Bouwstenen voor de omgevingsvisie Enkhuizen15092021b

Een omgevingvisie in ontwikkeling

Bouwstenen voor de omgevingsvisie van Enkhuizen Meegaan met de tijd, vasthouden van wat van waarde is Oktober 2021

Inhoud Hoofdstuk 1 | Nadenken over de toekomst De omgevingsvisie is onderdeel van de Omgevingswet De samenhang met andere bestuurslagen en gemeenten Participatie: elke mening telt

3 4 5 7

Hoofdstuk 2 | Onze identiteit loopt door alles heen Onze geschiedenis zegt veel… …Over wie we nu zijn… …En waar we in 2040 willen staan

8 9 10 13

Hoofdstuk 3 | De verhalen wijzen de weg Trends: dit speelt er in de wereld om ons heen Kernopgaven: er ligt werk te wachten Visie: een toekomstperspectief in vier verhalen Verhaal Historische stad | Enkhuizer samenleving Verhaal Vitale wijken Verhaal Buitenleven | Westfriese Omringdijk Verhaal Werken om de hoek Bovenlokale samenhang van verhalen

15 16 19 22 24 27 32 36 39

Hoofdstuk 4 | Zo gaan we met elkaar verder Rollen en relaties: iedereen is op een eigen manier betrokken De routekaart van de gemeente 1. Beschrijving 2. Spelregels voor keuzes 3. Inhoudelijke uitwerking 4. Gebiedsgerichte uitwerking 5. Ruimte bieden aan maatschappelijke ontwikkelingen en initiatieven Van bouwstenen naar de omgevingsvisie

40 41 42 43 43 43 45

Samenvatting

48

Bijlagen Bijlage 1 Procesbeschrijving traject Bijlage 2 Procesbeschrijving participatie Bijlage 3 Overzicht beleidsinventarisatie

51 52 56 61

Een omgevingvisie in ontwikkeling

45 46 2 van 62

Een omgevingvisie in ontwikkeling

Hoofdstuk 1

Nadenken over de toekomst

Hoofdstuk 1

Nadenken over de toekomst Stel dat we iedereen in Enkhuizen vragen wat de beste eigenschappen van onze gemeente zijn. We hébben het gevraagd, in de participatie. En de antwoorden hebben opvallend veel overeenkomsten. In één zin samengevat: een uniek historisch hart, toerisme én innovatief ondernemerschap zoals Seed Valley.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 1

Fase 1

De volgende vraag is natuurlijk hoe de gemeente Enkhuizen er in 2040 uitziet. Hoe willen we wonen, leven en werken? Wat willen we wel, en wat zeker niet? Het is goed om daarvan een beeld te vormen en de mogelijkheden te onderzoeken en vast te leggen. Zodat we met elkaar een doel hebben om naartoe te werken. De uitkomst daarvan is de omgevingsvisie. De omgevingsvisie gaat over onze fysieke leefomgeving. Dat is alles wat je ziet, hoort en voelt als je ‘buiten’ bent. Zoals bebouwing, wegen, groen, water, grond, kabels en leidingen, klimaat, geur, lucht en geluid. Als we weten wat we willen, dan kunnen we ook beslissen welke ontwikkeling waar mag. Zo kan iedereen direct zien wat de ambities zijn voor een bepaald gebied en welke regels daarvoor gelden. De omgevingsvisie heet niet voor niets een ‘visie’. Er staat in hoe we als gemeenschap samen naar deze zaken kijken.. En vooral: hoe we willen dat deze zaken in de toekomst worden. Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, ambtenaren en bestuurders (burgemeester, wethouders en raadsleden) en allerlei andere betrokkenen hebben

daar allemaal een eigen kijk op. Al die verschillende perspectieven zorgen voor een zee aan wensen, eisen en voorwaarden die allemaal zorgvuldig moeten worden bekeken en gewogen. Daarom is bij het maken van dit document een transparante systematiek gevolgd (zie ook bijlage 1):

Inventarisatie beleid en opgaven

Fase 2 Gebiedsverkenning kernkwaliteiten

1. Inventarisatie, ordening en analyse van het bestaande beleid en toekomstige opgaven. 2. Gebiedsverkenning door het onderzoeken van kernkwaliteiten en -waarden per geografisch deelgebied. 3. Publieksparticipatie met als doel toetsing en verrijking van uitkomsten uit de voorgaande twee stappen. 4. Opstellen en vaststellen van dit document. Iedereen is uitgenodigd om mee te denken over de weg naar de beschreven doelen toe. Vandaag, maar ook de komende jaren. Want de bouwstenen vragen om voortdurende doorontwikkeling. Het begin is er, op weg naar de omgevingsvisie. Wie wil, kan meedenken en zo de toekomst van de gemeente

Fase 3 Toetsing en inkleuring door participatie

Fase 4 Opstellen bouwstenen De route naar de omgevingsvisie

4 van 62

meebepalen. En daarom is de ‘wij’ in dit document ‘wij samen’. De horizon voor de omgevingsvisie is 2040. Niet alles is voorspelbaar of nu al in te vullen. Daarom kan de komende jaren iedereen meepraten en meedoen, en wordt vervolgens vastgesteld hoe en waar de belangrijke opgaven in de gemeente worden gerealiseerd. Dus kom maar op met ideeën en plannen. Dan kijken we hoe alles past, waarbij behoud van onze identiteit en kernwaarden voorop staat. De omgevingsvisie is onderdeel van de Omgevingswet Wie kent het niet: door allerlei regels is het soms lastig om iets voor elkaar te krijgen. Bijvoorbeeld bouwen. Of beslissingen over de natuur. De overheid wil de wet- en regelgeving hierover eenvoudiger maken. Dat heeft geleid tot de Omgevingswet. De Omgevingswet vervangt in 2022 alle wetten en regels voor wonen, ruimte, infrastructuur, milieu en water die tegenwoordig worden gebruikt. Kortom, minder regels en meer overzicht. Binnen de doelen van de Omgevingswet heeft elke gemeente eigen wensen en mogelijkheden. Die komen in de omgevingsvisie te staan. Elke gemeente is

verplicht om die uiterlijk in 2025 te maken. Een duidelijk doel voor de toekomst + eenvoudiger regels voor de omgeving = voor inwoners en ondernemers gemakkelijker om nieuwe initiatieven te starten. De omgevingsvisie helpt ons om verbindingen te leggen tussen diverse thema’s. Daarmee ontstaat een totaalbeeld van welke vragen er spelen en welke oplossingen er nodig en mogelijk zijn. Zo kunnen er goede afwegingen worden gemaakt, en is duidelijk hoe de uiteindelijke keuzes moeten worden doorvertaald naar onder meer gemeentelijk beleid en regels. De samenhang met andere bestuurslagen en gemeenten De fysieke leefomgeving houdt niet op bij de grens van onze gemeente, het waterschap of de provincie. Besluiten binnen de ene gemeente kunnen gevolgen hebben voor andere gemeenten. Zo zijn er de nationale omgevingsvisie (NOVI) en de provinciale omgevingsvisie (POVI). We houden rekening met de visies van deze andere bestuurslagen. Dat is uitgewerkt in onze kernopgaven in hoofdstuk 3. Want goede samenwerking, afstemming en verbinding zijn van groot belang. Over samenwerking gesproken: we bundelen zo veel mogelijk de krachten met andere gemeenten in de regio.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 1

De fysieke leefomgeving: alles wat zichtbaar en onzichtbaar ‘buiten’ maakt (bron: Website ruimtexmilieu.nl)

Omgevingswet artikel 1.3 (maatschappelijke doelen van de wet) Deze wet is, met het oog op duurzame ontwikkeling, de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu, gericht op het in onderlinge samenhang: a. bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, en b. doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften.

5 van 62

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 1

Soms alle zeven West-Friese gemeenten samen, te weten Drechterland, Enkhuizen, Hoorn, Koggenland, Medemblik, Opmeer en Stede Broec. Soms kleinere combinaties, of juist grotere verbanden. Een aantal staat verderop in dit document wat uitgebreider beschreven. Dat gaat dan om: • SED-organisatie: expertise delen. Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland hebben de ambtelijke uitvoeringsorganisaties gebundeld. Zo is er voldoende capaciteit en kennis om complexe onderwerpen adequaat uit te voeren. Denk aan digitalisering, het uitvoeren van sociale regelingen die het rijk bij gemeenten heeft neergelegd, en Europese regelgeving over bijvoorbeeld aanbesteden, milieu en privacy. • Pact Westfriesland 7.1: regionale kracht versterken. West-Friesland wil behoren tot de tien meest aantrekkelijke regio’s van Nederland. Met ruim dertig projecten willen de zeven West-Friese gemeenten hun aantrekkelijkheid vergroten op het gebied van wonen, werken, zorg, onderwijs, verkeer en vrije tijd. • Regionale aanpak klimaatadaptatie: met klimaatverandering omgaan. De trend naar hitte, droogte, meer

neerslag en een hogere zeespiegel heeft gevolgen voor de leefomgeving. De centrale overheid verplicht een ruimtelijke aanpak voor klimaatadaptatie. Dit pakken de zeven West-Friese gemeenten gezamenlijk op met een regionale aanpak klimaatadaptatie. • Regionale Energiestrategie (RES): WestFriesland energieneutraal maken voor 2040. Het Klimaatakkoord van Parijs vraagt om regionale maatregelen. Energieregio Noord-Holland Noord bestaat uit West-Friesland, Alkmaar en Kop van NoordHolland. West-Friesland zet in op 0,70 TWh aan duurzame energieopwekking. De RES 1.0 is in juni 2021 vastgesteld door de gemeenteraad van Enkhuizen.

De omgevingsvisie helpt om onder meer verbindingen te leggen tussen diverse thema’s

6 van 75

Participatie: elke mening telt Participatie en betrokkenheid van iedereen is vanzelfsprekend van belang. Immers, hoe breder gedragen, hoe beter. Wie iets toevoegt voelt zich meer betrokken.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 1

De participatie hebben we georganiseerd in fases (bijlage 2). In de eerste fase is vooral de interne gemeentelijke organisatie geïnformeerd en geraadpleegd. In de tweede fase hebben we ketenpartners (zoals omgevingsdiensten en veiligheidsregio’s) en strategische partners (denk aan ondernemersorganisaties en maatschappelijke organisaties) betrokken. Bewoners en ondernemers hebben in de derde fase informatie ontvangen en konden hun mening geven. Wat de uitkomsten daarvan zijn en hoe die invloed hebben op de omgevingsvisie van specifiek deze gemeente, staat in het volgende hoofdstuk.

7 van 62

Een omgevingvisie in ontwikkeling

Hoofdstuk 2

Onze identiteit loopt door alles heen

Hoofdstuk 2

Onze identiteit loopt door alles heen Natuurlijk hebben we met z’n allen wensen en ideeën over hoe Enkhuizen ook de komende decennia een fijne gemeente blijft. Die gedachten worden gevormd door onder meer brede maatschappelijke ontwikkelingen, zoals duurzaamheid en veranderende bevolkingsopbouw. Maar ook onze geschiedenis is van invloed, zoals de mensen die hier voor ons woonden en gebeurtenissen die hebben plaatsgevonden. Nog elke dag zijn de herinneringen daaraan om ons heen. Denk aan de drie haringen op het stadswapen die verwijzen naar de haringvisserij die de stad grote welvaart bracht. Of de vroegere aarden wallen die overstromingen uit de binnenzee moesten weren en nu vorm hebben in de Westfriese Omringdijk (die wij in Enkhuizen de Oosterdijk noemen). Als we gezamenlijk nadenken over de toekomst, dan is het goed om weer even terug te kijken.

Onze geschiedenis zegt veel… Enkhuizen is ontstaan tussen 1000–1200 als haven- en vissersdorp. Aanvankelijk was er sprake van twee kerkdorpen, Gommerkerspel (bij de huidige Westerkerk) en Enkhuizen (bij de huidige Zuiderkerk). Vanwege de oprukkende Zuiderzee echter, moesten de bewoners van Enkhuizen rond 1300 een plek zoeken binnen de Westfriese Omringdijk. In 1356 kreeg Enkhuizen stadsrechten, en in de twee eeuwen daarna werden de havens uitgebreid en de vestingwerken aangelegd. Vanaf het einde van de zestiende eeuw begon de bloeitijd van Enkhuizen. De enorme vlucht van de haringvisserij en de scheepvaart op allerlei Europese landen leverden een grote bijdrage aan de welvaart

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 2

van de stad. De bevolking groeide explosief en de handelsstad moest sterk worden uitgebreid. Er werden nieuwe havens gegraven en de middeleeuwse stadsmuur werd vervangen door een nieuwe gordel van vestingwerken. De toenmalige vorm is vandaag de dag nog duidelijk zichtbaar. Enkhuizen werd met 28.000 inwoners de op vier na grootste stad van Nederland. De vele monumentale panden, zoals de Drommedaris, het Stadhuis en pakhuizen van de VOC, herinneren aan deze bloeiperiode. Aan het eind van de Gouden Eeuw verhuisden veel kooplieden naar Amsterdam. Daardoor liep het aantal inwoners met zo’n tachtig procent terug. Die grote bevolkingsafname heeft duidelijk consequenties gehad voor de ruimtelijke

9 van 62

1000-1200 Ontstaan Enkhuizen

15e en 16e eeuw Uitbreiding havens en aanleg vestingwerken

structuur van de stad. Kaarten van rond 1830 laten alleen nog zeer schaarse bebouwing zien langs de belangrijkste straten. Het merendeel van de grote havens verloor zijn functie. En de gronden aan de noordkant die oorspronkelijk waren bedoeld voor uitbreiding van de stad, werden gebruikt om gewassen te verbouwen: de Boerenhoek. Toen de negentiende eeuw op zijn einde liep nam de bedrijvigheid in de stad weer toe. Dat kwam door de groeiende landbouwproductie, de verbeterde toegankelijkheid van de haven, en vanwege de betere bereikbaarheid door aanleg van de spoorwegverbinding Zaandam-Enkhuizen en de daarop aansluitende veerdiensten op Stavoren en Urk. Op korte afstand van het oude centrum werd het station aangelegd door de Nieuwe Buyshaven te dempen. In de twintigste eeuw vonden belangrijke

Jaren 50 van de 20e eeuw Enkhuizen breidt zich uit buiten de vesting

1885 Spoorwegverbinding Zaandam-Enkhuizen

Vanaf einde van de 16e eeuw Begin bloeitijd van Enkhuizen

1356 Enkhuizen krijgt stadsrechten

1830 Bevolkingsafname en schaarse bebouwing

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 2

Einde 19e eeuw Bedrijvigheid in de stad neemt toe

ontwikkelingen plaats buiten de vestiging. Er ontstond een buitenstad met de kenmerkende naoorlogse woonwijken. Aan de oostzijde van de stad werden een jachthaven en werkhaven aangelegd, en er vestigden zich twee zeer grote zaadteeltbedrijven. …Over wie we nu zijn… Ook in de eenentwintigste eeuw is Enkhuizen een aantrekkelijke gemeente. Kenmerkend is de historische binnenstad als toeristische trekpleister, de ligging aan het IJsselmeer en de bijzondere kustlijn ten noorden van het centrum. Daarnaast is Seed Valley een belangrijke economische sector in de regio. Mede dankzij het Zuiderzee Museum, Sprookjeswonderland en de vele havens is Enkhuizen ook nautisch, toeristisch en recreatief sterk. Kortom, een schat aan kwaliteiten die ons uniek maakt als stad in West-Friesland en in heel Nederland!

10 van 62

Overzichtskaart met de kernkwaliteiten van Enkhuizen

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 2

11 van 62

Historisch hart De ontstaansgeschiedenis van de stad is nog goed af te lezen aan de huidige stedenbouwkundige structuur en de bebouwing. Het bijzondere van de binnenstad zit ook in het feit dat er twee gezichten zijn: die van de historische Hollandse havenstad enerzijds, en die van de agrarische Boerenhoek anderzijds. De deelgebieden zijn het Centrum, de Boerenhoek en de Havens. Het centrum van Enkhuizen neemt vanwege het cultuurhistorische karakter en de ligging aan het IJsselmeer een bijzondere positie in binnen de regio. Het centrum heeft de hoogste monumentendichtheid van Nederland. Zo is er een groot aantal kerkgebouwen van vroegere en meer recentere oorsprong. De kerkgebouwen uit de zestiende eeuw zijn relatief groot omdat zij immers voldoende ruimte moesten bieden aan de groeiende bevolking van de welvarende stad van weleer. Tegenwoordig kent de stad nog steeds een diversiteit aan religies. Toerisme De relatie met het aanwezige water zette een grote stempel op de ontwikkeling en inrichting van de stad. Ook in deze tijd zijn de havens van Enkhuizen een belangrijk

aspect in onze stad, maar op een andere manier. Enkhuizen vervult binnen de watersport een belangrijke en wezenlijke rol. We staan op de toppositie als het gaat om het aantal passanten in gemeentelijke en jachthavens rondom het IJsselmeer. De Westfriese Omringdijk vormt als landschappelijk monument een doorlopende lijn langs de kustzone van Enkhuizen en de aangrenzende gemeenten. Bijzonder zijn de buitendijkse gebieden die aantrekkingskracht uitoefenen op de bewoners, recreanten en toeristen. Maar ook op weidevogels.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 2

Havenvisie Enkhuizen 2017–2022

12 van 62

Recreatieve hotspots zoals de verschillende havens, het Zuiderzee museum en het strand geven deze kustlijn een bijzonder dynamisch aangezicht. Ook het dorpje Oostdijk vormt een bijzondere plek aan de kust. Seed Valley De agrarische sector heeft in sterke mate de inrichting en verschijningsvorm van het landschap bepaald, en doet dit tot op de dag van vandaag. Het resultaat zijn vele boerderijen, begroeiing op en rond het erf, en de openheid van een polder. Onderdeel van de kustzone is het binnendijkse buitengebied waar een aantal agrarische bedrijven is gevestigd. De agrarische sector van Enkhuizen maakt onderdeel uit van Greenport NHN en levert mede met Seed Valley een belangrijke bijdrage aan de economische kracht van de agriregio. …En waar we in 2040 willen staan Waar we samen willen staan, moeten we samen bedenken en beslissen. Met de ruimte om dit bij te stellen als er nieuwe ontwikkelingen of wensen op ons pad komen. Via het participatieplatform samen. enkhuizen.nl hebben bewoners zich kunnen uitspreken over de beleving van het heden en de ideeën over de toekomst. De belangrijkste uitkomsten zijn:

• Vanuit de waardering van het verleden vinden veel participanten (‘deelnemers aan de participatie’) dat de stad mooier, schoner en aantrekkelijker moet worden in de toekomst. Veel antwoorden gaan over aandacht voor het erfgoed, leegstand van winkels en autogebruik in het centrum.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 2

• Het historisch groen in het oude centrum en de aandacht voor biodiversiteit binnen de stad worden gewaardeerd. In de woonwijken is groen een terugkerend onderwerp in relatie tot de omgevingskwaliteit, gezondheid en klimaatverandering(omgaan met hitte en veel regen). • De kwaliteit van wonen en leven kan nog beter en completer worden met een gevarieerder en uitgebreider woningaanbod. Woningbouw aan de randen van de stad en herbestemming van gebouwen en terreinen worden genoemd. Voorzieningen buiten het stadscentrum, zoals winkels, scholen maar ook sport en sociale voorzieningen worden belangrijk gevonden. • De fiets-, wandel- en watersport mag sterker ontwikkeld worden. Tot een divers aanbod dat jong en oud aanspreekt en aanzet tot bewegen in de buitenlucht.

13 van 62

• Het buitengebied ten noorden van de stad, polder en Westfriese Omringdijk zien de participanten als een optimale mix van recreatie en natuur. • De bedrijvigheid wordt gewaardeerd door de participanten, maar er zijn wensen voor verbeteringen van de bedrijventerreinen. Het gaat daarbij om de (ruimtelijke) uitstraling, verduurzaming van de gebouwen, het vrachtverkeer en de overlast die dit kan geven. Een herziening van de bedrijventerreinen biedt volgens sommigen kansen voor de energietransitie (zon op dak) maar ook woningbouw (verplaatsen bedrijvigheid). • Ook de jongeren geven aan dat zij graag in onze stad wonen en leven. Voor opleiding of werk moeten zij echter vaak naar plaatsen buiten Enkhuizen of de regio reizen. Dankzij de goede ovvoorzieningen en provinciale wegen ervaren zij dat niet als een probleem. Als we de inbreng vanuit de drie participatiefases, beleidsinventarisaties, gebiedsverkenningen en dialogen met het bestuur bij elkaar optellen, dan is dit de koers van de omgevingsvisie op hoofdlijnen:

• We blijven ook in de toekomst een moderne, levendige stad met een zichtbaar rijke geschiedenis. • We hebben een historisch centrum dat aantrekkelijk is voor bewoners en bezoekers. Het is er prettig wonen en leven. De stad is gastvrij en trekt het toerisme dat de unieke kwaliteiten waardeert. De stad verduurzaamt door ontwikkeling. • We profiteren van een vitale economie, verbonden aan het sterke toeristische profiel, de nautische sector en Seed Valley. • We hebben veel aandacht voor de ontwikkelingen in onze samenleving zoals de vergrijzing, gezondheid en het behoud van saamhorigheid. • We zetten in op een groene en duurzame leefomgeving voor mens en dier. • We zien kansen voor bovenlokale samenwerking op gebied van de energietransitie, economie, de woningbouwopgave, mobiliteit en recreatie. Dat is de basis waarmee we aan de slag gaan.

Erfgoed als vliegwiel voor ontwikkeling Enkhuizen is een stad die zijn karakter voor een belangrijk deel ontleent aan de geschiedenis. Tegelijkertijd willen we een levende stad zijn, met ruimte voor hoogwaardige nieuwe ontwikkelingen. Een duurzame stad waar mensen graag leven, recreëren en werken. Het historische karakter kan ons daarbij helpen. Investeringen in de stad die zorgvuldig worden voorbereid en uitgevoerd, met respect voor de bestaande omgevingskwaliteit, kunnen ook ons erfgoed ten goede komen. Dat vergt een nieuwe manier van werken binnen de gemeente, waarbij de verschillende afdelingen nog vaker intensief gezamenlijk optrekken. Maar ook de maatschappelijke organisaties en betrokken inwoners hebben we hierbij nodig. Dan kan ons erfgoed gaan fungeren als een aanjager van goede omgevingskwaliteit, als vliegwiel. Daarom hanteren we het principe dat ruimtelijke kwaliteit en erfgoed in het bijzonder een belangrijk vertrekpunt is bij het afwegen van belangen in de fysieke leefomgeving.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 2

14 van 62

Een omgevingvisie in ontwikkeling

Hoofdstuk 3

De verhalen wijzen de weg

Hoofdstuk 3

De verhalen wijzen de weg Er gebeurt van alles in de wereld. Binnen onze gemeente, maar vooral ook om ons heen. Die ontwikkelingen, kansen en bedreigingen bepalen voor een belangrijk deel op welke onderwerpen we ons willen en moeten richten. Uit beleidsanalyses is al heel veel beleid voortgekomen. We gaan wat we belangrijk vinden, nog verder versterken: de kernopgaven. In de manier waarop we omgaan met die kernopgaven willen we én onze eigen identiteit laten terugkomen, én de kernkwaliteiten van onze gemeente maximaal benutten of zelfs vergroten. Dit hele samenspel (bijlage 3) vormt onze unieke toekomstvisie op de omgeving. In andere woorden: de bouwstenen voor de omgevingsvisie van Enkhuizen.

Trends: dit speelt er in de wereld om ons heen Het is onmogelijk om exact te voorspellen hoe Enkhuizen er in de toekomst uitziet. Wel is er zicht op de belangrijkste trends en ontwikkelingen die sterk van invloed zijn op de toekomst van Enkhuizen. Met name de klimaatverandering, de achteruitgang van natuur en milieu, en de bevolkingsopbouw spelen een grote rol. Duurzaamheid De laatste decennia is duurzaamheid wereldwijd een van de grootste thema’s geworden. Belangrijke redenen zijn de klimaatverandering, de relatieve eindigheid van grondstoffen, en de afname van de biodiversiteit en natuur. Inmiddels is overtuigend aangetoond dat deze aspecten invloed hebben op de kwaliteit van de leefomgeving. Verdergaande verslechtering zal grote consequenties hebben voor de toekomst van ons leefgebied,

voor mens en dier. Het nationale klimaatakkoord bepaalt daarom dat we in 2050 klimaatneutraal zijn als land. Dat betekent dat we geen CO2 uitstoten, of dat we deze compenseren.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

Trends en ontwikkelingen

16 van 62

Natuur en milieu Daarnaast worden op Europees en nationaal niveau beleid en regelgeving ontwikkeld voor het herstel van de biodiversiteit en de circulariteit van grondstoffen. Deze doelstellingen vormen de kaders voor de ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. De transitie naar een duurzame economie en samenleving stuurt herkenbaar de grote opgaven in de omgevingsvisie van Enkhuizen. Die alle flexibiliteit in zich heeft om de komende jaren mee te bewegen met de dynamiek die ons omringt.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

Demografie In de hele provincie is sprake van vergrijzing. Dit vertaalt zich in een daling van de beroepsbevolking en een toename van het aantal (eenpersoons) huishoudens. Tegelijk is er de komende twintig jaar een bescheiden bevolkingsgroei in de West-Friese gemeenten te verwachten. Bovendien zet de trend in het overheidsbeleid door om mensen langer zelfstandig thuis te laten wonen. Het verbeteren van de woon-, werk-, en leefmilieus is een belangrijke strategische opgave voor de toekomst. Economie De West-Friese gemeenten zijn meer woongemeente dan werkgemeente. Het aantal banen per 1.000 inwoners tussen 15 en 65

Prognose demografie 2040 (bron: Platform 31, 2018)

17 van 62

jaar ligt duidelijk lager dan het gemiddelde in Nederland en in de provincie. De economische kansen voor West-Friesland liggen op het terrein van persoonlijke dienstverlening, toerisme, horeca, cultuur, nieuwe vormen van zorg, de bouw, kleinschalige industrie, ambacht, lokale voedselproductie en sociaal ondernemerschap. Vooral de transitie naar een meer duurzame economie biedt vele nieuwe economische kansen. De gemeente Enkhuizen kan juist door regionale samenwerking de kans benutten om sterker in te zetten op detailhandel, toerisme, Seed Valley en verduurzaming van de agrisector. De verbindingen met de regio en Lelystad bieden ondernemers kansen en zijn essentieel voor de inwoners die buiten Enkhuizen werken. Deze perspectieven betekenen dat we over veel veerkracht beschikken om ons aan te passen aan de wijzigende structuur van de economie in het algemeen. Concurrentievoordelen zijn steeds meer tijdelijk. En er wordt een lage economische groei verwacht, gebaseerd op het grote aandeel van de diensten en van het mkb in de economie, de krimpende beroepsbevolking, en de vergrijzing. Tot slot: we krijgen steeds meer vrije tijd. De belevingseconomie heeft nog steeds

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

een groot aandeel in de besteding van deze vrije tijd. Maar geleidelijk aan gaat deze over in een betekeniseconomie, waarin mensen meer op zoek zijn naar zingeving en immateriële waarden. De publieksparticipatie die is uitgevoerd voor deze bouwstenen laat zien dat de inwoners van Enkhuizen de thema’s gezondheid, vergroening en verduurzaming steeds belangrijker vinden

Ontwikkeling aantal banen 2013-2017 in de West-Friese gemeenten (bron: Platform 31, 2018)

18 van 62

Kernopgaven: er ligt werk te wachten De ontwikkelingen die de grote opgaven voor de toekomst vormen, zijn voor een belangrijk deel in bovenlokaal verband vertaald in gezamenlijke ambities en akkoorden. Daarnaast zijn er ook lokale doelstellingen en ambities waarvoor al beleid is opgesteld of momenteel in ontwikkeling is. De kernopgaven en bijbehorende toelichting staan hieronder samengevat en zijn gebaseerd op de inventarisatie van bestaand lokaal beleid en opgaven (bijlage 3). Ruimtelijke kwaliteit Kernopgave: Behoud karakter van landschapsgemeente Enkhuizen; Dit gaat om zowel de historische structuur en gebouwen als de samenlevingscultuur van de stad. De focus ligt op stad binnen de vesting meer als eenheid te laten beleven. Daarbij willen we de unieke plekken nog verder versterken en zorgen dat alles goed bereikbaar is. Daarnaast vormen de netheid en de leefbaarheid een speerpunt. Wonen en leefbaarheid Kernopgave: Vergroot de leefbaarheid en de diversiteit van het woonaanbod. Het moet fijn wonen zijn in alle woonwijken, ook binnen de vesting. Enkhuizen ontwikkelt een compleet en divers woonaanbod met passende

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

Samenvatting ambitie per thema in Pact 7.1 Westfriesland

Woonakkoord West-Friesland De regio wil inwoners van West-Friesland naar wens en tevredenheid laten wonen en een breed scala aan woonwensen binnen de regio realiseren. Zo kan West-Friesland tot de tien beste woonregio’s van Nederland behoren en ook huishoudens uit andere regio’s aantrekken. Onderdeel van Pact 7.1 Westfriesland is daarom een woonakkoord waarmee de gemeenten samenwerken op het gebied van de woningbouw. Dit betekent dat bij het realiseren van deze grote uitdaging rekening wordt gehouden met de kwaliteiten en mogelijkheden in de fysieke leefomgeving van de verschillende gemeenten. De regio zet hiervoor in op: • een versnelling van de woningbouwopgave met een betaalbaar, aantrekkelijk en duurzaam woonaanbod voor iedere doelgroep; • het op peil houden en uitbouwen van de kwaliteit en aantrekkelijkheid van de bestaande voorraad; • een leefbaar en bereikbaar West-Friesland tot in de kern; • onderscheidende en complementaire nieuwbouwproducten; • langer zelfstandig wonen bevorderen; • werken met een flexibel kader dat de regio houvast biedt en ruimte laat voor marktinitiatieven.

19 van 62

woningen voor nu en later. Ook zorgen we dat het voorzieningenniveau blijft aansluiten op de behoefte van de inwoners. Kwaliteit van de leefomgeving en Milieu Kernopgave: Creëer een leefomgeving die bijdraagt aan de gezondheid en veiligheid. Alle geldende milieunormeringen voor de fysiek leefomgeving worden nageleefd. Zoals een goede waterkwaliteit conform de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Gezondheid betekent ook een groen omgeving die zich tijdig laat aanpassen aan het actuele en verwachte klimaat, en het stimuleren van beweging.

Regionale Energiestrategie De Regionale Energiestrategie (RES) is een belangrijke stap in een langjarige samenwerking om met elkaar te zorgen voor minder CO2-uitstoot en de overgang van fossiele brandstoffen naar duurzame energie. Dit is afgesproken in het Klimaatakkoord. West-Friesland wil in 2040 energieneutraal zijn en zet daarop in via de Regionale Energiestrategie. Het plan kent veel meekoppelkansen (‘positieve effecten’) voor de regio, zoals op het gebied van recreatie en toerisme. Per zoekgebied wordt het meekoppelen van kansen en de inpassing nog bepaald.

Economie Kernopgave: Versterk de economie. Het gaat om het versterken van het kernwinkelgebied, van het Nautisch Cluster en van Seed Valley. Daarnaast zetten we in op het versterken van de specialistische sectoren zoals scheepsbouw en renovatie, en het stimuleren van de recreatieve sector en het toerisme. Duurzaamheid Kernopgave: Realiseer Energieneutraal 2040 | Klimaatneutraal 2050. Als onderdeel van West-Friesland wil de gemeente haar bijdrage leveren zoals deze is omschreven in het college-uitvoeringsprogramma 2018-2022 en het Pact 7.1 Westfriesland.

Zoekgebied 18: Scheperswijk | Krabbers-

Gezondheid en welbevinden In de nieuwe Omgevingswet wordt gezondheid expliciet benoemd. Dat biedt een kans voor de gemeenten om gezondheidsbeleid en ruimtelijk beleid te verbinden en te borgen in hun omgevingsvisie en plannen. Vaak gaat het bij een gezonde leefomgeving vooral over de fysieke kwaliteit ervan, zoals meer groen, schone lucht of het beperken van geluidsoverlast. Maar uit de prijsvraag WHO CARES en community of practice leren we dat naast geschikte woningen en goede zorg een sociale leefomgeving van belang is. Zeker bij ouderdom, leven met een beperking of een tegenslag in het leven. Openbare (buiten)ruimte en voorzieningen als bibliotheken, scholen en buurtwinkels kunnen ruimte maken voor ontmoeting, en zo een waardevolle invulling geven aan behoeftes aan sociaal contact of onderlinge verbondenheid. Het thema gezondheid en welbevinden kan op verschillende manieren een plek krijgen in de omgevingsvisie. Het is een keuze om middels een programma het thema verder uit te diepen.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

plaat Enkhuizen Zoekgebied 16: Oosterwijzend

20 van 62

Klimaatadaptatie Kernopgave: Zorg dat de gemeente bestand is tegen droogte, hitte en overmatige regenval. Het veranderende weer heeft effect op de leefomgeving: verdroging, hitte, bodemdaling of juist overstromingen. Er is onderzocht hoe de gemeente zo goed mogelijk kan omgaan met de verwachte klimaatomstandigheden. Zoals vergroening van de leefomgeving en wateropvang. Samenleving Kernopgave: Garandeer een samenleving voor iedereen. De samenleving van Enkhuizen is hecht en kent veel verenigingen. We versterken de samenleving verder vanuit de principes ‘regie op eigen leven’, ‘meedoen’ en ‘kansen voor iedereen’. Een goede fysieke toegankelijkheid tot voorzieningen is een randvoorwaarde. Mobiliteit Kernopgave: Verbeter de bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid. Dit gaat over de stad en havens binnen de vesting, maar ook over de woonwijken en bedrijventerreinen. Per gebied spelen verschillende vraagstukken. Met als gemene deler dat de gemeente een balans moet vinden tussen veranderend ruimtegebruik en mobiliteit. Behoud of verbetering van de ruimtelijke kwaliteit (‘inde-

Regionale aanpak klimaatadaptatie Om Nederland voor te bereiden wordt er gekeken hoe de leefomgeving op het veranderende klimaat kan worden aangepast. Die aanpassing noemen we klimaatadaptatie. Het rijk, de provincie, de gemeente(n) en het waterschap hebben de gezamenlijke ambitie dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. In Noord-Holland pakken de zeven West-Friese gemeenten deze taak gezamenlijk op. Onder het collectief ‘Westfriesland Klimaatbestendig’ voerden zij in 2020 de zogeheten klimaatstresstest uit. Deze test laat ook de mogelijke gevolgen van klimaatverandering zien in Enkhuizen.

Gekozen ambitieniveau klimaatadaptatie (bron: SWECO)

De samenleving is verbonden met alle maatschappelijke opgaven en thema’s in de fysieke leefomgeving Er zijn ook maatschappelijke opgaven die geen relatie lijken te hebben met de fysieke leefomgeving. Denk aan onderwerpen als integratie, problematische schulden, eenzaamheid, huiselijk geweld of verwarde personen. Maar die relatie is vaak toch aanwijsbaar. Bijvoorbeeld een omgeving met veel groen, speelterreinen en bankjes zal ook de sociale cohesie bevorderen, ontmoetingen stimuleren en een gunstige uitwerking hebben op eenzaamheid. Omgekeerd hebben de grote transitiethema’s zoals verduurzaming en wonen veel impact op de levens van mensen. De veranderingen die daarmee gepaard gaan vragen van iedereen een bijdrage, die niet iedereen even gemakkelijk kan leveren. In de uitwerking van de opgaven zal zeker aandacht moeten komen voor dit aspect.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

21 van 62

ling’), de veiligheid en leefbaarheid vormen het uitgangspunt. Zo kan het autoverkeer en parkeren in delen van de binnenstad worden beperkt terwijl aan de randen van de binnenstad juist extra parkeerruimte komt. Dit vraagt om aanpassingen in het parkeerbeleid, de parkeervoorzieningen aan de rand, en de regulering van het verkeer. Samen met inwoners, ondernemers en andere betrokkenen in Enkhuizen gaan we zoeken naar haalbare oplossingen. Biodiversiteit, groen en natuur Kernopgave: Behoud en versterk de biodiversiteit. We willen het groen aan de buitenranden versterken. Daarnaast houden we de biodiversiteit binnen de bebouwde kom en langs de randen in stand. Visie: een toekomstperspectief in vier verhalen De omgevingsvisie gaat over de gehele leefomgeving van Enkhuizen. Vanwege het diverse karakter van het grondgebied en het gebruik daarvan, hebben we dit onderverdeeld in vier deelgebieden. Per deelgebied schetsen we een toekomstbeeld, een ‘verhaal’. De opgaven (‘deelaspecten van de kernopgaven, zoals woningbouw en het stimuleren van sport en recreatie’) en aanwezige kernkwaliteiten vormen de basis van de ontwikkelrichtingen en kansen waarop wordt

ingezet. Elk verhaal bevat ook een aantal handreikingen voor de uitwerking. De reacties uit de participatie geven extra kleuring aan het geheel en benadrukken welke specifieke onderwerpen belangrijk worden gevonden.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

De verhalen vormen samen de basis voor de uiteindelijke omgevingsvisie. Daarmee zetten we de koers voor de uitvoering: het verder onderzoeken en concretiseren van de visie met stakeholders (‘iedereen die erbij betrokken is en/of een belang erbij heeft’). Per thema of per gebied. Vervolgens moeten er nog afwegingen worden gemaakt, bijvoorbeeld over de volgorde van belangrijkheid of de kosten. Daarvoor is een afwegings- en toetsingskader nodig. Daarover meer in hoofdstuk 4. Overigens: niet alleen de gemeente zet ontwikkelingen in gang in lijn met de toekomstige ambities. Ook een bewoner, vereniging of bedrijf kan een initiatief starten. Op die manier werken we samen aan de uiteindelijke omgevingsvisie..

22 van 62

De vier verhalen van Enkhuizen Buitenleven | Omringdijk | Zuiderdijk

Werken om de hoek

Vitale wijken

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 1

Historische stad | Enkhuizer samenleving

23 van 62

Verhaal Historische stad | Enkhuizer samenleving Dit verhaal borduurt voort op de rijke historie en hechte samenleving van Enkhuizen.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

Deze ontwikkelingen zien we voor ons 1. De historische binnenstad is nooit af, maar vraagt om gericht ‘beheer door ontwikkeling’. Het historische karakter van de binnenstad is altijd zichtbaar en voelbaar, en heeft een sterke aantrekkingskracht op bezoekers. Ook Sprookjeswonderland, het Zuiderzeemuseum en het Enkhuizerzand trekken veel (dagjes)mensen. Overzicht van concrete

2. Het is bijzonder om binnen de vesting van Enkhuizen te kunnen wonen.

opgaven op basis van de beleidsinventarisatie

3. De verduurzaming van (monumentale) panden en de vergroening van de openbare ruimte zijn belangrijke stappen om de binnenstad toekomstbestendig te maken. 4. Het sociale leven is voelbaar in Enkhuizen. Hier kennen en ontmoeten we elkaar op de sportclub, in het café en bij de bijzondere historische verenigingen. 5. Het historische stratenpatroon van Enkhuizen is niet gemaakt voor auto’s. De parkeerruimte voor auto’s is er dan ook schaars. In principe moet de binnenstad voor iedereen gemakkelijk toegankelijk

24 van 62

zijn. Juist voor bewoners en bezoekers die minder mobiel zijn, is het belangrijk dat zij toegang hebben tot hun woning in de binnenstad of tot de toeristische trekpleisters.

Kansenkaart voor het centrum

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

van Enkhuizen

6. Het stationsgebied (onder meer rond het Dirck Chinaplein) biedt een unieke kans om een nieuw en gevarieerd programma aan wonen, werken, winkels en horeca toe te voegen aan het centrum. Deze ontwikkeling kan ook gaan bijdragen aan meer parkeerruimte vlak bij het centrum en het ov-knooppunt. 7. De detailhandel staat, overigens net als vrijwel overal in Nederland, onder druk. Kansen om deze een impuls te geven zijn er in Enkhuizen wel dankzij de unieke kwaliteit van de binnenstad.

25 van 62

Dit staat ons te doen We richten ons op 2040. Maar we kunnen nu al aan de slag met plannen, groot of klein, die bijdragen aan de ambities. Bijvoorbeeld met lokale initiatieven voor sociale ontmoeting, vergroening en ondernemen. 1. Het hele centrum inclusief Schootsveld, de havens en de kustzone, worden optimaal benut als recreatieve en toeristische trekpleister. Onder meer door betere verbindingen, slimmere afwikkeling van de bezoekersstromen en ruimere parkeermogelijkheden. Het is van belang dat dit niet ten koste gaat van de woonkwaliteit van de luwe woonstraten in het centrum. Met de ontwikkeling van de locatie van het Enkhuizerzand kunnen we ook gaan inzetten op het verbeteren en verlevendigen van de wandel- en fietsroutes. Hierdoor verbinden we de kerngebieden op een gezonde en duurzame manier aan elkaar. 2. Kleinschalige woningbouw in de vesting met respect voor het historische karakter is mogelijk, maar we moeten wel onderzoeken hoe. Wellicht krijgt een aantal historische panden in de toekomst een andere gebruiksfunctie waarmee we op een slimme manier meer ruimte bieden aan wonen, horeca, winkels en voorzieningen.

3. Eigenaren, de gemeente en hogere bestuurslagen kijken samen naar de mogelijkheden om historische panden te verduurzamen. De vergroening van de buitenruimte binnen de vesting draagt bij aan de verschillende kernopgaven, zoals biodiversiteit, klimaatadaptatie en gezondheid. Deze ontwikkelingen sluiten uiteraard goed aan op de historische schaal, maat en architectuur van de binnenstad.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

4. De sociale band is sterk en daarom zijn er ook in de toekomst kwalitatieve verblijfsen ontmoetingsplekken in de stad. 5. In de toekomst is het centrum autoluwer dan in het heden, en zijn aan de randen van de vesting voldoende parkeermogelijkheden. Op dit moment loopt er al een onderzoek naar de manier waarop. 6. Het stationsgebied met het Dirck Chinaplein wordt integraal ontwikkeld om kansen op het gebied van duurzaamheid, klimaatadaptatie en sociale samenhang te benutten. 7. De toestroom van recreanten (maar ook winkels clusteren en/of nieuwe plannen voor wonen en werken) kan de detailhandel een impuls geven.

26 van 62

Verhaal Vitale wijken Met het verhaal over vitale wijken in Enkhuizen wordt ingezet op toekomstbestendige woonwijken. We hebben het dan over leefbaar, duurzaam en met een passend woningaanbod. Dit doen we door het vitaliseren (‘upgraden, bijvoorbeeld door vernieuwen, verbeteren of verlevendigen’) en transformeren (‘duurzaam maken’) van de bestaande woningen, maar ook door het realiseren van nieuwe woningen. Deze ontwikkelingen zien we voor ons 1. De woonwijken binnen en buiten de vesting zijn gezellig, rustig en kindvriendelijk met diverse voorzieningen bij elkaar. Denk aan een school, zorg, ontmoetingsvoorziening en een supermarkt.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

Overzicht van concrete opgaven op basis van de beleidsinventarisatie

2. De leefbaarheid van de wijken is overal op orde en het groene karakter is op alle plekken voelbaar. 3. De kwaliteit van de fysieke leefomgeving in de woonwijken, zoals luchtkwaliteit, geluidshinder en de aanwezigheid van groen, draagt bij de gezondheid. Er is ruimte om buiten in de eigen leefomgeving te kunnen sporten en bewegen. Dit betreft niet alleen fietsen of wandelen, maar ook de mogelijkheid voor het sporten in een park of op een pleintje.

27 van 62

Eventueel met voorzieningen als een skateboardbaan of voetbalkooi.

Kansenkaart woonwijken

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

Enkhuizen

4. Kleinschalige bebouwing binnen de bebouwde kom gaat boven het bouwen in het groen. Door de aanpassing van bestaande woningen kunnen ouderen zo lang mogelijk in hun eigen wijk blijven wonen.

28 van 62

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

Mogelijke bekende en nader te onderzoeken woningbouwlocaties Enkhuizen

29 van 62

De uitwerking van het Woonakkoord West-Friesland voor Enkhuizen Het Woonakkoord gaat tot 2030 uit van een toevoeging van 8.000 harde en zachte plannen voor heel West-Friesland. Voor de periode van 2030 tot 2040 wordt gerekend met circa 9.000 aan zachte plannen in geheel West-Friesland. Voor Enkhuizen betekent dat tot 2030 943 aan harde en zachte plannen. De exacte verdeelsleutel voor na 2030 is nog niet bepaald. Het is echter wel belangrijk om de komende jaren voldoende (over)capaciteit te hebben om alvast te kunnen inspelen op de behoefte. Daarom zal in Enkhuizen ook onderzocht moeten worden waar woningbouw mogelijk is en hoe deze passend is bij de ambities van de gemeente. Wat opvalt is dat het grootste deel van de plannen uitleglocaties (‘een nieuwbouwwijk buiten de bestaande bebouwing’) zijn. Denk aan Gommerwijk West-West en Westeinde Zuid. Het is dan ook wenselijk om de komende jaren ook extra inbreidingslocaties – die zeker beschikbaar zullen komen – met voorrang te ontwikkelen. Daarnaast is het interessant om de mogelijkheden van het stationsgebied te onderzoeken als woningbouwlocatie. Uiteraard kan dit niet ten koste gaan van de benodigde parkeercapaciteit voor het Zuiderzeemuseum en de binnenstad.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 1 1. Harde plannen krijgen voorrang. 2. Zachte plannen die al in procedure zitten (= ‘plan in voorbereiding’ volgens Provinciale Planmonitor) gaan verder en worden gerealiseerd. Daarbij geldt als volgorde: • In alle dorpen zoeken we op basis van behoefte waar we nog kunnen bouwen. • Inbreiding gaat vóór uitbreiding. • Rond een ov-knooppunt. • Diversiteit in woningen, bij voorkeur waar centrumvoorzieningen en/of stations zijn. 3. Nieuwe locaties oftewel zachte plannen (= nog geen ‘plan voorbereiding’) volgen dezelfde volgorde als hierboven.

Er moet een strategie voor gebiedsontwikkeling, in de vorm van een programma, komen om verder te onderzoeken waar wat mogelijk is. Vanwege onzekerheden over de toekomstige woningvraag is het niet verstandig om nu al alle plannen te maken. Het hiernaast getoonde stappenplan is een beknopte handreiking voor het plannen van de woningbouw, waarbij uiteraard alle opgaven worden meegewogen. 30 van 62

Dit staat ons te doen 1. Niet elke wijk is hetzelfde, dus maatwerk is nodig om alle wijken te vitaliseren tot de gewenste kwaliteit. We gaan hieraan met diverse partijen werken. 2. De bestaande vaarten die door de wijken lopen zijn verbeterd. Natuurvriendelijke oevers vergroten de biodiversiteit. Het autoverkeer is aangepast aan het fiets- en wandelverkeer: de snelheid is beperkt en je voelt je veilig op straat. We kunnen nu al aan de slag met grote en kleine plannen die bijdragen aan thema’s zoals woningtransitie, leefbaarheid, sociale ontmoeting, duurzaamheid en klimaat adaptatie. Variërend van kleinschalige buurtinitiatieven gericht op leefbaarheid, tot innovatieve plannen voor de transformatie van woningen. Het is de som van activiteiten die de wijken leefbaarder en duurzamer gaat maken. 3. Het thema gezondheid pakken we op in combinatie met de andere ontwikkelingen, zoals versterken van het aanwezige groen en water, de biodiversiteit, het verkeersluw maken van de wijken, en meer ruimte te bieden aan fietsers en voetgangers. Bestaande wandelroutes, sport- en speelplekken kunnen verbe-

terd of uitgebreid worden. Dat geldt ook voor al bestaande wandel- en fietspaden die de wijken met het buitengebied verbinden. 4. Er zijn diverse locaties denkbaar. Daarbij gaat inbreiden voor uitbreiden. Verdichting door hoogbouw kan ook, mits passend in het ruimtelijke kader van die locatie. Het Afwegingskader wonen Westfriesland geldt als leidraad voor het beoordelen van woningbouwplannen. We moeten onderzoeken in welke volgorde of wellicht parallel aan elkaar woningbouw opgepakt wordt. Dat kan bovendien gecombineerd worden met opgaven op het gebied van klimaatadaptatie, duurzaamheid, gezondheid en samenleving. Innovatie in bouwmethode en materiaalgebruik zijn bijvoorbeeld kansen. Uitbreiding van het woningaanbod aan de randen vraagt om een kwalitatieve aanpak waarin de stadsranden een groene overgangszone vormen naar het landschap

Een voorbeeld van een burgerinitiatief Bewoners van de Oude Gouw-Gommerwijk in Enkhuizen hebben het helemaal gehad met hun grijze, grauwe wijk en het koude weer van de afgelopen weken. Silvia Schavemaker trok de stoute schoenen aan en reageerde op een oproep van tv-tuinman Ivo Putman waarin hij een groene straatprijs weggeeft. Lantaarnpalen, bruggen, stoeptuintjes en grauwe muren in de wijk zijn opgefleurd met bloeiende geraniums. Putman: “Een groene woonomgeving heeft talloze voordelen voor mens en dier. Als we met z’n allen de bloemetjes letterlijk buiten zetten, dan is het volop genieten. De buurt krijgt een vriendelijker uitstraling, mensen voelen zich veilig en je levert een bijdrage aan biodiversiteit.” De bewoners zijn ook tevreden. “We zijn erg blij met alle planten en vinden het leuk dat onze wijk op de televisie komt. We hopen mensen te inspireren en aan te zetten om met z’n allen op te komen voor een groenere omgeving”, aldus Silvia Schavemaker. De bewoners zijn verenigd in het burgerinitiatief Groen Buurt Enkhuizen. De groep bestaat uit 24 vrijwilligers die de leefomgeving van hun versteende wijk willen verbeteren met meer groen. Het burgerinitiatief heeft als doel de gemeente te wijzen op het belang van duurzaamheid, vermindering stadshitte, waterbeheersing, CO2-reductie en sociale betrokkenheid.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

(Bronnen: www.hortipoint.nl + www.rodi.nl)

31 van 62

Verhaal Buitenleven | Westfriese Omringdijk Met het verhaal over het buitenleven wordt ingezet op het vergroten van de kwaliteit van de landschap, de economische waarde, de recreatie en natuurwaarde. Het nabijheid en vitaliteit van het landschap blijven een onderscheidend kenmerk van onze woongemeente.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

Deze ontwikkelingen zien we voor ons Het buitengebied ten noorden van Enkhuizen wordt gekarakteriseerd door de openheid en de relatie met de Westfriese Omringdijk. Overzicht van concrete

1. Er is sprake van een gezonde bodem. De weidevogelgraslanden worden behouden en versterkt.

opgaven op basis van de beleidsinventarisatie

2. Er is ruimte voor de agrariërs om hun bedrijf te blijven ontwikkelen en hun rol als beheerders van het landschap verder te verbeteren. Zaadveredelingsbedrijven hebben kansen om te groeien. 3. De dijkzone is een ruggengraat voor recreatie en natuur met veel kansen voor uitbreiding en kwaliteitsverbetering. 4. In de buitendijkse gebieden pakken we ecologie, recreatie, klimaatadaptatie en duurzame energieproductie integraal op. Het doel: een paradijs voor weidevogels.

32 van 62

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

Wandelroutes en vissteigers maken het gebied toegankelijk voor recreanten. De vuurtoren is een herkenbaar onderdeel van de Westfriese Omringdijk en blijft behouden en beschermd. 5. Aan de stedelijke rand van Enkhuizen staan biodiversiteit en de veerkracht om mee te bewegen met klimaatveranderingen voorop. Deze groene randen zijn verbonden met de groene structuren in het stedelijke gebied, de omringende natuurgebieden en het landschap. De wandel- en fietspaden en vaarroutes liggen zoveel mogelijk in de groene gebieden. Bij hevige regenval kan hier water worden geborgen dat nodig is voor de natuur. 6. De groene zones tussen oude stad en nieuwe uitbreidingen aan de westzijde zijn sterk, maar komen mogelijk onder druk door de (economische) ontwikkelingen in de groene tussengebieden. 7. Er wordt veel aandacht besteed aan de mogelijkheden voor inwoners en ondernemers om te participeren in het opwekken van energie. Dit staat ons te doen 1. De agrarische ondernemers dragen samen bij aan een gezonde bodem door

Kansenkaart voor het buitengebied van Enkhuizen

wisselteelt en het uitwisselen van kennis en kunde. Ook het beheer van weidevogelgraslanden en natuur langs de Westfriese Omringdijk is onderdeel van de samenwerking: de agrariërs zorgen samen met de gemeente en natuurorganisaties voor beheer en monitoring. 2. De gezamenlijke gemeentes wijzen gebieden aan waar agrarische nevenfuncties voorrang krijgen, en gebieden waar boerenbedrijven de ruimte krijgen om te groeien en te ontwikkelen. De spelregels hiervoor zijn opgenomen in de omgevingsverordening van de provincie. Een compacte inrichting van erven en goede landschappelijke inpassing zorgen ervoor dat de openheid en de lange zichtlijnen

33 van 62

vanaf de dijk en wegen niet verloren gaan. Tussen de erven wordt ruimte gehouden om ook de linten zelf niet verder te verdichten. Deze open te houden ruimtes zijn passend bij maat, schaal en de ritmiek van dit landschap.

De kwaliteiten van het landschap

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

3. Om de toenemende drukte op te vangen, kunnen we de panoramazone rond de dijk uitbreiden. Verder is het een idee om samen met de relevante gemeentes en de provincie Noord-Holland een bredere dijkzone te realiseren met ruimte om verkeersstromen te scheiden. Ook is een mogelijkheid om zowel binnen- als buitendijks natuur- en recreatiewaarden te ontwikkelen. De gemeente kan boeren actief betrekken bij het beheren van recreatiestructuren, de natte natuur langs de dijk, en de weidevogelgebieden. 4. Er komt meer ruimte voor natuurversterking, en verschillende lagen in de bodem zorgen voor een divers (onderwater)landschap. Het buitendijkse gebied speelt in op de veranderende waterstanden van het IJsselmeer door de openbare ruimte klimaat adaptief in te richten. Het waarborgen van de bereikbaarheid voor hulpdiensten blijft een belangrijke randvoorwaarde voor toekomstige ontwikkelingen. Het IJsselmeer is een bijzonder deel van

34 van 62

het grondgebied van Enkhuizen. Hierover loopt het gesprek met andere bestuurslagen: in het kader van de IJsselmeeragenda, maar ook over waterwinning (PWE), natuurbeheer en recreatie. Enkhuizen zal voor het watergebied sterker gaan inzetten op samenwerking met deze partners.

op een kernkwaliteit als openheid. Dit kan gaan om de hoogte maar ook de omvang van de zonnevelden. Bepalend is ook waar de zonnevelden komen in het landschap: in de open zichtlijnen vanaf de bebouwingslinten of misschien wel op enige afstand van wegen of bebouwing.

5. We zetten in op de ontwikkeling van een stevige en robuuste groene rand. Onder meer door het stimuleren van de aanleg en het beheer van natuurlijke bermen en oevers om de biodiversiteit te verbeteren. De aanwezige recreatieve verbindingen worden versterkt.

Thematische opgaven kunnen aanleiding zijn om voor specifieke gebieden of zones aparte gebiedsplannen te maken. Bijvoorbeeld voor vraagstukken zoals energietransitie en klimaatadaptatie zal exacter onderzocht moeten worden wat er kan en hoe dat past binnen de landschappelijke kaders. De volgende handvatten kunnen dienen als leidraad:

6. In samenwerking met de aanwezige bedrijven kijken we hoe het groene gebied aan de westzijde van de stad divers en open kan blijven. 7. De gemeente kan spelregels maken in overleg met de bewoners voor opwekken van energie. Belangrijk aandachtspunt hierbij is welke inpassingsmogelijkheden er zijn en wat het landschap aan kan. Zo bepalen de karakteristiek van de ruimtelijke opbouw (‘wat we willen bouwen’) en de wezenlijke kernkwaliteiten van de landschappen (‘waar we willen bouwen’) in grote mate wat er mogelijk is. Zonnevelden zijn bijvoorbeeld van grote invloed

• Heldere spelregels voor de situering, inpassing en beoordeling van initiatieven. • Een integraal gebiedsplan voor gebieden waar meerdere initiatieven spelen. • Inzicht in het effect van meerdere zonnevelden of windopstellingen in het landschap.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

De regionale energiestrategie 1.0 De raad van Enkhuizen heeft in op 22 juni 2021 ingestemd met de RES 1.0. Via een amendement is besloten om het zoek- gebied voor zon + wind in het Markermeer en IJsselmeer te schrappen binnen het kustgebied van Enkhuizen. Met als extra toelichting: “Aangezien de ruimte binnen de Enkhuizer kustwateren het niet toelaat om windmolens te plaatsen maar wij wind op land tot een minimum te beperken ondersteunen wij het plan “Buitendijk”.”

35 van 62

Verhaal Werken om de hoek Met het verhaal werken om de hoek wordt ingezet op de economische en maatschappeljike waarde van Enkhuizen. Enkhuizen heeft een veelzijdige economie. Sterke troeven zijn natuurlijk Seed Valley en het toerisme in de binnenstad, de haven, het Enkhuizerzand en themaparken zoals het Zuiderzeemuseum en Sprookjes Wonderland. Deze ontwikkelingen zien we voor ons De economische sector van Enkhuizen is divers. Elke sector en locatie heeft daardoor eigen speerpunten voor de toekomst.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

Overzicht van concrete opgaven op basis van de

1. Enkhuizen is nog steeds een compacte stad waarin alle hotspots goed met elkaar verbonden zijn. Er zijn goede en sterke winkels in het centrum en havens, mede omdat ze makkelijk en goed bereikbaar zijn. Dat is aantrekkelijk voor zowel eigen bewoners als bezoekers uit de regio of toeristen. De monumentale binnenstad ontwikkelt zich ook verder, en draagt zo bij aan een sterke(re) economie. Het toerisme en de recreatie zijn eveneens sterke aanjagers. 2. Seed Valley blijft van groot belang en een onderscheidende kwaliteit van onze stad. Deze sector staat voor de innovatiekracht van de stad en draagt bij aan de vitalise-

beleidsinventarisatie

36 van 62

Kansenkaart voor

ring. Eventuele uitbreidingen zijn vanzelfsprekend in balans met andere thema’s die belangrijk zijn voor de stad, zoals de (groene) ruimtelijke kwaliteit van Westeinde, het wonen, en de natuurontwikkeling aan de randen van de stad.

de economie van Enkhuizen

3. De bedrijventerreinen van Enkhuizen zijn afgestemd de lokale en regionale vraag. 4. Binnen Enkhuizen en daarbuiten is onvoldoende ruimte voor bedrijventerreinen beschikbaar. 5. De bedrijventerreinen zijn verduurzaamd en klimaatadaptief. Dit staat ons te doen 1. Het gebied tussen de havens en het winkelgebied in het centrum kan worden verlevendigd door menging van horeca, cultuur en kleinschalige detailhandel. Dat is een uitgelezen kans om het gebied tussen Enkhuizen, Enkhuizerzand, het Zuiderzeemuseum en Sprookjeswonderland met elkaar te verbinden. Waar mogelijk promoten we West-Friesland in het algemeen en Enkhuizen in het bijzonder. Een andere optie is het organiseren of faciliteren van meer evenementen om het toerisme een impuls te geven.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

Arbeidsmigranten Bedrijven zetten steeds vaker arbeidsmigranten in voor de groeiende hoeveelheid werk. Deze arbeidsmigranten verblijven voor korte of langere tijd in WestFriesland. Liefst op niet al te grote afstand van de werklocaties. Geschikte tijdelijke of meer structurele huisvesting voor deze groep is niet altijd voorhanden. Het is belangrijk dat we dit goed regelen. Dan zijn de arbeidsmigranten verzekerd van een gezonde woonsituatie en is hun aanwezigheid in het voordeel van regionale economische groei.

Behoefteraming werklocaties Voor West-Friesland is een behoefteraming werklocaties opgesteld in 2020. Daaruit blijkt dat de vraag naar ruimte op bedrijventerreinen tot 2030 met 22 tot 48 hectare toeneemt en tot 2040 met nog eens 25 hectare. Deze uitbreidingsvraag heeft ook betrekking op de bedrijventerreinen van de SED-gemeenten waaronder Enkhuizen. Op de bestaande terreinen is nog maar beperkt tot geen uitgifte van terrein mogelijk. Om uitbreiding van het aanbod aan bedrijventerreinen te realiseren zijn twee scenario’s mogelijk: • De drie gemeenten analyseren lokaal de vraag naar bedrijfsruimte en zoeken lokaal naar een geschikte locatie voor uitbreiding. • De drie gemeenten trekken gezamenlijk op (eventueel in samenwerking met andere buurgemeenten zoals Medemblik en Hoorn).

37 van 62

2. We realiseren ruimte voor lichte, stedelijke werkgelegenheid in en nabij Enkhuizen-centrum. Daarbij faciliteren we de ontwikkeling van Seed Valley in de vorm van (meer) productielocaties. 3. Om mee te gaan met de economische en maatschappelijke ontwikkelingen passen we de bedrijventerreinen en het verkeersbeleid aan. Ook blijven we bovenlokaal samenwerken met de buurgemeenten. Om het bedrijfsleven te laten groeien kijken we hoe bestaande ruimte intensiever kan worden gebruikt. Bijvoorbeeld door bestaande bedrijventerreinen nog beter te benutten. Als eventueel nieuw bedrijventerrein is een beperkte uitbreiding van Schepenwijk een optie, eventueel in samenwerking met de buurgemeenten.

op. Dat wil zeggen: bedrijven met elkaar, en bedrijven met de gemeente. Zo liggen er kansen voor energieopwekking door zonnepanelen op het dak. Daarnaast zetten we in op een klimaatbestendige openbare ruimte: meer groen en extra aandacht voor waterafvoer.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

4. Stoppende agrarische bedrijven kunnen een rol spelen in de huisvesting van bedrijvigheid mits die passend is naar aard en schaal in de omgeving. Ook bieden deze locaties mogelijkheden voor het integreren van wonen en werken. Dat is een tendens die postcorona ongetwijfeld belangrijker wordt. 5. We willen schaalvoordeel behalen. De verduurzaming van de bedrijventerreinen pakken we daarom bij voorkeur collectief

38 van 62

Bovenlokale samenhang van verhalen Gemeente Enkhuizen heeft een eigen toekomstverhaal, en verdient als lokaal gebied maatwerk. Tegelijk kan er veel voordeel worden behaald als we overeenkomsten zoeken met onze ‘buren’. Samenwerking binnen de SED en in regionaal verband biedt kansen om onze doelstellingen beter, sneller, soepeler en goedkoper te bereiken. Denk aan een gemeenschappelijk geformuleerd afwegingskader en dito aanpak.

We zien drie niveaus van samenwerking: 1. Beleidsmatige samenwerking en uitwerking in omgevingsprogramma’s en omgevingsplannen op SED-niveau: harmoniseren van beleid daar waar het kan en de gemeenten onderling daar voordeel van hebben. 2. Strategische samenwerking en uitwerking op regionaal niveau voor de grote opgaven. 3. Samenwerken in een grensgebied waar waarde creëren een gezamenlijke kans is. Zoals de groene grenzen van Westeinde en Florapark.

Mijn aantekeningen bij hoofdstuk 3

Mogelijkheden voor samenwerking op regionaal niveau: • Woningbouwopgave conform het woonakkoord • Huisvesting arbeidsmigranten • Strategie bedrijventerreinen • Kwaliteit van het landschap en biodiversiteit • Waternetwerken en fietsnetwerken versterken • Mobiliteit • Toerisme en Recreatie De groene scheg. Grensgebieden met buur-

Mogelijkheden voor samenwerking op SED-niveau: • Duurzaamheid (energiestrategie, klimaatadaptatie, verduurzaming, warmtetransitie) • Biodiversiteit en Natuur • Wonen • Infrastructuur (wandel- en fietspadennetwerk, verkeersontsluiting, vaarroutenet) • Gezondheid en Veiligheid