Ombuigingen 2024 en September Circulaire 2023 - raadsVOORSTEL

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp: Zaaknummer:

Ombuigingen 2024 en Septembercirculaire 2023 201189

Commissie: Raadsvoorstel:

Niet van toepassing. 7 november 2023, nummer 2023049

Portefeuillehouder: Programma:

W. Hoogervorst Alle programma 's

Karakter:

Besluitvormend

Bijlagen:

Palet van ombuigingsopties: de menukaart Overzicht tarieven en vergelijking met andere gemeenten

Voorgesteld besluit: De gemeenteraad besluit: 1. De taakstelling voor besparingen inzake jeugdzorg bij te stellen conform dit voorstel; 2. In 2024 een reservering van € 359.000 structureel op te nemen voor een mogelijke bijstelling van indexatie van lonen 2024 door de SED organisatie; 3. De ombuigingstaakstelling vast te stellen op € 1.281.000; 4. Ombuigingsmaatregelen vast te stellen, zodanig dat daarmee de begroting 2024 reëel en materieel sluitend is.

Inleiding De toezichthouder (de provincie) vraagt van gemeenten een reëel en materieel sluitende begroting of -als dat niet het geval is- een reëel en materieel sluitende exploitatie in het laatste dienstjaar van de meerjarenraming. Aan de raad is een begroting 2024 aangeboden met een tekort van afgerond € 1,357 miljoen, waarbij ook het laatste jaar van de meerjarenraming een (aanzienlijk) tekort te zien geeft. Daarbij is aangegeven dat een raadsvoorstel wordt aangeboden om deze begroting 2024 sluitend te maken, waarover door de raad wordt besloten in dezelfde raadsvergadering als die waarin de begroting 2024 wordt vastgesteld. De vastgestelde begroting 2024 en het raadsbesluit om deze reëel en materieel sluitend te maken door middel van een 1e begrotingswijziging 2024 wordt als één geheel aan de provincie aangeboden. De provincie heeft al aangegeven dit geheel dan te beoordelen als “de begroting 2024”. Beoogd effect De raad kiest uit het aangeboden palet van maatregelen die maatregelen als 1e begrotingswijziging die de begroting 2024 reëel en materieel sluitend maken. Vooruitlopend op keuzes vanuit het palet stellen wij voor de financiële gevolgen van Septembercirculaire 2023 toe te voegen aan de begroting 2024, waarbij aanvullende voorstellen worden gedaan.

Beleidsvrijheid / -ruimte (wettelijk kader) De raad heeft het budgetrecht en is bevoegd tot wijziging van de begroting en meerjarenraming. Ombuigingen 2024 We hebben een zodanig palet van maatregelen samengesteld, zodat er voor de raad keuzes mogelijk zijn. Naast deze maatregelen kan bij amendement natuurlijk ook tot andere opties worden besloten. Septembercirculaire 2023 De Septembercirculaire 2023 is doorgerekend en geeft het volgende financiële beeld: 2024 2025 2026

2027

Toename Algemene Uitkering Al meegenomen in de begroting 2024 (spec. 5) Resteert bij te ramen inkomsten

+ 832 -/- 164 668

+ 746 -/- 164 582

+ 639 -/- 164 475

+ 461 -/- 164 297

1

Bij te ramen inkomsten Septembercirculaire 2023

582

475

297

668

Voorstellen inzake SC 2024: 1 Doorbetaling Participatie aan WerkSaam WF 2 Bijstelling taakstelling besparingen Jeugdzorg 3 Reservering bijstelling indexatie 2024 SED

- 22 - 125 - 359

- 20 - 50 - 359

- 19 - 42 - 359

- 18 - 29 - 359

76

46

-/- 123

262

Toevoegen aan de financiële ruimte Ad 1

Ad 2

Ad 3

De afspraak in de regio is dat middelen in de Algemene uitkering inzake Participatie worden doorbetaald naar de uitvoerende instantie inzake participatie: WerkSaam WF. Daar de raden hiertoe eerder hebben besloten behoeft dit onderdeel geen apart raadsbesluit; Bij de begroting 2023 heeft de raad besloten een taakstelling voor besparingen binnen het sociaal domein op te nemen van € 125.000 in 2024 en € 625.000 vanaf 2025. Dit vanwege door het Rijk aangekondigde maatregelen die de besparingen mogelijk maken en de navenante korting op de algemene uitkering als gevolg daarvan. In de Septembercirculaire 2023 is de korting enigszins verlaagd en de taakstelling voor besparingen dient daarom eveneens te worden verlaagd; Een aanzienlijk deel van toename van de algemene uitkering betreft een hogere loonindexatie door het Rijk, gebaseerd op recente ramingen van het Centraal plan Bureau (CPB): 6,7% (was 3,9%). Wellicht zal de nieuwe CAO voor de SED Organisatie voor 2024 in de richting van deze indexatie worden vastgesteld, terwijl in de begroting 2024 van de SED Organisatie 3,9% is toegepast. Wij achten het prudent een deel van de toename van de algemene uitkering 2024 te reserveren voor deze ontwikkeling. Voor Enkhuizen betekent een stijging van de loonsom 2024 in de SED begroting 2024 met 2,8% (6,7% -/- 3,9%) een bedrag van € 359.000.

Met de toevoeging van € 76.000 aan dienstjaar 2024 wordt het tekort 2024 ad € 1.357.000 met € 76.000 verlaagd en wordt de resterende ombuigingstaakstelling naar beneden vastgesteld op € 1.281.000. Maatregelen voor ombuigingen van afgerond € 1,3 miljoen Verlagen van uitgaven Een eerste mogelijkheid tot het sluitend maken van de begroting 2024 is het verlagen van uitgaven 2024. Wij zien binnen het palet van maatregelen daarvoor de volgende mogelijkheden: 1

Het schrappen van “Lucht in de begroting”: in 2023 hebben we onderzocht of er mogelijk sprake is van structurele ruimte binnen de structurele budgetten. Daarbij is gekeken naar de raming van de afgelopen drie jaar en de werkelijke uitgaven in die drie jaar. Conclusie is dat € 238.000 aan uitgaven structureel kan worden afgeraamd zonder dat dit effect heeft op de bedrijfsvoering of het voorzieningenniveau.

2 2a

Het schrappen van aanvullende indexatie: In de Najaarsnota 2022 heeft de raad structureel € 242.000 gevoteerd voor verhoging van de indexatie van 2023 naar 3%. Als we deze indexatie alleen toepassen op uitgaven Gr-en, subsidies en inkomsten dan valt een structureel bedrag van € 139.000 vrij. De cumulatieve indexatie op uitgaven blijft dan 1,4%; In de Kadernota 2024-2027 heeft de raad € 584.000 gevoteerd voor verhoging van de indexatie 2024 naar 3,9% op eigen budgetten. Als we deze indexatie alleen toepassen op uitgaven Gr-en, subsidies en inkomsten dan valt een structureel bedrag van € 336.000 vrij. De cumulatieve indexatie op uitgaven blijft dan 1,4%. Het schrappen van beide aanvullende indexaties heeft als voordeel dat deze niet nader hoeft te worden ingevuld (geen stelpost) en dat deze ‘kaasschaaf’ de gehele organisatie evenredig raakt.

2b

3

Het dekken van incidentele budgetten in de begroting 2024 door een bijdrage uit reserve: in de begroting 2024 is voor € 459.000 aan incidentele budgetten opgenomen. Hiervan heeft € 123.000 betrekking op het sociaal domein. Wij stellen voor in de begroting 2024 deze € 123.000 te dekken uit de reserve sociaal domein en de overige budgetten ad € 336.000 te dekken uit de algemene reserve. De reserve sociaal domein bedraagt dan € 802.000 en de algemene reserve bedraagt dan € 1.956.000.

4

Het verlagen van de geraamde storting in de reserve onderwijshuisvesting: In de begroting 2023 heeft de raad besloten tot een storting van € 500.000 in de reserve onderwijshuisvesting in 2024 en 2025. Wij stellen voor deze storting in 2024 terug te brengen naar € 250.000, zodat er incidenteel € 250.000 vrijvalt.

2

5

Stelpost voor invulling van nadere ombuigingen: Analoog aan de werkwijze bij ombuigingen in 2020 kan voor de ombuiging 2024 -gelet op de beperkte omvang van de ombuiging- een taakstelling aan de organisatie worden opgelegd van € 450.000. Deze stelpost moet dan nog worden ingevuld en daarbij is niet uit te sluiten dat het voorzieningenniveau wordt geraakt. De provincie is geen voorstander van stelposten in de begroting, daar er bij vaststelling van de begroting nog geen duidelijkheid is over de invulling daarvan.

6

Opleggen van een taakstelling aan de gemeenschappelijke regelingen; Een verlaging van de bijdragen aan de gemeenschappelijke regelingen van 1% (met uitzondering van de SED Organisatie) levert structureel ca. € 58.000 op. Voor deze ombuiging is echter de medewerking van alle deelnemers aan de gemeenschappelijke regelingen nodig.

Verhogen van inkomsten Een tweede mogelijkheid tot het sluitend maken van de begroting 2024 is het verhogen van inkomsten 2024. Voor een vergelijking van de tarieven van Enkhuizen met die van de andere Westfriese gemeenten is een bijlage bijgevoegd. In deze bijlage zijn ook enkele tarieven vergeleken met enkele andere “Zuiderzeesteden”. Wij zien binnen het palet van maatregelen de volgende mogelijkheden: 7

Verhogen toeristenbelasting: 1% verhoging levert bij gelijkblijvend aantal toeristen € 6.800 op. Het huidig tarief (€ 2,60) is -in vergelijking met de andere Westfriese gemeenten- aan de hoge kant.

8

Verhoging liggeld cruiseschepen: 1% verhoging levert bij gelijkblijvend aantal schepen € 400 op. Van de Westfriese gemeenten heeft alleen Hoorn liggeld voor cruiseschepen. Het huidig tarief (€ 2,20 per m1) ligt veel lager dan in Hoorn (€ 4,43 per m1 + € 175,25)

9

Verhoging precarioheffing: 1% verhoging levert bij ongewijzigde omstandigheden € 650 op. Van de Westfriese gemeenten heeft alleen Hoorn precarioheffing. Het huidig tarief (€ 71,50 per m2 per seizoen) ligt hoger dan in Hoorn (€ 43,97 per m2 per jaar)

10

Verhoging forensenbelasting: 1% verhoging levert bij ongewijzigde omstandigheden € 400 op.

11

Verhoging havengelden: 1% verhoging levert bij gelijkblijvend aantal schepen € 7.500 op.

12

Verhoging ozb: 1% verhoging ozb levert € 60.000 op. Hierbij wordt vermeld dat er binnen de WOZ drie verschillende tarieven zijn: tarief eigendom woningen; tarief eigendom niet-woningen en tarief gebruik niet-woningen.

13

Verhoging parkeervergunningen: 1% verhoging levert bij gelijkblijvend aantal vergunningen € 1.600 op. Wij achten een verhoging van de opbrengst van parkeervergunning met € 30.000 alleszins acceptabel, gelet op de huidige tarieven en de tarieven van andere vergelijkbare gemeenten. Dit betekent wel dat de parkeervergunning geen onderdeel van de legesverordening meer kan zijn en als belasting moet worden opgelegd. Dit kan worden geregeld in de raad van december 2023.

Het voorstel van het college: Bij ons voorstel voor ombuigingen hebben we in de eerste plaats gekeken naar die maatregelen die relatief eenvoudig zijn door te voeren en die naar ons oordeel geen of weinig politieke onrust veroorzaken en daarbij de bedrijfsvoering en het voorzieningenniveau niet of zo weinig mogelijk raken. Daarbij zijn de volgende twee gedachten leidend geweest: Allereerst is gekeken naar structurele ombuigingen: naast het sluitend maken van dienstjaar 2024, dient -op een later moment- een nieuwe ombuigingsoperatie te worden ingezet om 2026 en 2027 sluitend te maken, mocht er vanuit het Rijk geen of onvoldoende compensatie voor de ravijnjaren worden geboden. Een structurele ombuiging in 2024 telt dan door in meerjarenperspectief. Ten tweede is gekeken naar ombuigingen die in principe al zijn ingevuld, zodat we geen -later in te vullenstelposten voor ombuigingen hoeven op te nemen. De provincie is daar namelijk geen voorstander van. Gelet op het voorgaande is -vanuit het gehele palet- het ombuigingsvoorstel van het college het volgende: Ombuigingstaakstelling na de Septembercirculaire 2023 1. Schrappen van Lucht in de begroting 2. Schrappen van de aanvullende indexatie 2024 3. Dekking van incidentele budgetten 2024 uit de reserves 4. Verlagen van de storting reserve onderwijshuisvesting 13.

Verhoging van opbrengst parkeervergunningen Totaal aan ombuigingen Begrotingsruimte 2024

€ € € € €

€

1.281.000

€ €

1.452.000 171.000

238.000 475.000 459.000 250.000 30.000

3

Wij achten een ruimte van € 171.000 voldoende om ook in 2024 nog nieuw beleid te kunnen realiseren. Daarnaast wordt uw raad via separaat voorstel nog gevraagd om aanvullend budget inzake BOA domein 2. Kostendekkendheid leges Na het opmaken van de begroting 2024 is de definitieve berekening van de kostendekkendheid van de leges bekend geworden. Hieruit blijkt dat de geraamde leges in de begroting 2024 meer dan kostendekkend zijn: de baten overschrijden de lasten met ca. € 30.000. Dat betekent dat in de begroting 2024 de legesbaten met € 30.000 moeten worden afgeraamd. Dit is al wel verwerkt in de paragraaf Heffingen maar nog niet in de begrotingsruimte: een mutatie in de begrotingsruimte werkt door in de gehele begroting en vergt dus heel veel aanpassingen. Omdat de begroting 2024 al gereed was hebben we er voor gekozen om in de 1 e begrotingswijziging de legesraming bij te stellen en € 30.000 af te ramen. De begrotingsruimte 2024 wordt daarmee € 141.000 (€ 171.000 -/- 30.000). Financiën Verwerking van het voorstel van het college in het financieel totaaloverzicht:

Ruimte na de raad van 27 juni 2023 Kadernota 2024-2027: Voorjaarsnota CUP Overig nieuw beleid vrijval stelpost indexatie SED Indexatie ruimte na de Kadernota Raadsbrief Meicirculaire 2023 en Inkoop Jeugd-Wmo: * Meicirculaire 2023 * Inkoop Jeugd en Wmo nieuw: autonome mutaties begroting 2024 nieuw: kapitaallasten onderwijshuisvesting nieuw: invoering betaald parkeren begrotingstotaal Voorstel college inzake ombuigingen 2024: Verwerking Septembercirculaire 2023 Schrappen van Lucht in de begroting Schrappen van aanvullende indexatie uitgaven Dekking van incidentele budgetten uit de reserves Verlaging storting 2024 onderwijshuisvesting Verhoging parkeervergunningen verlaging leges 2024 ivm kostendekkendheid bijgewerkt begrotingssaldo

2024 282

2025 1.970

2026 452

2027 -139

-970 -105 -316 306 -584 -1.387

-1.193 -30 -306 458 -672 227

-1.647 -30 -207 610 -760 -1.582

-2.112 -30 -207 610 -848 -2.726

153 -302 179

265 -302 140

-1.357

pm 330

-418 -302 98 -366 pm -2.569

730 -302 144 -727 pm -2.881

46 238 475

-123 238 475

262 238 475

30

30

30

1.119

-1.949

-1.876

76 238 475 459 250 30 -30 141

Ten aanzien van de tekorten in de jaren na 2025 rekenen wij er op dat het Rijk met passende oplossingen komt. De VNG heeft op de Algemene Leden Vergadering van 14 juni jl. een resolutie aangenomen waarin de gemeenten de VNG vragen in overleg met het kabinet te treden om te komen tot een rechtvaardig, duurzaam en solide meerjarig financieel perspectief voor gemeenten.

4

Verdere planning Technisch vragenuurtje op 17 oktober 2023 van 19.00 – 20.30uu; Behandeling in de gemeenteraad op 7 november 2023.

Enkhuizen, 10 oktober 2023 Burgemeester en wethouders van Enkhuizen De secretaris, De burgemeester,

Mevr. N.A. Hellingman-Kuiper

Dhr. E.A. van Zuijlen

5