bijlage bij advies-zienswijze begroting SED - BIJLAGE

Bijlage bij de advies–zienswijze Begroting SED 2022 Het traject om te komen tot een nieuwe verdeelsleutel voor de kosten van de SED organisatie over de drie deelnemende gemeenten is afgerond. Tegelijkertijd bestaat meer dan ooit eerder het geval was inzicht in de verhouding tussen ambtelijke capaciteit (formatie) en werkhoeveelheid op basis van wettelijke verplichtingen en gemeentelijke uitvoeringsplannen. Ook is er goed inzicht in de financiële huishouding van de ambtelijke organisatie. Daarmee is voor het college van B&W het moment aangebroken om zijn opvattingen over de toekomst van de SED-organisatie met u te delen. Daartoe dient deze bijlage bij de verder gestandaardiseerde advies-zienswijze bij de begroting voor 2022. Vooropgesteld moet worden dat het college uw raad dringend adviseert om akkoord te gaan met de voorliggende verdeelsleutel en de investering in de ambtelijke organisatie van 1 1/2 miljoen. Niets van wat wij in het onderstaande gaan verwoorden is bedoeld om u van iets anders te overtuigen dan akkoord te gaan met deze twee zaken. Althans voor het moment. U bent er in de afgelopen jaren min of meer aan gewend geraakt dat de ambtelijke organisatie na afloop van het dienstjaar een overschrijding van de begroting moest melden en dat de gemeenten bij gelegenheid van de jaarrekening moesten bijbetalen.

Daaruit zou men – naar nu blijkt onterecht – kunnen concluderen dat de SED-organisatie geld verspilde òf – en dat blijkt nu wel te kloppen – dat de SED-organisatie niet in staat was om een begroting aan te leveren die paste bij alle verplichtingen die jegens de gemeenten waren aangegaan, structureel dan wel via de drie uitvoeringsprogramma’s. In 2020 en het eerste deel van 2021 is door bestuur en directie zwaar ingezet op het op orde krijgen van de bedrijfsvoering. Naar het oordeel van het Enkhuizer college is dat rijkelijk laat voor een organisatie die al sinds 2015 bestaat, maar gegeven de toestand waarin de SED door ons in 2019 werd aangetroffen, was er geen andere keuze dan het in control brengen tot topprioriteit te verheffen. De komst van een nieuwe algemeen directeur in het voorjaar van 2019 en de benoeming van de heer van den Bergh als interimsecretaris van Enkhuizen zijn hierbij cruciaal geweest. De versterking van het leidinggevend kader in de zomer van 2020 was eveneens een onmisbare factor om goed inzicht te verkrijgen in de gang- en de stand van zaken binnen de SED-organisatie. Nu zijn we dan zover dat we tot op detailniveau weten wat er speelt. Die helderheid is enerzijds zeer gewenst maar legt anderzijds genadeloos bloot hoe ernstig het met de ambtelijke organisatie is gesteld.

De begrotingen waren tot op heden niet realistisch, de overschrijdingen achteraf gezien voorspelbaar. Hoe deze bijzondere relatie tussen de gemeenschappelijke regeling en de deelnemende gemeenten vanaf 2015 zo heeft kunnen bestaan – het huidige college kan er slechts naar raden... De realiteit is dat voor de uitvoering van de wettelijke taken, de aangegane verplichtingen via de uitvoeringsprogramma’s en de overige via de gemeentelijke begrotingen vastgelegde werkzaamheden de organisatie structureel € 4.000.000 tekort komt. Alles wat minder wordt bijgepast betekent in mindere of meerdere mate het overvragen van het personeel of het niet kunnen nakomen van verplichtingen. We zouden zeer graag een andere boodschap hebben gebracht, maar dit is de werkelijkheid. We zien de effecten van deze scheefgroei onder meer terug in de moeite die het kost om de beloofde verbetering van de dienstverlening aan de inwoners waar te maken. Zo zijn de wachttijden in het sociaal domein gewoon te lang. Hierin is de ambtelijke organisatie van de SED gemeenten bepaald niet uniek. Zowel in buurgemeenten als in het hele land wordt aan alle kanten enorm bijgeplust om de ambtelijke organisaties op peil te brengen of – in het beste geval – te houden.

Tekorten in het sociaal domein, zich onder andere uitend in het achterblijven van ambtelijke capaciteit bij de snel oplopende uitgaven richting uitvoeringsorganisaties en zorginstellingen, zorgen in het hele land voor grote problemen. Energietransitie, klimaatadaptatie, investeringen in digitalisering en informatisering, beveiligingsvraagstukken, veiligheidsvraagstukken, invoering van de Omgevingswet – voor al deze zaken eist het Rijk adequate dienstverlening door de gemeenten zonder daar voldoende middelen tegenover te stellen. Het is een bekend verhaal, waar hopelijk door een nieuwe coalitie eindelijk passende maatregelen tegen worden getroffen. Maar ondertussen gaat het vreselijk mis. Hier net zo goed als elders.

Dat is echter niet het enige. De inefficiënties die eigen zijn aan ambtelijke fusieorganisaties die werken voor meerdere gemeenten doen zich ook bij de SED uitdrukkelijk gelden. Niet dat er geld wordt verspild door de organisatie, zeker niet. Werken voor drie besturen is gewoon niet efficiënt. Het is niet efficiënt, omdat er veel extra tijd en energie gaat zitten in de aansturing van een complexe bestuurlijke en ambtelijke organisatie die drie gemeentebesturen moet bedienen. Daarnaast is vanwege de gewenste couleur locale vaak sprake van per gemeente verschillend beleid en soms zelfs ook van verschillende uitvoering. Dit is inherent aan het werken met een SETA-model (Samen En Toch Apart), waarbij iedere gemeente zijn eigen koers wil blijven varen. Overigens is inmiddels al lang aangetoond dat grotere gemeenten heel goed in staat zijn om krachtig te sturen op het behoud van de identiteit van de afzonderlijke dorpen en steden in hun gebied en dat bestuurlijke zelfstandigheid daarvoor beslist geen voorwaarde is. Uw raad weet dat al lang en daarom hebt u onder punt 7.2 van het uitvoeringsprogramma opgenomen “Mogelijke scenario's voor de bestuurlijke toekomst en vorm van de gemeente verkennen.” Zonder goed inzicht in de bedrijfsvoering en lopende de onderhandelingen met de partnergemeenten vond het college het niet passend om een dergelijk onderzoek te laten uitvoeren.

Nu echter helder is hoe de vlag erbij hangt en bovendien volstrekt duidelijk is dat we ons inefficiënties niet langer kunnen veroorloven en elke euro telt, is wat ons betreft het moment aangebroken om een dergelijke verkenning op korte termijn in gang te zetten. Wij weten dat de 4 miljoen die eigenlijk nodig is voor een gezonde organisatie bij de gemeenten niet beschikbaar is. Tegelijkertijd achten we het als werkgever van ruim 400 personeelsleden totaal onverantwoord om op de huidige voet te blijven voortgaan. Dat is gewoon geen goed werkgeverschap. Naar de huidige kennis staat Enkhuizen vooralsnog alleen binnen de SED-gemeenten in zijn verlangen naar een dergelijke verkenning. Hoe dan ook willen wij er bij u op aandringen om ons een raadsbesluit te laten voorbereiden met de volgende strekking: Een verkenning uitvoeren naar mogelijke scenario’s voor de bestuurlijke toekomst van Enkhuizen met daarin in elk geval begrepen: 1) Bestuurlijke zelfstandigheid binnen een ambtelijke fusie (huidige situatie). 2) Bestuurlijke zelfstandigheid met een zelfstandige ambtelijke organisatie (ontvlechting). 3) Bestuurlijke fusie met Drechterland en Stedebroec (SED-herindeling). 4) Bestuurlijke fusie met één of meer andere gemeenten (andere herindeling).

Wij sluiten af met te herhalen wat wij reeds aan het begin van deze tekst stelden: “Vooropgesteld moet worden dat het college uw raad dringend adviseert om akkoord te gaan met de voorliggende verdeelsleutel en de investering in de ambtelijke organisatie van 1 1/2 miljoen.” Immers, een begroting moet er komen en alles wat we als werkgever kunnen doen om de druk op de ambtelijke organisatie te verlichten móeten we doen.