20231031 - Ontwikkelingen Wonen - raadsBRIEF

Raadsbrief Ontwikkelingen Wonen Informerend Zaaknummer: 205286 Bijlage: -

Geachte raad, In deze raadsbrief nemen wij u mee in de ontwikkelingen met betrekking tot het beleidsveld wonen. Ontwikkelingen op het vlak van nieuw beleid, wet- en regelgeving, de status en planning van de afhandeling van eventuele toezeggingen, moties en amendementen hebben we meegenomen in deze brief. Ook beschrijven we de samenwerking met de woningbouwcorporaties en de monitoring van de nieuwbouwprojecten. Het is een aanzet om u een overzicht te geven op hoofdlijnen waarin we op onderdelen verwijzingen hebben opgenomen naar websites met aanvullende informatie. We informeren u voortaan twee keer per jaar op deze manier. 1. Beleid, wet- en regelgeving In deze paragraaf gaan wij in op relevante ontwikkelingen op het gebied van beleid en wet- en regelgeving uitgesplitst op landelijk, provinciaal, regionaal en lokaal niveau. In deze paragraaf komt de status van verschillende wetsvoorstellen aan de orde. In algemene zin ziet het proces ten aanzien van de totstandkoming van wetten er als volgt uit: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/wetgeving/hoe-komt-een-wet-tot-stand 1.1. Landelijk 1.1.1. Omgevingswet De inwerkingtreding van de Omgevingswet staat gepland op 1-1-2024. Gemeenten dienen op basis van de (concept) wet uiterlijk op 1 januari 2027 te beschikken over een omgevingsvisie.

De gemeenten Stede Broec, Drechterland en Enkhuizen (De SED gemeenten) hebben de ambitie om eind 2024 één gezamenlijke omgevingsvisie voor hun grondgebied vast te stellen. De omgevingsvisie is een integrale langetermijnvisie van een bestuursorgaan voor de hele fysieke leefomgeving van haar grondgebied. Het woonbeleid van gemeenten wordt tot nu toe vastgelegd in woonvisies. Met de komst van de Omgevingswet verandert dit. Onder de Omgevingswet wordt de woonvisie voor een deel onderdeel van de omgevingsvisie. Gemeenten kunnen de verdere beleidsuitwerking en de uitwerking van de concrete maatregelen om de doelstellingen voor ‘Wonen’ uit de omgevingsvisie te bereiken, opnemen in programma's. Verder in deze brief wordt daarom de term ‘woonprogramma’ gebruikt in plaats van de term ‘woonvisie’. 1.1.2. Wetsvoorstel Versterking Regie Volkshuisvesting Het wetsvoorstel heeft in het eerste kwartaal van 2023 ter consultatie gelegen. Met het wetsvoorstel wordt beoogd dat overheden meer grip krijgen op hoeveel woningen, waar en voor wie wordt gebouwd en meer grip krijgen op mogelijkheden voor de versnelling van woningbouw. Er zijn drie maatschappelijke opgaven waar het wetsvoorstel zich op richt: (1) regie op aantallen woningen en locaties, (2) regie op betaalbare woningen en evenredige verdelingen van de woningen en (3) verstevigen van de lokale prestatieafspraken.

Het wetsvoorstel is niet controversieel verklaard door de Tweede Kamer d.d. 12 september 2023 en ligt op dit moment ter behandeling voor aan de Raad van State. Het is niet duidelijk hoelang deze behandeling duurt. De Raad van State geeft een eindoordeel over het wetsvoorstel. Naar aanleiding van dit advies voert de Minister eventueel aanpassing door. Vervolgens wordt het (aangepaste) wetsvoorstel naar Tweede Kamer gestuurd. De kans is klein dat dit laatste vóór de verkiezingen gebeurt. Na de verkiezingsperiode kan het wetsvoorstel zonder vertraging in behandeling worden genomen door de Tweede Kamer. Wanneer er meer zicht is op bijvoorbeeld het eventuele moment van inwerkingtreding van het wetvoorstel, de definitieve inhoud en de betekenis hiervan voor de gemeente, dan informeren wij u hierover in de volgende editie van deze brief. 1.1.3. Nationale Woon- en Bouwagenda (2022) De Nationale Woon- en Bouwagenda stelt het Rijk in staat om de diverse bouw- en woonopgaven samen en in samenhang met andere belangen aan te pakken, te financieren en te monitoren. ‘Zo 1/5

wordt gebouwd aan een samenleving waarin het rechtvaardig en prettig wonen is.’ De agenda kent drie kerndoelen: 1. Beschikbaarheid: voldoende woningen voor iedereen. De bouw van 900.000 woningen tot en met 2030, met als streven twee derde betaalbaar. 2. Betaalbaarheid: woonlasten sluiten beter aan bij het inkomen. Het aantal huishoudens dat te hoge woonlasten draagt ten opzichte van het inkomen neemt af. 3. Kwaliteit: voldoende woningen voor aandachtsgroepen en ouderen, perspectief voor kwetsbare wijken en duurzame huisvesting bereikbaar voor iedereen. Met de zes onderliggende programma’s van de Nationale Woon- en Bouwagenda wordt invulling gegeven aan het realiseren van de doelstellingen. 1.1.4. Nationale Prestatieafspraken Volkshuisvesting (2022) De bovenstaande kerndoelen uit de Nationale Woon- en Bouwagenda zijn in 2022 nader uitgewerkt in de Nationale Prestatieafspraken Volkshuisvesting. Hierin komen Aedes, Woonbond, VNG en de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening de volkshuisvestelijke opgaven tot en met 2030 overeen. Deze afspraken zijn nodig als gezamenlijke agenda in het licht van de grote maatschappelijke opgaven rond de beschikbaarheid van voldoende betaalbare woningen, de verduurzaming van de gebouwde omgeving, de leefbaarheid van wijken en buurten en de betaalbaarheid van wonen. 1.1.5.

Wijziging Huisvestingswet (2023) Met de voorgenomen wijziging van de Huisvestingswet wordt onder meer geregeld dat gemeenten vaker onder voorwaarden voorrang mogen geven aan personen met een lokale, maatschappelijke of economische binding. Daarnaast kunnen gemeenten extra voorrang geven aan bepaalde beroepsgroepen, zoals bijvoorbeeld onderwijzers en verpleegkundigen. Tot slot krijgen gemeenten ook de mogelijkheid om naast sociale huurwoningen ook onder voorwaarden betaalbare nieuwbouw koopwoningen (tot €355.000,-) met voorrang toe te wijzen aan personen met een lokale, maatschappelijke of economische binding. Om bepaalde woningen met voorrang te kunnen toewijzen is een huisvestingsverordening met een vergunningstelsel (huisvestingsvergunningen) nodig. Voor elke woning die onder het vergunningstelsel valt, dient de gemeente een huisvergunning te verstrekken. De noodzaak tot de vaststelling van een huisvestingsverordening dient gemotiveerd te worden (onderbouwing schaarste) en de gemeente dient hier overleg over te voeren met de regiogemeenten (regionale woningmarkt). De behandeling in de Tweede Kamer is gestart. Of de wet per 1 januari kan worden ingevoerd is onzeker en hangt af van de parlementaire behandeling.

Wanneer er meer zicht is op bijvoorbeeld het eventuele moment van inwerkingtreding van het wetvoorstel en de definitieve inhoud, dan informeren wij u hierover in de volgende editie van deze brief. 1.2 Provinciaal 1.2.1. Coalitieakkoord 2023-2027 Coalitiepartijen BBB, VVD, GroenLinks en PvdA sloten medio 2023 het Coalitieakkoord 2023-2027 ‘Verbindend vooruit!’. Samen willen deze partijen de komende jaren zorgen voor een sterke, schone, duurzame, leefbare en economisch krachtige provincie voor alle inwoners, in de stad en op het platteland. De partijen willen voor 2030 184.000 woningen bijbouwen. Daarnaast wil de coalitie de komende jaren het energienet uitbreiden, de natuur versterken, de luchtkwaliteit verbeteren, de klimaatcrisis tegengaan, het voorzieningenniveau in stand houden, helpen bij de transitie naar duurzame visserij en oog houden voor een toekomstbestendige landbouw met een verdienmodel. Ook het verbeteren van de bereikbaarheid, de leefbaarheid en de economie zijn belangrijke speerpunten. De coalitie geeft aan dat zij meer ruimte willen bieden voor de bouw van woningen aan randen van kernen. Onder ‘voorwaarden’ wil de coalitie buitenstedelijk mogelijkheden creëren voor woningbouw in aansluiting op bestaande bebouwing. 1.3 Regionaal 1.3.1.

Woonakkoord 2020-2025 regio Westfriesland en provincie Noord-Holland Eind 2020 zijn de provincie en de gemeenten uit de regio Westfriesland het Woonakkoord 2020-2025 2/5

overeengekomen. In het woonakkoord zijn de opgaven voor West-Friesland beschreven, is aangegeven wat we al doen aan de opgaven en is in acties vervat wat we aanvullend gaan doen of inmiddels gedaan hebben in de periode 2020-2025. De doelstellingen uit het regionale woonprogramma (2017) zijn als basis gebruikt voor het woonakkoord. De opgaven zijn ingedeeld naar nieuwbouw (kwantiteit en kwaliteit), revitalisering bestaande bouw en overige opgaven. Hieronder geven we een opsomming van de gerealiseerde activiteiten en de geplande activiteiten. • • • • • • • • • • • •

Afwegingskader Wonen Westfriesland 2021 Onderzoek woonvormen senioren (2021) Bewustwordingscampagne Lekker blijven wonen (2020-heden) Woonmanifestatie (2022) Woonchallenge (innovatief woonconcept van en door jongeren, 2022-2023) Onderzoek betaalbaarheid (2022) Regionaal woonbehoefteonderzoek (2023) Westfriese woningbouwdag (2023) Projectbeheersing (monitoring nieuwbouwprojecten, zie hieronder onder ‘Lokaal’, ‘Monitoring nieuwbouwprojecten’, 2023-heden) Afwegingskader wonen Westfriesland (2023-2024) Senioren Woonbeurs Westfriesland (2024) Onderzoek inzet doorstroommakelaar en adviseur seniorenhuisvesting

1.3.2. Woondeal 2.0 Noord-Holland Noord Als onderdeel van de Nationale Woon- en Bouwagenda is de regio Noord-Holland Noord (NHN) gevraagd te werken aan de Woondeal 2.0 NHN. Met de Woondeal worden de krachten van de verschillende overheidslagen gebundeld met als doel om in samenwerking met marktpartijen en corporaties de realisatie van voldoende (betaalbare) woningbouw in de regio. Hiertoe leggen het Rijk, de provincies en de gemeenten hun wederzijdse verantwoordelijkheden en inspanningen vast en erkennen zij wederzijds de in deze Woondeal opgenomen kwantitatieve en kwalitatieve opgaven en de randvoorwaarden die moeten worden ingevuld om deze afspraken tot realisatie te kunnen brengen. In de Woondeal 2.0 NHN ligt de focus op de woningbouwopgave, maar is waar nodig met het oog op de woningbouwdoelen de verbinding gelegd met de bredere opgaven zoals mobiliteit. Het gaat niet alleen om het bouwen van woningen, maar om via woningbouw de samenleving te versterken, rekening houdend met opgaven zoals klimaat, klimaatadaptatie en circulariteit, werkgelegenheid, bereikbaarheid, energie, natuurinclusiviteit, voorzieningen, et cetera. Realisatie van de woningbouwopgave is alleen mogelijk indien de woningen goed bereikbaar zijn, de economie en werkgelegenheid een grote impuls krijgen, aanvullende voorzieningen gerealiseerd worden en alle aspecten van brede welvaart worden meegenomen.

In de Woondeal 2.0 NHN hebben de partijen zich, samen met de bouwpartners gefocust op verdieping aanbrengen op enkele cruciale punten. Dit zit met name in het onderwerp betaalbaarheid. Doelstelling vanuit het Rijk is het streven van het aandeel 30% sociale huur in de totale voorraad en op 65% betaalbaar (inclusief sociale huur) in het nieuwbouwbouwprogramma. Om dit mogelijk te maken zijn de randvoorwaarden waaronder dit kan in de woondeal beschreven. Een aantal zaken uit de Woondeal vragen om verdere uitwerking. Zo wordt bijvoorbeeld de komende periode in de regio Westfriesland de woningbouwopgave (aantallen woningen tot en met 2030 inclusief aandeel sociale huur, middeldure huur en betaalbare koopwoningen) per gemeente verdeeld. Ook wordt in regioverband onderzocht welke bouwlocaties als achtervang kunnen dienen wanneer concrete bouwlocaties wegvallen of vertraging oplopen. In de volgende editie van deze brief nemen wij u mee in de ontwikkelingen ten aanzien van de (uitwerking) van de woondeal. 1.3.3. Onderzoek toepassing woningsplitsing, woningdelen en kamergewijze verhuur Vanuit de regio Westfriesland zijn basisbeleidsregels geformuleerd voor de toepassing van woningsplitsing, woningdelen en kamergewijze verhuur. Deze worden nu per gemeente aangescherpt naar aanleiding van de uitgangspunten die voorgesproken zijn met de portefeuillehouders van de SED-gemeenten.

Momenteel wordt gewerkt aan een uniform voorstel op SED-schaal waarbij elke gemeente haar eigen aandachtspunten tot uiting kan brengen. Dit voorstel met besluitvormingstraject 3/5

wordt naar verwachting afgerond in het vierde kwartaal van 2023. Het college is bevoegd tot het vaststellen van beleidsregels. De gemeenteraad wordt hierover geïnformeerd. 1.4. Lokaal 1.4.1. Actualisatie woonprogramma Het woonprogramma van de gemeente Enkhuizen is in 2014 vastgesteld en is aan vernieuwing toe. In de begroting 2023 zijn middelen opgenomen voor de actualisatie van het woonprogramma. Een aantal in deze brief omschreven zaken hebben invloed op het woonbeleid van de gemeente. Zo hebben bijvoorbeeld het wetvoorstel Versterking Regie Volkshuisvesting en de uitwerking van de Woondeal een relatie met de inhoud van het woonbeleid van gemeenten. Ook grijpt de Omgevingswet in op de manier waarop gemeenten beleid ten aanzien van wonen kunnen formuleren. Zoals in deze brief vermeld zijn een aantal van deze zaken nog niet uitgewerkt in regionaal verband en/of zijn deze zaken nog niet definitief qua doorgang en inhoud. Op 27 september 2022 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen gericht op het zo mogelijk meenemen van de wensen van de woonwagenbewoners in het woonprogramma. In het proces voor het opstellen voor het nieuwe woonprogramma nemen we deze motie en deze nieuwe ontwikkelingen zo veel mogelijk mee.

We verwachten in november 2023 een bestuursopdracht voor de actualisatie van het woonprogramma op te stellen die we in de raad van december 2023 aan uw raad voorleggen ter besluitvorming. 2. Monitoring nieuwbouwprojecten Onder meer naar aanleiding van de aanbevelingen uit het onderzoek van de Rekenkamercommissie SED over de doeltreffendheid van het woonbeleid van de SED-gemeenten en de wens van de Westfriese gemeenten om inzicht te krijgen in de voortgang van alle woningbouwplannen in de regio hebben we de afgelopen periode ingezet op de start van het regionale project ‘Projectbeheersing’. Met het project beogen we een regionale productie/projectenmonitor op te zetten die we ook kunnen gebruiken om op lokaal niveau inzicht te krijgen in de woningbouwprojecten, de bijbehorende planningen, realisatie (o.a. aantallen en soorten woningen), behaalde mijlpalen en eventuele knelpunten. Met de projectenmonitor kunnen we ook terug kijken op de realisatie van de afgelopen jaren en de mate waarin de behaalde resultaten aansluiten bij de doelstellingen van het lokale woonbeleid van de gemeente Enkhuizen (zodra dit beleid is geactualiseerd). Op basis van deze monitor kan een managementrapportage vervaardigd worden die we willen benutten voor de periodieke informatievoorziening richting de gemeenteraad.

Het regionale project is medio juli 2023 gestart in de regio bij de SED gemeenten en is eind oktober 2023 opgeleverd. De komende periode moet de structuur verder gevuld worden met onze eigen projectgegevens. Begin 2024 verwachten we een eerste beeld van de output (managementrapportage) met de gemeenteraad te kunnen delen, waarschijnlijk kunnen we dit beeld meenemen in de volgende editie van deze brief. 3. Bijpraten raad woningbouwprojecten Op dit moment wordt er gezocht naar een mogelijkheid om de gemeenteraad bij te praten over de nieuwbouwprojecten en prioritering hiervan. Naar verwachting kan dit in kwartaal 1 van 2024 plaatsvinden. We verwachten ook de hoofdpunten (van de volgende editie) van deze brief hierbij mee te kunnen nemen. 4. Samenwerking woningcorporaties Woningcorporaties en haar huurdersvertegenwoordigingen zijn belangrijke samenwerkingspartners voor gemeenten om de volkshuisvestelijke opgaven te kunnen aanpakken. We overleggen frequent met deze partijen op ambtelijk en bestuurlijk niveau in het kader van de prestatieafspraken. In 2023 hebben we samen met deze partijen aandacht besteedt aan hoe deze samenwerking nog beter kan. We zijn op dit moment nog bezig met de verdere uitwerking en invulling van deze optimalisatie. We vragen de woningcorporatie om de gemeenteraad jaarlijks bij te praten over bijvoorbeeld haar activiteiten en trends en ontwikkelingen.

4/5

We blijven u informeren over de ontwikkelingen op het vlak van wonen. Naar verwachting volgt begin kwartaal 2 van 2024 een volgende editie van deze raadsbrief.

Enkhuizen, 31 oktober 2023 Burgemeester en wethouders van Enkhuizen De secretaris, De burgemeester,

Mevr. N.A. Hellingman-Kuiper

Dhr. E.A. van Zuijlen

5/5