Bijlage 13 ENK waarde van bomen

BIJLAGE 13 DE WAARDE VAN BOMEN ENKHUIZEN

BIJLAGE 13 DE WAARDE VAN BOMEN

GEMEENTE ENKHUIZEN

BIJLAGE 13 DE WAARDE VAN BOMEN ENKHUIZEN

Inleiding Ter verantwoording van het bomenbeheer (bomen behouden, toevoegen, boomsparende maatregelen uitvoeren, alternatieve beheervormen toepassen en het verplanten van bomen of hergebruiken van vrijgekomen plantmateriaal), worden in deze bijlage de waarden van groen en bomen beschreven. Op deze waarden kan bij activiteiten rond groen en bomen worden teruggegrepen. Allereerst verwijzen we naar de monetaire waarde, die na verloop van tijd toeneemt en zijn piek bereikt als de boom zijn beoogde omlooptijd heeft bereikt. De waarden hebben uiteraard ook betrekking op ecosysteemdiensten, leefbaarheid, gezondheid en veiligheid. Naast de maatschappelijke baten van groen en bomen zijn ze ook van persoonlijk belang voor inwoners.

Monetaire waarde Bomen vertegenwoordigen een geldelijke waarde, die bij schade en vroegtijdige afsterving verhaald kan worden op de veroorzaker. De waarde is opgebouwd uit vervangingskosten; een optelsom van aanschaf, groeiplaatsinrichting, nazorg en beheer totdat de nieuwe boom even groot is als de boom die is verdwenen. In Handboek Bomen, hoofdstuk 15 wordt ingegaan op de boomtaxatie. Om de exacte waarde te bepalen, kan een boomtaxatierapport worden opgesteld door een taxateur. Als de indicatieve boomwaarde volstaat, kan die opgezocht worden in de boomwaarde-indextabel (pagina 249 in Handboek Bomen). De indicatieve boomwaarde hangt af van de functiecategorie en de beleidsstatus. Aan de beleidsstatus is de theoretische eindleeftijd verbonden. Als voorbeeld: beschermwaardige bomen (beleidsstatus I) hebben een beoogde levensduur van 150 tot 200 jaar, terwijl bomen met een verkorte omlooptijd (beleidsstatus IV) een beoogde levensduur hebben van 30 tot 60 jaar. Snelgroeiende boomsoorten (wilg, els en populier bijvoorbeeld) bereiken, naargelang hun beleidsstatus, hun maximale waarde na 10, 20, 30 of 50 jaar. Duurzaam groeiende boomsoorten (eik, beuk, linde en esdoorn bijvoorbeeld) bereiken hun maximale waarde na 20, 40, 70 of 100 jaar.

Ecosysteemdiensten De baten van het groen op het gebied van luchtkwaliteit, klimaat en waterhuishouding, zogenaamde regulerende ecosysteemdiensten, verbeteren het leefklimaat in de stad en hebben een positief effect op gezondheid en welzijn van de bewoners1.

Tzoulas, 2007. Promoting ecosystem and human health in urban areas using Green Infrastructure: A literature review. Landscape and Urban Planning 81(3), 167-178. 1

Pagina 1 van 7

BIJLAGE 13 DE WAARDE VAN BOMEN ENKHUIZEN Daarbij bevordert een toename van diversiteit in soorten en leeftijden de productie van deze ecosysteemdiensten en draagt versterking van de biodiversiteit in een stad sterk bij aan het welbevinden van de bewoners. Bomen en planten zetten het schadelijke CO2 (medeverantwoordelijk voor de klimaatverandering) om in zuurstof. Groen dempt op warme dagen de temperatuur in de woonomgevingen en verbetert daarmee het stadsklimaat. Een groene omgeving verhoogt de waterbergingscapaciteit, belangrijk in tijden van overvloedige regenval. Groen kan geluidsoverlast verminderen, helpt tegen verdroging van de bodem en filtert regenwater dat terechtkomt in grachten, singels en sloten. Op basis van boomsoort, kroonvolume en stamdiameter kan berekend worden wat een boom oplevert in ecosysteemdiensten. Met i-Tree Eco kunnen deze diensten worden berekend in exacte hoeveelheden. Door deze opbrengsten te vertalen naar monetaire waarde, kunnen ook de financiële baten inzichtelijk worden gemaakt. Hieronder een voorbeeld2 van een boom waarvan de waarde is berekend met i-Tree:

2

De baten van bomen, resultaten van i-Tree Eco in Nederland, Platform i-Tree Nederland.

Pagina 2 van 7

BIJLAGE 13 DE WAARDE VAN BOMEN ENKHUIZEN

Klimaat en temperatuur3 In de stad was het altijd al warmer dan erbuiten en door de verandering van het klimaat nemen de extremen verder toe. Met name in warme perioden kan dit leiden tot negatieve effecten op gezondheid en welbevinden van bewoners. Klimaatadaptatie van de stad wordt daarom steeds meer noodzakelijk. De groene infrastructuur van de stad kan een belangrijke rol spelen in het tegen gaan van de opwarming doordat: • Groen de opwarming van de stad als geheel beperkt. • Groen het klimaat op straatniveau prettiger maakt. • Groene gebieden in warme perioden voor koelere plekken in de stad zorgen en een koelend effect op de omgeving hebben. Van alle soorten groen zijn bomen door hun grote volume en bladmassa het meest effectief.

Waterhuishouding4 In de stad is een groot deel van de bodem bedekt met bebouwing of verharding. De daar vallende neerslag kan niet in de bodem infiltreren maar moet worden afgevoerd. In Nederland ging dit vanouds via afstroming naar het riool. Bij extreme hoeveelheden is de rioolcapaciteit niet altijd toereikend met als gevolg overlopende riolen, vol lopende kelders en blank staande straten. Bomen en andere vormen van groen kunnen de waterhuishouding in de stad sterk verbeteren; een doelgerichte aanleg en beheer beperkt de af te voeren hoeveelheid water bij piekneerslagen en draagt zo bij aan het voorkomen van wateroverlast. Het groen draagt bij aan de infiltratie van regenwater in de bodem en verbetert de kwaliteit van het afstromende water. Om deze effecten optimaal te benutten moet er met de volgende algemene aspecten rekening worden gehouden: • Om een hoog niveau van de gewenste baten te realiseren, zijn een gezonde groei en lange levensduur van groot belang; de baten nemen exponentieel toe met het ouder worden van de bomen. • Daarom is het essentieel om uit te gaan van het principe “de juiste boom op de juiste plaats”, dat wil zeggen het gebruiken van bomen (en andere planten) die enerzijds geschikt zijn voor de betreffende standplaats in de stad en anderzijds geschikt voor het realiseren van de gewenste baten.

• Zorg daarnaast voor een zo groot mogelijke diversiteit aan soorten; dit spreidt de risico’s van ziekten en plagen en ondersteunt de biodiversiteit in de stad.

3 4

Factsheet Groen in de stad, Klimaat en temperatuur, WUR 2018, https://edepot.wur.nl/460543 Factsheet Groen in de stad, Waterhuishuiding, WUR 2018, https://edepot.wur.nl/460541

Pagina 3 van 7

BIJLAGE 13 DE WAARDE VAN BOMEN ENKHUIZEN

Luchtkwaliteit5 In het stedelijk gebied zijn veel bronnen van luchtvervuiling aanwezig (industrie, verkeer, verwarming van huizen) met nadelige gevolgen voor de gezondheid en het welbevinden van de bewoners. Groen beïnvloedt de luchtkwaliteit in de stad op 3 manieren; • Door beïnvloeding van luchtstromen. • Door een schermwerking. • Door het wegvangen of opnemen van verontreinigende stoffen. Alle groen draagt bij aan het wegvangen van verontreinigingen in de lucht. Het effect hiervan op de lokale concentraties is echter beperkt waardoor aanleg van groen in de stad niet de oplossing is voor lokale luchtkwaliteit problemen. Wel kan groen gebruikt worden om kwetsbare gebieden zoals scholen, gezondheidsinstellingen en woonwijken af te schermen van emissiebronnen en draagt het totale groen in de stad bij aan de verbetering van de luchtkwaliteit op regionaal niveau. Gerichte beplanting helpt fijnstof te filteren en de luchtkwaliteit van de stedelijke omgeving te verbeteren, wat problemen aan de luchtwegen vermindert. Aangetoond is dat een relatief kleine boom (van 30 cm stamdoorsnede) de hoeveelheid fijnstof van 3.300 gereden autokilometers per jaar afvangt.6

Biodiversiteit7 Het groen in de stad is tegelijk deel van en ondersteuning van de biodiversiteit in de stad. Door de bevolkingsgroei, intensivering van de landbouw en toenemende verstedelijking neemt wereldwijd de biodiversiteit af. Het groen in de stad kan een toevluchtsoord vormen voor een deel van die biodiversiteit. Groen in de woonomgeving vormt ook levensruimte voor planten en dieren. Natuurwaarden hoeven niet op te houden bij de bebouwde komgrens. Sterker nog; gezonde groene en blauwe longen laten een woonomgeving volop leven. Stadsnatuur kan bij de voordeur beginnen. De natuur kan zich in de woonomgeving ontwikkelen, door de inrichting en het beheer van groen aan te passen. Met simpele aanpassingen ontstaan zomaar de juiste condities voor libellen langs natuurvriendelijke oevers en inheemse planten in bloeiende wegbermen.

Factsheet Groen in de stad, Luchtkwaliteit, WUR 2018, https://edepot.wur.nl/460539 De waarde van groen, 2008. Een uitgave van het programma Groen en de Stad, een initiatief waarin het ministerie van LNV samenwerkt met VROM, WWI, gemeenten, provincies en maatschappelijke partijen. 7 Factsheet Groen in de stad, Biodiversiteit, WUR 2018, https://edepot.wur.nl/460542 5 6

Pagina 4 van 7

BIJLAGE 13 DE WAARDE VAN BOMEN ENKHUIZEN Een goede verbinding van het groen en de natuur in de woonomgeving met het buitengebied, is voor mens, dier en plant van groot belang. Voor planten en dieren geldt dat op deze manier hun leefgebieden groter worden. Naast natuurwaarde is ook natuurbeleving waardevol. Veel mensen genieten van groen en natuur. Een park waar je even op adem kunt komen, de seizoenen kunt ruiken en in contact kunt blijven met de natuur, wordt hoog gewaardeerd5. Een praktisch voordeel van een grotere diversiteit aan soorten is dat dit in het algemeen het groen minder kwetsbaar maakt voor ziekten en plagen en voor de effecten van klimaatextremen. Het effect van een agressieve ziekte in een soortenarme omgeving is veel groter dan wanneer deze uit veel soorten met verschillende eigenschappen bestaat. Een goed voorbeeld daarbij is de sterfte van zeer grote aantallen iepen in de vorige eeuw door het optreden van iepziekte in een iepenpopulatie van bijna 100% Hollandse iepen (Ulmus x hollandica).

Leefbaarheid Groen verbetert de leefbaarheid in wijken. Autochtonen en allochtonen, ouderen, jongeren en kleine kinderen, allemaal komen ze elkaar tegen in de openbare ruimte. Vooral het buurtgroen dichtbij de woning speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling van gemeenschapszin tussen deze groepen. Goede toegang en frequent gebruik van de buurtparken maken dat bewoners met de plekken vertrouwd raken en samen een gemeenschappelijke band met deze ‘eigen’ plek ontwikkelen. Het groen tot circa 300 meter van huis is het meest belangrijk voor het buurtgevoel. Voor een dergelijke loopafstand hebben de bewoners dagelijks nog wel tijd. In het buurtgroen kan men elkaar frequenter ontmoeten dan in het park verderop. Zo leren bewoners uit dezelfde wijk elkaar eerder kennen. De inrichting en de kwaliteit van het buurtgroen is belangrijk om mensen uit verschillende etnische groepen en mensen van alle leeftijden en levensfasen op een positieve manier met elkaar in contact te brengen en te houden. Uit onderzoek in onder andere Utrecht blijkt dat als een gemeente bewoners helpt om samen te werken aan het buurtgroen, er sociale cohesie tussen bewoners kan ontstaan: wederzijdse betrokkenheid, netwerken en integratie in de samenleving.

Vooral het beheer is in dit opzicht waardevol, omdat het om voortdurende communicatie vraagt en er zo vertrouwen kan groeien tussen bewoners onderling, en tussen bewoners en de gemeente.

Pagina 5 van 7

BIJLAGE 13 DE WAARDE VAN BOMEN ENKHUIZEN

Economische waarde voor de leefomgeving Groen rondom huizen verbetert de kwaliteit van de wijk en verhoogt de waarde van de woningen. De transactieprijs van woningen stijgt als woningen uitzicht hebben op groen of water. Dat blijkt uit diverse onderzoeken in de afgelopen 10 jaar. De prijs stijgt met 15% bij uitzicht op water, 10% bij uitzicht op open ruimte, 6% bij een park en 5% bij een plantsoen. De waardeontwikkeling van woningen in een groene omgeving is essentieel voor de huiseigenaren zelf, maar ook voor gemeenten (verhoogde inkomsten OZB). Tevens speelt groen als factor een rol bij de vestiging van hogere en middeninkomens in de woonomgeving. Deze trekken minder snel uit de woonomgeving weg. Daarnaast zorgt groen voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor kennisintensieve en internationale bedrijven, die op hun beurt weer andere bedrijvigheid aan zich binden voor zowel hogere als lagere inkomens. Ten slotte levert groen een bijdrage aan de omzet van het toeristisch-recreatief bedrijfsleven8.

Persoonlijk belang Fysieke en mentale gezondheid Contact en interactie met groen heeft positieve effecten op zowel de fysieke als mentale gezondheid van mensen. De exacte mechanismen hierbij zijn vaak onbekend, maar er zijn studies die erop wijzen dat met name het percentage bomen of bos in het stedelijk gebied van belang is. Daarnaast zou het mentale welzijn sterk gerelateerd zijn niet alleen aan het gemeten niveau van biodiversiteit, maar ook aan de door mensen ervaren mate van biodiversiteit. Er is een aantoonbaar positief verband tussen de hoeveelheid groen in de leefomgeving en het welbevinden van mensen. Groen biedt ontspanning en verlaagt stress. Het aandeel mensen dat zich ongezond voelt in een sterk bebouwde woonomgeving is meer dan anderhalf maal zo groot als in een groene woonomgeving. Alleen al het uitzicht op groen heeft positief effect. Zo blijkt uit onderzoek dat uitzicht op groen het aantal opnamedagen in ziekenhuizen verlaagt! Het effect van groen gaat echter verder dan alleen het gevoel. Slim ingerichte, groene wijken zorgen ervoor dat bewoners meer bewegen. Vooral kinderen spelen vaker buiten als er groen in hun omgeving is; dat kan zorgen voor 15% minder overgewicht en het is goed voor hun sociale ontwikkeling. Vooral het (grotere) gebruiksgroen is in deze belangrijk.

De waarde van groen, 2008. Een uitgave van het programma Groen en de Stad, een initiatief waarin het ministerie van LNV samenwerkt met VROM, WWI, gemeenten, provincies en maatschappelijke partijen. 8

Pagina 6 van 7

BIJLAGE 13 DE WAARDE VAN BOMEN ENKHUIZEN

Tot slot, zeven redenen om te investeren in een groene stad9 In het dossier ‘Groen in de stad’ van Wageningen University & Research, is een longread8 te vinden over het belang van groen in de stad. Deze is opgesteld in het kader van de gemeenteraadsverkiezingen 2018 en licht de 7 redenen toe om te investeren in groen, met verwijzingen naar achtergrondonderzoek. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

9

Groen vermindert de kans op wateroverlast. Groen verkoelt de stad in de zomer. Groen draagt bij aan een betere gezondheid en een hoger welzijn. Groen draagt bij aan sociale cohesie. Groen trekt bedrijven. Groen zorgt voor biodiversiteit. Groen verhoogt de waarde van huizen en kantoren.

https://www.wur.nl/nl/show-longread/Zeven-redenen-om-te-investeren-in-een-groene-stad.htm

Pagina 7 van 7