BIJLAGEN Omgevingsprogramma Bomen Enkhuizen.docx

Inhoud Algemene kaders ................................................................................................................ Veiligheid........................................................................................................................ Investeringsbereidheid.................................................................................................... Locatie............................................................................................................................ Eigenaar ......................................................................................................................... Overweging ingrijpende snoei of (voortijdige) kap .......................................................... Reconstructie .................................................................................................................. Meerdere meldingen ...................................................................................................... Verwachte resterende levensduur................................................................................... Herplant ......................................................................................................................... Stapeling ........................................................................................................................

Maatregelen per type overlast ............................................................................................ Overhangende takken/ groen van bomen ....................................................................... Lichtontneming............................................................................................................... Boom ‘afval’ ................................................................................................................... Schade door wortels ....................................................................................................... Allergische reacties .........................................................................................................

Algemene kaders Veiligheid Volgens de wet behoort iedere eigenaar voldoende zorg aan zijn eigendommen te besteden, zodat anderen daarvan geen overmatige overlast of schade ondervinden. Wanneer het nalaten van voldoende zorg tot (letsel)schade leidt, dan kan de eigenaar voor deze schade aansprakelijk worden gehouden. Voor boomeigenaren en -beheerders is het dan ook van belang dat ze hun bomen periodiek op veiligheidsaspecten (laten) controleren en dit registreren. In gemeente Enkhuizen gebeurt dit volgens cyclisch onderhoud elke 3 jaar bij reguliere bomen en jaarlijks bij attentiebomen. Bij het uitvoeren van veiligheids- en onderhoudsmaatregelen wordt gestreefd naar duurzaam behoud van het bomenbestand. Wanneer de boom niet veilig gemaakt kan worden zonder te kappen, wordt de boom geveld en vindt herplant plaats met een passende boom voor de locatie en situatie.

Investeringsbereidheid Gemeente Enkhuizen heeft als uitgangspunt dat waar mogelijk, de bomen behouden worden. Wanneer er echter sprake is van onoverkomelijke overlast, kan dit leiden tot een maatregel. In het uiterste geval is dat het vellen van de boom. De overlast kan ook door boomsparende maatregelen (tijdelijk) worden opgelost, zoals frequentere veegrondes, herbestraten of met (vorm)snoei of groeiplaatsverbetering. Daar hangen in sommige gevallen hoge kosten aan. De afweging om deze (kostbare) boomsparende maatregelen te nemen, hangt samen met de investeringsbereidheid voor de boom. Investeringsbereidheid wordt verder uitgelegd in bijlage 12 ‘Beheerrichtlijn in relatie tot beleidsstatus’.

Locatie Ten aanzien van bomen die binnen de bebouwde kom staan en bomen in het buitengebied worden in geval van overlast dezelfde afwegingen gemaakt. Echter is de kans op overlast veelal kleiner en hangen andere prijskaartjes aan de mogelijke maatregelen. Hierdoor zal in een aantal gevallen in het buitengebied een andere keuze gemaakt worden om de overlast te verhelpen.

Eigenaar We maken onderscheid tussen gemeentelijke bomen, bomen die op particulier terrein staan en bomen van andere partijen zoals Staatsbosbeheer, Waterschap, recreatieschap enzovoort. De maatregelen die in dit toetsingskader worden beschreven, hebben enkel betrekking op gemeentelijke bomen. Bij overlast van andere bomen zal degene die overlast ervaart dit conform het burenrecht (Burgerlijk Wetboek 5) en eventueel de Wet natuurbescherming (per 2022 Omgevingswet) met de boomeigenaar moeten oplossen.

Overweging ingrijpende snoei of (voortijdige) kap In het geval van vastgestelde overlast is de beleidsstatus bepalend in het besluit of de boom ingrijpend gesnoeid wordt of (voortijdig) gekapt. Ingrijpende snoei is een maatregel waarbij 35 - 75% van de boom wordt gesnoeid. Deze actie moet periodiek worden herhaald. Ingrijpende snoeimaatregelen hebben een dusdanige impact op een boom dat een vergunning nodig is. Daarnaast zal de waarde van een boom na uitvoer substantieel lager liggen, het kroonvolume is immers vele malen kleiner. De beheerkosten van een boom waarbij ingrijpend is gesnoeid liggen juist hoger, omdat periodiek gesnoeid moet worden. Alleen (potentieel) waardevolle bomen worden daarom ingrijpend gesnoeid.

Reconstructie De reconstructie van een gebied is een goede gelegenheid om overlastbomen te vervangen. Wanneer een boom overlast veroorzaakt, wordt dus gekeken wanneer een reconstructie gepland staat. Het voortijdig kappen of het nemen van (kostbare) maatregelen om de overlast tijdelijk te verhelpen worden tegen elkaar afgewogen. De kosten van de ingreep zelf en eventueel vervolg voor beheer om de boom te behouden worden hierbij meegenomen. Ook de invloed op het straatbeeld, de mate van de geplande ophoging en het effect van de geplande ophoging op de bomen en de zekerheid van de planning worden meegewogen.

(Nog) niet gepland Wanneer een reconstructie (nog) niet gepland is of pas over geruime tijd, dan is ingrijpende snoei (kandelaberen, knotten) minder wenselijk. Dergelijke snoei moet periodiek (elke 3 tot 5 jaar) herhaald worden om de boom veilig te houden, wat het een kostbare ingreep maakt.

Reconstructie gepland Wanneer met grote zekerheid gezegd kan worden dat de boom die onoverkomelijke overlast veroorzaakt, binnen 1 of 2 jaar geveld wordt vanwege een reconstructie (ophoging, herinrichting en dergelijke), kan de gemeente besluiten om de boom voortijdig te kappen. Hierdoor is het niet nodig om tijdelijke maatregelen te nemen om de overlast te verminderen. Wanneer een dergelijke zekerheid nog niet gegeven kan worden, maar binnen 3 tot 5 jaar wel reconstructiewerkzaamheden gepland zijn, kan de gemeente overwegen om alleen veiligheidsproblemen en onoverkomelijke overlast op te lossen. Als een boom wel gekapt zou worden, heeft directe herplant op dat moment geen zin, met de reconstructie in het vooruitzicht. Dan zou de locatie langere tijd leeg blijven, wat de gemeente (en vaak omwonenden ook) onwenselijk vinden. In dat geval wordt eerder gekozen voor een eenmalige (snoei)ingreep, omdat deze, vanwege de reconstructie, niet herhaald hoeft te worden. In een aantal gevallen is een dergelijke eenmalige ingreep zo kostbaar, dat de gemeente alsnog kan beslissen om dan maar de boom te kappen.

Beoordeling gevolgen Of de bomen een (beperkte) ophoging kunnen verdragen is mede afhankelijk van de boomsoort en de locatie en groeiomstandigheden. Een Bomen Effect Analyse (BEA) kan hier uitsluitsel over geven. Een geplande reconstructie hoeft dus geen reden te zijn om de boom voortijdig te kappen. Hier moet de gemeente rekening mee houden bij haar overweging.

Meerdere meldingen Als de overlast door meerdere mensen in een straat wordt ervaren, telt de gemeente het aantal officieel ingediende meldingen (via de klachten- en meldingencentrale) of doet een buurtonderzoek. Dit onderzoek wordt door de gemeente geïnitieerd. De gemeente houdt hierbij de regie over de wijze van onderzoek. Door buurtbewoners verzamelde handtekeningen worden niet als officiële meldingen beschouwd. Op basis van de door de gemeente verzamelde overlastgegevens neemt de gemeente een passende oplossing, zoals ingrijpende snoei, of kap en herplant met een passende boomsoort.

Verwachte resterende levensduur Wanneer een boom aftakelt, betekent dit dat de boom na de maatregel binnen 5 jaar alsnog gekapt zal worden. Terwijl als de boom nu vervangen wordt, er over 5 jaar een goed groeiende boom staat. Economisch gezien zou het uitvoeren van een maatregel daarom een slechte investering zijn. Ook is de kans op veiligheidsrisico’s groter bij een aftakelende boom. Voor de biodiversiteit heeft een aftakelende boom wel een meerwaarde. Daarom wordt waar mogelijk een aftakelende boom ecologisch beheerd. Bij een boom waarvan de overlast vastgesteld is en de levensduurverwachting ook na een maatregel minder dan 5 jaar is, wordt de maatregel niet uitgevoerd en de boom vervangen.

Herplant Een (overlast)boom die wordt geveld, wordt vervangen volgens de vervangingsladder beschreven in bijlage 15 ‘Aanwijscriteria en bescherming per beleidsstatus’. Bij herplant na het vellen van een boom, wordt de nieuwe boom gekozen op basis van soorteigen kenmerken, de benodigde kwaliteit van de groeiplaats en de beschikbare bovenen ondergrondse groeiruimte. Ook gevoeligheid voor ziekten, plagen en aantastingen zoals essentaksterfte of eikenprocessierups worden meegenomen in de soortkeuze. Hiervoor wordt rekening gehouden met de minimumeisen uit het Handboek Bomen (Boommonitor Online), afgestemd op de beleidsstatus van de te planten boom, en de ambitieleeftijd die daar bij hoort. Zodoende zal de vervangende boom minder tot geen overlast veroorzaken.

Bij het vervangen van een groter aantal functionele bomen en soms ook structuurbomen krijgen belanghebbenden (zij die direct uitzicht hebben op de bomen) de gelegenheid om hun voorkeur door te geven op basis van een shortlist met mogelijke boomsoorten. De gemeente maakt daarbij de afweging of er daadwerkelijk wat te kiezen is. Soms is sprake van een één-op-één herplant of zijn de mogelijkheden op de locatie te beperkt.

Stapeling Wanneer één boom op meerdere manieren zorgt voor overlast (bijvoorbeeld overhangende takken én honingdauw én bestratingsopdruk), dan worden de knelpunten afzonderlijk beoordeeld en in geval van onoverkomelijke overlast van passende maatregelen voorzien.