ENK OW Voorstel aan de gemeenteraad Enkhuizen

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp: Zaaknummer:

Overdracht wegen Hoogheemraadschap 885743

Commissie:

.

Raadsvoorstel:

,

Portefeuillehouder: Programma:

T.G.C. Luyckx 3: Beheer openbare ruimte

Karakter:

Besluitvormend

Bijlagen:

Businesscase 7.1, versie 2.5 Buca light Buca Fin. Enkhuizen

Voorgesteld besluit: 1. In te stemmen met de overdracht wegen van het Hoogheemraadschap aan de gemeente per 1 januari 2023; 2. De financiële consequenties, groot ca. € 528.000,- structureel, te verwerken in de begroting 2023. a. In te stemmen met een jaarlijkse bijdrage van €55.000,-- per jaar aan de SED organisatie voor de uitvoering van de taken waarbij de personeelskosten voor de gemeente Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland gelijk is aan de hoeveelheid wegen die de afzonderlijke gemeente in onderhoud krijgt; b. In te stemmen met het verstrekken van € 287.000,- per jaar aan de “nadeelgemeenten” Drechterland, Koggenland, Medemblik en Opmeer over een periode van 12 jaar vanaf 2023 en hiervoor een passende dekking voor te stellen waarbij de belastingdruk voor bewoners en bedrijven niet toeneemt/gelijk blijft; 3. De kosten te dekken uit: a. De post uitkering Wet herverdeling wegenbeheer in de begroting 2023, ca. € 91.000,-. b. Voor de overige kosten, ca € 437.000,- vanaf 2023 middels de OZB te verrekenen waarbij de belastingdruk voor bewoners en bedrijven niet toeneemt/gelijk blijft. 4. In te stemmen met het verstrekken van een incidenteel krediet groot € 28.000 voor de implementatiekosten in 2022.

Inleiding In 1993 is met de Wet herverdeling wegen een eind gekomen aan versnipperd beheer van wegen. Er zijn sindsdien drie beheerders, het rijk voor de rijkswegen, de provincie voor de provinciale wegen en de gemeente voor het onderliggend wegennet. Een uitzondering word gevormd in het westen van het land, waar waterschappen van oudsher de wegen beheren. Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) heeft circa 1.400 km wegen in beheer, waarvan circa 500 km in Westfriesland. In het gebied van het HHNK liggen 32 gemeenten, bij 18 daarvan heeft HHNK de wegen in beheer. In 2017 heeft het HHNK de wens geuít de wegen over te dragen aan de gemeenten zodat het HHNK zich kan richten op haar kerntaak, waterveiligheid, gezond en schoon water en het beperken van wateroverlast. Op 10 juli 2017 is een intentieovereenkomst gesloten met het Hoogheemraadschap en de 7 Westfriese gemeenten om de overdracht van de wegen onder bepaalde voorwaarden samen te onderzoeken. De belangrijkste voorwaarde is een financiële: "De totale gemeentelijk lasten in elk van de Westfriese gemeenten mogen als gevolg van de overdracht van wegen vanuit het hoogheemraadschap niet hoger worden dan de huidige gemeentelijke belastingen, vermeerderd met de huidige wegenheffing uit de waterschapslasten. Uitgezonderd is de trendmatige verhoging".

1

De opgave is uitgewerkt in een businesscase, die u eind 2020 met een raadsbrief heeft ontvangen. Op basis van de businesscase hebben de colleges van de Westfriese gemeenten besloten in principe bereid te zijn de wegen over te nemen, onder de volgende voorwaarden: o de gemeenten beheren de wegen zelf, maar steunen elkaar financieel; o geen kostenverhoging voor de gemeenten Koggenland, Opmeer, Medemblik en Drechterland, voordeel zoveel mogelijk bij de gemeenten Hoorn, Enkhuizen, Stede Broec; o de gemeenten steunen elkaar financieel over een periode van 12 jaar. De afgelopen periode hebben de bestuurders met het hoogheemraadschap de voorwaarden onderhandeld waarbij de resultaten verwerkt zijn in businesscase 7.1. Naast de businesscase wordt tevens een businesscase light verstrekt met een uitleg op hoofdlijnen waarbij per gemeente een financieel overzicht is opgesteld. Beoogd effect Een heldere beheersituatie van de wegen tegen lagere maatschappelijke kosten. Beleidsvrijheid / -ruimte (wettelijk kader) Dit voorstel is gebaseerd op de Wet Herverdeling Wegen en de Wegenwet. Op dit moment is er geen wettelijke plicht de wegen over te nemen. In 2014 is door het Ministerie van I&M afgezien van de evaluatie van de Wet herverdeling wegbeheer omdat deze opgaat in de Omgevingswet.

Hierbij is geconstateerd dat het wettelijk kader van Wegenwet en Waterschapswet voldoende instrumenten biedt om de overdracht van het wegbeheer van waterschappen naar gemeenten mogelijk te maken. In het Directeurenoverleg Mobiliteit (DoMo) van het Ministerie van I&M is op 28 maart 2017 besloten om Karla Peijs in de rol van bestuurlijk verkenner, te laten onderzoeken hoe de belemmeringen bij de overdracht van waterschapswegen naar gemeenten kunnen worden weggenomen. Een belangrijke aanbeveling voor het Rijk is een moment te zoeken, zoals de einddatum van het Bestuursakkoord Water of het moment van inwerkingtreding van de Omgevingswet, waarop het plan om tot overdracht van de waterschapswegen te komen, vastgelegd moet zijn tussen het waterschap en de gemeente(n). Om goede afspraken te maken om de wegen over te dragen worden deze vastgelegd in een overeenkomst. Het betreft afspraken over voor de overdracht uit te voeren onderhoud en financiële afspraken tussen het hoogheemraadschap en gemeenten en de gemeenten onderling. Argumenten Er zijn een aantal argumenten waarvoor de gemeenten de wegen van het HHNK in beheer kunnen overnemen. Argumenten om de wegen in beheer te nemen zijn: 1. De kosten van het wegenonderhoud dalen voor de inwoners na de overname. Gemeenten kunnen de BTW compenseren en het onderhoud kan door de gemeente goedkoper worden uitgevoerd.

Inwoners en bedrijven hebben een gezamenlijk voordeel van € 641.000,-- omdat de heffingsaanslag voor het onderhoud van de wegen komt te vervallen; 2. De gemeenten krijgen meer grip op de verkeersveiligheid en krijgen meer armslag bij de Ruimtelijke Ordening. In de huidige situatie dient met het hoogheemraadschap onderhandeld te worden over verkeersveiligheid of aanpassing van wegen; 3. De samenwerking van de Westfriese gemeenten wordt verstevigd (Pact van Westfriesland). De onderlinge financiële steun is een goed voorbeeld van samenwerking: 4. Voor de burgers komt er één loket voor het wegenonderhoud. Met enige regelmaat krijgt de gemeente vragen over onderhoud van de wegen van het hoogheemraadschap. Als de wegen zijn overgedragen is de beheersituatie voor iedereen duidelijk; 5. De wegbeheerders kunnen het beheer van de wegen beter op elkaar afstemmen en coördineren. Verkeersveiligheid staat hoog op de agenda, inrichting van de weg is daar een onderdeel van. Weginrichting moet herkenbaar zijn. Doordat het wegbeheer binnen een gemeente in een hand komt wordt de gelijkvormige inrichting bevorderd. 6. Door de onderlinge financiële steun vanuit de gemeente voor 12 jaar vast te leggen wordt het voor de gemeenten Koggenland, Opmeer, Medemblik en Drechterland mogelijk de wegen over te nemen.

2

Kanttekeningen / alternatieven Een van de kanttekeningen is dat voor de overname van de wegen een unaniem besluit nodig is door zeven gemeenteraden. Indien er geen unaniem besluit genomen wordt zal het hoogheemraadschap de gemeenten afzonderlijk verzoeken de wegen over te nemen. Naar verwachting zal de uitkomst van dit overleg minder gunstig voor de netto-ontvangers (Koggenland, Opmeer, Medemblik, Drechterland) zijn, omdat het Hoogheemraadschap een afbouwende steunregeling biedt. Een tweede kanttekening is dat met de overname van de wegen ook de ambtelijke organisatie moeten worden uitgebreid. Met de schaarste op de arbeidsmarkt kan dit een probleem zijn. Voor het overnemen van de wegen zijn meerdere alternatieven verkend. Hierbij zijn vier kansrijke en negen minder kansrijke alternatieven benoemd waarmee het beheer en onderhoud van wegen mogelijk is. Alternatieven voor het beheer en onderhoud in regionaal verband zijn uitgebreid beschreven in de businesscase. Hierbij zijn de volgende alternatieven kansrijk: a. De afzonderlijke gemeenten regelen de wegenoverdracht individueel met het HHNK; b. De gemeenten nemen het beheer en onderhoud over en steunen elkaar financieel voor een afgesproken periode; c. De gemeenten brengen het beheer en onderhoud onder bij een bestaand samenwerkingsverband in Westfriesland; d.

De gemeente zetten een nieuw samenwerkingsverband op voor het beheer en onderhoud van de wegen. Draagvlak Zowel de colleges als de ambtelijke beheerorganisaties staan positief tegenover de overdracht van de wegen. Met name de zeggenschap over het beheer van de wegen, een duidelijk aanspreekpunt voor inwoners en het financiële voordeel voor de regio zijn een voordeel. Van de 18 gemeenten in het verzorgingsgebied van het Hoogheemraadschap hebben de gemeenten Alkmaar, Hollands Kroon, Oostzaan en Schagen ingestemd met de overdracht van de wegen. Uitgeest staat positief in de overname van wegen en Waterlandse gemeenten zijn eveneens van plan de wegen over te nemen. Planning, evaluatie en verantwoording Na besluitvorming dienen de wegen notarieel en kadastraal te worden overgedragen zodat het beheer van de wegen wordt per 1 januari 2023 kan worden uitgevoerd. In het jaar van de implementatie dienen de beheergegevens van HHNK te worden overgezet in de beheersystemen van de gemeente en dient de formatie voor het beheer en onderhoud overgeheveld te worden. Na vijf jaar wordt de overdracht van de wegen en het beheer en onderhoud in de regio Westfriesland geëvalueerd. De verantwoording vindt plaats in de reguliere P&C cyclus in programma 3 en de paragraaf kapitaalgoederen. Financiën Aan het beheer van wegen zijn kosten verbonden.

Deze kosten zoals in de businesscase opgenomen bedragen €528.000,-- structureel voor de gemeente Enkhuizen. Daarnaast wordt voorgesteld in te stemmen met een incidenteel budget van € 28.000 in 2022 voor implementatie van de overheveling. Een deel van de kosten worden gedekt uit de vrijval van de uitkering van de Wet Herverdeling Wegenbeheer aan HHNK á €91.000,-- waarbij de heffing van het HHNK komt te vervallen. Deze bijdrage werd door de gemeente jaarlijks aan het HHNK bijgedragen voor het onderhoud aan de wegen. De voor de gemeente resterende kosten bedragen € 437.000 structureel. Hierbij wordt voor een periode van 12 jaar een jaarlijkse bijdrage van € 287.000 verstrekt aan de “nadeelgemeenten” Drechterland, Koggenland, Medemblik en Opmeer. Op dit moment heft het HHNK in Enkhuizen een bedrag van in totaal € 641.000. Deze heffing komt, na overdracht van de wegen, te vervallen. Om de kosten te dekken wordt voorgesteld om met ingang van 2023 de structurele kosten van €437.000 te dekken uit een verhoging van de OZB. Ondanks de verhoging van de OZB, wordt de totale lokale lastendruk in Enkhuizen als gevolg van dit voorstel met € 204.000 verminderd. De financiële resultaten worden in het meerjarenperspectief verwerkt.

3

Deze vermindering geldt echter niet voor ieder afzonderlijk huishouden. Het huidige heffingssysteem van het HHNK bestaat deels uit een vaste heffing (€39.80, 2021) per huishouden en deels uit een aan de WOZwaarde gekoppelde variabele heffing. De gemeente kan wettelijk alleen middels de OZB verreken. Daarmee zal de heffing voor sommige huishoudens iets lager, voor sommige huishoudens iets hoger uitvallen, afhankelijk van de WOZ-waarde van het pand. Eigenaren van woningen hebben een voordeel van ongeveer €45,-- tot €60 ten opzichte van de huidige situatie. Dit is afhankelijk van de waarde van de woning. Het beheer van de wegen vergt ambtelijke capaciteit van de SED-organisatie. De overdracht van de wegen leidt voor iedere gemeente tot een areaaluitbreiding. Omdat de gemeente Enkhuizen een relatief klein deel van het areaal in onderhoud krijgt en de nadeelgemeente middels de solidariteitsregeling een bijdrage ontvangen wordt voorgesteld deze personeelskosten niet via de verdeelsleutel te laten verlopen, maar via een bijdrage voor een dienst die van de SED wordt afgenomen. Dit is een deel van de personele bezetting

die nodig is om het onderhoud van de wegen uit te voeren. De personeelskosten voor de gemeente Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland is gelijk aan de hoeveelheid wegen die de afzonderlijke gemeente in onderhoud krijgt. De jaarlijks bijdrage voor de gemeente Enkhuizen is € 55.000. Deze bijdrage maakt onderdeel uit van de totale financiële consequenties van € 528.000. Enkhuizen, 24 augustus 2021 Burgemeester en wethouders van Enkhuizen De secretaris, De burgemeester,

Dhr. A.N. van den Bergh

Dhr. E.A. van Zuijlen

4