Document · PDF

B4 - 20221220 - Definitief rapport actualisatie arbeidsmigranten NHN 6 juli 2022

gemeenteraad 15 februari 2023, gemeente EnkhuizenBij agendapunt: Zie bijlagen voor achtergrondinformatie13.465 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

A C T U A L I S AT I E O N D E R Z O E K ARBEIDSMIGRANTEN NOORD-HOLLAND NOORD 6 juli 2022

INHOUD

INLEIDING

INLEIDING Aanleiding en geografische afbakening De provincie Noord-Holland heeft Decisio gevraagd om de gegevens over arbeidsmigranten in Noord-Holland Noord te actualiseren voor de periode 2010 tot en met 2020. Eerder voerde Decisio onderzoek uit naar het aantal arbeidsmigranten op basis van gegevens in de periode van 2010 tot en met 2019. In dit voorliggende rapport zijn de resultaten opgenomen op basis van de actualisatie die Decisio uitvoerde voor de periode 2010 tot en met 2020. De actualisatie betreft gegevens voor de volgende drie regio’s: ▪ Kop van Noord-Holland ▪ Regio Alkmaar ▪ Westfriesland Inhoud van dit rapport Dit rapport bevat cijfers over het aantal arbeidsmigranten naar werk- en woonlocatie, de belangrijkste woon-werkstromen, gemiddelde in- en uitstroom, contractduur, werksectoren, herkomstlanden, een prognose en seizoenpieken. Daarnaast is er meer duiding gegeven aan de cijfers ten opzichte van het voorgaande rapport. Zo vergelijken we cijfers van de regio’s met provinciale en nationale ontwikkelingen. Ook is er aandacht voor de effecten van Corona en presenteren we cijfers op wijkniveau.

Aanpak Voor het inzicht in de populaties arbeidsmigranten in de regio NoordHolland Noord verzamelden we informatie over hun aantallen, kenmerken en de ontwikkeling voor de periode 2010 tot en met 2020. Voor het berekenen van de groeicijfers is de periode 2010 tot en met 2019 gehanteerd. De reden hiervoor is dat de effecten van de Corona-crisis in 2020 regionaal mogelijk een vertekend beeld geven. In het rapport is voor de verschillende groeicijfers altijd duidelijk aangegeven om welk periode het gaat. Een verdere toelichting op onze aanpak en de daarbij gehanteerde uitgangspunten is verder in dit inleidende hoofdstuk en de bijlage in de rapport opgenomen. Brondata De cijfers zijn afkomstig uit de Monitor Internationals van Decisio (2022). Deze monitor is gebaseerd op de meest actuele bronbestanden (CBS Microdata) van het CBS. Bronbestanden betreffen onder meer gegevens van de Belastingdienst (over arbeidscontracten, loon, gewerkte uren, etc.) en de Basisregistratie Personen (BRP) (met diverse gegevens over uiteenlopende persoonskenmerken zoals geslacht, leeftijd, etc.). 4

INLEIDING Dynamische database: aanvullen én actualiseren gegevens leidt tot gewijzigde resultaten Decisio hanteert vanaf de aanvang van de landelijke monitor dezelfde definities, databronnen (de zogenaamde ‘CBS Microdata’) en berekeningswijzen. Op basis hiervan is door Decisio een monitor/database opgebouwd met gegevens vanaf het jaar 2010 tot zo recent mogelijk.

Dat betekent dat wij niet alleen een actualisatie (moeten) uitvoeren voor het laatst beschikbare bronjaar, maar óók voor de jaren daarvoor om daarmee ook voor jaargegevens uit het verleden een zo waarheidsgetrouw mogelijk inzicht te schetsen. In de huidige monitor is daarom (voor het eerst) een volledige actualisatie van alle gegevens vanaf het jaar 2010 uitgevoerd.

Eens per jaar (in december) vullen én actualiseren we de database (aan) op basis van de op dat moment meest actuele bronbestanden van het CBS. De aanvulling betreft het toevoegen van de meest actuele gegevens voor het laatst beschikbare jaar. Daarnaast voeren we tevens een actualisatie we uit voor alle gegevens die al beschikbaar waren voor alle jaren vanaf 2010. Dit betekent (dus) een volledige actualisatie van alle jaargegevens tot het meest recent jaar. De volledige actualisatie leidt ertoe dat de resultaten in dit rapport, ook voor jaren in het verleden, afwijken van de resultaten in de voorgaande monitorrapportages van Decisio.

Nu blijkt dat door de volledige actualisatie van gegevens vanaf 2010 soms sprake is van forse verschillen tussen de huidige en voorgaande resultaten. En dan vooral voor gegevens voor de jaren 2010 tot en met 2012. Deze verschillen ontstaan hoofdzakelijk doordat we, via de bronbestanden van het CBS, nu over meer/betere gegevens beschikken over (internationale) personen die toentertijd niet in het BRP geregistreerd zijn, maar wel een fiscale relatie met Nederland hadden vanwege (tijdelijk) werk.

Waardoor wijken resultaten af? We hebben gezien dat het CBS over steeds meer en betere gegevens beschikt; en dat betreft ook meer/betere gegevens voor voorgaande jaren (in onze monitor: vanaf 2010).

Verder valt ons op dat forse verschillen tussen de huidige en voorgaande resultaten vooral optreden in regio’s/gemeenten waar een zeer aanzienlijk aantal arbeidsmigranten werkzaam is via een uitzendbureau (in meerdere sectoren) en werkzaam is in de land- en tuinbouw. Dat geldt in de provincie Noord-Holland vooral voor de regio’s Kop van Noord-Holland en Westfriesland.

INLEIDING Meerdere doelgroepen in monitor: voorkomen van dubbeltellingen Vanaf 2022 voert onze monitor meer internationale doelgroepen dan alleen de internationale kenniswerkers en arbeidsmigranten. De monitor is namelijk verbreed en aangevuld met landelijke gegevens over aantallen en kenmerken van internationale studenten, statushouders en inkomensafhankelijke partners. Om eventuele dubbeltellingen in de uitkomsten te voorkomen is ervoor gekozen om personen toe te wijzen aan een doelgroep op basis van hun verondersteld hoofdmotief voor verblijf in Nederland. Dat betekent, ten opzichte van onze eerdere monitorrapportages, dat de doelgroepen ‘kenniswerkers’ en ‘arbeidsmigranten’ sinds dit jaar gecorrigeerd zijn voor werkende studenten en werkende statushouders. Bij studenten en statushouders wordt namelijk een ander hoofdmotief dan ‘werk’ verondersteld; namelijk (respectievelijk) studie/opleiding en situatie thuisland. Deze verbreding van onze monitor en de correcties die we daarvoor uitvoeren kunnen tot (kwantitatieve) verschillen in de uitkomsten leiden voor wat betreft de voorgaande monitorrapportages van Decisio.

Definities In dit rapport worden verschillende begrippen gebruikt. Voor de duidelijkheid geven we hier een overzicht van hetgeen we daarmee bedoelen: ▪ Internationale werknemer: is een economisch-actieve persoon met alleen een buitenlandse nationaliteit (oftewel deze persoon heeft niet de Nederlandse nationaliteit) en die in loondienst is bij een in Nederland gevestigde organisatie. Voor deze persoon wordt loonheffing afgedragen aan de Belastingdienst. ▪ Kenniswerker: is een internationale werknemer die gerekend wordt tot de groep kenniswerkers waarbij een minimale looneis gesteld is voor twee leeftijdsgroepen. Deze groep valt niet binnen de scope van dit onderzoek. ▪ Arbeidsmigrant: is een internationale werknemer die minder verdient dan de gestelde minimale looneis voor de kenniswerker. In de bijlage bij dit rapport is dit nader toegelicht. Afronding Cijfers zijn afgerond op vijftallen (in verband met onze verplichting jegens het CBS ter borging van de privacy). Provincie- of regiototalen tellen, door deze afrondingen, niet altijd op tot het totaal van alle onderliggende gemeenten. 6

REGIO ALKMAAR

KERNCIJFERS REGIO ALKMAAR In de regio Alkmaar werken in 2019 4.130 arbeidsmigranten. Tussen 2010 en 2019 is het aantal jaarlijks gemiddeld gegroeid met 4,2%. In 2020 daalt het aantal arbeidsmigranten met 3% tot 4.020 (waarschijnlijk als gevolg van Corona).

Op basis van BRP-registraties staan in 2019 2.935 arbeidsmigranten geregistreerd in regio Alkmaar. De helft daarvan woont in gemeente Alkmaar. Tot en met 2019 nam het aantal jaarlijks gemiddeld 4,8% toe. In 2020 daalde het aantal met 3,2% tot 2.840.

De belangrijkste werkgemeenten voor de regio Alkmaar zijn Alkmaar en Dijk en Waard. Bijna 75% van de arbeidsmigranten werkt in 2019 in een van deze gemeenten. In relatieve zin groeide het aantal arbeidsmigranten in Uitgeest het sterkst.

De helft van het aantal arbeidsmigranten die in de regio Alkmaar woont werkt ook binnen de regio. Verder bestaan er belangrijke pendelrelaties met Schagen, Hollands Kroon en Koggenland.

De meeste arbeidsmigranten zijn werkzaam via de uitzendbureaus en in de landbouw en visserij, horeca en de zakelijke dienstverlening. Twee op de drie arbeidsmigranten werkt in een van deze sectoren. De meeste arbeidsmigranten verblijven meer dan 5 jaar. Daarmee verblijven arbeidsmigranten in regio Alkmaar relatief lang. Verder neemt het aantal arbeidsmigranten die korter dan 4 maanden verblijven toe.

Voor de regio Alkmaar onderscheiden we een duidelijke zomerpiek als het gaat om werkzame arbeidsmigranten. De piek in regio Alkmaar verloopt geleidelijk over de zomer en is daarmee goed vergelijkbaar met de seizoenpieken van de provincie Noord-Holland en Nederland.

Uit de prognosescenario’s blijkt voor de regio Alkmaar dat het aantal arbeidsmigranten de komende tien jaar blijft toenemen tot een populatie van naar schatting 7,5 duizend tot 10,5 duizend arbeidsmigranten in 2030. Dit betekent een gemiddelde jaarlijkse groei van 6,6 tot 10,3%.

40% van de in regio Alkmaar werkzame arbeidsmigranten is van Poolse afkomst (2020). Sinds 2010 is vooral het aandeel van Roemeense arbeidsmigranten toegenomen.

NADERE DUIDING REGIO ALKMAAR Aantal arbeidsmigranten fors toegenomen, en dit blijf t de komende 10 jaar groeien 2010 – 2019: jaarlijkse groei Het aantal arbeidsmigranten in Nederland is sinds 2010 tot en met 2019 jaarlijks blijven toenemen van 357,7 duizend in 2010 naar 609,3 duizend in 2019. Dit betekende tot en met 2019 een groei van 6,1% per jaar in Nederland; in de regio Alkmaar was dit 4,2% per jaar. Groeicijfers verschillen per regio. De groei in de regio Alkmaar ligt onder de landelijke trend.

Tot 2030: blijvende toename te verwachten Tot 2030 verwachten we dat het aantal arbeidsmigranten in Nederland, Noord-Holland en de regio’s blijft groeien. Ook hierin zijn er regionale verschillen, de verwachte groei in regio Alkmaar zit boven de verwachte groei in Nederland. Deze prognose is gebaseerd op prognoses over banen en de beroepsbevolking.

Aantal in 2019

Jaarlijkse groei (%) 2010 - 2019

Jaarlijkse groei (%) Tot 2030

Nederland

357,7 duizend 609,3 duizend

6,1%

2,5 – 4,5%

Noord-Holland

73,5 duizend 127,5 duizend

5,5%

1,7 – 3,6%

Regio Alkmaar

2,9 duizend

4,1 duizend

4,2%

6,6–10,3%

Kop van NH

6,1 duizend

5,1 duizend

-1,9%

3,8 – 6.0%

Westfriesland

7,6 duizend

8,2 duizend

0,9%

3,8 – 6,0%

Regio

Aantal in 2010

‘Arbeidsmigranten’ staan zeker de komende jaren nog op de maatschappelijke en publieke agenda 9

NADERE DUIDING REGIO ALKMAAR Corona leidde in 2020 tot een daling van het aantal werkzame arbeidsmigranten in Nederland

Effect Corona: afname van 3% In 2020 daalde het aantal arbeidsmigranten – naar verwachting als gevolg van de situatie rondom Corona. De gemiddelde daling in Nederland tussen 2019 en 2020 bedroeg -11%; in de regio Alkmaar was de afname door Corona minder sterk; -3%.

Aantal 2020

Ontwikkeling 2019-2020 (%)

Ontwikkeling 2019-2020 (absoluut)

Nederland

540,6 duizend

-11%

-68.690

Noord-Holland

114,8 duizend

-10%

-12.700

Regio Alkmaar

3,8 duizend

-3%

-110

Kop van NH

4,2 duizend

-18%

-900

Regio Westfriesland

7,5 duizend

-8%

-655

Regio

Het is aannemelijk dat Corona een tijdelijke dip is; geprognotiseerde gemiddelde groei tot 2030 blijf t realistisch

NADERE DUIDING REGIO ALKMAAR Uitzendbranche is belangrijkste sector en speler in het werkveld

Uitzendbranche: belangrijkste sector en speler De uitzendbranche is vanaf 2010 al de belangrijkste sector geweest waarvoor de meeste arbeidsmigranten werkzaam zijn in uiteenlopende sectoren zoals logistiek, industrie, land- en tuinbouw en transport. In 2020 is in Nederland zo’n 48% van arbeidsmigranten actief via een uitzendbureau. In de regio Alkmaar is dat aandeel lager; 35%.

Aandeel uitzendbranche 2010 (%)

Aandeel uitzendbranche 2020 (%)

Nederland

47%

48%

Noord-Holland

41%

34%

Regio Alkmaar

27%

35%

Kop van NH

50%

44%

Regio Westfriesland

36%

32%

Regio

Het is dus van belang om de uitzendbranche aan tafel te hebben in het vraagstuk rondom arbeidsmigranten 11

NADERE DUIDING REGIO ALKMAAR Opvallend is: nieuwe groepen arbeidsmigranten en de verblijfsduur neemt af Vooral Poolse arbeidsmigranten actief Het belangrijkste herkomstland van arbeidsmigranten in de regio Alkmaar was de afgelopen 10 jaar Polen. In 2010 en 2020 bedroeg dat aandeel respectievelijk 48% en 40%. In diezelfde periode is met name het aandeel Roemenen sterk gegroeid.

Kortste verblijven nemen toe We zien een verschuiving naar een kortere verblijfsduur. Vooral de groep arbeidsmigranten die tot 4 maanden werkzaam is neemt toe: van 26% naar 32%. De oorzaak voor deze trend is niet exact te duiden, maar mogelijk dat vooral de verdere flexibilisering van banen en de arbeidsmarkt en de sterke positie van uitzendbureaus hierbij sterk van invloed is. Desondanks verblijven arbeidsmigranten in de regio Alkmaar gemiddeld langer dan in de rest van Nederland.

Vo o r a l d e k o r t e r e v e r b l i j f s d u u r v a n a r b e i d s m i g r a n t e n i n regio Alkmaar wijst op het belang van het aanbod van v o l d o e n d e s h o r t - s t ay h u i s v e s t i n g 12

NADERE DUIDING REGIO ALKMAAR To t s l o t : a a n p a k e n i n s t e e k v a n v r a a g s t u k r o n d o m arbeidsmigranten vanuit meerdere invalshoeken Structureel vraagstuk: voornamelijk huisvesting Gelet op structurele karakter van groeiend aantal arbeidsmigranten (maar ook: krimp bevolking en beroepsbevolking) is duidelijk dat deze groei aandacht vraagt voor: • vanuit huisvestingsperspectief: beschikbaarheid van voldoende kwalitatief passende woonplekken (in ieder geval short-stay voorzieningen) • vanuit economisch perspectief: goed werkgeverschap/HR, goede informatievoorziening en arbeidsomstandigheden • vanuit perspectief omgevingskwaliteit: aandacht voor leefbaarheid, sociale cohesie en voorzieningen • Vanuit registratie: nu nog verschil in aantallen werkende (op basis van werklocatie) en wonende (op basis van woonlocatie) arbeidsmigranten. Dat komt door lage registratiegraad. Het woonadres van de arbeidsmigrant is namelijk onbekend wanneer de arbeidsmigrant niet geregistreerd is in de BRP. Het actief verhogen van de registratiegraad is daarom een belangrijk aandachtspunt.

A R B E I D S M I G R A N T E N N A A R W E R K LO C AT I E

Tussen 2019 en 2020 daalt het aantal arbeidsmigranten met 3,2% tot 4.020 arbeidsmigranten. Deze daling is naar verwachting als gevolg van de situatie rondom Covid-19. Veel arbeidsmigranten zijn (tijdelijk) naar huis gegaan, als gevolg van vraaguitval (horeca) of vanwege angst voor gesloten grenzen. Omdat de Coronacrisis, met name regionaal, een vertekend beeld geeft is ervoor gekozen om voor de groeicijfers naar de periode 2010-2019 te kijken. NB: we signaleren dat het aantal arbeidsmigranten in veel delen van Nederland inmiddels al weer minimaal op het niveau van 2019 zit. Dynamische database: aanvullen én actualiseren gegevens leidt tot gewijzigde resultaten De gegevens over arbeidsmigranten in dit rapport wijken af van het voorgaande rapport. De reden daarvoor is dat in dit rapport niet alleen gegevens over het jaar 2020 zijn aangevuld, maar dat tevens alle gegevens van 2010 en met 2019 zijn geactualiseerd. Dat bleek nodig omdat het CBS over steeds meer en betere gegevens beschikt. Dit geldt dus ook, met terugwerkende kracht, over gegevens in het verleden. Voor een uitgebreidere uitleg zie dynamische database.

Aantallen arbeidsmigranten naar werkregio .

aantal

Aantal arbeidsmigranten neemt toe In 2019 werkten er in de regio Alkmaar 4.130 arbeidsmigranten. Dit is een toename ten opzichte van 2010. In het economische dipjaar 2012 was er sprake van een daling in het aantal arbeidsmigranten, dit hangt waarschijnlijk samen met macro-economische trends. Vanaf 2015 begint het aantal arbeidsmigranten flink toe te nemen. Dit leidt tussen 2010 en 2019 tot een gemiddelde jaarlijkse groei van 4,2%.

. . .

jaar

egio Alkmaar Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

A R B E I D S M I G R A N T E N N A A R W E R K LO C AT I E Driekwart van de arbeidsmigranten werkt in Alkmaar of Dijk en Waard De belangrijkste werkgemeenten zijn Alkmaar en Dijk en Waard. In 2019 werkt 75% van de arbeidsmigranten in een van deze gemeenten. In absolute zin is het aantal arbeidsmigranten in Alkmaar en Uitgeest het sterkst gegroeid tussen 2010 en 2019, met toenames van respectievelijk 620 en 510 arbeidsmigranten. Relatief gezien valt de groei in Uitgeest op, met jaarlijks gemiddeld 38% het meest op. Tussen 2019 en 2020 daalt het aantal arbeidsmigranten in de regio Alkmaar 3%. Deze daling vindt met name plaats in de gemeente Uitgeest waar het aantal arbeidsmigranten met 29% daalt. In andere gemeenten is het effect van Corona relatief beperkt in vergelijking met Nederland en de andere regio’s. Opvallend is dat het aantal arbeidsmigranten in de grootste werkgemeente, Alkmaar, ook tussen 2019 en 2020 blijft stijgen.

Gemeente

Aantal 2010

Aantal 2019

Aantal 2020

Ontwikkeling 2010-2019

Ontwikkeling 2019-2020

Alkmaar Dijk en Waard Uitgeest Bergen Castricum Heiloo Regio Alkmaar

1.040 1.175 30 355 130 120 2.850

1.660 1.455 540 220 175 80 4.130

1.710 1.175 385 225 170 85 4.020

5% 2% 38% -5% 3% -4% 4%

3% -1% -29% 2% -3% 6% -3%

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

A R B E I D S M I G R A N T E N N A A R W E R K LO C AT I E nde cijfers arbeidsmigranten

Vergelijking met provinciale en Nederlandse ontwikkeling De indexcijfers in de figuur geven de ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten in regio Alkmaar weer ten opzichte van het provinciaal en landelijk niveau.

De groeitrend voor de regio Alkmaar wijkt licht af. Zo kende de regio Alkmaar tussen 2010 en 2012 een hogere groei dan Nederland en Noord-Holland. Terwijl het economische dipjaar 2013 meer impact had op de regio Alkmaar. Het herstel in aantallen arbeidsmigranten tussen 2013 en 2019 verloopt minder snel in vergelijking met Noord-Holland en Nederland. Tot slot is de groei in het aantal arbeidsmigranten in de regio Alkmaar aanzienlijk groter dan de groei in banen. Tussen 2010 en 2019 groeide het aantal banen binnen de regio met 0,4%, dit wijst erop dat arbeidsmigranten een grotere rol krijgen binnen de arbeidsmarkt in de regio Alkmaar.

inde

Sinds 2010 neemt het aantal arbeidsmigranten in de provincie Noord-Holland jaarlijks toe met gemiddeld 5,5% tot 127.540 arbeidsmigranten in 2019. In diezelfde periode nam het aantal arbeidsmigranten in Nederland jaarlijks toe met 6,1% tot een aantal van 609.255 in 2019. De gemiddelde jaarlijkse groei van circa 4,2% van de regio Alkmaar is dus lager dan de groei van de provincie Noord-Holland en Nederland.

naar werkregio

jaar

egio Alkmaar

Noord olland

Nederland

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

KENMERKEN op herkomstlanden arbeidsmigranten naar werkregio

Meeste arbeidsmigranten afkomstig uit Polen, vooral aantal Roemenen neemt toe 40% van de in regio Alkmaar werkzame arbeidsmigranten is van Poolse afkomst. In totaal bestaat deze groep uit circa 1.600 arbeidsmigranten. Een ander belangrijk herkomstland is Roemenië waar in 2020 10% van de arbeidsmigranten vandaan komt. herkomstland

De herkomstlanden van arbeidsmigranten in de regio Alkmaar komen overeen met het landelijk beeld. Ook landelijk is de grootste groep arbeidsmigranten van Poolse afkomst, en is het aandeel van Roemenen het sterkst toegenomen.

egio Alkmaar

Noord olland

Nederland

urks Spaans Slowaaks oemeens ortugees ools onbekend Marokkaans itouws ets taliaans ndonesisch ndiaas ongaars rieks hanees rans Duits Chinees Bulgaars Brits burger Belgisch

percentage

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

KENMERKEN op sectoren arbeidsmigranten naar werkregio

egio Alkmaar

Noord olland

Nederland

Zakelijke dienstverlening

Uitzendbureaus en detachering ransport en logistiek ersoonlijke dienstverlening Onderwijs andbouw en isserij ndustrie: voedings en genotmiddelen

sector

Meeste arbeidsmigranten werken voor uitzendbureaus 35% van de in regio Alkmaar werkzame arbeidsmigranten werkt via een uitzendbureau. In 2010 was dit aandeel 27%. Deze toename is opvallend vergeleken met Noord-Holland en Nederland, waar dit aandeel respectievelijk daalde en nagenoeg gelijk bleef. Uit onderzoek blijkt dat uitzendbureaus arbeidsmigranten vooral uitzenden naar de logistiek, tuinbouw, voedingsindustrie, metaalindustrie, landbouw en transport.1

ndustrie: metalelektro C

telecom en communicatie oreca

Andere belangrijke werksectoren voor arbeidsmigranten in de regio Alkmaar zijn de landbouw en visserij, de horeca en de zakelijke dienstverlening. In 2020 werkt in totaal een derde van de arbeidsmigranten in een van deze sectoren. Dit aandeel is voor de regio Alkmaar hoger dan voor de provincie Noord-Holland en Nederland.

roothandel ezondheidszorg

inanciele dienstverlening Detailhandel Cultuur sport en recreatie Bouw

percentage

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata 1Bron: https://www.abu.nl/arbeidsmigranten-in-nederland-de-cijfers/

KENMERKEN erblijfsduur van arbeidsmigranten

erblijfsduur van arbeidsmigranten

naar werkregio

percentage

Noord olland

percentage

egio Alkmaar

jaar

Verblijfsduur in regio Alkmaar relatief lang Van de arbeidsmigranten die langer dan een jaar verblijven zien we dat maar liefst 34% langer dan 5 jaar verblijft. Dit is een aanzienlijk groter aandeel dan in de provincie Noord-Holland en Nederland. Verder verblijft een op de vijf arbeidsmigranten korter dan een jaar in de regio Alkmaar. Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

Nederland

jaar

tot

maanden

tot

maanden

tot en met

maanden

Toename in kortste verblijven In 2019 verblijft in regio Alkmaar circa 33% van de kort verblijvende arbeidsmigranten tussen de 8 en 12 maanden. Nog eens 32% van de kort verblijvende arbeidsmigranten verblijft korter dan 4 maanden. De verblijfsduur is sinds 2014 korter geworden: het aandeel arbeidsmigranten dat tot 4 maanden verblijft is toegenomen, terwijl het aandeel van 8 tot en met 12 maanden verblijf is afgenomen. Landelijk is een vergelijkbare trend te zien. 19

A R B E I D S M I G R A N T E N N A A R WO O N LO C AT I E Aantallen arbeidsmigranten

2.935 geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten Op basis van BRP-registraties staan in 2019 2.935 arbeidsmigranten geregistreerd woonachtig in de regio Alkmaar. Dit is naar verwachting een onderschatting van het daadwerkelijke aantal1.

aantal

Tussen 2010 en 2019 neemt het aantal arbeidsmigranten min of meer geleidelijk toe, met een jaarlijkse groei van 4,8%. In 2020 is een daling waarneembaar als gevolg van corona: het aantal arbeidsmigranten daalde met 95 tot 2.840. Dit komt neer op een afname van 3,2%.

naar woonregio op basis van contract

. .

Bijna 50% BRP-geregistreerde arbeidsmigranten woont in Alkmaar Alkmaar en Dijk en Waard zijn de belangrijkste woongemeenten voor geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten: hier wonen in 2019 2.360 arbeidsmigranten, dit is ruim 80% van het totaal. In absolute zin kent gemeente Dijk en Waard de grootste groei, namelijk een toename van 495 arbeidsmigranten. Met een gemiddelde jaarlijkse groei van 8% is deze gemeente ook relatief gezien het meest gegroeid.

1Het komt voor dat het woonadres van een arbeidsmigrant niet bekend is via de CBS Microdata. Bijvoorbeeld doordat de

arbeidsmigrant, bij seizoensgebonden arbeid, minder dan vier maanden in Nederland verblijft en zich niet bij de gemeente inschrijft (dat is ook geen wettelijke plicht). Of het kan voorkomen dat de arbeidsmigrant onbekend is met het proces van inschrijving en/of zich niet wil inschrijven vanwege de vrees voor het verliezen van rechten in het land van herkomst. Het aantal geregistreerde arbeidsmigranten via de CBS Microdata is dus waarschijnlijk een onderschatting van het daadwerkelijke aantal wonende arbeidsmigranten. Uit eerder onderzoek is de inschatting dat gemiddeld 45 tot 55% van de arbeidsmigranten zich inschrijft.

jaar

egio Alkmaar Gemeente

Aantal 2010

Aantal 2019

Aantal 2020

Alkmaar Dijk en Waard Bergen Castricum Heiloo Uitgeest Regio Alkmaar

1.030 485 175 105 70 55 1.920

1.380 980 195 185 110 85 2.935

1.325 960 180 170 115 90 2.840

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

Ontwikkeling 2010-2019

Ontwikkeling 2019-2020

3% 8% 1% 7% 5% 5% 5% 20

-4% -2% -8% -8% 5% 6% -3%

A R B E I D S M I G R A N T E N N A A R WO O N LO C AT I E arbeidsmigranten in egio Alkmaar naar pc

Aantal

/Onbekend tot tot tot tot tot meer dan

Geen grote verschuivingen Op de kaart zien we het aantal woonachtige arbeidsmigranten op postcode niveau voor 2010 en 2020. We zien dat er de afgelopen jaren geen grote verschuivingen zijn geweest in concentraties van arbeidsmigranten. Met name in het noorden van de gemeente Alkmaar en in de gemeente Heiloo zijn de aantallen toegenomen. Bij de zuidwestelijke postcodegebieden blijft het aantal arbeidsmigranten relatief laag. In de bijlage van dit rapport is een overzicht opgenomen van het aantal arbeidsmigranten naar woonlocatie op 4-positie postcode niveau.

21 Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

WO O N - W E R K R E L AT I E S nstroom/uitstroom van arbeidsmigranten naar werkregio

aantal

egio Alkmaar

instroom

Meer uitstroom dan instroom van nieuwe arbeidsmigranten In zowel 2011 als 2019 is er meer uitstroom geweest dan instroom van arbeidsmigranten, al is het verschil in deze regio klein. Dit betekent dat van de arbeidsmigranten werkzaam in regio Alkmaar er minder nieuwe arbeidsmigranten vanuit het buitenland naar Nederland zijn verhuist (ingeschreven in BRP) dan dat er naar het buitenland vertrokken (uitgeschreven in BRP). We zien dat het saldo in 2019 een fractie hoger is dan in 2011. Daarnaast zijn de instroom en uitstroom dichter bij elkaar gekomen. Een belangrijke opmerking bij deze cijfers is dat het alleen betrekking heeft op personen die in Nederland zijn ingestroomd of die Nederland hebben verlaten. Het houdt dus geen rekening met in- en uitstroom door binnenlandse veranderingen van werkgemeente. Het saldo komt daardoor niet overeen met de groeicijfers. 55% van arbeidsmigranten woont en werkt binnen de regio Alkmaar Als we kijken naar het woon en werk verkeer zien we dat 55% van de arbeidsmigranten die werken in de regio Alkmaar en waarvan de woongemeente bekend is, daar ook wonen. Verder zijn Schagen, Koggenland en Hollands Kroon relatief grote woongemeenten voor arbeidsmigranten die werken in de regio Alkmaar.

uitstroom

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

SEIZOENSPIEKEN Seizoenspieken arbeidsmigranten

aantal

Zomerse piek in arbeidsmigranten in de regio Alkmaar Het aantal werkzame arbeidsmigranten in de regio Alkmaar piekt in de zomer. Over de periode van 2017 tot en met 2020 zien we structureel een piek rond juli. Richting de wintermaanden daalt het aantal arbeidsmigranten weer. Dit illustreert dat de inzet van arbeidsmigranten seizoensgebonden is. Dit zit bijvoorbeeld in de sectoren landbouw en visserij en bij de uitzendbureaus.

jaar/maand

egio Alkmaar Seizoenspieken arbeidsmigranten regio

inde

Vergelijkbare seizoentrend als met Noord-Holland en Nederland De seizoenpieken in de regio Alkmaar zijn vergelijkbaar met Noord-Holland en Nederland. In de jaren 2017 en 2018 ligt de seizoenpiek van Nederland nog hoger, maar vanaf 2019 groeit de piek in regio Alkmaar aanzienlijk. Ook krimpt de piek in de regio Alkmaar vanaf 2020 minder dan die van Nederland en Noord-Holland. Het terugkerende dal rond de jaarwisselingen valt deels te verklaren doordat 31 december een gangbare einddatum van contracten is.

jaar/maand regio

egio Alkmaar

Noord olland

Nederland

23 Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

P RO G N O S E A R B E I D S M I G R A N T E N TOT 2 0 3 0 Op basis van de historische ontwikkeling in de economie en het aantal arbeidsmigranten in de regio Alkmaar zijn prognoses opgesteld van de te verwachten ontwikkeling tot 2030. In onderstaand kader staat een korte toelichting op de methodiek. Achtergrond prognose Voor de prognose baseren we ons op bestaande regionale prognoses van het aantal banen (bron: WLO-scenario’s) en de beroepsbevolking zonder migratieachtergrond (bron: CBS). Door deze prognoses aan elkaar te ‘matchen’ ontstaat het verschil tussen het aantal beschikbare banen in 2030 en het aantal werknemers (zonder migratieachtergrond) dat beschikbaar is om deze banen in te vullen. Hierin is rekening gehouden met verschillende demografische factoren als groei van beroepsbevolking en vergrijzing, maar ook economische ontwikkeling door uit te gaan van een WLO-hoog en WLO-laag scenario.

Prognose van 7,5 tot 10,5 duizend werkzame arbeidsmigranten in regio Alkmaar in 2030

Het verschil tussen het aantal banen en werknemers zonder migratieachtergrond geeft een indicatie van het aantal internationale werknemers dat nodig is om aan de toekomstige vraag naar werknemers te voldoen. Vervolgens hanteren we een verdeelsleutel op basis van de bestaande verhouding tussen internationale kenniswerkers en arbeidsmigranten.

Uit de prognosescenario’s blijkt voor regio Alkmaar dat het aantal arbeidsmigranten de komende tien jaar blijft toenemen tot een populatie van naar schatting 7,5 tot 10,5 duizend werkzame arbeidsmigranten in 2030. Dit betekent een jaarlijkse groei van 6,6 tot 10,3%. 24

KOP VAN NOORD-HOLLAND

K E R N C I J F E R S R E G I O KO P VA N N O O R D - H O L L A N D In de regio Kop van Noord-Holland werken in 2019 5.090 arbeidsmigranten. Sinds 2010 is het aantal jaarlijks gemiddeld licht gedaald met 1,9%. Deze daling vond vooral plaats in de gemeenten Den Helder en Schagen. Als gevolg van Corona daalde het aantal arbeidsmigranten in 2020 met 18%. De belangrijkste werkgemeenten zijn Hollands Kroon en Schagen. 85% van de arbeidsmigranten werkt in een van deze gemeenten. De meeste arbeidsmigranten zijn werkzaam via uitzendbureaus en in de landbouw en visserij. Bijna driekwart van het aantal arbeidsmigranten werkt in een van deze sectoren. Het aandeel arbeidsmigranten dat in de landbouwsector werkt is aanzienlijk hoger dan landelijk. Meer dan de helft van de arbeidsmigranten verblijft minder dan een jaar in de regio Kop van Noord-Holland. Van deze groep verblijft 58% minder dan 4 maanden. Daarmee verblijven arbeidsmigranten in de regio Kop van Noord-Holland relatief kort.

Op basis van BRP-registraties staan in 2019 2.695 arbeidsmigranten geregistreerd woonachtig in regio Kop van Noord-Holland. Tot 2019 neemt het aantal jaarlijks gemiddeld met 11% toe. Ook in 2020 stijgt het aantal arbeidsmigranten (+9%).

Ruim 4 op de 10 arbeidsmigranten die in de Kop van Noord-Holland wonen, werken ook in de Kop van Noord-Holland. Verder bestaan er belangrijke pendelrelaties met de gemeenten Dijk en Waard, Alkmaar en Medemblik. 8 Er zijn twee pieken in aantal werkzame arbeidsmigranten te onderscheiden bij de regio Kop van Noord-Holland. Daarmee verschilt het seizoenpatroon van deze regio met die van de provincie Noord-Holland en Nederland. Uit de prognosescenario’s blijkt voor de regio Kop van Noord-Holland dat het aantal arbeidsmigranten de komende tien jaar zal toenemen tot een populatie van naar schatting 6 duizend tot 7,5 duizend arbeidsmigranten in 2030. Dit betekent een gemiddelde jaarlijkse groei van 3,8 tot 6,0%.

66% van de in regio Kop van Noord-Holland werkzame arbeidsmigranten is van Poolse afkomst (2020). Dit aandeel is groter dan in provincie Noord-Holland en Nederland. Sinds 2010 is vooral het aandeel van Roemeense arbeidsmigranten toegenomen. 26

N A D E R E D U I D I N G KO P VA N N O O R D - H O L L A N D Aantal arbeidsmigranten is licht gedaald, maar lijkt de komende 10 jaar te gaan groeien 2010 – 2019: jaarlijkse groei Het aantal arbeidsmigranten in Nederland is sinds 2010 tot en met 2019 jaarlijks blijven toenemen van 357,7 duizend in 2010 naar 609,3 duizend in 2019. Dit betekende tot en met 2019 een groei van 6,1% per jaar in Nederland; in de Kop van Noord-Holland daalde het aantal arbeidsmigranten licht met gemiddeld 1,9% per jaar. Groeicijfers verschillen per regio en de gemiddelde daling bij de Kop van Noord-Holland is niet in lijn met de landelijke trend.

Aantal in 2019

Jaarlijkse groei (%) 2010 - 2019

Jaarlijkse groei (%) Tot 2030

Nederland

357,7 duizend 609,3 duizend

6,1%

2,5 – 4,5%

Noord-Holland

73,5 duizend 127,5 duizend

5,5%

1,7 – 3,6%

Regio Alkmaar

2,9 duizend

4,1 duizend

4,2%

6,6–10,3%

Kop van NH

6,1 duizend

5,1 duizend

-1,9%

3,8 – 6.0%

Westfriesland

7,6 duizend

8,2 duizend

0,9%

3,8 – 6,0%

Regio

Aantal in 2010

Tot 2030: blijvende toename te verwachten Tot 2030 verwachten we dat het aantal arbeidsmigranten in Nederland, Noord-Holland en de regio’s toeneemt. Ook hierin zijn er regionale verschillen; de verwachte groei in de Kop van Noord-Holland zit boven de verwachte groei in Nederland. Deze prognose is gebaseerd op prognoses over banen en de beroepsbevolking.

‘Arbeidsmigranten’ staan zeker de komende jaren nog op de maatschappelijke en publieke agenda

NADERE DUIDING KOP VAN NOORD -HOLLAND Corona leidde in 2020 tot een daling van het aantal werkzame arbeidsmigranten in Nederland

Effect Corona: forse afname van 18% In 2020 daalde het aantal arbeidsmigranten – naar verwachting als gevolg van de situatie rondom Corona – tot het niveau tussen 2017 en 2018. De gemiddelde daling in Nederland tussen 2019 en 2020 bedroeg - 1%; in de Kop van Noord-Holland bedroeg de daling - 18%. Veel arbeidsmigranten zijn (tijdelijk) naar huis gegaan, door vraaguitval of vanwege angst voor gesloten grenzen.

Aantal 2020

Ontwikkeling 2019-2020 (%)

Ontwikkeling 2019-2020 (absoluut)

Nederland

540,6 duizend

-11%

-68.690

Noord-Holland

114,8 duizend

-10%

-12.700

Regio Alkmaar

3,8 duizend

-3%

-110

Kop van NH

4,2 duizend

-18%

-900

Regio Westfriesland

7,5 duizend

-8%

-655

Regio

Het is aannemelijk dat Corona een tijdelijke dip is; geprognotiseerde gemiddelde groei tot 2030 blijf t realistisch

NADERE DUIDING KOP VAN NOORD -HOLLAND Uitzendbranche is belangrijkste sector en speler in het werkveld Uitzendbranche: belangrijkste sector en speler De uitzendbranche is vanaf 2010 al de belangrijkste sector geweest waarvoor de meeste arbeidsmigranten werkzaam zijn in uiteenlopende sectoren zoals logistiek, industrie, land- en tuinbouw en transport. In 2020 is in Nederland zo’n 48% van arbeidsmigranten actief via een uitzendbureau. In de Kop van Noord-Holland en Westfriesland is dat aandeel afgenomen. Maar, de uitzendbranche is en blijft de belangrijkste speler.

Aandeel uitzendbranche 2010 (%)

Aandeel uitzendbranche 2020 (%)

Nederland

47%

48%

Noord-Holland

41%

34%

Regio Alkmaar

27%

35%

Kop van NH

50%

44%

Regio Westfriesland

36%

32%

Regio

Het is dus van belang om de uitzendbranche aan tafel te hebben in het vraagstuk rondom arbeidsmigranten 29

NADERE DUIDING KOP VAN NOORD -HOLLAND Opvallend is: nieuwe groepen arbeidsmigranten en de verblijfsduur neemt af Vooral Poolse arbeidsmigranten actief Het belangrijkste herkomstland van arbeidsmigranten in de Kop van Noord-Holland was de afgelopen 10 jaar Polen. In 2010 en 2020 bedroeg dat aandeel respectievelijk 82% en 66%. In diezelfde periode is vooral het aandeel Roemenen sterk gegroeid.

Korte verblijven nemen toe Korte verblijven waren al gangbaar in de Kop van Noord-Holland en dit neemt alleen maar toe. De groep arbeidsmigranten die tot 4 maanden werkzaam is nam tussen 2010 en 2020 toe: van 45% naar 58%. De oorzaak voor deze trend is niet exact te duiden, maar mogelijk dat vooral de verdere flexibilisering van banen en de arbeidsmarkt en de sterke positie van uitzendbureaus hierbij sterk van invloed is.

Vo o r a l d e k o r t e r e v e r b l i j f s d u u r v a n a r b e i d s m i g r a n t e n i n r e g i o Ko p v a n N o o r d - H o l l a n d w i j s t o p h e t b e l a n g v a n h e t a a n b o d v a n v o l d o e n d e s h o r t - s t ay h u i s v e s t i n g 30

NADERE DUIDING KOP VAN NOORD -HOLLAND To t s l o t : a a n p a k e n i n s t e e k v a n v r a a g s t u k r o n d o m arbeidsmigranten vanuit meerdere invalshoeken Structureel vraagstuk: voornamelijk huisvesting Gelet op structurele karakter van groeiend aantal arbeidsmigranten (maar ook: krimp bevolking en beroepsbevolking) is duidelijk dat deze groei aandacht vraagt voor: • vanuit huisvestingsperspectief: beschikbaarheid van voldoende kwalitatief passende woonplekken (in ieder geval short-stay voorzieningen) • vanuit economisch perspectief: goed werkgeverschap/HR, goede informatievoorziening en arbeidsomstandigheden • vanuit perspectief omgevingskwaliteit: aandacht voor leefbaarheid, sociale cohesie en voorzieningen • Vanuit registratie: nu nog verschil in aantallen werkende (op basis van werklocatie) en wonende (op basis van woonlocatie) arbeidsmigranten. Dat komt door lage registratiegraad. Het woonadres van de arbeidsmigrant is namelijk onbekend wanneer de arbeidsmigrant niet geregistreerd is in de BRP. Het actief verhogen van de registratiegraad is daarom een belangrijk aandachtspunt.

A R B E I D S M I G R A N T E N N A A R W E R K LO C AT I E

Tussen 2019 en 2020 daalt het aantal arbeidsmigranten in de Kop van Noord-Holland met maar liefst 18% tot 4.190 arbeidsmigranten. Deze daling is naar verwachting als gevolg van de situatie rondom covid-19. Veel arbeidsmigranten zijn (tijdelijk) naar huis gegaan, als gevolg van vraaguitval (horeca) of vanwege angst voor gesloten grenzen. Omdat de Coronacrisis, met name regionaal, een vertekend beeld geeft is ervoor gekozen om voor de groeicijfers naar de periode 2010-2019 te kijken. NB: we signaleren dat het aantal arbeidsmigranten in veel delen van Nederland inmiddels al weer minimaal op het niveau van 2019 zit. Dynamische database: aanvullen én actualiseren gegevens leidt tot gewijzigde resultaten De gegevens over arbeidsmigranten in dit rapport wijken af van het voorgaande rapport. De reden daarvoor is dat in dit rapport niet alleen gegevens over het jaar 2020 zijn aangevuld, maar dat tevens alle gegevens van 2010 en met 2019 zijn geactualiseerd. Dat bleek nodig omdat het CBS over steeds meer en betere gegevens beschikt. Dit geldt dus ook, met terugwerkende kracht, over gegevens in het verleden. Voor een uitgebreidere uitleg zie dynamische database.

Aantallen Arbeidsmigranten naar werkregio .

aantal

Aantal werkzame arbeidsmigranten In 2019 werkten er in de Kop van Noord-Holland 5.090 arbeidsmigranten. Dit is een lichte daling ten opzichte van 2010. Deze daling vond met name plaats tijdens economisch dipjaar 2012 en hangt waarschijnlijk samen met macro-economische trends. Tussen 2010 en 2019 daalde het aantal werkende arbeidsmigranten jaarlijks gemiddeld 1,9%.

jaar

Kop van Noord olland Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

A R B E I D S M I G R A N T E N N A A R W E R K LO C AT I E 85% van de arbeidsmigranten werkt in Hollands Kroon of Schagen De belangrijkste werkgemeenten zijn Hollands Kroon en Schagen. Bijna negen op de tien arbeidsmigranten in de Kop van Noord-Holland werkt in een van deze gemeenten. In Den Helder en Texel is het aandeel werkzame arbeidsmigranten aanzienlijk lager, respectievelijk 11 en 5%. In de belangrijkste werkgemeente, Hollands Kroon, is tussen 2010 en 2019 het aantal arbeidsmigranten nagenoeg gelijk gebleven. Tussen 2019 en 2020 nam het aantal arbeidsmigranten met 17% af (waarschijnlijk als gevolg van de Corona-crisis).

Gemeente

Aantal 2010

Aantal 2019

Aantal 2020

Ontwikkeling 2010-2019

Ontwikkeling 2019 -2020

Hollands Kroon Schagen Den Helder Texel Kop van NH

2.280 2.460 1.150 185 6.075

2.245 2.080 535 230 5.090

1.870 1.490 505 325 4.190

0% -2% -8% 2% -2%

-17% -28% -6% 41% -18%

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

De daling tussen 2010 en 2019 in de Kop van NoordHolland vond vooral plaats in de gemeenten Schagen en Den Helder. Verder valt op dat in de gemeente Schagen tussen 2019 en 2020 het aantal arbeidsmigranten aanzienlijk afnam; waarschijnlijk als gevolg van de Corona-crisis).

A R B E I D S M I G R A N T E N N A A R W E R K LO C AT I E Vergelijking met provinciale en Nederlandse ontwikkeling De indexcijfers geven de ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten in de Kop van Noord-Holland weer ten opzichte van het provinciaal en landelijk niveau. Sinds 2010 neemt het aantal arbeidsmigranten in de provincie NoordHolland jaarlijks toe met gemiddeld 5,5% tot 127.540 arbeidsmigranten in 2019. In diezelfde periode nam het aantal arbeidsmigranten in Nederland jaarlijks toe met 6,1% tot een aantal van 609.255 in 2019. De gemiddelde jaarlijkse daling van 1,9% in de regio Kop van Noord-Holland wijkt hiermee af ten opzichte van de provinciale en nationale ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten.

De indexcijfers laten zien dat de economische crisis rond 2012 een groot effect heeft op de regio Kop van Noord-Holland. Tot 2013 halveert het aantal arbeidsmigranten in deze regio, terwijl de provincie Noord-Holland en Nederland beperktere daling kennen. Waar het aantal arbeidsmigranten voor Noord-Holland en Nederland tussen 2014 en 2015 weer op het niveau van 2010 zit, blijft het herstel in de regio Kop van Noord-Holland achter. Tot slot is de daling van het aantal arbeidsmigranten binnen de Kop van Noord-Holland ook opvallend als we kijken naar de groei van het aantal banen. Tussen 2010 en 2020 groeide het aantal banen binnen de regio jaarlijks gemiddeld 2,3%. Het aandeel arbeidsmigranten lijkt dus geen grotere rol te krijgen in de Kop van Noord-Holland.

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

KENMERKEN op herkomstlanden Arbeidsmigranten

Poolse arbeidsmigranten dominant in regio Kop van Noord-Holland 66% van de in regio Kop van Noord-Holland werkzame arbeidsmigranten is van Poolse afkomst. In totaal bestaat deze groep uit circa 2.750 arbeidsmigranten. Een ander belangrijk herkomstland is Roemenië waar 13% van de arbeidsmigranten vandaan komt.

Een andere trend die we op ieder schaalniveau zien is dat het aandeel van Duitse arbeidsmigranten afneemt. In de Kop van Noord-Holland halveert het aandeel van deze groep.

Kop van Noord olland

herkomstland

Vergeleken met Nederland en de provincie NoordHolland is de dominantie van Poolse arbeidsmigranten opvallend. Tussen 2010 en 2020 is het aandeel Poolse arbeidsmigranten in gedaald op ieder schaalniveau.

naar werkregio

Noord olland

Nederland

urks Spaans Slowaaks oemeens ortugees ools onbekend Marokkaans itouws ets taliaans ndonesisch ndiaas ongaars rieks hanees rans Chinees Burger Bondsrep. Duitsland Bulgaars Brits burger Belgisch

percentage jaar Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

KENMERKEN op sectoren arbeidsmigranten

Meeste arbeidsmigranten werken voor uitzendbureaus 44% van de in regio Kop van Noord-Holland werkzame arbeidsmigranten werkt via een uitzendbureau of is gedetacheerd. Dit is een lichte daling ten opzichte van 2010 toen dit aandeel nog 50% was. Uit onderzoek blijkt dat uitzendbureaus vooral uitzenden naar de logistiek, land- en tuinbouw, voedingsindustrie, metaalindustrie, landbouw en transport.1

naar werkregio

Kop van Noord olland

Noord olland

Nederland

Zakelijke dienstverlening

Uitzendbureaus en detachering ransport en logistiek ersoonlijke dienstverlening Onderwijs andbouw en isserij

De transport en logistieksector is in de regio Kop van Noord-Holland het meest gegroeid. Tussen 2010 en 2020 is het aandeel van arbeidsmigranten in deze sector gegroeid van 0 tot 6%. Daarmee is dit aandeel groter dan het provinciaal en nationaal gemiddelde.

1Bron: https://www.abu.nl/arbeidsmigranten-in-nederland-de-cijfers/

ndustrie: voedings en genotmiddelen

sector

Een andere belangrijke werksector in de Kop van Noord-Holland is de landbouw en visserij. Het aandeel arbeidsmigranten in deze sector is aanzienlijk groter dan het provinciaal en nationaal gemiddelde. In 2020 werkt 30% van de arbeidsmigranten in de Kop van Noord-Holland in deze sector, terwijl dit aandeel voor Noord-Holland en Nederland respectievelijk 4 en 5% is.

ndustrie: metalelektro C

telecom en communicatie oreca

roothandel ezondheidszorg

inanciele dienstverlening Detailhandel Cultuur sport en recreatie Bouw

percentage Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

KENMERKEN erblijfsduur van arbeidsmigranten

erblijfsduur van arbeidsmigranten

naar werkregio

percentage

Noord olland Kop van Noord olland

Nederland

jaar

Verblijfsduur in regio Kop van Noord-Holland relatief kort Meer dan de helft van de arbeidsmigranten werkzaam in de Kop van Noord-Holland verblijft korter dan een jaar. Daarmee is dit aandeel ongeveer twee keer zo groot als het provinciaal en landelijk gemiddelde. Tegelijkertijd is het aandeel arbeidsmigranten die langer dan vijf jaar verblijven half zo groot. Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

tot

maanden

tot

maanden

tot en met

maanden

Verblijfsduur wordt steeds korter Van de korte verblijvers in 2019 verblijft circa 16% tussen de 8 en 12 maanden. Maar liefst 58% verblijft korter dan 4 maanden. De verblijfsduur is sinds 2014 korter geworden: het aandeel arbeidsmigranten dat tot 4 maanden verblijft is toegenomen, terwijl het aandeel van een verblijfsduur van 8 tot en met 12 maanden is afgenomen. Vergeleken met de provincie Noord-Holland en Nederland verblijven arbeidsmigranten aanzienlijk korter. 37

A R B E I D S M I G R A N T E N N A A R WO O N LO C AT I E Aantallen Arbeidsmigranten

2.695 geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten Op basis van BRP-registraties zijn in 2019 2.695 arbeidsmigranten woonachtig in regio Kop van Noord-Holland. Dit is naar verwachting een onderschatting van het daadwerkelijke aantal1.

naar woonregio op basis van contract .

Tussen 2010 en 2019 neemt het aantal geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten aanzienlijk toe, met een gemiddelde jaarlijkse groei van 11,0%. Opvallend genoeg neemt het aantal woonachtige arbeidsmigranten ook in na 2019 toe. In 2020 stijgt het aantal, ondanks Corona, tot 2.950. 55% BRP-geregistreerde arbeidsmigranten woont in Hollands Kroon Gemeente Hollands Kroon is veruit de belangrijkste woongemeente voor geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten. Meer dan de helft van de in regio Kop van Noord-Holland woonachtige arbeidsmigranten woont hier. Daarnaast is Hollands Kroon zowel in absolute (+1180 arbeidsmigranten) als relatieve zin (jaarlijks +20%) het sterkst gegroeid. Ook in 2020 groeit het aantal woonachtige arbeidsmigranten in Hollands Kroon aanzienlijk. In Den Helder en Schagen zien we wel een afname in 2020.

1Het komt voor dat het woonadres van een arbeidsmigrant niet bekend is via de CBS Microdata. Bijvoorbeeld doordat de

arbeidsmigrant, bij seizoensgebonden arbeid, minder dan vier maanden in Nederland verblijft en zich niet bij de gemeente inschrijft (dat is ook geen wettelijke plicht). Of het kan voorkomen dat de arbeidsmigrant onbekend is met het proces van inschrijving en/of zich niet wil inschrijven vanwege de vrees voor het verliezen van rechten in het land van herkomst. Het aantal geregistreerde arbeidsmigranten via de CBS Microdata is dus waarschijnlijk een onderschatting van het daadwerkelijke aantal woonachtige arbeidsmigranten. Uit eerder onderzoek is de inschatting dat gemiddeld 45 tot 55% van de arbeidsmigranten zich inschrijft.

aantal

. . . .

jaar

Kop van Noord olland Gemeente

Aantal 2010

Aantal 2019

Aantal 2020

Ontwikkeling 2010-2019

Ontwikkeling 2019-2020

Hollands Kroon Den Helder Schagen Texel Kop van NH

290 400 255 105 1.050

1.470 600 475 150 2.695

1.775 560 455 160 2.950

20% 5% 7% 4% 11%

21% -7% -4% 5% 9%

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

A R B E I D S M I G R A N T E N N A A R WO O N LO C AT I E arbeidsmigranten in Kop van Noord olland

Concentratie in Hollands Kroon Op de kaart zien we het aantal woonachtige arbeidsmigranten postcode voor 2010 en 2020. We zien dat het aantal arbeidsmigranten in de meeste postcodegebieden zijn toegenomen. De kaart laat zien dat het aantal woonachtige arbeidsmigranten in Hollands Kroon het sterkst groeit.

naar pc

Aantal

/Onbekend tot tot tot tot tot meer dan

In de bijlage van dit rapport is een overzicht opgenomen van het aantal arbeidsmigranten naar woonlocatie op 4-positie postcode niveau.

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

WO O N - W E R K R E L AT I E S nstroom/uitstroom van arbeidsmigranten naar werkregio .

Kop van Noord olland

aantal

instroom

Meer uitstroom dan instroom van nieuwe arbeidsmigranten In zowel 2011 als 2019 is er meer uitstroom geweest dan instroom van arbeidsmigranten. Dit betekent dat van de arbeidsmigranten werkzaam in regio Kop van Noord-Holland er minder nieuwe arbeidsmigranten vanuit het buitenland naar Nederland zijn verhuist (ingeschreven in BRP) dan dat er naar het buitenland vetrokken zijn (uitgeschreven in BRP). We zien dat het saldo in 2019 een fractie lager is dan in 2011. Daarnaast zijn de instroom en uitstroom dichter bij elkaar gekomen. Een belangrijke opmerking bij deze cijfers is dat het alleen betrekking heeft op personen die in Nederland zijn ingestroomd of die Nederland hebben verlaten. Het houdt dus geen rekening met in- en uitstroom door binnenlandse veranderingen van werkgemeente. Het saldo komt daardoor niet overeen met de groeicijfers. 40% van de arbeidsmigranten woont en werkt binnen de Kop van Noord-Holland Als we kijken naar het woon en werk verkeer zien we dat 40% van de arbeidsmigranten die werken in de Kop van Noord-Holland en waarvan de woongemeente bekend is, daar ook wonen. Verder zijn Dijk en Waard, Alkmaar en Medemblik relatief grote woongemeenten voor arbeidsmigranten die werken in de Kop van Noord-Holland.

uitstroom

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

SEIZOENPIEKEN Seizoenspieken arbeidsmigranten

aantal

Spitse zomerse piek in arbeidsmigranten in de regio Kop van Noord-Holland Het aantal werkzame arbeidsmigranten in de regio Kop van Noord-Holland piekt met name in de zomer. Over de periode van 2017 tot en met 2020 laat de figuur structureel een piek zien rond juli. Richting de wintermaanden daalt het aantal arbeidsmigranten weer met januari meestal als dieptepunt. Dit illustreert dat de inzet van arbeidsmigranten seizoensgebonden is. Dit zit hem bijvoorbeeld in de sectoren landbouw en visserij en bij de uitzendbureaus.

jaar/maand regio

Kop van Noord olland

Kop van Noord-Holland kent hoge pieken en dalen Het aantal arbeidsmigranten in de regio Kop van Noord-Holland is zeer seizoensgebonden. Er zijn in de regio twee pieken te onderscheiden. Een vindt plaats begin juli en de ander later in rond oktober/november. Daarmee verschilt het patroon van de Kop van Noord-Holland met die van Noord-Holland en Nederland. Noord-Holland en Nederland kennen een meer geleidelijk patroon in pieken van aantal arbeidsmigranten. Het dal rond de jaarwisselingen valt deels te verklaren doordat 31 december een gangbare einddatum van contracten is.

inde

Seizoenspieken arbeidsmigranten

jaar/maand regio

Kop van Noord olland

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

Noord olland

Nederland

P RO G N O S E A R B E I D S M I G R A N T E N 2 0 3 0 Op basis van de historische ontwikkeling in de economie en het aantal arbeidsmigranten in de regio Kop van Noord-Holland zijn prognoses opgesteld van de te verwachten ontwikkeling tot 2030. In onderstaand kader staat een korte toelichting op de methodiek. Achtergrond prognose Voor de prognose baseren we ons op bestaande regionale prognoses van het aantal banen (bron: WLO-scenario’s) en de beroepsbevolking zonder migratieachtergrond (bron: CBS). Door deze prognoses aan elkaar te ‘matchen’ ontstaat het verschil tussen het aantal beschikbare banen in 2030 en het aantal werknemers (zonder migratieachtergrond) dat beschikbaar is om deze banen in te vullen. Hierin is rekening gehouden met verschillende demografische factoren als groei van beroepsbevolking en vergrijzing, maar ook economische ontwikkeling door uit te gaan van een WLO-hoog en WLO-laag scenario.

Prognose van 6 tot 7,5 duizend werkzame arbeidsmigranten in regio Kop van Noord-Holland in 2030

Uit de prognosescenario’s blijkt voor regio Kop van Noord-Holland dat het aantal arbeidsmigranten de komende tien jaar blijft toenemen tot een populatie van naar schatting 6 tot 7,5 duizend werkzame arbeidsmigranten in 2030. Dit betekent een jaarlijkse groei van 3,8 tot 6,0%.

WESTFRIESLAND

K E R N C I J F E R S R E G I O W E ST F R I E S L A N D In regio Westfriesland werken in 2019 8.180 arbeidsmigranten. Tussen 2010 en 2019 groeit het aantal arbeidsmigranten jaarlijks gemiddeld 0,9%. Als gevolg van Corona daalt het aantal in 2020 tot 7.525

Op basis van BRP-registraties staan in 2019 4.120 arbeidsmigranten geregistreerd woonachtig in regio Westfriesland. Gemiddeld neemt het aantal jaarlijks toe met 10,8%. In 2020 groeit dit aantal ondanks corona tot 4.235.

De belangrijkste werkgemeenten zijn Medemblik en Koggenland. Ruim 50% van de arbeidsmigranten werkt in een van deze gemeentes. In absolute zin kende de gemeente Medemblik de grootste toename in het aantal arbeidsmigranten.

60% van de arbeidsmigranten die in de regio Westfriesland woont werkt ook binnen die regio. Verder bestaan er belangrijke pendelrelaties met Dijk en Waard, Purmerend en Hollands Kroon.

De meeste arbeidsmigranten zijn werkzaam in de landbouw en visserij. 37% van de arbeidsmigranten werkt in deze sector. Andere belangrijke sectoren zijn de uitzendbranche en de grooten detailhandel. Bijna de helft van de arbeidsmigranten verblijft minder dan een jaar in regio Westfriesland. Van deze groep verblijft 41% minder dan 4 maanden. Daarmee verblijven arbeidsmigranten in de regio Westfriesland relatief kort.

Er is een duidelijke zomerpiek te onderscheiden in aantal werkzame arbeidsmigranten voor de regio Westfriesland. Deze piek is vooral geconcentreerd in juli, en verloopt daarmee minder geleidelijk dan de seizoenpiek van de provincie Noord-Holland en Nederland.

Uit de prognosescenario’s blijkt voor de regio Westfriesland dat het aantal internationale arbeidsmigranten de komende tien jaar blijft toenemen tot een populatie van naar schatting 11 duizend tot 12,5 duizend arbeidsmigranten in 2030. Dit betekent een gemiddelde jaarlijkse groei van 3,8 tot 6,0%.

71% van de in regio Westfriesland werkzame arbeidsmigranten is van Poolse afkomst (2020). Dit aandeel is groter dan in provincie Noord-Holland en Nederland. Andere belangrijke groepen zijn Roemenen, Bulgaren en Hongaren.

N A D E R E D U I D I N G R E G I O W E ST- F R I E S L A N D Aantal arbeidsmigranten licht toegenomen en lijkt de komende 10 jaar te gaan groeien 2010 – 2019: jaarlijkse groei Het aantal arbeidsmigranten in Nederland is sinds 2010 tot en met 2019 jaarlijks blijven toenemen van 357,7 duizend in 2010 naar 609,3 duizend in 2019. Dit betekende tot en met 2019 een groei van 6,1% per jaar in Nederland; in regio Westfriesland bleef groeide het aantal arbeidsmigranten licht met 0,9%. Groeicijfers verschillen per regio en lichte groei bij Westfriesland is niet in lijn met het de landelijke trend.

Aantal in 2019

Jaarlijkse groei (%) 2010 - 2019

Jaarlijkse groei (%) Tot 2030

Nederland

357,7 duizend 609,3 duizend

6,1%

2,5 – 4,5%

Noord-Holland

73,5 duizend 127,5 duizend

5,5%

1,7 – 3,6%

Regio Alkmaar

2,9 duizend

4,1 duizend

4,2%

6,6–10,3%

Kop van NH

6,1 duizend

5,1 duizend

-1,9%

3,8 – 6.0%

Westfriesland

7,6 duizend

8,2 duizend

0,9%

3,8 – 6,0%

Regio

Aantal in 2010

Tot 2030: blijvende toename te verwachten Tot 2030 verwachten we dat het aantal arbeidsmigranten in Nederland, Noord-Holland en de regio’s blijven groeien. Ook hierin zijn er regionale verschillen, de verwachte groei in de regio Westfriesland zit boven de verwachte groei in Nederland. Deze prognose is gebaseerd op prognoses over banen en de beroepsbevolking.

‘Arbeidsmigranten’ staan zeker de komende jaren nog op de maatschappelijke en publieke agenda

NADERE DUIDING REGIO WEST-FRIESLAND Corona leidde in 2020 tot een daling van het aantal werkzame arbeidsmigranten in Nederland Effect Corona: gemiddelde afname van 8% In 2020 daalde het aantal arbeidsmigranten – naar verwachting als gevolg van de situatie rondom Corona –tot het niveau tussen 2017 en 2018. De gemiddelde daling in Nederland tussen 2019 en 2020 bedroeg -11%; regio Westfriesland -8%. Veel arbeidsmigranten zijn (tijdelijk) naar huis gegaan, door vraaguitval of vanwege angst voor gesloten grenzen.

Aantal 2020

Ontwikkeling 2019-2020 (%)

Ontwikkeling 2019-2020 (absoluut)

Nederland

540,6 duizend

-11%

-68.690

Noord-Holland

114,8 duizend

-10%

-12.700

Regio Alkmaar

3,8 duizend

-3%

-110

Kop van NH

4,2 duizend

-18%

-900

Regio Westfriesland

7,5 duizend

-8%

-655

Regio

Het is aannemelijk dat Corona een tijdelijke dip is; geprognotiseerde gemiddelde groei tot 2030 blijf t realistisch

NADERE DUIDING REGIO WEST-FRIESLAND Uitzendbranche is belangrijke sector en speler in het werkveld Uitzendbranche: belangrijke sector en speler De uitzendbranche is vanaf 2010 al de belangrijkste sector geweest waarvoor de meeste arbeidsmigranten werkzaam zijn in uiteenlopende sectoren zoals logistiek, industrie, land- en tuinbouw en transport. In 2020 is in Nederland zo’n 48% van arbeidsmigranten actief via een uitzendbureau. In de Kop van Noord-Holland en Westfriesland is dat aandeel afgenomen; in de regio Alkmaar zien we tegenovergestelde ontwikkeling. Maar, de uitzendbranche is en blijft de belangrijkste speler.

Aandeel uitzendbranche 2010 (%)

Aandeel uitzendbranche 2020 (%)

Nederland

47%

48%

Noord-Holland

41%

34%

Regio Alkmaar

27%

35%

Kop van NH

50%

44%

Regio Westfriesland

36%

32%

Regio

Het is dus van belang om de uitzendbranche aan tafel te hebben in het vraagstuk rondom arbeidsmigranten 47

NADERE DUIDING REGIO WEST-FRIESLAND Opvallend is: nieuwe groepen arbeidsmigranten en de verblijfsduur neemt af Vooral Poolse arbeidsmigranten actief Het belangrijkste herkomstland van arbeidsmigranten in de regio Westfriesland was de afgelopen 10 jaar Polen. In 2010 en 2020 bedroeg dat aandeel respectievelijk 76% en 71%. In diezelfde periode is met name het aandeel Roemenen sterk gegroeid.

Korte verblijven nemen toe Voorheen was de grootste groep arbeidsmigranten nog zo’n tot maanden werkzaam in de regio Westfriesland. Tegenwoordig zien we vooral een verschuiving naar een kortere verblijfsduur. Tussen 2010 en 2020 nam vooral de groep arbeidsmigranten die tot 4 maanden werkzaam is neemt toe: van 24% naar 41%. De oorzaak voor deze trend is niet exact te duiden, maar mogelijk dat vooral de verdere flexibilisering van banen en de arbeidsmarkt en de sterke positie van uitzendbureaus hierbij sterk van invloed is.

Vo o r a l d e k o r t e r e v e r b l i j f s d u u r v a n a r b e i d s m i g r a n t e n i n r e g i o We s t f r i e s l a n d w i j s t o p h e t b e l a n g v a n h e t a a n b o d v a n v o l d o e n d e s h o r t - s t ay h u i s v e s t i n g 48

N A D E R E D U I D I N G R E G I O W E ST - F R I E S L A N D To t s l o t : a a n p a k e n i n s t e e k v a n v r a a g s t u k r o n d o m arbeidsmigranten vanuit meerdere invalshoeken Structureel vraagstuk: voornamelijk huisvesting Gelet op structurele karakter van groeiend aantal arbeidsmigranten (maar ook: krimp bevolking en beroepsbevolking) is duidelijk dat deze groei aandacht vraagt voor: • vanuit huisvestingsperspectief: beschikbaarheid van voldoende kwalitatief passende woonplekken (in ieder geval short-stay voorzieningen) • vanuit economisch perspectief: goed werkgeverschap/HR, goede informatievoorziening en arbeidsomstandigheden • vanuit perspectief omgevingskwaliteit: aandacht voor leefbaarheid, sociale cohesie en voorzieningen • Vanuit registratie: nu nog verschil in aantallen werkende (op basis van werklocatie) en wonende (op basis van woonlocatie) arbeidsmigranten. Dat komt door lage registratiegraad. Het woonadres van de arbeidsmigrant is namelijk onbekend wanneer de arbeidsmigrant niet geregistreerd is in de BRP. Het actief verhogen van de registratiegraad is daarom een belangrijk aandachtspunt.

A R B E I D S M I G R A N T E N N A A R W E R K LO C AT I E

Vanaf 2019 en 2020 daalt het aantal arbeidsmigranten met 8% tot 7.525 arbeidsmigranten. De daling vanaf 2019 is naar verwachting als gevolg van de situatie rondom covid-19. Veel arbeidsmigranten zijn (tijdelijk) naar huis gegaan, als gevolg van vraaguitval (horeca) of vanwege angst voor gesloten grenzen. Omdat de Coronacrisis, met name regionaal, een vertekend beeld geeft is ervoor gekozen om voor de groeicijfers naar de periode 2010-2019 te kijken. NB: we signaleren dat het aantal arbeidsmigranten in veel delen van Nederland inmiddels al weer minimaal op het niveau van 2019 zit.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12352665/1