20220531 - Onderzoeksrapport dagbesteding Hertenkamp - BIJLAGE III

Onderzoeksrapport Dagbesteding in Enkhuizen

Colofon Domein Samenleving April 2022

2 / 21

Inhoud

2.

Inleiding ...................................................................................................................................................... 4 1.1 Geformuleerde onderzoeksopdracht van de raad ......................................................................... 4 1.2 Onderzoeksopzet ............................................................................................................................ 5 1.3 Opbouw rapport ............................................................................................................................. 5 Wet maatschappelijke ondersteuning ....................................................................................................... 6 2.1 Uitgangspunten Wmo ..................................................................................................................... 7 2.2 Basisvoorziening, algemeen gebruikelijke voorziening en algemene voorziening ......................... 7 2.3 Maatwerkvoorziening .....................................................................................................................

9 2.4 Dagbesteding ................................................................................................................................10 2.5 Financiering in de Wmo ................................................................................................................10 Uitkomsten onderzoek .............................................................................................................................12 3.1 Algemene voorziening dagbesteding in relatie tot huidige inkoop ..............................................12 3.2 Data beschikte zorg dagbesteding ................................................................................................13 3.3 Scenario’s om over te gaan naar dagbesteding als algemene voorziening ..................................15 3.4 Tot slot ..........................................................................................................................................18 Hertenkamp, exploitatie en overname ....................................................................................................19

Bijlagen 1. Overzicht Wmo aanbieders 2. Randvoorwaarden overname Hertenkamp

3 / 21

Inleiding In de raad van 28 september 2021 is een raadsvoorstel ‘Uitkomst onderzoek financiële situatie en de toekomstige exploitatie van het Hertenkamp’ aan de orde geweest. Op dit voorstel is een amendement ingediend waardoor het voorgestelde besluit is gewijzigd. Door het gezamenlijke amendement KEESMAN-STOMP-DE JONG-JANS-BUIT-VAN GALEN is de onderzoeksopdracht uitgebreid van een onderzoek naar de mogelijkheden van dagbesteding bij het Hertenkamp als algemene voorziening, naar een onderzoek naar de gehele dagbesteding als algemene voorziening.

1.1 Geformuleerde onderzoeksopdracht van de raad In de vergadering van 25 januari 2022 heeft de raad de onderzoeksopdracht vastgesteld. Deze is als volgt geformuleerd: 1. Onderzoek naar de mogelijkheden om de gehele dagbesteding in Enkhuizen (niet alleen bij het Hertenkamp en alleen met de Baanbreker) aan te bieden als algemene voorziening in plaats van een maatwerkvoorziening. Vragen die daarbij worden onderzocht zijn: Kan dit voor iedere vorm? Wat betekent dit voor de huidige inkoop? Wat zijn de financiële effecten, etc.? Tijdens dit onderzoek moeten ook de volgende vragen worden beantwoord: - Hoeveel cliënten maken gebruik van welke dagbesteding? Om hoeveel dagdelen gaat het? Om wat voor soort activiteit/aanbod gaat het? - Hoeveel van deze cliënten zouden gebruik willen en kunnen maken van de mogelijkheden (waaronder de kinderboerderij) van het Hertenkamp? - Hoeveel cliënten, woonachtig buiten Enkhuizen maken gebruik van het Hertenkamp of andere locaties in Enkhuizen? - Wat zijn voor hen de mogelijke consequenties wanneer de maatwerkvoorziening wordt omgezet naar een algemene voorziening? - Welke aanbieders van dagbesteding zijn er? - Welke mogelijkheden voor samenwerking met buurgemeenten of aanbieders in buurgemeenten zijn er? 2. De omslag van een maatwerkvoorziening naar een algemene voorziening is niet zonder risico.

In het onderzoek worden de volgende punten nader uitgewerkt en hoe hiermee om te gaan: - “Dubbele” kosten in de overgang van het huidige stelsel naar het nieuwe stelsel. - Minder grip en controle bij algemene voorzieningen zonder goede afspraken. - Het is cruciaal om toe te leiden naar algemene voorzieningen en deze dus als voorliggend te beschouwen, voordat een maatwerkvoorziening wordt beschikt. Zo is een financiële verschuiving waar te nemen en te rechtvaardigen om aan de voorkant te investeren. - Preventieve werking kan ook worden gezien als een aanzuigende werking; inwoners gaan gebruik maken van een voorziening, terwijl ze volgens de geldende richtlijnen en procedures niet in aanmerking zouden komen voor een maatwerkvoorziening. - Dagbesteding en begeleiding worden niet alleen geboden vanuit de Wmo, Jeugdwet of Participatiewet. Inwoners met een indicatie en bijbehorende financiering vanuit een andere wet kunnen ook gebruik maken van algemene voorzieningen. 3. Onderzoek naar een (zorg)organisatie die dagbesteding aanbiedt, om het Hertenkamp als locatie voor dagbesteding over te nemen.

4 / 21

4. De mogelijkheden onderzoeken naar de mogelijke rol van Stichting Iedereen Telt Mee bij het eventueel aanbieden van dagbesteding als algemene voorziening. 5. Onderzoek om de kosten van de dagbesteding, de kinderboerderij en de overhead separaat inzichtelijk te maken. In een addendum bij het raadsvoorstel is de volgende opdracht toegevoegd: Doel van het onderzoek Door (van alle) dagbesteding in Enkhuizen een algemene voorziening te maken is het mogelijk voor iedere inwoner (indien dagbesteding noodzakelijk) de dagbesteding te kunnen volgen die het beste bij hem/haar past. Hiermee wordt voorkomen dat inwoners allerlei handelingen moeten verrichten om aan te tonen dat de toegekende dagbesteding voor hen niet geschikt is en zij beter af zijn bij een andere dagbesteding. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen of dit ook mogelijk is voor (delen van) de dagbesteding van de gemeente Enkhuizen. Hierbij zullen de mogelijke keuzes, die de raad hierbij heeft, inzichtelijk worden gemaakt evenals welke middelen benodigd zijn om een en ander te realiseren. Extra onderzoeksvragen 1. Wat is er voor nodig om vergelijkbaar met de gemeente Zwolle een website te ontwikkelen waarop het gehele aanbod zichtbaar is voor inwoners? 2. Kunnen andere (SED/ West-Friese) gemeenten later aanhaken bij de algemene voorziening? 3.

Is de voorgestelde wijze van aanbieden van dagbesteding toekomstbestendig en kan hiermee een openeinde regeling worden voorkomen? 4. Wanneer kan een cliënt gebruikmaken van de algemene voorziening en wanneer blijft een maatwerkvoorziening nodig?

1.2 Onderzoeksopzet Het onderzoek heeft met inzet van verschillende activiteiten plaatsgevonden. De data uit onze eigen systemen over de beschikte zorg zijn geanalyseerd en er zijn voorbeelden in het land onderzocht van dagbesteding als algemene voorziening. Voor dit onderzoek hebben vooral de lopende pilots van de gemeenten Zwolle en Nijmegen relevante informatie opgeleverd. Daarnaast hebben verschillende sessies plaatsgevonden met de gecontracteerde aanbieders van dagbesteding over de onderzoeksopdracht. De opbrengsten uit de sessies met de aanbieders hebben bijgedragen aan de uitkomsten (zie hoofdstuk 3).

1.3 Opbouw rapport In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op het wettelijk kader van de Wmo en de verschillende voorzieningen en financieringsvormen. Hoofdstuk 3 geeft de uitkomsten van het onderzoek naar dagbesteding als algemene voorziening en de mogelijkheden voor vervolgstappen. In dit hoofdstuk worden raadsvragen 1, 2 en 4 van de onderzoeksopdracht beantwoord en de aanvullende vragen die in het addendum opgenomen zijn. Dit rapport sluit af met hoofdstuk 4 waarin de uitkomsten gegeven worden over het onderzoek naar de exploitatie en mogelijkheden van het Hertenkamp. Hier worden de raadsvragen 3 en 5 beantwoord.

5 / 21

2.

Wet maatschappelijke ondersteuning

Gemeenten hebben de opdracht om hun inwoners een samenhangend stelsel van voorzieningen aan te bieden en deze in de nabijheid van de inwoners te organiseren. Algemene voorzieningen zijn een belangrijk instrument voor ondersteuning en participatie van inwoners. Het speelveld waarin de voorzieningen zich bevinden, is echter alles behalve statisch en de voortdurende ontwikkelingen vragen om een koers voor de toekomst. In dit onderzoeksrapport wordt antwoord gegeven op de vragen die de gemeenteraad aan het college heeft gesteld. Het streven is daarbij om te komen tot een solide aanbod van dagbesteding als algemene voorziening, eenvoudig toegankelijk voor de inwoners van de gemeente Enkhuizen. Deze solide basis is een belangrijke voorwaarde om de transformatie in het sociaal domein te ondersteunen en het beroep op maatwerkvoorzieningen in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo) te verminderen. Een goed aanbod van algemene voorzieningen helpt mensen zelfredzaam te zijn en te blijven. Daardoor kunnen ze langer zelfstandig thuis blijven wonen en is minder, of pas op een later moment, (dure) zorg nodig. Dit wordt ook wel de transformatie van 2ᵉ lijn naar 1ᵉ lijn genoemd. In onderstaande piramide wordt de beweging weergegeven die wordt bedoeld met deze 2ᵉ en 1ᵉ lijn binnen de Wmo:

De intensieve ondersteuning bevindt zich in de top van de piramide. Hieronder vallen de relatief dure Wmo-maatwerkvoorzieningen zoals individuele begeleiding, hulp bij het huishouden, rolstoelen en vervoersvoorzieningen. We streven naar zoveel mogelijk ondersteuning in of vanuit de 0ᵉ en 1ᵉ lijn. Bij een sterke en solide 0ᵉ lijn kan, met inzet van (lichte) ondersteuning uit de tussenlaag (1ᵉ lijn/algemene voorzieningen), de doorstroming naar de top van de piramide (2ᵉ lijn/maatwerkvoorzieningen) vertraagd en verminderd worden. Verwacht wordt dat door te investeren in de 1ᵉ lijn een beroep op de maatwerkvoorzieningen in de 2ᵉ lijn afneemt.

6 / 21

2.1 Uitgangspunten Wmo Het uitgangspunt van de Wmo is dat een persoon die ondersteuning nodig heeft, eerst kijkt wat hij zelf kan doen en/of wat zijn sociale omgeving voor hem kan doen. Als een persoon onvoldoende zelfredzaam is, niet goed kan meedoen in de maatschappij en het (sociale) netwerk rondom de persoon niet kan bijdragen, dan is de gemeente wettelijk verplicht (Wmo) om ondersteuning te bieden. In de wet staat niet wat voor soort voorziening dit moet zijn. Dat kan een maatwerkvoorziening of een algemene voorziening zijn. Om passende ondersteuning te bieden moet de gemeente onderzoeken of met gebruikmaking van een algemene voorziening kan worden volstaan, of dat een maatwerkvoorziening nodig is. Daarom wordt er altijd eerst gekeken of iemand (aanvullend) gebruik kan maken van algemene voorzieningen, voordat er individuele maatwerkvoorzieningen worden ingezet. Een persoon die voor een specifieke vorm van ondersteuning gebruik kan maken van een algemene voorziening, komt niet in aanmerking voor een maatwerkvoorziening voor die ondersteuning. Als een algemene voorziening of een algemeen gebruikelijke voorziening een persoon in staat stelt tot meer zelfredzaamheid en participatie, hoeft het college geen maatwerkvoorziening te verstrekken. De Wmo-maatwerkvoorziening als hekkensluiter “De maatwerkvoorziening is nadrukkelijk een hekkensluiter.

Alleen wanneer iemand echt niet zelf of met hulp van zijn omgeving in staat is tot zelfredzaamheid of participatie en ook een algemene voorziening geen uitkomst biedt, is er een rol voor het college”. Memorie van toelichting (TK 2013-2014, 33 841, nr. 3, p. 25)

2.2 Basisvoorziening, algemeen gebruikelijke voorziening en algemene voorziening De begrippen basisvoorziening, algemeen gebruikelijke voorziening en algemene voorziening worden regelmatig door elkaar gebruikt. Om verwarring te voorkomen worden deze begrippen hieronder nader toegelicht. Basisvoorziening Er bestaat geen objectieve definitie van het begrip basisvoorziening. Het begrip wordt gebruikt om voorzieningen te definiëren die ervoor zorgen dat basisfuncties worden vervuld. Een school is bijvoorbeeld een basisvoorziening die zorgt dat kinderen onderwijs krijgen (basisfunctie). Als basisvoorzieningen niet (goed) geregeld zijn, kan dit op termijn leiden tot maatschappelijk ongewenste, onaanvaardbare of mogelijk zelfs gevaarlijke situaties. Basisvoorzieningen: - zijn vooral gericht op mensen, bedrijven en instellingen woonachtig of gevestigd in de gemeente, zijn structureel van aard en zijn voor iedereen toegankelijk; - omvatten het geheel van organisaties, diensten, voorzieningen en betrekkingen, die het mogelijk maken dat mensen in redelijkheid in sociale verbanden kunnen leven en participeren in de samenleving; - zijn laagdrempelige en zichtbare plekken of voorzieningen, waar mensen van nature komen en gebruik van maken; - raken vrijwel alle aspecten van het dagelijks leven, zoals ontmoeting, onderwijs, werk, gezondheid, wonen, bewegen, cultuur en veiligheid.

Denk bijvoorbeeld aan de bibliotheek, verenigingen, scholen, kinderopvangcentra, peuterspeelzalen, het wijkcentrum, het consultatiebureau, kerken, culturele voorzieningen, het algemeen maatschappelijk Werk, enzovoorts.

7 / 21

Basisvoorzieningen kunnen naast hun functie van basisvoorziening, ook algemene voorzieningen aanbieden. Denk hierbij aan de bibliotheek die niet alleen boeken uitleent, maar ook een open inloop voor mantelzorgers organiseert. Of een wijkcentrum waarin laagdrempelige dagbestedingsactiviteiten georganiseerd worden. Het wijkcentrum zelf is een basisvoorziening, maar de dagbesteding is een algemene voorziening, want de dagbesteding is gericht op maatschappelijke ondersteuning. Algemeen gebruikelijke voorziening Een term die in de Wmo vaak wordt gebruikt is algemeen gebruikelijke voorziening. Een algemeen gebruikelijke voorziening is niet hetzelfde als een algemene voorziening. Het criterium 'algemeen gebruikelijk' komt nog uit de tijd van de Wet voorzieningen gehandicapten en is daarna overgenomen onder de Wmo 2007 en de Wmo 2015. Het criterium is bedoeld om te voorkomen dat het college een voorziening verstrekt waarvan het aannemelijk is dat de persoon hierover ook zou (kunnen) beschikken als hij/zij niet beperkt was. Een algemeen gebruikelijke voorziening is een voorziening die voor iedereen toegankelijk is en die gewoon aangeschaft kan worden of gebruikt kan worden.

Een dienst, hulpmiddel, woningaanpassing of andere maatregel kan als algemeen gebruikelijk worden aangemerkt als deze: - niet specifiek bedoeld is voor personen met een beperking; - daadwerkelijk beschikbaar is; - een passende bijdrage levert aan het realiseren van een situatie waarin de persoon tot zelfredzaamheid of participatie in staat is, en; - deze financieel gedragen kan worden met een inkomen op minimumniveau. De gemeente hoeft geen maatwerkvoorziening te verstrekken wanneer diensten, hulpmiddelen, woningaanpassingen of andere maatregelen die algemeen gebruikelijk zijn uitkomst kunnen bieden voor de persoon. Voorbeelden van algemeen gebruikelijke voorzieningen zijn: een eenvoudige rollator, een douchekruk, een thermostatische mengkraan, een fiets met trapondersteuning, glazenwasservice en de boodschappendienst van de supermarkt. Algemeen gebruikelijke voorzieningen vallen niet onder de Wmo. Algemene voorzieningen Algemene voorzieningen zijn voorzieningen die toegankelijk zijn voor alle inwoners van een gemeente, dus niet specifiek voor mensen met een beperking. Maar deze voorzieningen kunnen wel een oplossing zijn voor mensen met een beperking.

Het begrip algemene voorziening is in de Wmo 2015 gedefinieerd als: “het aanbod van diensten of activiteiten dat, zonder voorafgaand onderzoek naar de behoeften, persoonskenmerken en mogelijkheden van de gebruikers, toegankelijk is en dat is gericht op maatschappelijke ondersteuning”.

Een algemene voorziening valt wel onder de Wmo, maar is alleen niet specifiek afgestemd op de individuele gebruiker. Juist daarom wordt de term ‘algemene voorziening’ gebruikt. Het is geen individuele voorziening, maar een dienst of activiteit. Om van een algemene voorziening gebruik te kunnen maken, is geen uitgebreid onderzoek naar de persoonskenmerken en behoeften van de persoon noodzakelijk. Een formele beslissing (beschikking) van de gemeente is niet nodig. De persoon die tot de doelgroep van de voorziening behoort, kan er meestal meteen gebruik van maken. De gemeente kan de persoon dan ook naar een algemene voorziening verwijzen, maar zal wel moeten bekijken of deze voorziening ook compenserend is voor de persoon. Als de persoon van mening is dat hij

8 / 21

niet voldoende wordt ondersteund met een algemene voorziening, dan kan hij dit aangeven bij de betreffende contactpersoon en een maatwerkvoorziening aanvragen. Kenmerken van algemene voorzieningen: 1. Algemene voorzieningen zijn toegankelijk voor alle ingezetenen van een gemeente. Ook mensen die bijvoorbeeld zorg ontvangen vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz) kunnen gebruikmaken van een algemene voorziening. Daarom worden algemene voorzieningen ook wel ‘algemeen toegankelijke voorzieningen’ genoemd. 2. Algemene voorzieningen kunnen beschikbaar worden gesteld voor een specifieke doelgroep, maar het is niet de bedoeling om uitgebreide voorwaarden te stellen aan het gebruiken van de voorziening. Een lichte toets is wel toegestaan. Zo’n lichte toets beperkt zich bijvoorbeeld tot het stellen van enkele vragen aan de persoon over diens situatie en leeftijd om te beoordelen of het aanbod van de algemene voorziening passend is voor de persoon. 3. Algemene voorzieningen zijn vrij toegankelijk. Dat wil zeggen dat gebruik gemaakt kan worden van de voorziening, zonder dat er een formele beslissing (beschikking of indicatie) nodig is. Er is vooraf geen uitgebreid onderzoek nodig en men kan er meestal meteen gebruik van maken.

Het ontbreken van dergelijke verplichtingen draagt eraan bij dat mensen zo min mogelijk drempels ervaren en rechtstreeks en eenvoudig gebruik kunnen maken van ondersteuning. 4. De algemene voorziening moet uitgevoerd worden door een aanbieder. Deze aanbieder maakt afspraken met de gemeente over de te bieden algemene voorziening. Bijvoorbeeld afspraken over het uitvoeren van bepaalde activiteiten, diensten en zaken of over de maximale bijdrage die gevraagd mag worden aan deelnemers. Er zijn (burger)initiatieven waarmee de gemeente geen specifieke afspraken heeft gemaakt. Deze soort voorzieningen, waarvan het kenmerk vaak ‘vrije inloop’ is, zijn dan formeel gezien ook geen algemene voorziening. 5. Voor deelname aan een algemene voorziening kan een bijdrage in de kosten (sinds 2020 het abonnementstarief) worden gevraagd. Als de gemeente een bijdrage voor algemene voorzieningen vraagt, dan moet de gemeente dit in de verordening regelen. Aanbieders van de voorziening kunnen, in afstemming met de gemeente, bijvoorbeeld een consumptiebijdrage aan deelnemers vragen. Dat mag dus alleen als daar met de gemeente afspraken over zijn gemaakt.

2.3 Maatwerkvoorziening Een maatwerkvoorziening is volgens de Wmo een op de behoeften, persoonskenmerken en mogelijkheden van een persoon afgestemd geheel van diensten, hulpmiddelen, woningaanpassingen en andere maatregelen. Een maatwerkvoorziening is een individuele voorziening die op de specifieke kenmerken van een persoon is afgestemd. Door middel van een diepgaand onderzoek wordt de specifieke ondersteuningsbehoefte van een persoon vastgesteld. De gemeente beoordeelt in iedere situatie in hoeverre de inwoner in staat is om zijn beperkingen op eigen kracht, met gebruikelijke hulp, met mantelzorg of met hulp van andere personen uit zijn sociaal netwerk te verminderen of weg te nemen. Daarnaast beoordeelt de gemeente of gebruikmaking van algemeen gebruikelijke of algemene voorzieningen hiertoe kan leiden. Indien bovengenoemde oplossingen niet aanwezig zijn, kan de gemeente ondersteuning op maat verstrekken.

9 / 21

De wet gaat er namelijk van uit dat inwoners zoveel mogelijk een eigen verantwoordelijkheid dragen voor de wijze waarop zij hun leven inrichten en deelnemen aan het maatschappelijk leven. Er wordt meer gewezen op het benutten van de eigen kracht. Ook wordt aangegeven dat van inwoners verwacht mag worden dat zij elkaar daarin naar vermogen bijstaan. Tot die eigen verantwoordelijkheid van de inwoner behoort volgens de wetgever ook dat de inwoner een beroep doet op familie en vrienden – zijn eigen sociale netwerk – alvorens hij bij de gemeente aanklopt voor ondersteuning. De regering heeft met de Wmo 2015 beoogd om de gegroeide vanzelfsprekendheid te doorbreken dat inwoners zich voor elke ondersteuningsvraag tot de overheid wenden. In de omslag die met de Wmo 2015 in gang is gezet, is het niet vanzelfsprekend dat de overheid bij iedere ondersteuningsvraag bijspringt. Uitgangspunt is dat iedere inwoner eerst kijkt wat hij zelf kan doen, wat zijn sociale omgeving voor hem kan doen of wat hij zelf voor een ander kan doen. Van belang is dat hiermee niet uit het oog wordt verloren dat iedereen een beroep mág doen op de gemeente. Geen enkele inwoner wordt op voorhand, bijvoorbeeld op grond van inkomen of leeftijd, uitgezonderd van de toegang tot ondersteuning. Iedereen kan zich met een ondersteuningsvraag melden bij de gemeente.

2.4 Dagbesteding Dagbesteding is een voorziening met een activiteitenaanbod waarmee inwoners een zinvolle invulling van een dag wordt geboden. Dagbesteding draagt bij aan het krijgen van dagritme, bevordert participatie en vergroot de zelfstandigheid. Daarmee draagt het bij aan de stabiliteit van leven. Daar komt bij dat een zinvolle invulling van de dag een bijdrage levert aan iemands herstel na een ontwrichtende ervaring. Het is gericht op: - activering; - beweging; - leren omgaan met dementie; - contacten; - een zinvolle invulling van de dag; - voorkomen van vereenzaming; - het overnemen van toezicht en het bieden van ritme en regelmaat; - ondersteuning door ontlasting van de mantelzorger. Iedere voorziening die activiteiten biedt waarmee aan een inwoner een daginvulling wordt gegeven, kan worden beschouwd als dagbesteding. Er wordt onderscheid gemaakt tussen drie vormen: - Ontwikkelingsgerichte dagbesteding is gericht op leren en het vergroten van zelfredzaamheid. - Arbeidsmatige dagbesteding biedt ontwikkelingsgerichte dagbesteding die zich ook richt op leren hoe je arbeid verricht. - Belevingsgerichte dagbesteding heeft als doel ‘onder de mensen zijn’. Onderscheid met dagbehandeling Dagbesteding mag niet worden verward met dagbehandeling. Bij dagbehandeling staat niet de begeleiding, maar de behandeling centraal.

Dagbehandeling valt onder de Zorgverzekeringswet (Zvw) en is een vorm van behandeling voor thuiswonende mensen met dementie, lichamelijke beperkingen of een chronische aandoening. Het doel van de behandeling is dat ze thuis (weer) zo zelfstandig mogelijk kunnen functioneren.

2.5 Financiering in de Wmo Er zijn drie uitvoeringsvarianten voor de administratieve afhandeling van toewijzing en facturatie voor de Wmo. Deze uitvoeringsvarianten leggen een verbinding tussen inkoop, inrichting van de zorgadministratie

10 / 21

en het veilig en efficiënt uitwisselen van gegevens met de berichtenstandaarden iWmo en iJw1. De uitvoeringsvarianten zijn ‘inspanningsgericht’, ‘outputgericht’ en ‘taakgericht’. -

Inspanningsgericht: uitvoering van zorg en/of ondersteuning waarbij er een duidelijke afspraak tussen gemeente en zorgaanbieder is gemaakt over de levering van een specifiek product of dienst in een afgesproken tijdseenheid. Ook wel: P(rice)*Q(uantity).

-

Outputgericht: uitvoering van zorg en/of ondersteuning waarbij er een duidelijke afspraak tussen gemeente en zorgaanbieder is gemaakt over de te behalen output. De manier waarop deze output wordt behaald, is niet vastgelegd. Ook wel: arrangementen of trajectfinanciering.

-

Taakgericht: uitvoering van zorg en/of ondersteuning waarbij de gemeente aan een aanbieder een taak voor een (deel)populatie heeft gegeven en deze aanbieder de vrijheid heeft om de invulling van deze taak vorm te geven. In deze variant is er geen sprake van een verantwoording op individueel niveau. Ook wel: lump sum of populatiebekostiging.

Financiering dagbesteding als algemene voorziening Voor het financieren van dagbesteding in de vorm van een algemene voorziening sluiten de kenmerken van de taakgerichte uitvoeringsvariant het best aan bij de kenmerken van een algemene voorziening: Uitgangspunten voor taakgerichte uitvoeringsvariant: - De grondslag voor betaling is het in de overeenkomst afgesproken budget voor de overeengekomen taak- en resultaatgebied. - De opdrachtnemer is verantwoordelijk voor beoordeling van de zorgvraag bij de toegang en heeft daarbij acceptatieplicht. Daaronder valt ook de verplichting om te zoeken naar een passend alternatief wanneer de inwoner niet in zorg wordt genomen. Om te bemiddelen bij discussies hierover kan een onafhankelijke commissie worden ingeschakeld. - Facturatie vindt niet plaats op cliëntniveau. - Het formuleren en toepassen van kwaliteits-, resultaat- of outputindicatoren valt buiten de financiële afspraken en is daarom geen onderdeel van deze standaardafspraken. - Periodiek stemmen opdrachtgever en opdrachtnemer af over processen, cliëntenstromen en resultaten. Deze thema’s vallen buiten de financiële controle. Gesprek tussen partijen staat centraal, ook in de controleaanpak Binnen deze uitvoeringsvariant neemt het periodieke gesprek een belangrijke plaats in.

In deze gesprekken komen de afspraken over uitvoering van dit contract, de kwalitatieve vereisten en met name de beoogde taak en doelstelling(en) aan de orde. Via onder andere (vastlegging van) deze gesprekken wordt aannemelijk gemaakt dat de opdrachtnemer de zorg conform afspraken heeft geleverd. Optioneel: cliëntregistratie en monitoring Deze uitvoeringsvariant leent zich goed om af te zien van het uitwisselen van berichten. Indien het monitoren van cliëntstromen toch nodig is, bijvoorbeeld als sprake is van beschikte zorg bij tweedelijns voorzieningen, kunnen partijen werken met de regieberichten (start/stop-zorg). Door hiervoor te kiezen monitoren beide partijen welke cliënten in zorg zijn. Deze informatie heeft geen directe financiële consequentie en is daarmee geen onderdeel van de financiële controle. Rol accountant bij verantwoording door de opdrachtnemer De verantwoording van de opdrachtnemer over de behaalde resultaten en eventueel wederzijds het uitwisselen van informatie over cliëntstromen is niet financieel van aard. Er is bij de verantwoording van deze uitvoeringsvariant dus geen accountantsverklaring nodig. Een bestuursverklaring is voldoende. 1 zie ook: https://i-sociaaldomein.nl/cms/view/abb680cd-2eba-4991-b21c-893aafdd1b0b/drie-uitvoeringsvarianten

11 / 21

Uitkomsten onderzoek Om te kunnen komen tot een uitspraak over de realistische haalbaarheid van dagbesteding als algemene voorziening in Enkhuizen hebben er verschillende activiteiten plaatsgevonden. Zoals ook in hoofdstuk 1 aangegeven, is de data over de beschikte zorg uit onze eigen systemen beoordeeld en is gekeken naar voorbeelden van dagbesteding als algemene voorzieningen in het land. Vooral de pilots van de gemeenten Zwolle en Nijmegen hebben relevante informatie opgeleverd voor het onderzoek. Daarnaast hebben verschillende sessies plaatsgevonden met de gecontracteerde aanbieders van dagbesteding. Er zijn sessies geweest waarin de onderzoeksopdracht nader verkend is, inhoudelijke sessies waarin de (on)mogelijkheden van toekomstige scenario’s besproken zijn en sessies waarin de bevindingen getoetst zijn aan de data en realiteit van de aanbieders. Alle bevindingen zijn gewogen in de context van het resultaat gericht werken en de huidige regionale inkoopsystematiek. Uiteindelijk is er samen met de aanbieders een voorkeur voor een scenario gekozen. Deelnemende aanbieders Alle 62 gecontracteerde aanbieders van dagbesteding in Enkhuizen zijn uitgenodigd om de onderzoeksopdracht van de raad te bespreken. Een tiental aanbieders heeft de uitnodiging aangenomen. In een aantal sessies met deze aanbieders is gesproken over de onderzoeksopdracht van de raad.

Hierin is de behoefte geuit om meer inzicht te krijgen in wat het betekent om dagbesteding als algemene voorziening te organiseren in plaats van een maatwerkvoorziening. Ook de onder paragraaf 3.3 beschreven scenario’s zijn besproken met de aanbieders. Beantwoording onderzoeksvragen zoals geformuleerd in de opdracht van de raad In de volgende paragrafen van dit hoofdstuk wordt antwoord gegeven op onderzoeksvragen 1, 2 en 4 en de aanvullende vragen zoals opgenomen in het addendum. De beantwoording van de onderzoeksvragen 3 en 5 vindt plaats in hoofdstuk 4 omdat deze vragen specifiek over het Hertenkamp en Stichting Iedereen Telt Mee gaan.

3.1 Algemene voorziening dagbesteding in relatie tot huidige inkoop Dagbesteding maakt onderdeel uit van arrangementen binnen het Resultaatgericht werken. Dit is regionaal ingekocht. Vanuit een arrangement kunnen meerdere vormen van hulpverlening ingezet worden. Hierbij is het niet van belang welke vorm van zorg (dagbesteding, begeleiding, huishoudelijke hulp of combinatie) wordt aangevraagd. De tarieven van de verschillende vormen van hulpverlening zijn gebaseerd op de arrangementen systematiek. Onderzoeksvraag 1: Onderzoek de mogelijkheden om de gehele dagbesteding (en niet alleen op het Hertenkamp en niet alleen met de Baanbreker) als algemene voorziening aan te bieden. Het is binnen de huidige regionale inkoop mogelijk om dagbesteding als algemene voorziening aan te bieden in onderstaande situaties: 1. Wanneer er sprake is van enkelvoudige dagbesteding binnen het afgegeven Wmo-arrangement. De lopende regionale contracten blijven van kracht, maar de financiering en uitvoering van de toegang van de enkelvoudige dagbesteding voor inwoners van Enkhuizen gaan dan via de algemene voorziening. 2. Indien er sprake is van hulp bij het huishouden en dagbesteding kan een arrangement worden afgegeven voor de hulp bij het huishouden en kan voor de dagbesteding gebruik worden gemaakt van de algemene voorziening.

12 / 21

Wanneer sprake is van dagbesteding in combinatie met begeleiding dan voorziet een arrangement daarin. Dit betekent dat in dergelijke gevallen de cliënt altijd een arrangement krijgt. Er bestaat geen arrangement met alleen begeleiding. De aanbieders van begeleiding zijn vaak bij een arrangement de hoofdaannemer. Vanuit het arrangementbudget dienen zij dan dagbesteding middels een onderaannemer (naar keuze) te faciliteren. Vanwege bovenstaande kan de dagbesteding hier niet als algemene voorziening worden aangeboden. Bij het aanbieden van dagbesteding als algemene voorziening zal de uitvoering van de toegang en de financiering op een andere manier moeten plaatsvinden dan de huidige manier van declareren op cliëntniveau vanuit het arrangement. Hierbij heeft een lumpsum of populatiebekostiging de voorkeur (zie ook paragraaf 2.5 taakgerichte uitvoeringsvariant). Wat geborgd moet worden is de sturing vanuit de gemeente op de dagbesteding als algemene voorziening. In de vorm van accounthouderschap bij beleid. De sub-vragen van onderzoeksvraag 1 met betrekking tot aantallen en overige data worden in de volgende paragraaf (3.2) beantwoord. Op de overige sub-vragen van onderzoeksvraag 1 wordt ingegaan in paragraaf 3.4. Ook wordt in de volgende paragraaf antwoord gegeven op de aanvullende onderzoeksvragen opgenomen in het addendum.

De beantwoording van onderzoeksvraag 2 en bijbehorende sub-vragen, geeft aanleiding tot en wordt deels beantwoord in paragraaf 3.3.

3.2 Data beschikte zorg dagbesteding Tijdens de start van het onderzoek bleek dat op basis van de beschikbare data de vragen met betrekking tot aantallen cliënten dagbesteding, soort dagbesteding etc. niet altijd eenduidig te beantwoorden waren. De inkoopsystematiek met zorgaanbod in arrangementen geeft een manier van dataregistratie waaruit beperkte informatie opgehaald kan worden over meer individuele, separate zorginzet en –kosten. Dit gold zowel voor de dataregistratie van de aanbieders , als voor onze eigen cliëntenregistratie. Om deze reden is ervoor gekozen om aanvullend op de beschikbare data via gesprekken met aanbieders en een inhoudelijke beschouwing van de perspectiefplannen, een antwoord te vinden op de gestelde vragen in de onderzoeksopdracht. Hieronder wordt per vraag het resultaat hiervan weergegeven: -

Hoeveel cliënten maken gebruik van welke dagbesteding? Om hoeveel dagdelen gaat het? Wat voor soort activiteit/aanbod? Niet alle zorgaanbieders (vaak onder het argument privacy) waren bereid om hier antwoord op te geven. Daarnaast was het voor sommige aanbieders lastig om aan te geven wat voor zorg (dagbesteding, begeleiding, huishoudelijke hulp, etc.) een inwoner van Enkhuizen bij hen ontving. Op basis van de antwoorden van 9 zorgaanbieders kan er worden gesteld dat er minimaal 145 inwoners van Enkhuizen bij hen een Wmo-arrangement hebben. Op basis van het nalezen van de perspectief plannen blijkt het volgende: Er zijn 261 perspectiefplannen onderzocht en er kon worden vastgesteld dat er 239 inwoners van Enkhuizen met een Wmo-arrangement zijn. Van 70 cliënten kon worden vastgesteld dat zij een component dagbesteding ontvangen en van 4 cliënten is het onbekend. Dit betekent dat er op dit moment tussen de 70 en 74 inwoners dagbesteding ontvangen. Op de vraag om hoeveel dagdelen dit gaat, kan als gevolg van de nieuwe inkoopsystematiek geen antwoord worden gegeven. Vanwege de toekenning van arrangementen wordt dit niet meer geregistreerd in het cliëntregistratiesysteem van de gemeente. Ook de zorgaanbieders konden hierop geen antwoord geven, onder andere omdat dit kan variëren per periode.

Vanwege de resultaatgerichte inkoop wordt er alleen nog maar gestuurd op het realiseren van de doelen en niet meer op wat hiervoor wordt ingezet. Wel weten we dat er op het Hertenkamp 15 deelnemers uit Enkhuizen 51 dagdelen aan dagbesteding ontvangen. Dit zijn cliënten van de volgende aanbieders van dagbesteding: Landzijde, Leekerweide, Leviaan, Philadelphia, ’s Heerenloo, Baanbreker en Esdégé-Reigersdaal.

13 / 21

Op het Hertenkamp zijn de aangeboden activiteiten: dierenverzorging, werkplaats (timmerwerk), creatief, koken/bakken, bediening, kantinedienst en buitendienst (algemeen voorkomende werkzaamheden als vegen, kruiwagenwerk, poetsen, opruimen). -

Hoeveel van deze cliënten zouden gebruik willen en kunnen maken van de mogelijkheden (waaronder de kinderboerderij) van het Hertenkamp? Deze vraag kan op dit moment niet worden beantwoord omdat de hiervoor benodigde informatie door de aanbieders niet beschikbaar is gesteld. Dit zal een onderdeel moeten zijn van de inrichting van de dagbesteding als algemene voorziening (bijvoorbeeld in een pilot) waarbij het gemakkelijker wordt om de dagbesteding in overleg met de cliënten op verschillende locaties te laten plaatsvinden. -

Hoeveel cliënten, woonachtig buiten Enkhuizen maken gebruik van het Hertenkamp of andere locaties in Enkhuizen? Naast de 15 cliënten uit Enkhuizen zijn er ook 3 cliënten (11 dagdelen) woonachting buiten Enkhuizen die gebruikmaken van het Hertenkamp. -

Wat zijn voor hen de mogelijke consequenties wanneer de maatwerkvoorziening wordt omgezet naar een algemene voorziening? Voor de cliënten uit Enkhuizen die op het Hertenkamp dagbesteding ontvangen verandert er ten aanzien van de ontvangen dagbesteding niets. Wel zullen er afspraken moeten worden gemaakt met de aanbieders en de exploitant van het Hertenkamp met betrekking tot de financiële verrekeningen. - Welke aanbieders van dagbesteding zijn er? Binnen de inkoop West-Friesland hebben we te maken met 62 hoofdaanbieders waar een inwoner een arrangement Wmo kan hebben. Een arrangement bestaat uit verschillende producten zoals huishoudelijke hulp, individuele begeleiding en dagbesteding. Een hoofdaannemer van het arrangement biedt bijvoorbeeld huishoudelijke hulp, maar laat de dagbesteding door een onderaannemer uitvoeren. In bijlage 1 geven we aan welke aanbieders er zijn voor de Wmo. -

Welke mogelijkheden voor samenwerking met buurgemeenten of aanbieders in buurgemeenten zijn er? En uit het addendum: Kunnen andere (SED/ Westfriese) gemeenten later aanhaken bij de algemene voorziening? De algemene voorziening dagbesteding is in eerste instantie bedoeld voor inwoners van Enkhuizen. De financiering hiervan geschiedt ook door de gemeente Enkhuizen. Andere gemeenten (SED/WF) of zorgorganisaties uit andere gemeenten kunnen later aanhaken bij de algemene voorziening waarbij het advies is om hiervoor wel een bijdrage te vragen. Ook dient te worden zeker gesteld dat het aanhaken niet ten koste gaat van de beschikbaarheid voor inwoners van Enkhuizen. Daarnaast is het ook mogelijk dat andere gemeenten gebruik maken van de kennis en of ervaring van de gemeente Enkhuizen indien zij ook hun dagbesteding willen aanbieden als algemene voorziening. Beantwoording extra onderzoeksvragen uit het addendum - Wat is er voor nodig om vergelijkbaar met de gemeente Zwolle een website te ontwikkelen waarop het geheel aan aanbod zichtbaar is voor inwoners? Op dit moment is er geen totaaloverzicht van het aanbod in Enkhuizen. Er moet eerst inzichtelijk worden gemaakt wat er allemaal beschikbaar is in Enkhuizen voor de inwoners. De SED is samen met het Stadsteam hier op dit moment mee bezig. Hierna kan dit via een website worden ontsloten voor de inwoners.

Pas als de inventarisatie gereed is, kan worden vastgesteld wat ervoor nodig is om dit op dezelfde wijze te doen als de gemeente Zwolle. -

Is de voorgestelde wijze van aanbieden van dagbesteding toekomstbestendig en kan hiermee een open einde regeling worden voorkomen?

14 / 21

De dagbesteding als algemene voorziening is toekomstbestendig, steeds meer gemeenten gaan hier toe over. Echter ook bij dagbesteding als algemene voorziening is het niet helemaal te voorkomen dat er sprake is van enige vorm van een open einde regeling. De gehele Wmo is binnen de huidige wetgeving en de verdergaande vergrijzing een open einde regeling. Wel kunnen de gevolgen hiervan samen met de aanbieders worden beperkt en samen gedeeld. -

Wanneer kan een cliënt gebruikmaken van de algemene voorziening en wanneer blijft een maatwerkvoorziening nodig? Indien een cliënt behoort tot de doelgroep van de algemene voorziening en de zorgvraag niet te complex/zwaar is, kan gebruik worden gemaakt van de algemene voorziening. Indien dit niet het geval is blijft een maatwerkvoorziening nodig (onder andere indien de zorgvraag onder de WLZ valt). Onderzoeksvraag 2: Verder onderzoek nodig In hoofdstuk 1 is onderzoeksvraag 2 weergegeven: “In het onderzoek worden de volgende punten nader uitgewerkt en hoe hiermee om te gaan”. Deze punten betreffen risico’s van financiële aard en risico’s voor de rechten van inwoners. Voor een uitwerking van deze punten is verder onderzoek nodig om tot een antwoord te kunnen komen hoe de gemeente hiermee om dient te gaan. Ter illustratie het punt: ‘dubbele kosten in overgang van huidige stelstel naar het nieuwe stelsel’. Wanneer besloten zou worden dat het nieuwe stelsel – dagbesteding als algemene voorziening – ingaat in de nieuwe inkoopperiode vanaf 2024, zijn er in principe geen dubbele kosten. Een nieuwe aanbesteding kan naar wens ingericht worden. Welke financiële verschillen er bestaan in de uitvoering van dagbesteding als maatwerkvoorziening en als algemene voorziening en welk effect deze hebben, vergt nader onderzoek.

Met name in de context van de regionale inkoopsystematiek van zorg in arrangementen: wat betekent het voor aanbieders die (boven)regionaal opereren en heeft dit een financieel effect voor de gemeente? In het addendum bij het raadbesluit zijn extra onderzoeksvragen opgenomen, waarop deels reeds antwoord is gegeven. Deels is de beantwoording mogelijk wanneer verder onderzoek gedaan wordt en een nadere uitwerking kan plaatsvinden. Ter illustratie de vraag: ‘Is de voorgestelde wijze van aanbieden van dagbesteding toekomstbestendig en kan hiermee een open einde regeling worden voorkomen?’. Wellicht is het bieden van dagbesteding als algemene voorziening vanuit een financieel oogpunt stabieler van aard dan in de vorm van een maatwerkwerkvoorziening. Of dit voldoende toekomstbestendig is, vanuit het oogpunt van cliënten, vergt nader onderzoek. Bijvoorbeeld: hoe gaat de gemeente om met de wettelijke taak om ondersteuning te bieden wanneer de algemene voorziening dagbesteding onvoldoende passende ondersteuning blijkt te zijn voor de cliënt? Welke oplossingen zijn er dan voor de cliënt? In het licht van deze tussentijdse conclusies, gebaseerd op het onderzoek tot dus ver, wordt in de volgende paragraaf ingegaan op scenario’s om te komen tot dagbesteding als algemene voorziening.

3.3 Scenario’s om over te gaan naar dagbesteding als algemene voorziening Momenteel wordt dagbesteding geboden door partijen met wie de gemeente een contract hiertoe heeft. De aanbesteding voor deze periode heeft in regionaal verband plaatsgevonden. De contracten lopen tot 1 januari 2024. Het aanbieden van dagbesteding als algemene voorziening is mogelijk; zonder “kleerscheuren” vanaf 2024. De huidige periode tot aan het moment dat een aanbesteding voor 2024 moet starten, kan benut worden om verder te onderzoeken wat het betekent om de Wmo dagbesteding als algemene voorziening in te richten. Er worden vier mogelijke scenario’s geschetst. Scenario 1 Inkopen dagbesteding als algemene voorziening De inkoop van dagbesteding als algemene voorziening wordt uitgevoerd via de bekostiging van het aantal dagdelen dat aangeboden wordt aan Wmo doelgroepen. Het college doet geen onderzoek naar de persoonskenmerken en er vinden geen declaraties plaats voor het aantal deelnemers aan de dagbesteding.

15 / 21

Variant Nu Deze variant wordt beschreven omdat het een optie is, doch geen wenselijk uit te voeren actie. Het nu inkopen van dagbesteding als algemene voorziening binnen de context van de arrangementen, betekent dat lopende contracten opengebroken moeten worden en de voorziening dagbesteding separaat tussentijds aanbesteed moet worden. Het juridisch risico van het openbreken van de contracten is groot, omdat er geen aanleiding is om hiertoe over te gaan. Er is op dit moment onvoldoende data om een dergelijke keuze te beargumenteren. Ook kan het tussentijds uittreden uit een regionale inkoopafspraak een bestuurlijk risico met zich meebrengen in de samenwerking in SED verband en in West-Friesland. Variant per 2024 Ten behoeve van de inkoop van Wmo-zorg per 2024 wordt het uitgangspunt gehanteerd dat dagbesteding als algemene voorziening ingekocht wordt. Een nieuwe aanbesteding kan naar wens ingericht worden. In het voorbereidend traject vindt onderzoek plaats naar de voor- en nadelen van inkoop en van subsidie van dagbesteding als algemene voorziening. Scenario 2 Handhaven status quo en actief pilots volgen Er zijn andere gemeenten die al een pilot voor dagbesteding als algemene voorziening hebben ingericht. De gemeente Nijmegen bijvoorbeeld, is hier in 2021 mee gestart. De ontwikkelingen van die pilot kunnen we volgen en er lering uit halen.

De context van de pilot in Nijmegen en een pilot in West-Friesland verschilt. Onze manier van inkoop en bekostiging van geïndiceerde zorg middels arrangementen is niet te vergelijken. Daarnaast biedt Nijmegen de lichtste vorm van dagbesteding - toegankelijk voor iedereen vanaf 67 jaar met een lichte ondersteuningsvraag - al sinds 2015 als algemene voorziening. De nu lopende pilot daar gaat over de volgende stap: de iets zwaardere vorm van dagbesteding als algemene voorziening inzetten. Het volgen van pilots elders vergt weinig capaciteit vanuit de gemeente, maar levert ook beperkte informatie op omdat elke gemeente(lijke regio) de inkoop net anders geregeld heeft. De pilotresultaten kunnen onvoldoende blijken te zijn om een keuze voor de toekomst van dagbesteding in Enkhuizen op te kunnen baseren. Scenario 3 Pilot Dagbesteding als algemene voorziening Met (een deel van) de gecontracteerde partijen voor dagbesteding wordt een pilot ingericht om te onderzoeken/ervaren welke financiële en andere effecten de inrichting van dagbesteding als algemene voorziening heeft in Enkhuizen.

Uit de pilot blijkt of de volgende resultaten bereikt kunnen worden: - vereenvoudigd proces voor de burger; - geen stress over tijdig verlengen van indicatie en beschikking ; - flexibiliteit voor de aanbieder bij schuiven van aanbod, zonder tussenkomst van gemeente; - minder operationele kosten voor de gemeente; - bekostiging van het aantal dagdelen goedkoper dan huidige bekostiging. Inrichting De financiering van de zorg verloopt gedurende de pilot middels een subsidie/lumpsum bijdrage. Er wordt een bijzondere subsidieregeling ingesteld voor de duur van de pilot. Daarnaast blijven de contracten bestaan, alleen vindt de bekostiging van dagbesteding in Enkhuizen aan deelnemende aanbieders niet op basis van het contract plaats. Doelgroep: inwoners met een Wmo-indicatie en beschikking voor dagbesteding, én inwoners zonder Wmoindicatie die op basis van de lichte toets door de aanbieders van dagbesteding toegang hebben tot hun dienstverlening. De algemene voorziening is geen vrije inloop voorziening. Het moet duidelijk zijn dat de

16 / 21

cliënt ondersteuning nodig heeft bij het invullen van een zinvolle dagbesteding. Voor inwoners met een beschikking geldt dat het beschikte recht op de maatwerkvoorziening bevroren wordt (maar niet de zorg). Deze treedt weer in werking na afloop van de pilot. Monitoren Tijdens de pilot worden alle gebeurtenissen gemonitord die informatie geven over de voor- en nadelen van de dagbesteding als algemene voorziening in Enkhuizen. Zoals: - Mate van flexibiliteit bij aanbieders in het wisselen van aanbod door wijziging in ondersteuningsbehoefte van de cliënt. - Tevredenheid van cliënten. - Mate van tevredenheid van aanbieders (en duiding). De verwachting is dat met het uitvoering van deze pilot voldoende relevante informatie opgehaald wordt, om goed van start te gaan met de toekomstige inrichting van dagbesteding als algemene voorziening vanaf 2024. Scenario 4 Dagbesteding ‘in the lead’ Met dit scenario wordt niet onderzocht hoe dagbesteding er als algemene voorziening uitziet, maar worden inzichten opgedaan over wat er gebeurt als er een pilot met methodische sturing plaatsvindt binnen de huidige context van het arrangementenmodel. Indien de regionale inkoop van Wmo hulpverlening vanaf 2024 wederom in arrangementen vorm krijgt, is informatie voor handen om hier optimale sturing aan te geven.

De komende periode wordt benut door binnen het Resultaatgericht werken en de huidige regionale contracten, scherpte te organiseren aan de poort en ‘en route’ wanneer zorg plaatsvindt. Dit is gericht op aanbieders van dagbesteding in Enkhuizen en wordt met hen vormgegeven. Hypothese Dagbesteding is een belangrijk instrument voor mensen om te ontmoeten. Het geeft dagritme, structuur, persoonlijke ontwikkeling en zingeving. Daarnaast dient dagbesteding ook als respijtzorg voor partners, ouders of verzorgers. Met dit scenario willen we leren wat het effect is wanneer dagbesteding als hoofdaannemer van arrangementen opereert en vanuit die rol andere vormen van ondersteuning in onderaannemerschap aanhaakt. Hierbij wordt ingezet op een betekenisvolle relatie tussen de gemeente en de aanbieder van dagbesteding lokaal en wordt bij indicatiestelling ‘en route’ een jaar lang gemonitord hoe het gaat. De te toetsen hypothese is: ‘Met dagbesteding als leidende voorziening nemen de kosten van voorzieningen overall af, omdat dagbesteding zoveel positieve effecten heeft op de cliënt en zijn omgeving, dat ondersteuning zoals individuele begeleiding minder nodig zal zijn’. Eenzelfde pilot met sturingsmethode zou ook voorgesteld kunnen worden voor de ondersteuningsvormen hulp bij het huishouden of begeleiding. Alleen zijn dat voorzieningen die individueel plaatsvinden.

Het in beweging brengen van dagbesteding, heeft direct op groepen cliënten effect en is in grotere omvang zichtbaar. Inrichting - Dagbestedingsaanbieders zijn hoofdaannemer van arrangementen, zowel bij enkelvoudige dagbestedingsindicaties, als bij een combinatie van verschillende ondersteuningsvormen. - Degene die hoofdaannemer is, is degene die procesregie voert op de ‘en route’ monitoring.

17 / 21

-

De administratie en contracten blijven hoe ze nu ook zijn, alleen wijst het Wmo-loket de aanbieders van dagbesteding altijd aan als hoofdaannemer.

Monitoren Tijdens de pilot monitoren we alle relevante gebeurtenissen die informatie geven over de voor- en nadelen van de dagbesteding als leidend principe en het inzetten op ‘scherpte aan de poort’ in Enkhuizen. Denk hierbij onder andere aan: - aantallen cliënten die naast dagbesteding een andere ondersteuningsvorm nodig hebben - afname van met name begeleiding - financiële effecten

3.4 Tot slot Op een aantal vragen is geen antwoord gegeven in dit hoofdstuk. Zoals eerder aangegeven vindt de beantwoording van onderzoeksvragen 3 en 5 plaats in hoofdstuk 4. Daarnaast kunnen de vragen onder onderzoeksvraag 2 pas realistisch beantwoord worden wanneer nader onderzoek heeft plaatsgevonden. Hiertoe zijn voorstellen gedaan in de vorm van scenario’s in de vorige paragraaf. Het onderzoek heeft ook opgeleverd dat het drietal sub-vragen onder onderzoeksvraag 1 niet eenduidig te beantwoorden zijn. In deze afsluitende paragraaf van dit hoofdstuk, wordt hierop ingegaan. Tot slot wordt in deze paragraaf antwoord gegeven op onderzoeksvraag 4. - Sub-vraag bij onderzoeksvraag 1: Kan iedere vorm van dagbesteding als algemene voorziening? De arbeidsmatige dagbesteding is niet nader belicht. Voor de gemeente Enkhuizen is de arbeidsmatige dagbesteding belegd bij deels SED (trede 1 en 2 participatieladder) en WerkSaam. Na overleg met de aanbieders is besloten om vooralsnog in de pilot de arbeidsmatige dagbesteding niet mee te nemen. De arbeidsmatige dagbesteding op een andere wijze organiseren zou als doorontwikkelingsopgave meegenomen kunnen worden in de nieuwe periode vanaf 2024.

- Sub-vraag bij onderzoeksvraag 1: Wat betekent dit voor de huidige inkoop? Deze vraag is beantwoord in de schets van scenario 1: voor de huidige inkoop betekent het nu (acuut) overgaan tot de inrichting van dagbesteding als algemene voorziening het openbreken van de huidige contracten wat juridische en bestuurlijke risico’s met zich meebrengt. Hiertoe acuut overgaan wordt niet aanbevolen. - Sub-vraag bij onderzoeksvraag 1: Wat zijn de financiële effecten? Over financiële effecten kunnen vooralsnog geen uitspraken gedaan worden. Hier is meer inzicht voor nodig. Wellicht is het goedkoper om dagbesteding op basis van het aantal dagdelen in lumpsum te financieren dan via declaraties op cliëntniveau. Maar of dit aanbod voldoende is zowel voor de vraag als voldoende passend binnen het wettelijk kader is nog een vraag. Immers, wanneer het aanbod onvoldoende passend is als antwoord op de vraag van de cliënt, zal de gemeente aanvullend of andere ondersteuning moeten inzetten. Dit kan van invloed zijn op de financiële effecten die beoogd worden met dagbesteding als algemene voorziening. Onderzoeksvraag 4: De mogelijkheden onderzoeken wat de rol van Stichting Iedereen Telt Mee kan zijn bij het eventueel aanbieden van dagbesteding als algemene voorziening.

Samen met de directeur van Stichting Iedereen Telt Mee is vastgesteld dat de rol van het Stadsteam ten aanzien van de algemene voorziening Dagbesteding zich beperkt tot het doorsturen van inwoners naar deze algemene voorziening. Vanuit Stichting Iedereen Telt Mee/Stadsteam wordt ter voorkoming van beschikte zorg zelf zorg verleend. De algemene voorziening ligt hier nog voor. De daadwerkelijke inzet vanuit het Stadsteam ten behoeve van de algemene voorziening zou ertoe leiden dat er elders beschikte zorg moet worden ingezet omdat deze dan niet kan worden verleend door het

18 / 21

Stadsteam. De algemene voorziening dagbesteding moet er juist voor zorgen dat het Stadsteam zich kan richten op haar eigen hoofdtaak.

Hertenkamp, exploitatie en overname De beantwoording van onderzoeksvragen 3 en 5 hebben betrekking op de exploitatie en overname van het Hertenkamp en vinden plaats in dit hoofdstuk. Onderzoeksvraag 3: Onderzoek naar een (zorg)organisatie die dagbesteding aanbiedt, om het Hertenkamp als locatie voor dagbesteding over te nemen. Alle 62 Wmo-zorgorganisaties hebben via de uitnodigingsbrief deze vraag gesteld gekregen. Een tiental aanbieders (de deelnemers aan de gezamenlijke overleggen) hebben gereageerd op deze vraag. Na de gezamenlijke overleggen bleek dat er twee zorgorganisaties belangstelling hadden om de begeleiding van de dagbesteding op het Hertenkamp te organiseren. Zij wilden echter niet de exploitatie van het complex overnemen. Er was 1 zorgorganisatie die aangaf belangstelling te hebben in het eventueel overnemen van de exploitatie. Dit was de zorgorganisatie 'Wings of Change’. Zij wilde eerst de begroting 2022 doornemen en een gesprek met de huidige exploitant voeren voordat zij kon aangeven onder welke voorwaarden zij de exploitatie van het Hertenkamp wilde overnemen. Tijdens overleg met deze organisatie kwam naar voren (gelijk aan de bevindingen van de huidige exploitant) dat de huidige inkoop van de Wmo van grote invloed is. Hierbij is het product dagbesteding onderdeel geworden van een arrangement en is voor dagbesteding een lager indicatief bedrag opgenomen.

Het oorspronkelijke plan om via het aanbieden van het complex genoeg inkomsten te generen om de extra exploitatiekosten te dekken is niet meer uitvoerbaar. Daarnaast is er sprake van extra kosten ten opzichte van het oorspronkelijk plan omdat hierdoor nu ook de begeleiding van de dagbesteding moet worden aangeboden. Uiteindelijk hebben zij eind april 2022 hun document met de randvoorwaarden (zie bijlage 2) aangeleverd en toegelicht. Hun uitgangspunt is: "Door samenwerking (o.a. met de huidige exploitant) een doorstart te maken met het Hertenkamp onder leiding en verantwoording van Wings of Change”. Voor de exacte voorwaarden wordt verwezen naar bijlage 2. De belangrijkste voorwaarden zijn: - Zij willen een gebruikersovereenkomst met de gemeente Enkhuizen voor een periode van 10 jaar. - De overname zal een project zijn dat 5 jaar in beslag neemt. Tijdens deze projectfase worden diverse zaken (zoals de exacte financiële gevolgen) verder uitgewerkt. - De eerste 2 jaar is een volledige bijdrage vanuit de gemeente Enkhuizen noodzakelijk die daarna geleidelijk kan worden afgebouwd. Er wordt aangegeven dat er altijd een basisbedrag door de gemeente zal moeten worden betaald. - De huidige medewerkers moeten "opnieuw" solliciteren en komen in dienst van Wings of Change. - Het huidige dierenbestand moet worden aangepast inclusief het afscheid nemen van enkele soorten. Onderzoeksvraag 5.

Onderzoek om de kosten van de dagbesteding, de kinderboerderij en de overhead separaat inzichtelijk te maken Dit is inderdaad mogelijk. Op basis van de hiervoor aangepaste begroting 2022 van de huidige exploitant MEC de Witte Schuur zijn de kosten als volgt: Activiteiten Milieueducatie Theetuin (horeca) Kinderboerderij

Kosten € 106.575 € 35.525 € 57.995

19 / 21

Dagbesteding (exclusief het gebruik van het complex Hertenkamp Overhead (inclusief exploitatie van het Hertenkamp) Totaal

€ 27.405 € 175.595 € 403.095

Op basis van bovenstaande en het onderzoek zijn er ten aanzien van de exploitatie van het Hertenkamp 4 mogelijke scenario’s: 1.

Huidige exploitant blijft het Hertenkamp beheren

Belangrijkste voordelen: • Er verandert weinig voor de huidige cliënten die er dagbesteding ontvangen; • Het huidige dierenbestand kan in tact blijven. Belangrijkste nadelen: • De huidige exploitant is geen zorgorganisatie en zal extra kosten moeten maken om uitbreiding van de huidige dagbesteding te kunnen uitvoeren (zowel m.b.t. capaciteit als certificering etc.); • Voor het gebruik van het complex tegen vergoeding in het kader van de dagbesteding blijft men afhankelijk van andere zorgorganisaties; Hierdoor zal er altijd een bijdrage van de gemeente noodzakelijk zijn. • Het blijft onzeker hoeveel financiële ondersteuning vanuit de gemeente nodig blijft om alle kosten te kunnen dekken Op dit moment wordt ingeschat maximaal € 162.000 per jaar conform oorspronkelijk raadsvoorstel, waar de raad na definitieve besluitvorming in januari 2022 € 81.000 maar van heeft toegekend. Wel is de verwachting dat dit op basis van de huidige realisatie kan worden bijgesteld. 2.

Ingaan op het voorstel van Wings of Change

Belangrijkste voordelen: • De organisatie heeft reeds ervaring met het beheren van een complex wat gebruikt wordt voor dagbesteding, recreatie en educatie; • De organisatie heeft reeds ervaring met het exploiteren van een kinderboerderij; • De organisatie is zelf een zorgaanbieder die dagbesteding aanbiedt en zal hierdoor minder kosten moeten maken om de dagbesteding uit te breiden op het Hertenkamp en heeft reeds de benodigde certificering. • Men is minder afhankelijk van andere zorgaanbieders voor het uitbreiden van de dagbesteding op het Hertenkamp. Een andere zorgaanbieder heeft al aangegeven dat zij willen samenwerken om meer dagbesteding op het Hertenkamp te laten plaatsvinden. Hierdoor is de verwachting groter dat de inkomsten via de dagbesteding zullen toenemen Belangrijkste nadelen: • Er ontstaat mogelijk onrust bij het personeel (en de cliënten) indien niet iedereen van het huidige personeel wordt overgenomen na de verplichte sollicitatie; • Het huidige dierenbestand wordt aangepast; • Het gehele project zal 5 jaren duren waarbij financiële ondersteuning door de gemeente noodzakelijk is (de komende twee jaar de volledige exploitatiebijdrage/subsidie die niet gekwantificeerd is en we schatten in dat dit minimaal conform de oorspronkelijke voorgestelde € 162.000 zal zijn). Hierna kan worden afgebouwd maar blijft een vaste bijdrage vanuit de gemeente noodzakelijk.

Het bijbehorende projectplan wordt opgesteld na keuze/besluitvorming door de gemeenteraad.

20 / 21

3.

Het beheer van het complex door de SED/gemeente zelf te laten uitvoeren

Belangrijkste voordelen: • De gemeente Enkhuizen heeft zelf de meeste invloed op de uitgaven en inkomsten. Belangrijkste nadelen: • De SED/gemeente heeft in de huidige formatie en bezetting niet de benodigde capaciteit en ervaring om dit uit te voeren; • De SED/gemeente zal naast de exploitatie van het Hertenkamp ook de begeleiding van de dagbesteding moeten organiseren en heeft hiervoor in de huidige formatie niet de benodigde capaciteit, ervaring en certificering. 4.

Het sluiten van het Hertenkamp

Belangrijkste voordelen: • Op termijn geen exploitatielasten meer. Belangrijkste nadelen: • Een door de inwoners zeer gewaarde locatie voor recreatie gaat verloren inclusief mogelijk kapitaalvernietiging van de gedane investeringen; • Er moet een vervangende locatie worden gevonden voor de huidige cliënten die hier nu dagbesteding ontvangen; • Er moet een vervangende locatie worden gezorgd voor de dieren; • Er moet een vervangende locatie worden gezorgd voor de milieueducatie.

21 / 21