NME jaarverslag 2023

NME: NATUUR- EN MILIEU -EDUCATIE De afdeling NME (Natuur- en Milieu-Educatie) houdt zich primair bezig met schoolwerk, verzorgt daarnaast activiteiten buiten schooltijd (cursussen, workshops, recreatieve activiteiten) voor jong en oud en speelt een belangrijke rol in informatievoorzieningen van het bezoekerscentrum (bijv. bebording van de natuurtuin). Het (basis)onderwijs is traditiegewijs een zeer belangrijke doelgroep. Onze kracht en doeltreffendheid zit vooral in het doen van veldwerk en het uitvoeren van praktijklessen. Het levensecht bezig zijn is een werkvorm die vroeger heel gewoon was. Tegenwoordig maken de kinderen vooral virtueel kennis met hun omgeving door tv-programma’s (bijv: huisje-boompje-beestje en nieuws uit de natuur) en filmpjes op het digibord. Het spreekt voor zich dat fysieke beleving met alle zintuigen leuker is, maar het is ook veel effectiever. Kinderen leren door te doen, te beleven, te onderzoeken. Ons totale onderwijsprogramma is geënt op de kerndoelen en methodieken die Hertenkamp Enkhuizen bij ervarend leren passen. We hebben we onze werkwijze en aanbod aangepast aan actualiteiten en veranderingen in het onderwijs. Zo zijn we in de afgelopen jaren steeds meer van NME (natuur- en milieu- educatie) naar NWT (natuur- wetenschap- en techniek) overgegaan en hebben veel (duurzaam) techniekonderwijs aan ons aanbod toegevoegd.

Moto: levensechte leersituatie creëren, betekenisvol onderwijs, actief, praktisch, alle zintuigen. Scholen van Enkhuizen De Enkhuizer basisscholen nemen sinds 2005 structureel deel aan ons NME-programma. Sommige scholen gebruiken het aanbod ter vervanging van de biologiemethode. De NME-medewerkers blijven de scholen actief bezoeken, stimuleren, ondersteunen en adviseren. Het streven is, dat elk kind per jaar aan twee programma’s uit het aanbod deelneemt. Ons aanbod is opgesteld om hierbij niet enkel als losse lessen te dienen, maar ook als doorgaande leerlijn. De scholen van Enkhuizen mogen tevens maatwerk verwachten. De scholen worden minimaal één keer per jaar bezocht om te overleggen over het aanbod, nieuwe ontwikkelingen en ons advies voor het scholenprogramma. Resultaten schoolprogramma 2023: De resultaten van 2023 wijken niet veel af van een ‘gemiddeld jaar’ in de afgelopen jaren. 2023 was vrij van schokkende gebeurtenissen en ongemakken zoals de COVID 19 en verbouwing van het NME centrum. Toch merken we wel dat lessen buiten de schoolmuren of lessen buiten het eigen curriculum moeilijk zijn om aan te passen. Sommige basisscholen (in Enkhuizen) hebben te maken met interne onrust en deze scholen zijn voor ons helemaal niet bereikbaar. Maatwerk: We hebben veel in maatwerk ingezet vooral bij de zogenaamde ‘vrijdagmiddag circuit’ en de ‘woensdagmiddag circuit’.

Deze structuur biedt de leerlingen verrijking op het meer creatieve werkvormen. Het was voor ons een experiment met andere werkvormen en structuren. De motivatie om hiermee aan de slag te gaan had meerder kanten: 1. inspelen in onderwijsvernieuwing, nieuwe producten en aanbod ontwikkelen en 2. NME verdieping, juist omdat we met dezelfde groep reeks lessen konden geven. 3. Scholen die we binnen het reguliere programma moeilijk kunnen bereiken, alsnog iets kunnen aanbieden. Evaluatie: Het was een intensieve experiment en helaas kwamen we tot de conclusie dat we onze doelen, binnen dit structuur, niet kunnen behalen.

Jaarverslag 2023 afd. NME - scholen

Tabel 1: Overzicht afname onderwijs programma door de basisscholen Verklaring: In 2023 zijn er in totaal 29 producten afgenomen. Het totaal gebruik /uitvoering is 204 met ruim 4.600 leerlingen in de basisschool groep 1 t/m 8. Het is aan te merken dan bijna de helft wordt juist door de onderbouw, groep 1 t/m 4 gebruikt en de middenbouw + bovenbouw de helft.

product/excursie/les Totaal: 29 producten

Niveau

Onderbouw sub.totaal

aantal x

aantal leerlingen 205 4611 90

2121

1 MEC avonturenpad: Met Stip

Groep 1 t/m 4

33

749

2 MEC avonturenpad: Slimpie´s slakkenspoor 3 MEC buitenles: Op de kinderboerderij! - onderbouw

Groep 1 t/m 4

28

644

Groep 1 t/m 4

10

206

4 MEC buitenles: Rood met zwarte stippen (najaar) 5 MEC leskist: Kikker in de Kou

Groep 1 t/m 4

3

81

Groep 1 t/m 4

1

22

6 MEC ontdekdoos: Lieve lieveheersbeestjes 7 MEC ontdekdoos: Rupsen en vlinders (onderbouw)

Groep 1 t/m 4

1

70

Groep 1 t/m 4

1

22

8 MEC ontdekdoos: Slakken 9 MEC ontdekdoos: Vogels

Groep 1 t/m 4

2

90

Groep 1 t/m 4

2

42

10 MEC uitleen: Vlinderkweekkast 11 MEC uitleen: Wormenhotel

Groep 1 t/m 4

1

22

Groep 1 t/m 4

2

40

12 MEC workshop: TE GEK! Proefjes met zintuigen 13 MEC gastles: Kip in de Klas

Groep 1 t/m 4

3

65

Groep 1 t/m 4

3

68

61

1153

14

292

Middenbouw sub. Totaal 14 MEC buitenles: Slootjessafari 15 MEC workshop: Uilenballen pluizen

Groep 4 t/m 6 Groep 5 t/m 7

5

110

16 maatwerkles

Groep 5 t/m 8

21

308

17 MEC buitenles: Op de kinderboerderij! - middenbouw 18 MEC workshop: Energieproefjes in de klas

Groep 5/6

4

88

Groep 5/6

1

21

19 MEC leskist: Papier maken 20 MEC buitenles: Stadsvogels - Gluren bij de buren

Groep 5/7

4

100

Groep 6 t/m 8

12

234

54

1337

Bovenbouw Sub Totaal 21 MEC buitenles: GPS-speurtocht Enkhuizerzand 22 MEC buitenles: Handje helpen

Groep 7/8

13

265

Groep 7/8

10

248

23 MEC buitenles: Handje Helpen Terugkomdag 24 MEC Gastles: Handje helpen (voorbereidingsles)

Groep 7/8

9

265

Groep 7/8

10

296

25 MEC leskist: Operatie Afval! (bovenbouw) 26 MEC leskist: Operatie Afval! (onderbouw)

Groep 7/8

2

39

Groep 7/8

1

17

27 MEC materialen: Extra Zonnebloem op Zonne-energie 28 MEC workshop: Oude apparaten demonteren

Groep 7/8

1

27

Groep 7/8

5

114

29 MEC workshop: Zonnebloem op zonne-energie

Groep 7/8

3

66

Evaluatie en conclusie: Uit het tabel blijkt dat de grootste doelgroep gebruikers is de onderbouw. Het is ook het niveau met de meeste klassen/leerlingen op de scholen. Dit beeld is van alle tijden. We merken dat de Jaarverslag 2023 afd. NME - scholen

middenbouw en de bovenbouw moeilijker zijn te bereiken. Het lijkt of NME bij groep 4 ophoudt? Er zijn veel verklaringen en oorzaken te vinden voor deze situatie, maar we proberen steeds opnieuw een passend aanbod te geven. dit is een constante aandachtpunt voor het NME domein. Aan alle scholen van Enkhuizen groep 6 wordt het schooltuinen programma aangeboden. Dit programma behelst de NME doelen. Tabel 2: overzicht van afname van producten per school per (deel)gemeente.

School

Plaats

Bestellingen

RKBS Pancratius

Enkhuizen

28

RKBS De Hoeksteen

Enkhuizen

27

Het Mozaïek locatie Toereppel

Enkhuizen

21

OBS De Tweemaster

Enkhuizen

19

OBS Het Driespan, Flosbeugel (Het Anker)

Enkhuizen

9

Montessorischool De Wegwijzer

Enkhuizen

8

OBS Het Driespan, Klaverweid

Enkhuizen

6

Het Mozaïek locatie Spaans Leger

Enkhuizen

5

Totaal scholen Enkhuizen

8

123

PCBS De Kuyperschool

Andijk

2

OBS De Piramide

Andijk

1

OBS ´t Vierspan locatie De Klim-Op

Bovenkarspel

4

RKBS De Molenwiek

Bovenkarspel

4

PCBS Gideonschool

Bovenkarspel

3

OBS `t Vierspan, locatie Wendel

Bovenkarspel

1

RKBS De Uilenburcht

Grootebroek

12

OBS `t Vierspan, locatie De Woud

Grootebroek

4

RKBS Meester Spigtschool

Hoogkarspel

10

RKBS Mariaschool

Hoorn

6

Islamitische Basisschool Al Amana

Hoorn

1

RKBS De Baskuul

Lutjebroek

4

RKBS De Jozefschool

Medemblik

2

RKBS Gerardus Majella

Onderdijk

2

OBS de Koningsspil

Oosthuizen

2

RKBS `t Ruimteschip

Opmeer

1

OBS Jan Luyken

Schellinkhout

3

OBS ´t Padland

Venhuizen

10

OJ De Dijkwerkers

Wervershoof

2

RKB De Schelp

Wervershoof

2

samenwerkingsschool De Westwijzer

Westwoud

4

OBS Roelof van Wienesse

Wijdenes

1

RKBS St. Bernadette

Zuidermeer

1

Totaal scholen buiten Enkhuizen

23

82

Jaarverslag 2023 afd. NME - scholen

Verklaring: Uit de totalen blijkt dat de scholen uit Enkhuizen zijn de grootste gebruikers. Dit past bij het beeld van alle voorafgaande jaren en bij de doelstelling van de organisatie en de opdracht van de gemeente. Maar ook binnen de scholen van Enkhuizen, is het gebruik/afname erg verschillend. De analyse en conclusies worden door de afdeling NME besproken. Schooltuinen Een schooltuintje; een exclusief aanbod voor de kinderen in de groepen 6 (en na de zomervakantie groep 7) van alle basisscholen in Enkhuizen. Het lesprogramma wordt wekelijks op het terrein van de schooltuinen uitgevoerd. De leerlingen komen een lesuur per week naar de tuin om op een eigen stukje grond groenten en bloemen te kweken. De schooltuin biedt leerlingen een rijke leeromgeving, waar de ze naast tuinieren ook leren over het weer, het hanteren van gereedschap en gezond eten. Ze zijn bezig met het ontwikkelen van vaardigheden, met werkhouding en samenwerking. De urgentie om kinderen meer bewust te maken van de relatie voeding en gezondheid is toegenomen. De schooltuin is een bijzonder sterk instrument om hier heel concreet aan te werken. De schooltuin wordt als een (jaarlijks terugkerend) project uitgevoerd met een eigen organisatie en eigen financiële stromen. Dit project wordt door sponsoring (geld en in natura) door vele organisaties gedragen. Hoofd sponsor is Enza Zaden.

Vanwege de aard van dit project is er een apart jaarverslag in de bijlage bijgesloten. Kroon op het werk: - tijdens de schoolvakanties (tijdens de schooltuinperiode hebben de scholen 6 in totaal 9 weken vakantie) is de tuin een dagdeel per week open en een beroeps tuinbegeleider is aanwezig. De leerlingen kunnen zelfstandig komen om hun tuintje te onderhouden. We zien dat er dankbaar gebruik van wordt gemaakt en de leerlingen komen met hun (groot)ouders, buren en vrienden. Ze komen er omdat ze het leuk vinden en voelen zich betrokken! Een hogere NME resultaten kun je op geen andere manier bereiken. De kroon op het werk! Recreatief & Evenementen: onder deze kop staan de activiteiten/workshops tijdens de schoolvakanties en “Kaatje Kip’ voor peuters 1x per maand. Hiernaast wordt doorlopend het hele jaardoor thema-speurtocht aangeboden. Het is een zeer laagdrempel en populaire werkvorm. In 2023 zijn er 5 grote evenementen georganiseerd: Lentefair, schapenscharen feest, dierendag, Herfstmarkt en Levende Kerststal. Evenementen zijn bedoeld om ook andere ‘doelgroep’ aan te trekken/ te betrekken. Evaluatie en conclusie: De evenementen bleken populair te zijn en worden zeer enthousiast ontvangen. Een kerndoel is o.a. bewerkstelligen van samenwerking. We hebben zeer positieve ervaring en zeker van plan om deze evenementen in het komende jaar voort te zetten.

De workshops/activiteiten tijdens de schoolvakanties, bleken dit jaar minder in de belangstelling te vallen. In 2023 hebben we voor het eerst meegemaakt dat te kort animo was, waardoor meerdere activiteiten niet door zijn gegaan. Waaraan het ligt? Op dit moment kunnen we nog geen conclusies trekken. We blijven kritisch kijken naar ons aanbod. ‘Kaatje Kip’ op de vrijdagochtend wordt heel wisselend bezocht, maar intussen zeer gewaardeerd door enkele (groot)ouders. Overige: Onder de kop overige staan een aantal activiteiten zoals verjaardag kind, volwassenen educatie en samenwerkingen. Concreet zijn er geweest: 3x ‘doe-het-zelf’ verjaardagpartijtjes, 2 x vogelcursus (in totaal 16 lessen), 5 mei kinderfestival, centraal punt ‘Wolk of peace’ en deelname aan de Atelier route Enkhuizen,

Samenvatting resultaten NME-afdeling In dit hoofdstuk zien we de resultaten van NME weergegeven in tabellen en grafieken. Jaarverslag 2023 afd. NME - scholen

De NME-activiteiten zijn geclusterd in 4 segmenten, zoals deze hierboven zijn beschreven: 1.

Schoolprogramma:

2.

Schooltuin programma: Een exclusief programma voor de scholen van Enkhuizen.

3.

Recreatief:

Diverse activiteiten tijdens vakanties, workshops, speciale activiteiten voor peuters/kleuters

4.

Overige:

Evenementen, cursussen/workshops volwassenen

bezoekers/deelnemers schoolprogramma schooltuin Recreatief & Evenementen Overige Totaal

Aangeboden jaarprogramma aan alle scholen (PO, OV en BSO) binnen de regio West-Friesland; het betreft ca. 120 scholen

Aantal Aantal producten deelnemers 205 4611 171 3325 44 1500 6 500 426 9936

In onderstaande grafieken zijn de resultaten van 2023 weergegeven in vergelijking met de voorafgaande 3 jaar.

Grafiek 1: Aantal uitgevoerde activiteiten.

Activiteiten 2020 - 2023

Axis Title

450 400 350 300 250 200 150 100 50 0

2021

2022

overige recreatief

2020 3 55

41

59

2023 6 44

schooltuin schoolprogramma

84 45

112 146

144 211

171 205

Jaarverslag 2023 afd. NME - scholen

Grafiek 2: Aantal deelnemers.

Deelnemers/bezoekers 2020 - 2023

Axis Title

10000 9000 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0

2021

2022

overige recratief

2020 30 800

1500

2000

2023 500 1500

schooltuin schoolprogramma

1800 1200

3024 3400

3200 4400

3325 4611

Verklaring van de resultaten: Het totaalbeeld geeft een goed indruk van stijgende lijn. Het jaar 2020 gaat de geschiedenisboeken als het jaar van de corona en 2021 het herstel. Resultaten van 2022 en 23 zijn redelijk gelijk gebleven. Kanttekening: De getallen presenteren de geïnitieerde activiteiten, waarbij de meeste betaald waren. Hieruit kunnen we concrete getallen distilleren. Echter onder de activiteiten van de afdeling Educatie vallen ook vrije werkvormen zoals speurtochten, en informatieborden. Op het plein en in de natuurtuin zijn er praktisch het hele jaar door speurtochten en educatieve elementen voor open publiek uitgezet. Er wordt er veel gebruik van gemaakt. Doorkijk naar 2024 • Het is ons nog nadrukkelijker duidelijk geworden dat onze kracht juist in onze kernwaarde “levensechte leersituatie” zit en dat dit ook is wat de scholen van ons willen en verwachten. Echter het werken met de scholen is alles behalve vanzelfsprekend. Ook in 2024 zal veel energie gestopt moet worden in acquisities • Wisselen van de wacht: Bij aanvang 2024 weten we al dat we van 2 beroeps medewerkers afscheid moeten nemen; Mieke Bakker de tuin-Juf na 6 jaar de schooltuinen te hebben georganiseerd en van Ofra Carmi na ruim 23 jaar educatie te hebben bedreven. Voor een kleine organisatie betekent het groot verlies, maar opent weer een kans voor vernieuwing.

Jaarverslag 2023 afd. NME - scholen