Bijlage 3 - Visiedocument Horeca Enkhuizen 2030

03. VISIEDOCUMENT INSPIRATIE & KADERS: STEDELIJKE OPGAVE | MISSIE | AMBITIES

HORECA ENKHUIZEN Horecavisie ‘Heldere route voor verandering’ ten behoeve van het horecabeleid 2024-2030 versie 20 november 2023

INHOUD Dit visiedocument vertaalt vanuit de marktmogelijkheden, participatie en de ambitie van de gemeente de gewenste horeca ontwikkeling in Enkhuizen in vier pijlers. Totstandkoming Horecabeleid Deze visie maakt onderdeel uit van het Horecabeleid 2024-2030. Voor een toelichting op de aanleiding en de totstandkoming van het Horecabeleid, een overzicht van de eindproducten en hoe de documenten zich tot elkaar verhouden, verwijzen we naar het onderzoeksrapport. Toelichting werkwijze & horecaprofielen Voor de totstandkoming van de visie en het horecabeleid is zowel kwantitatief als kwalitatief onderzoek uitgevoerd. In het kwalitatief onderzoek is gebruik gemaakt van het BSR (Brand Strategy Research) model om vraag- en aanbodzijde in kaart te brengen middels 5 horecaprofielen: Authentiek & Bewust, Modern & Frequent, Spontaan & Gezellig, Exclusief & Kieskeurig en Vertrouwd & Makkelijk. De volgende pagina geeft de 5 horecaprofielen in één overzicht weer. Voor meer informatie over de werkwijze, onderzoeksverantwoording en horecaprofielen verwijzen we naar het onderzoeksrapport. Uitvoering horecavisie Uitvoering van de horecavisie is vertaald in concrete stappen, waarvoor we verwijzen naar het ontwikkelperspectief en beleidskaders.

2

Nederland

INZICHT IN HORECAPROFIELEN VRAAG-AANBOD

14%

9% 40%

15%

MODERN & FREQUENT Gezelligheid, vernieuwend, hip

22%

AUTHENTIEK & BEWUST Milieubewust, duurzaam, creatief

Verrassende ervaring, populair, feestelijk

SPONTAAN & GEZELLIG Gezellig, kindvriendelijk, harmonie

Unieke ervaring, authentiek, biologisch

Frequentie hoog Vaak met vrienden

Gezelligheid, veel keuze, voor iedereen

Frequentie gemiddeld Bereid meer te betalen

E: 14% NL: 15%

Frequentie gemiddeld Vaak in gezelschap

E: 7% NL: 14%

Vraag Enkhuizen 6%

7% 27%

14%

E: 27% NL: 22%

46%

Aanbod Enkhuizen EXCLUSIEF & KIESKEURIG Statusgericht, zekerheid, formeel

VERTROUWD & MAKKELIJK Rustig, vertrouwd, informeel

Kwaliteit, luxe, goede recensies

Vaste plek, herkenbaar, een keertje verwennen

Frequentie laaggemiddeld Bereid meer te betalen

Frequentie laag Uitgaven laag

E: 7% NL: 9%

E: 46% NL: 40%

3%

65%

7% 25%

UITGANGSPOSITIE MARKT STERKTES, ZWAKTES, KANSEN EN BEDREIDINGEN De uitgangspositie van de markt geeft het krachtenveld en de marktmogelijkheden voor de horeca in Enkhuizen anno 2023 weer, en is samengevat weergegeven in een SWOT op de volgende pagina. De SWOT bestaat uit de sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen van de huidige situatie voor de horeca (ontwikkeling), vanuit het perspectief van inwoner, ondernemer, vastgoedeigenaar en gemeente. We nemen het volgende in ogenschouw: de huidige én toekomstige vraag, het huidig aanbod en trends & ontwikkelingen. Hierin zijn factoren opgenomen die tov referentiegemeenten en het landelijk gemiddelde kenmerkend zijn voor Enkhuizen en een verwachte positieve al dan negatieve impact hebben op de horeca ontwikkeling.

4

SWOT

STERKTES

ZWAKTES

Historisch centrum met indrukwekkend erfgoed

Hoge bewonersdichtheid (ruimte voor uitbreiding beperkt i.r.t. leefbaarheid)

Authentieke havens, grote jachthavens Grote toeristische markt

Profiel vraag Enkhuizen 6%

Toeristische trekpleisters: Zuiderzeemuseum, Sprookjeswonderland

7%

27%

14%

Leeftijdsopbouw Enkhuizen 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0

Lager gemiddeld inkomen Lager opleidingsniveau Laag aandeel zakelijke- en financiële dienstverlening

Hoge bedrijvendichtheid en groeiende werkgelegenheid

Verbinding centrum - toeristische trekkers beperkt

Sterke groei aantal horecabedrijven sinds 2017

Eenzijdig horeca aanbod

Relatief grote restaurant- en drankensector

Seizoensgebondenheid

tot 15 15 - 24 25 - 44 45 - 64 jaar jaar jaar jaar

65+

Aantal inwoners per km2 2000 1500 1000

46%

Profiel aanbod Enkhuizen 3%

7% 25%

KANSEN

BEDREIGINGEN

Stevige ontwikkeling Enkhuizer Zand

Beperkte groei inwoneraantal

Inzetten op oranje, rode en blauwe doelgroep

Sterk toenemende vergrijzing

Verbinding/ samenwerking horeca, retail, citymarketing, gemeente

Zonder kwalitatieve ontwikkeling toenemende eenzijdigheid in aanbod

Gasten van toeristische trekkers (museum en Sprookjeswonderland) naar binnenstad verleiden

Erfgoed bepalend boven horecaontwikkeling

Straatbeeld en uitstraling verbeteren (containers, schoonmaak, onderhoud, bewegwijzering toeristen, fiets parkeren, uitstraling terrassen)

65%

Verkleinen seizoensafhankelijkheid, inzetten op evenementen (jan-mrt) Intensiever inzetten op gasten chartervaart/ cruises Ontwikkeling Droomparken en hotel

Fluctuerend consumentenvertrouwen, en prijsstijgingen voor zowel consument als ondernemer Stijgende druk op rendement horeca Tekort aan horecapersoneel

500

0

Aantal horecabedrijven per 10.000 inwoners 15 10 5 0

Enkhuizen Harlingen Harderwijk Medemblik

Drankensector

Fastservicesector

Restaurantsector

Hotelsector

TRENDS

DE OPKOMST VAN “BLURRING”

PLANT-BASED IS THE WAY TO GO Anno 2023 is duurzaamheid topprioriteit voor consumenten. Plantaardige en vleesvrije gerechten zijn een must en bedrijven die niet meedoen, missen een groeiende markt. Steeds meer koffiezaken bieden plantaardige melk aan, sommigen zelfs goedkoper. Restaurants hebben een voorbeeldfunctie, omarm en ondersteun het milieu met groene keuzes, minder voedselverspilling en recycling.

FUNCTIONELE HORECA VS. BELEVINGSHORECA Functionele horeca richt zich op toegankelijke, herkenbare en betaalbare ketens, terwijl luxe restaurants zich onderscheiden door de totaalbeleving. Dit betekent dat functionele horeca moet voldoen aan de verwachtingen van de gast, terwijl luxe restaurants de gast willen verrassen. In de horeca van morgen draait het allemaal om verwachtingsmanagement.

Horeca onder druk zorgt voor het verbreden van services en multiflexibel aanbod: het combineren van verschillende bedrijfsformules, creëert boeiende ervaringen in horeca en retail. Denk aan een slijterij waar je kunt genieten van een glas wijn of een restaurant waar je met een kookboek naar huis gaat. Onderzoek toont aan dat Blurring niet alleen consumenten, ondernemers en winkelgebieden positief beïnvloedt, maar ook inspeelt op de nieuwe behoeften van gasten. Is Blurring de toekomst van horeca en retail, waarbij de grenzen vervagen en de mogelijkheden eindeloos zijn?

EEN TERRAS VERRIJKT DE HORECA ERVARING 78% van de bevolking is graag buiten. Ook horecaondernemers zien dit en willen dit niet aan zich voorbij laten gaan. Omarm de trend met seizoensproof en aantrekkelijk ingerichte terrassen. Horecazaken met een goed terras krijgen de voorkeur, horecazaken zonder deze voorzieningen zullen simpelweg minder bezocht worden.

TRENDS

ZERO WASTE IS NIET ALLEEN EEN DOEL;

IN HET HART VAN DE HORECA WOEDT EEN VURIGE UITDAGING: HET PERSONEELSTEKORT De horecasector staat voor hoge kosten en een uitdagende arbeidsmarkt. Met 35% instroom en 40% uitstroom, vooral onder jongeren, is er een tekort aan personeel. In 2023 draait het om personeelsbehoud en gedreven mensen aantrekken. Duurzaamheid creëert betrokkenheid en motiveert medewerkers, terwijl betere arbeids-voorwaarden zoals meer oog voor mentaal welzijn en kansen voor persoonlijke ontwikkelingen en automatisering ook worden ingezet. De horeca ontwikkelt om de personeelsproblematiek aan te pakken.

ALL DAY HORECA is een modern concept waar consumenten gedurende de héle dag terecht kunnen voor de producten die ze op dat moment verlangen. Denk aan een restaurant dat om 14.00 uur nog ontbijt serveert, of waar je om 10.00 uur ’s ochtends al van een cocktail kunt genieten. Dit concept stelt horeca ondernemers in staat hun doelgroep te verbreden en het bereik van het concept te vergroten. All day horeca maximaliseert de bedrijfsuren, speelt in op keuzevrijheid en heeft een positieve invloed op gastbeleving.

het is een levensstijl waar consumenten van verwachten dat bedrijven het goede voorbeeld geven op gebied van afval en recyclen. In de horeca zien we veel verschuiving van wegwerpplastic, zo zijn steeds meer horecazaken aan het experimenteren met het verkleinen van de porties om verspilling tegen te gaan. Dit is echter niet genoeg. De resultaten van de Food Waste Challenge liegen er niet om: gemiddeld kunnen we nog eens 21% van de verspilling schrappen, en sommige zaken gaan zelfs voor een epische 60% minder afval. Als horecazaken willen blijven voldoen aan de wensen van de consument, dan is één ding zeker, acties zijn onvermijdelijk.

THIRD PLACE HORECA Tegenwoordig fungeren restaurants als veel meer dan een plek om alleen wat te eten of te drinken. Steeds meer consumenten, vooral degene die regelmatig thuiswerken, zoeken hun toevlucht in horecazaken. Op dit moment werkt 4 op de 10 Nederlanders weleens vanuit huis, en dit aantal zal naar verwachting alleen maar toenemen. Dit heeft geleid tot aanpassingen in horecaetablissementen, met voorzieningen zoals ruime werkplekken, overvloedige stopcontacten en betrouwbare internetverbindingen om aan te behoeften van deze nieuwe doelgroep ‘werkende gasten’ te voldoen.

AMBITIE Gemeente Enkhuizen staat voor een uitdaging. De stad bruist van de historie, erfgoed en toeristische plekken. Horeca is hét decor voor de museumstad. De horeca in Enkhuizen is al een aantal jaar klaar voor verandering. Met een heldere route wordt deze verandering ingezet. Zodat we samen zorgen voor behoud van het bestaande aanbod en voor ontwikkeling van nieuwe, verrassende concepten met een positieve bijdrage aan het straatbeeld. We moeten samen werken aan een mooie, leefbare en gezellige stad. Dit doen we met heldere kaders en ruimte om te ondernemen. Zodat we de stad zo ontwikkelen dat álle betrokkenen profijt hebben.

STEDELIJKE OPGAVE | MISSIE | PIJLERS VISIE

STEDELIJKE OPGAVE Als oude VOC stad heeft Enkhuizen een rijke historie. De gemeente is opgebouwd uit diverse gebieden met een concentratiecluster wonen, horeca en recreatie. Met indrukwekkend erfgoed, havens en ligging aan zowel het Markermeer als IJsselmeer trekt Enkhuizen grote aantallen toeristen. Dit grote aantal toeristen is kenmerkend voor Enkhuizen, een relatief kleine gemeente met laag inwoneraantal. Van belang is dat het horeca aanbod ontwikkelt in lijn met de vraag. Horeca draagt bij aan de aantrekkelijkheid van Enkhuizen als stad. Het historisch centrum met havens is een kracht, maar tevens uitdagend voor horeca (ontwikkeling). Ten eerste kent de gemeente een groot verschil tussen het hoog en laag seizoen. Dit is een bedreiging voor de continuïteit van horeca. Ten tweede is de horeca in ontwikkeling. Concepten veranderen, terrassen worden belangrijker en anno 2023 dreigt het aandeel pizzeria’s en afhaalconcepten groter te worden. Ten derde is het behoud van de waarde en uitstraling van aanwezig erfgoed een belangrijk speerpunt binnen de gemeente. Het erfgoed is (deels) bepalend voor de uitstraling van de horeca en haar terrassen. Nieuwe ontwikkelingen en onduidelijkheid over (winter)terrassen, openingstijden, kansen voor uitbreiding en druk op handhaving benadrukken de behoefte aan heldere beleidskaders.

Met een horecavisie en duidelijk afwegingskader onder het mom van ‘samenwerken in een mooie, leefbare en gezellige stad’ is de gemeente in staat doelgericht, transparant en vooruitkijkend met ondernemend Enkhuizen samen te werken. Voor Enkhuizen overkoepelend en per gebied. Belangrijk hierin is de samenwerking met de hele gemeente en stakeholders waaronder KHN, bewoners, bestuurders, retail, vastgoed en erfgoed. Hoewel Enkhuizen een sterke focus heeft op de binnenstad en havens is er ook oog voor de (potentieel toekomstige) ontwikkeling van de overige gebieden. Enkhuizen kenmerkt zich door actief betrokken bewoners en ondernemers. Een groep actieve horeca ondernemers hebben bij gebrek aan duidelijkheid zelf een visie opgesteld. Bewoners geven aan enerzijds belemmeringen door de horeca te ervaren, maar zien óók kansen. Betrokkenen van havens, musea, vakantieparken en attracties denken mee over een betere verbinding tussen hun gasten en het centrum. Passend bij Enkhuizen is daarom een gedragen visie, welke in actieve samenwerking tot stand is gekomen. Omdat daarnaast de markt van horeca en toerisme onderhevig is aan externe factoren (van bijvoorbeeld pandemie tot recessie) en dus altijd in beweging, is het van belang tussentijds aandacht te hebben voor gastenstromen en -behoeften en in gesprek te blijven met de stad.

Dit willen we bereiken met deze horecavisie: ❑ De horecavisie geeft duidelijk richting aan gewenste horeca (ontwikkeling) in Enkhuizen. ❑ De horecavisie leidt tot heldere beleidskaders over o.a. openingstijden en terrassen. ❑ De horeca draagt bij aan jaarronde levendigheid in de hele stad. ❑ De horeca versterkt het straatbeeld op een smaakvolle manier, zowel in concept als uitstraling. ❑ De horeca omarmt de historie van de stad, heeft aandacht voor behoud van erfgoed en heeft oog voor erfgoedbeleid en ander aanpalend beleid. ❑ De horeca is voor iedereen en voelt laagdrempelig & toegankelijk voor inwoner, bezoeker uit de regio en toerist. ❑ Dynamiek, met behoud van bestaande horeca en ruimte voor vernieuwende concepten, met oog voor de historie en samenwerking tussen belanghebbenden.

¹ Zie onderzoeksrapport voor toelichting op verwant beleid

9

MISSIE DE HORECA IN ENKHUIZEN IN 2030 ONTWIKKELT EN DRAAGT BIJ AAN DE HISTORISCHE AANRAAKBAARHEID

VAN DE STAD, PAST SMAAKVOL IN HET STRAATBEELD EN BIEDT EEN DYNAMISCH EN GEVARIEERD AANBOD MET CONCEPTEN VOOR ALLE ENKHUIZERS EN BEZOEKERS. DE HORECA BRENGT DE STAD IN BALANS MET EEN VERLEIDELIJKE CONCENTRATIE IN BINNENSTAD EN HAVENS DIE ZORGT VOOR AANTREKKELIJKE VERBINDING VAN HISTORIE, MONUMENTEN, INWONERS EN BEZOEKERS.

10

PIJLERS VISIE Enkhuizen heeft een rijke historische binnenstad, indrukwekkend erfgoed en aantrekkelijke havens. De gemeente zet in op het vergroten van de historische aanraakbaarheid van haar gebouwen, gebieden en stad. Om zowel bewoner als bezoeker aan Enkhuizen te binden is horeca een belangrijke spilfunctie in de gemeente.

HISTORISCH AANRAAKBAAR SMAAKVOL

IN BALANS

VOOR IEDEREEN

DYNAMISCH

Kleurrijke horeca met belevenisvolle concepten

Per gebied treffend voorzieningenniveau

Passende horeca voor alle inwoners en bezoekers

Verandert mee met de vraag

Met gepaste uitingen bijdragen aan een aantrekkelijk straatbeeld

Horecaconcentratie in binnenstad en havens

Variatie in concepten (soort, kwaliteit, moment, doelgroep)

Bestaande concepten blijven in beweging

Horeca als gastvrij visitekaartje van de historische binnenstad

Horeca verrijkt het ontdekken van de stad Jaarrond levendigheid

Laagdrempelig

Bijdrage aan sociale cohesie binnenstad of wijk

Vernieuwing & verrassing Samenwerking tussen retail, horeca, cultuur, leisure, gemeente, erfgoed

SMAAKVOL Enkhuizen heeft een kleurrijk aanbod van concepten met verschillende profielen waar de totale horecabeleving klopt. Het onderscheidende profiel komt terug in het concept van menu tot kleding, en van terras tot interieur. Passend bij de identiteit van het gebied en de mensen.

Horeca nodigt uit en is het gastvrije visitekaartje van de historische binnenstad. Het smaakvolle bestaande aanbod met verrijking van enkele vernieuwende concepten past bij de historische waarde en versterkt de historische aanraakbaarheid van de stad. Bij een bezoek aan de horeca ervaart de gast de historie van hartelijk Enkhuizen, zowel binnen als buiten. De uitstraling van de horeca en terrassen zorgt met gepaste uitingen voor een aantrekkelijk straatbeeld. De sfeer en smaakvolle inrichting past bij de gebouwen, straten en kades. De horeca heeft respect voor de zichtlijnen in de gebouwde omgeving, en uitingen en kleuren zijn stijlvol en in lijn met de historische uitstraling van de binnenstad. De stad is het decor van Enkhuizen. Zichtbare elementen werken samen om dit decor te vullen en versterken. Randvoorwaarden voor o.a. het straatbeeld en parkeren zorgen voor een smaakvolle stad. 12

IN BALANS De meeste horeca is in de binnenstad en havens gevestigd, toegankelijk voor een breed publiek en met aandacht voor erfgoed. Iedereen die in Enkhuizen woont, verblijft of een dagje uit is, weet de binnenstad te vinden voor horecabezoek door uitnodigende concepten.

In het buitengebied is ruimte voor enkele verrassende concepten met onderscheidend vermogen, complementair aan de binnenstad. Deze concepten passen bij de functie van het gebied of buurt. De gebieden samen zijn een stad in balans. De horeca zorgt voor bezoekersstromen in de stad, en verleidt de bezoeker tot ontdekkingstocht. De horeca vergroot de jaarronde aantrekkelijkheid van de stad. De stad heeft ook in het laagseizoen een open, sfeervolle en aantrekkelijke uitstraling, met historische monumenten die sfeervol verlicht zijn en activiteiten en evenementen op straat of binnen. De horeca draagt bij aan de aantrekkelijkheid van Enkhuizen voor inwoners en bezoekers en zorgt voor een prettig verblijfsklimaat voor wonen, werken, verblijven en recreëren. Ieder subgebied heeft zijn eigen uitstraling en identiteit. 13

VOOR IEDEREEN Een aanbod met verschillende concepten en diverse profielen nodigt uit en biedt keuze aan inwoner, bezoeker uit de regio en toerist. Enkhuizen is een hartelijke stad die er altijd voor iedereen is geweest. Voor alle leeftijden, leefstijlen en voorkeuren is er een passend aanbod. De horeca is gezellig en sfeervol, en past bij het nuchtere karakter van Enkhuizen. Natuurlijk zijn er concepten die de nieuwste trends implementeren, maar gastvrijheid, ontmoeting en sfeer staat in Enkhuizen voorop. Naast 'doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg’ vinden inwoners en bezoekers met een modern oranje, authentiek en bewust rood of exclusiever blauw horecaprofiel concepten in eigen stad. De horeca maakt plekken en omgevingen benaderbaar en gezellig. Horeca trekt aan, bedient en verbindt mensen, functies en gebieden. Er wordt gezocht naar een logische en betere verbinding tussen de toeristische trekkers zoals musea en de binnenstad.

14

DYNAMISCH De horeca is dynamisch en verandert mee met de vraag. Er is ruimte voor de bestaande horeca die de dynamiek van de stad kent, maar ook voor concepten die verrassen en vernieuwend zijn en daarmee een goede aanvulling op de vertrouwde en bekende concepten. Trends als duurzaamheid, lokaal, gezond en plantaardig zijn steeds meer terug te zien in het aanbod. Enkhuizen en de omliggende gemeenten zijn uniek en kennen een eigen samenstelling van mensen met verschillende leeftijden, levensfasen, bestedingsruimte en leefstijlen. Bestaande concepten blijven in beweging, zodat het aanbod aansluit op de vraag, en Enkhuizen interessant blijft voor huidige en toekomstige generaties inwoners en toeristen. De horeca werkt samen met retail, citymarketing, cultuur, gemeente, erfgoed en andere betrokkenen om jaarrond een vertrouwd én verrassend aanbod van activiteiten en evenementen aan te kunnen bieden. Ondernemers met lef versterken het vestigingsklimaat.

15