexeren) subsidiebedrag van € 70.000 ter volledige dekking van de huisvestingskosten (exclusief huur) te verlenen c. optioneel een (jaarlijks te indexeren) subsidiebedrag van € 25.000 te verlenen ten behoeve van het versterken van het culturele profiel en het meer robuust maken van de interne organisatie.

3

Ad a. Volledige huurcompensatie Door Synarchis wordt in het rapport aangegeven: “Om een subsidie te kunnen duiden betrekken wij bij maatschappelijke voorzieningen altijd het huurbedrag. De reden hiervoor is dat deze voorzieningen in de regel ook zonder huur al verlieslatend zijn en dat de huur dus één op één dient te worden verdisconteerd in de subsidie”. De stichting betaalt aan de gemeente (als eigenaar van de Drommedaris) in 2024 een huurbedrag van € 22.428,48 inclusief BTW. Synarchis adviseert om de huur die door De Drom aan de gemeente Enkhuizen wordt betaald één op één te subsidiëren. Ad b. Een (jaarlijks te indexeren) subsidiebedrag van € 70.000 ter volledige dekking van de huisvestingskosten exclusief huur. Als vuistregel in de culturele sector wordt vaak gehanteerd dat de subsidie minimaal voldoende moet zijn ter dekking van de huur en huisvestingskosten. Voor 2023 bedroegen de huisvestingkosten € 69.000. Het gaat hier dan om gas, elektriciteit en water; zakelijke belastingen; verzekeringen; onderhoud en schoonmaak; aanschaf klein inventaris. Ad c. Optioneel een (jaarlijks te indexeren) subsidiebedrag van € 25.000 ten behoeve van het versterken van het culturele profiel en het meer robuust maken van de interne organisatie. Door het onderzoekbureau wordt geadviseerd om een aanvullende subsidie te verstrekken.

Hiermee wordt de mogelijkheid gecreëerd om het culturele profiel te versterken ten opzichte van de eerste jaren na Corona. Daarnaast om het aantal voorstellingen in de eigen programmering (met ticketverkoop) terug te brengen op het niveau van de jaren voorafgaand aan de corona-periode. Met een (jaarlijks te indexeren) aanvullende subsidie wordt een financieel evenwichtige situatie gecreëerd met een passend cultureel profiel en wordt de subsidie meer in lijn gebracht met vergelijkbare voorzieningen (zoals in het rapport is weergegeven in de in paragraaf 3.2 gepresenteerde benchmark). 4. Kerngegevens Hieronder volgen eerst een aantal kerngegevens die van belang zijn voor de context van het voorstel: Bedrijfsresultaten De stichting heeft al jaren te maken met een negatief jaarresultaat. 2018 -€ 2.569

2019 -€ 11.352

2022 - € 30.564

2023 - € 53.627

Huur De gemeente Enkhuizen is eigenaar van het pand de Drommedaris. De gemeente verhuurt de Drommedaris aan de stichting De Drommedaris voor het centrum van cultuur De Drom. De huur bedraagt in 2024 € 22.248,48 inclusief BTW per jaar. Huurachterstand Vanaf het tweede kwartaal 2022 betaalt de stichting geen huur meer aan de gemeente. De totale huurachterstand bedraagt € 58.754,89 inclusief BTW. 2022 2023 2024

€ 14.726,85 € 21.599,56 € 22.428,48

Totaal achterstand

€ 58.754,89

Huisvestingskosten Deze tabel laat de huisvestingkosten zien over 2023, 2024 en de prognose voor 2025. Het huurbedrag is uit de tabel gehaald (zie voor bedrag onder kopje huur).

Gas, elektriciteit en water Zakelijke belastingen

2023 € 49.500 € 6.400

2024 € 43.600 € 6.200

2025** € 49.500 € 6.400

4

Verzekeringen Onderhoud* en schoonmaak Aanschaf klein inventaris/ overige huisvestingskosten

€ 3.000 € 7.800 € 2.300

€ 3.200 € 11.350 € 2.500

€ 3.300 € 8.000 € 2.600

Totaal

€ 69.000

€ 66.850

€ 69.800

*onderhoud inclusief eenmalige inspectiekosten brandveiligheid **prognose Subsidieverlening De stichting ontvangt op dit moment een jaarlijkse subsidie van € 29.274 (afgerond € 30.000). Deze subsidie is meerjarig verleend voor de periode 2022 tot en met 2025 voor het organiseren van culturele activiteiten. 5. Voorstel financiële ondersteuning Met in achtneming van de motie Van Gangelen, Keesman, Van Galen en Mazereeuw van 23 april 2024, het amendement Veltman, Van Gangelen, Overwijn, Sandstra, Jans, Keesman, Van der Werf en Mazereeuw van 12 november 2024 en het rapport van Synarchis stellen wij voor om de stichting op de volgende manier financieel te ondersteunen:  Huurprijs De Drom De huidige huurprijs van € 18.536 exclusief BTW voldoet niet aan de Wet Markt en Overheid, die voorschrijft dat alle integrale kosten moeten worden doorberekend. Om de juiste huurprijs vast te kunnen stellen is er een onafhankelijk taxatierapport opgesteld. Hieruit komt een huur van € 58.000 per jaar exclusief BTW. In dit bedrag zitten de integrale kosten die de gemeente als eigenaar maakt (onderhoudskosten, afschrijvingskosten, zakelijke lasten en verzekering) en overige factoren die de huurprijs beïnvloeden, zoals vraag en aanbod op de markt en omgevingsfactoren. Het college heeft besloten deze huurprijs met terugwerkende kracht in rekening te brengen vanaf 1 januari 2025.

De mogelijkheid om de huidige huurprijs te handhaven via een Algemeen Belang Besluit wordt toegelicht onder het kopje Alternatieven. Wij stellen voor om aan te sluiten bij het advies van Synarchis om de huur één op één te subsidiëren.  Huisvestingslasten Voor huisvestingslasten (excl. huur) is een bedrag nodig van € 70.000. Dit bedrag dient opgenomen te worden in de subsidieplafonds en subsidieregelingen. Hierop dient een jaarlijks een indexatie plaats te vinden.  Subsidie versterken cultureel profiel Door het onderzoeksbureau wordt optioneel aangegeven om een subsidiebedrag van € 25.000 te verlenen voor het versterken van het culturele profiel en het meer robuust maken van de interne organisatie. In afwijking van het advies van Synarchis stellen we voor om een subsidie te verlenen van € 10.000 voor het organiseren van culturele activiteiten. Dat sluit bijna aan bij het totaalbedrag wat De Drom heeft aangegeven nodig te hebben in hun brief van 19 november 2023. Met dit bedrag komen we in totaal uit op een subsidie van € 80.000 voor een tegemoetkoming in de huisvestingslasten en culturele activiteiten. Dit kan budgetneutraal gedekt worden vanuit het amendement en het huidige subsidieplafond.  Huurachterstand compenseren De stichting heeft een huurachterstand bij de gemeente. In totaal gaat het om een bedrag van € 58.754,89 (1 april 2022 tot en met 31 december 2024).

Doordat het exploitatieresultaat inmiddels structureel en oplopend negatief is, heeft de stichting niet de reserves om deze achterstand te kunnen betalen. Door de huurachterstand te compenseren met een eenmalige subsidie kan de stichting met een schone lei verder werken aan een financieel gezonde exploitatie.

5

Kanttekeningen / alternatieven Naast het behouden van de huidige functie van De Drom zijn er andere keuzes te maken. Uit het onderzoek komen er twee alternatieve scenario’s naar voren: 1. Accent uitsluitend op maatschappelijke en culturele activiteiten. Bij dit scenario wordt De Drom een echte maatschappelijke en culturele accommodatie met als belangrijkste activiteiten zalenverhuur voor maatschappelijke activiteiten en uitvoeringen en repetities van culturele organisaties.  Ten opzichte van de huidige situatie wordt de stichting in omvang drastisch teruggebracht en wordt de inzet van vrijwilligers sterk geïntensiveerd.  Het culturele profiel en de programmatische invulling wordt een verantwoordelijkheid van de gebruikers waarbij de exploiterende stichting uitsluitend faciliteert.  Een separate overweging is of nog een professionele theaterprogrammering wordt aangeboden. Indien dit het geval is ligt het bij dit scenario ook voor de hand om de verantwoordelijkheid hiervoor buiten de exploiterende stichting te plaatsen.  Ook in dit scenario staat de gemeente aan de lat voor minimaal de huisvestingskosten.  Er zal nader moeten worden bepaald of een additionele bijdrage benodigd is. Vooral in de aanloopfase waarin de vrijwilligersorganisatie nog moet worden ingericht (door professionals) zal een additionele bijdrage naar verwachting benodigd zijn. 2.

Accent uitsluitend op commerciële activiteiten plus podiumprogrammering Bij dit scenario wordt De Drom een accommodatie waar in essentie verhuur plaats vindt met een minimaal kostendekkend karakter. Dit betekent dat de accommodatie een belangrijk deel van haar culturele en maatschappelijke functie zal verliezen.  De huisvestingskosten worden volledig gedekt uit het resultaat van de commerciële verhuur en de horecafunctie en er is sprake van een winstoogmerk.  De gemeente kan een additionele maatschappelijke of culturele prestatie van de exploitant vragen. Dit kan bijvoorbeeld betrekking hebben op het verhuren van de ruimten op momenten tegen maatschappelijke tarieven maar ook op het aanbieden van een theaterprogrammering met professionele voorstellingen.  Voor deze maatschappelijke of culturele prestatie wordt dan een subsidie verstrekt.  Ten aanzien van deze subsidie moet worden bepaald of er een jaarlijks subsidiebedrag beschikbaar wordt gesteld om de maatschappelijk en/of culturele prestatie te verrichten of dat er sprake is van projectsubsidies of een combinatie vaan beide. Bij beide alternatieve scenario’s wordt De Drom derhalve een substantieel andere voorziening met een totaal andere exploitatie. Dat is de reden dat ons college en de stichting hier niet de voorkeur aan geven. Indien hiervoor wordt gekozen is vervolgonderzoek noodzakelijk. 3.

Geen aanvullende subsidie verlenen Een derde alternatief is geen aanvullende subsidie verlenen waardoor de stichting niet in staat zal zijn om nog langer de Drommedaris als cultureel centrum te exploiteren. Ook dit alternatief wordt niet geadviseerd vanwege de functie van de Drommedaris en het belang voor de gemeente. 4. Subsidie voor culturele activiteiten Er kan geen aanvullende subsidie verleend worden voor culturele activiteiten waardoor alleen een subsidie wordt verleend ter tegemoetkoming in de huisvestingslasten en de huur. Er kan ook gekozen worden voor een lager of hoger bedrag dan de voorgestelde € 10.000. 5. De huidige huur behouden in plaats van verhogen Een ander alternatief is om geen marktconforme huur in rekening te brengen. Op basis van de Wet Markt en Overheid dient de gemeente de integrale kosten in rekening te brengen. Deze wettelijke bepaling kan ‘niet van toepassing’ worden verklaard wanneer activiteiten plaatsvinden in het algemeen belang. In 2014 heeft uw raad besloten om een aantal bestaande activiteiten vast te stellen die plaatsvinden in het algemeen belang. Op die manier vindt het beheren en verhuren van onroerend goed met maatschappelijke functies plaats in het algemeen belang. Zo is dit bijvoorbeeld ook geregeld voor de Stichting Natuur- en Milieu Educatief Centrum in het Wilhelminaplantsoen. De Drom zou hieraan toegevoegd kunnen worden.

Op deze manier kan de huidige huur van De Drom gehandhaafd worden waardoor zij minder afhankelijk zullen zijn van subsidie en minder kwetsbaar bij bezuinigingen op de subsidie.

6

Dit alternatief heeft de voorkeur van de stichting omdat zij van mening zijn dat deze optie ze op de lange termijn financieel minder kwetsbaar maakt. Het nadeel is dat er geen transparant beeld van de huur voor dit pand wordt getoond en dat de werkelijke huurkosten niet inzichtelijk worden. Ook dient de afdeling Vastgoed de procedure te starten om een Algemeen Belang Besluit te laten nemen. Het besluit moet gemotiveerd en gepubliceerd worden, waarna belanghebbende zes weken de tijd hebben een bezwaarschrift in te dienen. Op het moment dat de bezwarenprocedure is afgerond kan de huurprijs geformaliseerd worden. Draagvlak Het draagvlak om De Drom te behouden als cultuurcentrum voor cultuuractiviteiten en het aanbod van facilitering van verenigingen is onder de leden van de gemeenteraad groot, net als bij andere stakeholders. Ook de inwoners van gemeente willen graag het behoud van De Drom. Vanuit sponsoren wordt De Drom ondersteund. De sponsorbijdragen zijn het afgelopen jaar gestegen. Planning, evaluatie en verantwoording Na afronding van de besluitvorming zal de stichting geïnformeerd worden over de besluitvorming van de raad. Er moet een nieuwe huurovereenkomst worden ondertekend. Per kwartaal vinden er gesprekken plaats tussen het bestuur van de stichting en de gemeente over de prestatieafspraken en de exploitatie.

Daarnaast wordt jaarlijks (mei/juni), in het kader van subsidieverantwoording, de subsidie vastgesteld door de gemeente op basis van de jaarrekening van het afgelopen jaar. Financiën Structureel is er € 138.000 subsidie nodig: € 58.000 voor de huur, € 70.000 voor de overige huisvestingskosten en € 10.000 voor culturele activiteiten. Op dit moment ontvangt De Drom jaarlijks € 30.000 subsidie, dit bedrag zit dus al in het subsidieplafond. Daarnaast is er een amendement aangenomen waarin een bedrag van € 50.000 beschikbaar is gesteld om het subsidieplafond structureel te verhogen, te beginnen per 2025. In het amendement is aangegeven dat de dekking uit de begroting 2025 komt. Voor 2026 en verder moet dit nog meegenomen worden in de kadernota 2026 en verder. Subsidieberekening Huursubsidie Huisvestingskosten Culturele activiteiten Totaal benodigde subsidie

€ 58.000 € 70.000 € 10.000 € 138.000

Subsidie in subsidieplafond Subsidie amendement Nog benodigde subsidie

€ 30.000 -/€ 50.000 -/€ 58.000

Te betalen huur door Drom

€ 58.000

De nog benodigde subsidie van € 58.000 (voor de huur) zal voor 2025 eenmalig uit de voorjaarsnota 2025 komen en voor de jaren daarna meegenomen worden in de kadernota. Dit bedrag van € 58.000 verlenen wij aan de ene kant als subsidie, maar komt aan de andere kant als inkomst weer terug naar de gemeente. Daarnaast is er eenmalig € 58.755 subsidie nodig als compensatie voor de huurachterstand, dit zal meegenomen worden in de voorjaarsnota. Subsidie in relatie tot de jaarcijfers Op basis van het huidige subsidieprogramma krijgt De Drom € 30.000 subsidie per jaar voor culturele activiteiten. De jaarcijfers van 2023 laten een tekort zien van € 53.627. Door de verhoging van de huur loopt dit tekort op naar € 93.091. De subsidie wordt verhoogd met € 108.000. Er blijft dan € 14.909 subsidie over. Exploitatietekort 2023 Huurverhoging

€ 53.627 € 39.464 € 93.091

(de huur wordt € 58.000 en was € 18.536)

7

Verhoging subsidie

€ 108.000

Verschil

€ 14.909

Deze berekening is gemaakt met het tekort van 2023. De cijfers van 2024 zijn nog niet bekend maar het is wel duidelijk dat het tekort van de Drom elk jaar oploopt, de afgelopen jaren met zo’n € 20.000 per jaar. Daarbij heeft de stichting ook geen reserve meer. Naar verwachting zal de voorgestelde verhoging van de subsidie toereikend zijn om het huidige tekort te dekken. Enkhuizen, 15 april 2025. Burgemeester en wethouders van Enkhuizen De secretaris, De burgemeester,

R. van Reijswoud

J. Hoekstra-Sikkema

8