EP LIOR 141 Bomen Enkh - Input LIOR (bijlage 5)

BIJLAGE 5 INPUT LIOR ENKHUIZEN

BIJLAGE 5 INPUT LIOR

GEMEENTE ENKHUIZEN

BIJLAGE 5 INPUT LIOR ENKHUIZEN

Inleiding In de SED organisatie is een Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) waarin richtlijnen voor de inrichting van de openbare buitenruimte worden beschreven waaraan een nieuwbouwproject moet voldoen. Ook voor de inrichting van de openbare buitenruimte met bomen zijn richtlijnen opgesteld. Deze richtlijnen hebben betrekking op - Algemene richtlijnen bomen - Ontwerp met bomen - Werken rond bomen - Leveren substraten - Aanleg groeiplaatsen - Leveren bomen - Planten bomen - Nazorg bomen - Vereisten voor ruimtelijke projecten - Positie van bomen in planproces In de meeste situaties volstaan de normen en richtlijnen zoals in Handboek Bomen zijn opgenomen. Wanneer organisatie-specifieke afspraken gemaakt zijn, zijn deze in deze richtlijn opgenomen. Naast inhoudelijke eisen voor de inrichting (LIOR) is een processchema opgesteld. Het schema is opgedeeld naar projectfase. Per fase is weergegeven welke vraagstukken hier gelden voor bomen. Voor ieder vraagstuk hebben de opdrachtgever en aannemer verschillende verantwoordelijkheden. Daarnaast is weergegeven welke richtlijnen en kaders hiervoor van kracht zijn en waar het beleid voor deze onderdelen is opgenomen.

Algemene richtlijnen bomen Bomen dienen bij voorkeur in beplanting of gras te worden geplaatst. Voor de bepaling van de benodigde groeiruimte wordt per beleidsstatus uitgegaan van de volgende (minimale) ambitieleeftijd en boomgrootte: Beleidsstatus (Potentieel) Waardevolle bomen Structuurbomen Functionele bomen Overige bomen

Ambitieleeftijd 80 jaar

Ambitieniveau * Redelijk

Boomgrootte 1e grootte

60 jaar (laan) 80 jaar (park) 40 jaar 20 jaar

Redelijk Redelijk Redelijk Marginaal

1e grootte

* Klasse voor berekening van de ondergrondse groeiruimte (HBB, Hoofdstuk 1).

Pagina 1 van 7

1e of 2e grootte 2e of 3e grootte

BIJLAGE 5 INPUT LIOR ENKHUIZEN Boomsoorten die goed toepasbaar zijn in de gemeente zijn terug te vinden in de Sortimentslijst in bijlage 11a. Handboek Bomen Om het gewenste kwaliteitsniveau te behalen, hanteert de SED organisatie het Handboek Bomen. De meest recente publicatie is leidend. Hieronder wordt per onderwerp doorverwezen naar het betreffende hoofdstuk. Daarnaast worden specifieke aandachtspunten of uitzonderingen benoemd.

Bomen-ontwerp Handboek Bomen 2018, Hoofdstuk 1 Belangrijke aandachtspunten en randvoorwaarden: - Bomen in het ontwerp met hun uiteindelijke kroondiameter intekenen. - Rekening houden met afstand tot nutsvoorzieningen. - Mogelijkheden benutten om kabels en leidingen in (betonnen) kabelgoot te leggen. - Afstand boom-woning: 1,5x straal van de kroon (eindbeeld). - Afstand boom-boom in woonstraten: 3x straal van de kroon (eindbeeld) om hiermee lichttoetreding in de woningen te garanderen. - Binnen een wijk wordt diversiteit nagestreefd. - Bij soortkeuze wordt gebruik gemaakt van de richtlijnen in ‘Kiezen voor de juiste boomsoort’ en de sortimentslijst (bijlage 11 en 11.a van het Omgevingsprogramma Bomen). - Bij aanplant in nieuwbouwprojecten, renovaties en herinrichtingsprojecten moet gekeken worden of de nieuwe aanplant een positieve bijdrage levert aan de diversiteitsregel om ziekten en plagen te voorkomen; - Maximaal 10% van het totale bomenbestand mag van dezelfde soort zijn. - Maximaal 20% van het totale bomenbestand mag van dezelfde geslacht zijn. - Maximaal 30% van het totale bomenbestand mag van dezelfde familie zijn. Nieuwe inrichting met bomen - Bij nieuwe inrichting met bomen wordt de boomnorm van 15% kroonbedekking op eindbeeld geëist. - 10% van de aangeplante bomen bij nieuwe inrichting krijgt als ambitieleeftijd 80 jaar.

Speelterreinen - Bij aanleg van speelterreinen dient minimaal 10% beschaduwd te zijn en binnen 25 jaar moet de norm van 50% gehaald zijn. - Bij bomen op kunstgrasvelden dient gebruik gemaakt te worden van wortelgeleidingssystemen.

Pagina 2 van 7

BIJLAGE 5 INPUT LIOR ENKHUIZEN

Werken rond bomen Handboek Bomen 2018, Hoofdstuk 2 Belangrijke aandachtspunten: - Afscherming in het contract regelen (verwijzen naar Handboek Bomen). - Controleren op naleving van de beschermingsmaatregelen. - Niet naleven van beschermingsmaatregelen vastleggen in contract. Opties: herstel van schade, berekening en innen van schadebedrag of opleggen van boete. - Binnen de gemeentelijke organisatie moet toezicht op bomen een duidelijke plaats krijgen. - Er moet een bestemming komen voor gelden vanuit schadebedragen of boetes geïnd.

Leveren bomensubstraten Handboek Bomen 2018, Hoofdstuk 3

Aanleg groeiplaatsen Handboek Bomen 2018, Hoofdstuk 4

Leveren bomen Handboek Bomen 2018, Hoofdstuk 5

Planten bomen Handboek Bomen 2018, Hoofdstuk 6

Nazorg bomen Handboek Bomen 2018, Hoofdstuk 7

Vereisten voor ruimtelijke projecten -

-

Belasting van de bodem of het rijden met zware machines beschadigt de bodemstructuur. Bij ruimte die gepland staat als openbaar groen of speelplaats dient belasting zoveel mogelijk te worden voorkomen, indien mogelijk door middel van fysieke bescherming van de ruimte vanaf de ontwerpfase. Bij oplevering voldoet de locatie aan de eisen die worden gesteld in Handboek Bomen. De bodem is hiervoor bijvoorbeeld goed doorgespit, vrij van storende lagen, puin en wortelonkruiden.

Pagina 3 van 7

BIJLAGE 5 INPUT LIOR ENKHUIZEN

Proces (communicatie) Ongeacht een project door de gemeente of door een externe partij wordt uitgevoerd; er is externe communicatie nodig. Bij het Startoverleg van ruimtelijke projecten waarbij bomen betrokken zijn, zijn de boombeheerder en de gemeentelijk communicatieadviseur aanwezig. • De boombeheerder heeft een adviesrol t.b.v. goed ontwerp met bomen en werken rond bomen. • De communicatieadviseur bepaalt op welke momenten er gecommuniceerd wordt over het project.

Proces (project) In de tabel op de volgende pagina is een schema opgesteld voor nieuwbouw en herinrichtingsprojecten. Het doel van dit schema is bij een (her)inrichtingsproject het nieuwe ontwerp aan te laten sluiten op reeds aanwezige bomen. Bij bouwprojecten worden bomen veelal als sluitstuk gezien. Voor een bestaande of nieuw aangewezen locatie wordt een ontwerptekening gemaakt. Deze tekening wordt over de bestaande situatie gelegd en via een Bomen Effect Analyse (BEA) wordt beoordeeld of een boom kan blijven staan of dat deze niet in het ontwerp past en verwijderd moet worden. Hierbij is het goed mogelijk dat bomen met een voldoende conditie en een hoge levensduurverwachting toch moeten wijken voor het ontwerp. Terwijl in het kader van klimaatadaptatie het behoud van bomen juist een verstandige keuze is. In natte perioden nemen bomen water op waardoor de bomen de droge periode beter doorstaan en de omgeving minder wateroverlast ervaart. In warme perioden hebben bomen juist een verkoelende werking. Deze eigenschappen van bomen zijn sterk gerelateerd aan het kroonvolume van de boom. Hoe groter en ouder de boom hoe meer water deze vasthoudt en hoe sterker de verkoelende werking. Daarmee is een boom het enige object in de buitenruimte dat over een bepaalde periode meer waard kan worden.

Door bij (her)inrichtingsprojecten in het beginstadium de bomen te beoordelen en het ontwerp hierop aan te passen, kunnen meer bomen behouden blijven. Dit vergt de nodige inspanning van ingenieursbureaus en de gemeente. De gemeente zal het aangepaste proces moeten communiceren met de opdrachtnemers en moeten handhaven waar nodig. Voor ingenieursbureaus levert het uitdaging op in het ontwerp en werken rond bomen. Wel is de verwachting dat naast het positieve effect op het klimaat, deze manier van werken ook een belangrijk signaal is naar de inwoners. De gemeente neemt het behoud van groen serieus en doet er alles aan om de leefomgeving van zijn inwoners zo aangenaam mogelijk te maken.

Pagina 4 van 7

BIJLAGE 5 INPUT LIOR ENKHUIZEN Projectfase

Relatie tot de boom

Verantwoordelijkheden aannemer

Verantwoordelijkheden opdrachtgever

Quickscan bomen

Projectvoorbereiding

Wat is de kwaliteit van bestaande bomen op de projectlocatie?

Bodemonderzoek

Advisering beleidsuitgangspunten en wettelijk kader

Beleid Beoordeling bestaande bomen: zie beoordelingstabel op pagina 7. - Bomenverordening: kapverbod waardevolle bomen

Waar vastgelegd Omgevingsprogramma Omgevingsprogramma en APV

- Beleidsregels kap en herplant Omgevingsprogramma en APV structuur + functioneel Kwantitatieve boomnorm: kroonbedekking 15%.

Omgevingsprogramma en APV

Projectopdracht (start) Projectdefinitie Plan van Aanpak

Wat gebeurt er met de bomen die behouden moeten blijven?

Opstellen procesafspraken

Beschikbaar stellen kaartmateriaal met; boomgegevens, waterstanden, bestemming

Programma van Eisen voor bomen

Bestaande bomen blijven behouden

Eisen worden opgenomen in ontwerp

Communiceren van Programma van eisen

Geldende bomennorm wordt gehanteerd

LIOR

Technische inrichtingseisen van LIOR zijn leidend Oplevering plangebied volgt LIOR Voorlopig Ontwerp

Is nagedacht over het beheer van de bomen? (ook in eindbeeld?)

Voldoet het ontwerp aan het programma van eisen?

- Komen er voldoende bomen? Wordt voldaan aan de kroonbedekkingsnorm? - Krijgen de bomen voldoende groeiruimte?

Handboek Bomen

Tekening met daarop de bomen op eindbeeld. Plan van aanpak voor beplanting Bodemherstelplan voor verstoorde groenlocaties. Onderscheid bestaande en nieuwe bomen

Toetsen aan Handboek Bomen, Omgevingsprogramma, APV en LIOR

Tekening ondergrondse groeiplaatsen Uitvoeren BEA

Pagina 5 van 7

BIJLAGE 5 INPUT LIOR ENKHUIZEN

Projectfase

Relatie tot de boom

Verantwoordelijkheden aannemer

Voldoet het ontwerp nog steeds (nu wel) aan het programma van eisen? Zijn resultaten van BEA verwerkt in de tekening?

Uitvoering

Beleid

Waar vastgelegd

Toetsen aan Handboek Bomen, Omgevingsprogramma, APV en LIOR.

Definitief Ontwerp

Technische voorbereiding

Verantwoordelijkheden opdrachtgever

Wordt bij planning voldoende rekening gehouden met aanwezige bomen?

Voorzorgsmaatregelen werken rond bomen.

Toetsen aan technische eisen en richtlijnen (LIOR).

Wordt rekening gehouden met de oplevering van de terreinen?

Bij voorkeur geen opslag op groene locaties. Bij oplevering mag in de bodem tot op 1,50 meter diepte geen storende lagen, vervuilde grond of verstoord bodemleven voorkomen.

Toetsen aan beplantingplan en bodemherstelplan.

Naleving regels voor het werken rond bomen

Handhaven van afspraken.

Handboek Bomen

LIOR

Projectresultaat Projectafsluiting

Acceptatie projectresultaat

Voldoet kwaliteit bomen aan programma van eisen?

Beheer

Wat is de staat van de bomen die na de nazorgperiode aan boombeheer worden overgedragen?

(Gefaseerd) aanleveren revisiegegevens.

Onderhouds- en inboetverplichting inclusief 3 jaar nazorg.

LIOR Handhaven van afspraken.

Na 3 jaar definitief opleveren. Na inboet gaat de nazorgperiode opnieuw in.

Pagina 6 van 7

BIJLAGE 5 INPUT LIOR ENKHUIZEN

Conditie

<1

Goed

Voldoende

Onvoldoende Slecht Afgestorven

Verwijderen

Verwachte levensduur 1-5 6-15 Verbetering groeiplaats / Verwijderen Verbetering groeiplaats / Verwijderen Verwijderen Verbetering groeiplaats / Verwijderen

>15 Behouden

Behouden Verbetering groeiplaats / Verwijderen

Verwijderen Verwijderen

Tabel 1: Beoordelingsschema voor bestaande bomen op een projectlocatie. Hierin wordt geen onderscheid gemaakt in beleidsstatus. Bij (her)inrichting van locaties met (potentieel) waardevolle bomen is de veronderstelling dat bij de vergunningsaanvraag deze apart meegewogen worden. Conditie kan goed of voldoende zijn, terwijl een boom vanwege een mechanisch gebrek of schimmelaantasting wel verwijderd moet worden en dus een verminderde levensduur heeft. Bijvoorbeeld Fraxinus angustifolia met veel takbreuk door te snelle groei of een rij met sierkersen aangetast door dikrandtonderzwam. Er zijn boomsoorten die een onvoldoende conditie hebben en prima nog 15 jaar kunnen meegaan, denk hierbij aan linde, plataan of eik. Groeiplaatsverbetering zou hierbij een goede optie kunnen zijn om de conditie te verbeteren en de levensduur te verlengen.

Pagina 7 van 7