CConstaterende datEmmen
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 9 - Structuurvisie gemeente eMMen 2020 - Veelzijdigheid Troef

Informatiebijeenkomst 14 september 2026, gemeente EmmenBij agendapunt: Raadsvoorstel - Vaststellen Omgevingsvisie Emmen 204035.254 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 5

Dit gaat zowel om laagwaardige diensten als schoonmaken als om hoogwaardige diensten zoals ICT. Bij consumentendiensten is een verschuiving te zien naar diensten met een luxe karakter. Daarvan profiteren diensten als de detailhandel in duurzame consumptiegoederen, horeca, luxe buitenlandse reizen, cultuur, sport en recreatie. 60 Uitgaande van EC-scenario en hoge prognose ten aanzien van de bevolkingsontwikkeling (i.c. 120.000). De ontwikkeling van kantoorruimte hangt overigens sterk samen met de ontwikkeling van zowel de economie als ook de bevolking. Een extra toename van 5.000 inwoners in de periode tot 2020 resulteert in een extra vraag naar kantoorruimte in kantoorgebouwen van meer dan 6.000 m² netto vloeroppervlak (ongeveer 350 m² per jaar). 61 De scheiding tussen kantooractiviteiten en andere bedrijfsactiviteiten vervaagt. Onder invloed van economische ontwikkelingen, individuele bedrijfsvoering en productieprocessen is het kantoorgebouw voor een zeer uiteenlopende groep een geschikte vorm van bedrijfshuisvesting. De gebruikers laten zich niet meer sectoraal indelen naar traditionele kantoorgebruikers. Ook neemt het aandeel kantoorruimte binnen een bedrijfspand toe. Daarnaast is een steeds groter aandeel van de werkgelegenheid in bedrijfstakken aan te merken als kantooractiviteit.

Er is een trend waar te nemen dat bepaalde bedrijfsgebouwen met een dusdanige architectuur, afwerkingsniveau en bouwkundige vormgeving worden gerealiseerd, waarbij er nauwelijks onderscheid is met een traditioneel kantoorgebouw. De vestigingsvoorwaarden en locatiekeuze lijkt dan ook sterk op die van een kantoor. structuurvisie gemeente eMMen 2020 55 55 Tevens ligt de nadruk op een kwaliteitsslag die moeten worden gemaakt binnen bestaande plannen. De nog te ontwikkelen locaties dienen goed bereikbaar te zijn, te beschikken over voldoende parkeergelegenheid en dienen een kwalitatief hoogwaardige bouwontwikkeling mogelijk te maken. Tenslotte is op Bedrijvenpark A37 en Businesspark Meerdijk ruimte voor kantoorontwikkeling. Hiermee is er voldoende ruimte beschikbaar om te voorzien in de vraag. Detailhandel Emmen heeft faciliteiten die horen bij een streekcentrum met verzorgende functie voor de regio. De koopkrachtbinding en –toevloeiing van het kernwinkelapparaat toont deze regionale functie aan. Ook komen mensen uit de regio naar Emmen voor specifieke sportvoorzieningen, culturele en uitgaansmogelijkheden. Het aanbod is in het algemeen voldoende, de laatste jaren is de uitstraling en aantrekkingskracht van het centrum door upgrading en renovatie versterkt.

Ruimtelijk gezien ziet de retailstructuur van Emmen er als volgt uit: - Het regionaal verzorgende centrum van Emmen met een ruim en aantrekkelijk aanbod aan dagelijkse en niet dagelijkse voorzieningen; - Zeven wijk- en buurtwinkelcentra die evenredig verspreid zijn over de kern Emmen. Het betreft hier met name winkels met dagelijks aanbod; - De grotere kernen in de gemeente Emmen beschikken veelal over een eigen kernverzorgend aanbod. Klazienaveen beschikt over een groot aandeel en aanbod niet-dagelijkse producten; - De kleine kernen beschikken soms over een buurtsuper. Ten aanzien van de gehele retailstructuur beschikt de gemeente over een verouderde structuur met veel kleinschalige buurt- en wijkwinkelcentra. Marktberekeningen laten zien dat sprake is van een overaanbod in de dagelijkse sector. Naar de toekomst neemt deze kwantitatieve overbewinkeling af, maar blijft omvangrijk. Tevens is sprake van een lage omzet per vierkante meter in de dagelijkse sector. De gemeente kent ruim 260.000 vierkante meters winkelruimte. Dit is relatief veel ten opzichte van vergelijkbare gemeenten en kenmerkt de regiofunctie van de kern Emmen. Gezien het feit dat de gemeente beschikt over een relatief ruime winkelvoorraad en er naar verwachting62 een rationalisatie63 in het gebruik van de winkelruimte voor gaat doen, is de ruimtevraag van de detailhandel beperkt.

Nieuwe ontwikkeling komen voor bijna ¾ deel terecht in de kern Emmen. De inzet van de gemeente is derhalve vooral gericht op instandhouding en opwaardering van het bestaande winkelapparaat. Centra die toe zijn aan een opwaardering zijn onder meer te vinden in Emmermeer, Emmerhout, Bargeres, de kern van Erica en Nieuw Amsterdam. Voor wat betreft de kern Emmen is op termijn een bredere bezinning op de wijkvoorzieningenstructuur noodzakelijk. Een gedeelte van de winkelcentra voldoet nu of straks niet meer aan de eisen die consumenten stellen aan dergelijke centra. Het betreft hier de centra in Emmerhout, Emmermeer (in uitvoering), Bargeres en aan de Weerdingerstraat. Met name de opwaardering van Bargeres heeft sterke raakvlakken met het vraagstuk hoe er in de nieuw te ontwikkelen woonwijk Delftlanden met de voorzieningenstructuur wordt omgegaan. Uiteraard staat dit ook niet los van het wijkcentrum Rietlanden. In de detailhandel tekent zich steeds meer schaalvergroting af, waarbij grootschalige winkelformules buiten de centra ruimte zoeken. De Nota Ruimte constateert dat dit een gegeven is dat aansluit op duidelijke autonome behoeften en laat het aan gemeenten over om daarop eigen beleid te voeren. Een specifieke formule hierbij is een grootschalige supermarkt.

Een grootschalige detailhandelsformule wordt toegelaten: - indien de retailstructuur weer ‘up to date’ is, of 62 Een groei met 5.000 extra inwoners zal normaal gesproken leiden tot een extra ruimtevraag van ca. 10.000 vierkante meter extra winkelruimte (gemiddeld 2m2 per inwoner). 63 Er wordt een efficiëntieslag voorzien in het gebruik van de ruimte. Binnen de gemeente Emmen neemt de opslag in de detailhandel relatief veel ruimte in. Ontwikkelingen als just-in-time deliverance kunnen leiden tot een aanzienlijke efficiëntieslag.

structuurvisie gemeente eMMen 2020 56 56 - als het een rol kan spelen binnen een herstructureringsproces van de gehele (wijk)winkelstructuur van de kern Emmen. Alvorens dergelijke fundamentele wijzigingen in de retailstructuur worden aangebracht is een actualisatie van de visie op de detailhandelstructuur noodzakelijk. Behalve de dagelijkse voorzieningen in nabije winkelcentra en niet dagelijkse voorzieningen in het centrum van Emmen en enkele grotere kernen, vormt de situering van perifere en/of grootschalige detailhandelsvestigingen (PDV/GDV) een aandachtspunt. Voor wat betreft perifere detailhandels- activiteiten wordt ingezet op een versterking van het aanwezige cluster Nijbracht. Het zwaartepunt van de activiteiten ligt hier op meubels, bouwmarkten en tuincentra. Andere grootschalige vormen van detailhandel, zoals bijvoorbeeld de handel in auto’s e.d. vindt verspreid over gemeente plaats. Voorbeelden elders laten zien dat clustering van voorzieningen synergievoordelen kent. In de nieuw op te stellen detailhandelsstructuurvisie wordt op de (on)mogelijkheden van clustering ingegaan, evenals op de wijze waarop met grootschalige perifere detailhandel moet worden omgegaan. Ook de winkelvoorzieningen in de dorpen krijgen daarbij aandacht. Zorg Eén van de kansrijke groeisectoren is de zorg. Anno 2007 zijn er al veel mensen in deze sector werkzaam64.

Emmen kent een relatief vergrijsde bevolking; met het voortzetten van de vergrijzing zal de zorgvraag en hieraan gelieerde arbeid toenemen. Alleen al in 2015 zou het aantal personen dat zorg op afroep of intensieve zorg nodig heeft met 30% gegroeid moeten zijn (uitgaande van 120.000 inwoners in 2020). Andersom stijgt ook het aantal arbeidsplaatsen. Verwacht wordt dat de toenemende vraag naar hoogopgeleiden niet binnen de eigen regio kan worden opgevangen en dat mensen van elders moeten worden aangetrokken65. De zorgsector draagt bij aan het realiseren van een bredere economische basis. Om optimaal van de kansen in de zorg te profiteren is het van groot belang dat de arbeidsmarkt soepel werkt. Gezien de te verwachten schaarste aan arbeidskrachten in de zorg, gaat er bijzondere aandacht uit naar opleiding en scholing. Op de vraag waar de kansen in de zorg nu precies zitten en hoe hieraan invulling kan worden gegeven, is separaat onderzoek verricht66. Emmen beschikt over de rust, ruimte en voorzieningen waar ouderen naar op zoek zijn. Om de kansen in de zorg te benutten, dient de gemeente allereerst te werken aan het realiseren van aantrekkelijke woonmilieus en voorzieningen van een kwalitatief goed niveau. Hiermee kunnen nieuwe inwoners (Drentheniers) naar Emmen worden getrokken. Zorgvoorzieningen dragen ook bij aan de aantrekkelijkheid van Emmen als woonomgeving.

Drentheniers komen voor de rust en ruimte; het is echter wel prettig om te weten dat de zorgvoorzieningen in de buurt goed geregeld zijn. Nieuwe doelgroepen van actieve ouderen van buiten Emmen zorgen voor meer draagvlak voor wonen en zorg, curatieve zorg en zorgvoorzieningen. Kansen ontstaan ook door: - de deconcentratie van zorgvoorzieningen uit grootschalige centra; - de opkomst van multifunctionele voorzieningen op een lager schaalniveau; - de verschuiving van zorgtaken naar dienstverlenende taken. Ruimtelijk kent de gemeente een evenredige verdeling van zorgvoorzieningen over het centrum, de wijken en de dorpen. Verwacht wordt dat de druk op ouderenvoorzieningen in het centrum afneemt en de bedrijvigheid en dynamiek in de dorpen toeneemt. Doordat de groei van de ’care’ (wonen + zorg) verspreid over de gemeente plaatsvindt, geldt dit ook voor de werkgelegenheidsontwikkeling67. ‘Cure’ (gezond maken) is daarentegen geconcentreerd in en rond het Scheperziekenhuis. Het omliggend gebied, het Scheperpark, is aangewezen als zorgzone. Hier is ruimte voor onderdelen van de zorgketen (zorg-werken-wonen-leren). Een ketenbenadering schept kansen en kan leiden tot synergie. Nieuwe ontwikkelingen, op het vlak van zorgtoerisme en 64 Zo is La Veste de grootste werkgever van de gemeente, met kort hierop volgend de zorggroep Tangenborgh.

65 Geschat wordt dat de komende decennia van alle afgestudeerden in het MBO en HBO in Emmen 35% zijn weg naar de zorg zou moeten vinden. 66 Emmen op termijn, kansen voor zorg (RIGO, 2006) 67 Vuistregel is dat 1 ‘care’-patiënt ongeveer 1 fte oplevert. structuurvisie gemeente eMMen 2020 57 57 planbare zorg zouden hier prima een plek kunnen vinden. Op het Businesspark Meerdijk is ruimte beschikbaar voor activiteiten in het sports & health-segment. Leisure Leisure is een containerbegrip voor alle activiteiten die we in de vrije tijd uitvoeren die ons iets laat beleven waardoor we ons lekker voelen. Dat kan een middagje winkelen zijn, een dagje naar een pretpark, sporten in de vereniging of wandelen over de hei. Emmen heeft op het gebied van vrijetijdsvoorzieningen het nodige te bieden. Met het Dierenpark Emmen als grootste trekpleister heeft de gemeente een attractie van formaat binnen haar grenzen liggen. Deze trekker ontwikkelt zich de komende jaren verder. Toeristische hoofdstructuur Om de kansen voor Emmen op het gebied van leisure te benutten, richt de inzet zich op het voortbouwen en verder koppelen van de aanwezige leisurevoorzieningen, het aanbieden van arrangementen, het langer vasthouden van bezoekers en marketing van leisure in en om Emmen.

Sommige leisurevoorzieningen concentreren zich op 1 specifieke locatie (zoals bijvoorbeeld het centrum, het theater/dierenpark, de Meerdijk, een golfbaan, etc.), maar een ander belangrijk onderdeel van het leisure-aanbod bestaat uit ‘het Emmer landschap’. Diverse functies in het buitengebied, zoals landbouw, water en natuur fungeren als decor bij leisure-activiteiten. Ontwikkelingen vanuit deze functies hangen derhalve met elkaar samen. Vanuit de recreatie is het belang (en beleid) gericht op versterking van de sector in de hele gemeente. Gestreefd wordt naar zoveel mogelijk aanbod, omdat dit elkaar versterkt. Hiertoe worden de verschillende ‘bronpunten’ zoveel mogelijk met elkaar verbonden. Bronpunten zijn verblijfsaccommodaties, trekpleisters, attracties, bezienswaardigheden (natuur, cultuurhistorie), hoofdroutes stations en recreatieve parkeerplaatsen. Veel aandacht gaat daarbij uit naar het verbeteren van de verbindingen (fysiek en organisatorisch) 68. Ook het aantrekkelijker maken van bronpunten en de routes ertussen is een belangrijk aandachtspunt. Bijzondere kansen worden toegedicht aan het parelsnoer dat vanuit het centrum van Emmen in zuidelijke richting loopt. Parels als het Dierenpark, winkelcentrum, Parc Sandur liggen aan een recreatief snoer dat Emmen met haar omgeving (Bargerveen, Schoonebeek) verbindt69.

De ontwikkeling van het Wild Life Parkresort vormt een passende uitbreiding van het parelsnoer. Een ander kansrijk snoer wordt gevormd door de vaarverbinding waar ruimte is voor meer kralen. Naast de specifieke inzet op een aantal grotere toeristische ontwikkelingen, is kleinschalige recreatie kansrijk; dit versterkt het brede palet aan leisuremogelijkheden. Emmen in de regio Bij het koppelen van recreatieve voorzieningen en gebieden is aansluiting op de omgeving erg belangrijk. Koppeling met toerisme op het Drents Plateau, in het Vechtdal, voorzieningen in de Noord-Nederlandse steden en trekpleisters, maar ook het aanbod direct over de Duitse grens kan de leisure-mogelijkheden enorm vergroten. In Duitsland zijn enkele trekpleisters, stadjes, lange- afstandfietsroutes (langs Eems) en vaarmogelijkheden aantrekkelijk voor koppeling met het Emmens aanbod. Binnen de toeristische hoofdstructuur is onderscheid te maken tussen locatiegebonden toerisme (trekpleisters en verblijfsaccommodatie) en routegebonden recreatie. 68 Dit gebeurt al met de Veenpoorten 69 De kaart uit het TROP, met een aantal recreatieve verbindingzones die vanuit de stad richting noorden, Bargerveen en Schoonebeek lopen, evenals de vaarrecreatieve verbinding Erica-Ter Apel, blijft hiermee actueel.

structuurvisie gemeente eMMen 2020 58 58 Locatiegebonden toerisme: trekpleisters Binnen Emmen is een flink aantal grootschalige leisurevoorzieningen aanwezig (zie kader). Het verder uitbouwen van deze voorzieningen en verhogen van de kwaliteit staat voor elk concentratiepunt voorop. Concreet betekent dit dat er ruimte is om bestaande activiteiten verder uit te breiden of op te waarderen. Nieuwe initiatieven dienen zoveel mogelijk gekoppeld te worden aan bestaande clusters. Het toevoegen van ‘slecht weer’- voorzieningen vergroot het leisure-aanbod in de gemeente. Locatiegebonden toerisme: verblijfsrecreatie Emmen heeft de doelstelling meer overnachtingen te realiseren. Het huidig aanbod is relatief kleinschalig70; wel is er het laatste decennium een aanzienlijke impuls geweest met de realisatie van Parc Sandur en Vander Valk. Met de inzet en inspanningen op het vlak van routes en leisure is een weg ingeslagen waarbij de verblijfsrecreatie niet achterblijven kan. Bijzondere kansen liggen er: a) voor verblijfsrecreatieve initiatieven langs/ in de buurt van de vaarroute; b) als nevenactiviteit voor agrarisch ondernemers; c) grootschaligere vormen van verblijfsrecreatie in combinatie met andere functies, zoals landschapsontwikkeling of waterretentie (bijvoorbeeld het Wildlife Resort Griendtsveen of landgoed Scholtenszathe).

70 Binnen de gemeente liggen ongeveer 20 campings, 8 hotels en 1 bungalowpark. Emmen centrum Conform het Masterplan Emmen Centrum wordt de leisurefunctie van het centrum versterkt. Het uitbouwen, toevoegen en moderniseren van functies draagt bij aan de aantrekkelijkheid van de toeristenstad Emmen. Het betreft hierbij een heel breed scala aan leisure voorzieningen, zoals het theater, winkels, evenementen, het dierenpark en horeca. Ook voor verblijfsvoorzieningen is ruimte gereserveerd. Versterking van dé attractie van Emmen, het Dierenpark, is hierin een hele belangrijke schakel. Realisatie van het nieuwe dierenpark/theater is er één van de vijf strategische projecten in het uitvoeringsprogramma. Meerdijk Het Meerdijkgebied is de plek waar grootschalige formules met doelgerichte bezoekers een plek vinden. Het betreft hier met name activiteiten die aansluiten op het thema sport & gezondheid. Parc Sandur In Parc Sandur concentreren zich diverse recreatieve voorzieiningen (zwem- en speelparadijs, klimhal, horeca en supermarkt, fiets- en knaoverhuur), waardoor het zich leent voor nieuwe ontwikkelingen c.q. uitbouw van bestaande mogelijkheden in Parc Sandur en eventueel in de directe omgeving. Bargerveen e.o. Een vierde toeristisch concentratiepunt is te vinden in de zuidoostelijke punt van de gemeente. Het betreft hier het Bargerveen.

In combinatie met het aanpalende Duitse Internationale Naturpark Moor ligt hier een bijzonder natuurgebied van 16.000 ha. Om verdroging van het Bargerveen tegen te gaan is een peilverhoging noodzakelijk. Ten opzichte van de direct naastliggende landbouw is dit een conflicterend belang. Daarom wordt ingezet op de realisatie van een overgangszone. Om belangenconflicten zoveel mogelijk te omzeilen zal gebruik worden gemaakt van duurzame technieken. De overgangszone biedt volop kansen voor de koppeling met recreatieve functies. Door juist de recreatie in de nieuwe randen te concentreren wordt het eigenlijke natuurgebied gespaard. Naast de realisatie van een zone om het Bargerveen zijn er ideeën om ten westen van het Bargerveen het zogeheten Wildlife Resort Griendtsveen te ontwikkelen. Een belevenispark voor verblijfsrecreatie tussen wilde dieren. Tenslotte ligt het sportlandgoed ’t Swartemeer in deze hoek van de gemeente. Veenpark & Scholtenszathe e.o. Het Veenpark is een cultuurhistorisch openluchtmuseum en attractiepark waar de geschiedenis van de Veenkoloniën wordt neergezet. De aanwezigheid van bestaande elementen zoals de fabrieken, het veenkoloniale dorp en smalspoorlijn wordt uitgebouwd met nieuwe ontwikkelingen zoals een ‘Schipperskwartier’ en ‘Historische Scheepswerf’.

Door realisatie van het Veenparkkanaal wordt een koppeling met het naastgelegen Hoogveenreservaat Berkenrode gelegd. Het is mogelijk hier doorheen te varen. Enkele jaren geleden is de transformatie ingezet van agrarisch gebied naar de vorming van landgoed Scholtenszathe. Dit landgoed is bijna 1.000ha groot. Het landbouwareaal wordt (deels) omgezet naar bos- en natuurgebied in combinatie met recreatie en de bouw van een aantal bijzondere woningen. Ook wordt hierbij een koppeling gelegd met de natuurontwikkeling van en langs de Runde. Geluidsportcentrum Pottendijk Ten noorden van Emmer-Erfscheidenveen ligt het geluidsportcentrum Pottendijk. Hier is onder meer aanwezig een kartbaan, schietbaan en motorcrossbaan. Het geluidsportcentrum is uniek binnen Nederland en trekt verschillende doelgroepen. Er liggen kansen deze formule verder te ontwikkelen en uit te laten groeien tot een trekker van formaat. structuurvisie gemeente eMMen 2020 59 59 Routegebonden recreatie Heldere en aantrekkelijke routes zijn gewenst om het leisure aanbod in Emmen (beter) te onsluiten. Emmen heeft op het vlak van natuur en landschap het nodige te bieden. Tegen deze achtergrond is er qua leisure heel wat mogelijk, variërend van wandeling tot kanotocht, van ATB tot motorboot.

Door de diverse routestructuren te verbeteren en deze te koppelen aan de verschillende trekpleisters en verblijfsrecreatieve voorzieningen, worden deze onderling verbonden. Het betreft hier onder meer de realisatie van de vaarverbinding tussen Erica en Ter Apel. Deze verbinding is een belangrijke ontbrekende schakel tussen een aantal vaarcircuits in Noord-Nederland en Noord- Duitsland. De vaarroute biedt nieuwe kansen voor bedrijven om daarop aan te haken. Nieuw- Amsterdam/Veenoord kan een centrumfunctie gaan vervullen voor de waterrecreatie in Zuidoost Drenthe. De aanwezigheid van goede routestructuren is een belangrijk selling point. Doordat het toont wat Emmen te bieden heeft, maakt het bezoekers nieuwsgierig en zo worden mensen verleid langer te blijven of nog eens terug te keren. Routestructuren dragen ook bij aan de levendigheid en daarmee aan de aantrekkelijkheid van de dorpen en het buitengebied. Hierbij gaat het om meer dan alleen fiets- en wandelroutes. Ook ruiterroutes, ATB-tracks, nordic walking circuits en kanoroutes maken hier onderdeel van uit. Glastuinbouw De gemeente Emmen heeft met de tuinbouwcentra Erica, Klazienaveen en het Rundedal (in totaal ca. 955 ha bruto, waarvan 470 ha netto71) een aanzienlijk oppervlak glastuinbouw binnen haar grenzen.

De komende planperiode is de aandacht voor en facilitering van bestaande bedrijvigheid een belangrijk aandachtspunt. Een gedeelte van het huidige glastuinbouwareaal in Erica en Klazienaveen is economisch en functioneel verouderd (verkaveling, bebouwing, e.d.). Tot 2020 wordt ingezet op herstructurering, om de economische en ruimtelijke kwaliteit te versterken. Als gevolg hiervan kan op gedeelten een functieverbreding naar andere vormen van bedrijvigheid aan de orde komen. In zijn algemeenheid vormen de randen van glastuinbouwgebieden een aantasting van de ruimtelijke kwaliteit. In tegenstelling tot het Westland zijn de randen c.q. overgangen in Emmen ruim. Door verzachting met groen en het beperken van lichtvervuiling (o.a. voor nachtvogels) worden negatieve effecten geminimaliseerd. Met de ontwikkeling en realisatie van het glastuinbouwcentrum ‘het Rundedal’72 ten oosten van het tuinbouwcentrum Klazienaveen is een gebied van in totaal 300 ha (bruto) beschikbaar (netto 180 ha). Het ‘Rundedal’ is een goed ontsloten terrein dat voorzien is van de modernste voorzieningen. Deze locatie kan de komende jaren voorzien in de verwachte ruimtevraag. Gezien het huidige uitgiftetempo in relatie tot het beschikbare aanbod, is het niet de verwachting dat een extra ruimtevraag op korte termijn actueel zal worden.

Omstreeks 2012 zal de ruimtevraag naar glastuinbouw opnieuw in beeld worden gebracht. Daarbij past ook bezinning op mogelijke andere functies in het Rundedal. De periode tot 2012 wordt gebruikt voor verkenningen naar een mogelijk anderee invullingen of een verbreding van het gebruik. In de Nota Werklocaties wordt hier nader op ingegaan. Landbouw De grondgebonden landbouw in Emmen presteert relatief beter dan landelijk het geval is. Net als in de rest van Nederland neemt het aantal agrarische bedrijven de laatste decennia af. Zo is in Drenthe het aantal agrarische bedrijven gemiddeld met 3% per jaar afgenomen. De laatste jaren waren de perspectieven in deze sector relatief somber. Afbouw van EU-subsidies, opkomst van nieuwe markten binnen en buiten de EU, liberalisatie van de wereldhandel zouden leiden tot toenemende internationale concurrentie en druk om goedkoper te produceren. Recente prijsstijgingen voor landbouwproducten en de opkomst van biomassa voor energie hebben echter geleid tot een rooskleuriger beeld voor de landbouw. 71 Erica: 315 ha bruto/ 127 ha netto; Klazienaveen: 340 ha bruto/ 163 ha netto, Rundedal: 300 ha bruto/ 180 ha netto. 72 Het ‘Rundedal’ is in belangrijke mate bedoeld als (her)vestigingsgebied voor de herstructurering van de Nederlandse glastuinbouwsector, voor grootschalige tuinbouw. structuurvisie gemeente eMMen 2020 60 60Kaart 6.1: Leisure

structuurvisie gemeente eMMen 2020 61 61 Gemeten naar het gebruik van de ruimte zal de landbouwsector in Emmen naar verwachting sterk vertegenwoordigd blijven. De toenemende internationale concurrentie neemt niet weg dat er een blijvende druk om goedkoper te produceren zal blijven. Verwacht wordt dat het aantal arbeidsplaatsen en bedrijven verder zal afnemen. Een verwachte halvering van arbeidsplaatsen en bedrijven betekent echter niet dat de helft van de grond in 2020 niet meer gebruikt wordt. Verreweg de meeste grond wordt overgenomen door bedrijven die moeten opschalen om een kwaliteits- en efficiencyslag te kunnen maken. Het stoppen van bedrijven en een doorgaande schaalvergroting bij de blijvers leidt tot een constante noodzaak tot optimalisatie van de landbouwstructuur (verkaveling, ontsluiting). Het betekent ook dat op termijn in diverse boerderijen de oorspronkelijke functie niet meer zal worden uitgeoefend. Schaalvergroting biedt in de gebieden waar landbouw het primaat heeft tot 2020 voldoende perspectief. Veruit het grootste deel van het agrarisch oppervlak blijft zo behouden en onderhouden. Schaalvergroting betekent dat de bedrijfsgrootte fors groeit, wat kan leiden tot grotere bouwblokken dan waaraan we gewend zijn. Dit vraagt inzet van de gemeente om na te denken over de locatiekeuze, vormgeving en landschappelijke inpassing van deze bedrijven.

In het kader van het bestemmingsplan buitengebied wordt hier separaat aandacht aan besteed. Aantasting van de landschapsopbouw met fijnmazige wijkenstructuur dient zoveel mogelijk voorkomen te worden door ofwel aan te sluiten op bestaande bebouwingsvormen, linten en groen/wijkenstructuren danwel in te zetten op het voortzetten van aanwezige landschappelijke structuren/ patronen. Schaalvergroting dient dus plaats te vinden binnen de structuur van het huidige landschap. Tevens is ten behoeve van de uitoefening van het agrarisch bedrijf een koppeling met andere functies (energie, teelt van biomassa, verwerking, natuurbeheer) denkbaar. Tegelijkertijd heeft de landbouw een belangrijke functie voor het landschap (zie 4.2 – landbouw als drager van het landschap). Daar waar behoud van het landschap niet (meer) door de landbouw alleen kan plaatsvinden, wordt ruimte geboden aan andere functies. Gedoseerd wordt ruimte geboden aan andere functies c.q. nieuwe economische dragers (zoals bijvoorbeeld, recreatie, water, natuur of wonen) die wel in staat zijn landschappelijke waarden en het contrast c.q. de diversiteit in stand te houden. Dit kan het geval zijn als incidenteel een enkele kavel niet wordt herbenut73. 73 Deze dreiging lijkt alleen in de ‘oudere’ landbouwgebieden direct rondom de dorpen Weerdinge en Roswinkel reëel.

Hier zijn relatief veel kleine bedrijven gevestigd, zonder bedrijfsopvolging. Dit kan een bedreiging vormen voor het landschap. Herbenutting van vrijkomende agrarische bebouwing verdient hierbij de voorkeur. Voorbeeld hiervan is een zorgboerderij. Gezien de ligging ten opzichte van Emmen wordt voor de huidige agarische bedrijven in en in de buurt van Weerdinge een geleidelijke overgang richting de woonfunctie voorzien. Voor Roswinkel zal onderzoek verricht worden naar de (on)mogelijkheden voor niet-agrarische bedrijvigheid in het dorp en in een zone daaromheen. In samenspraak met bewoners en boeren zullen criteria worden geformuleerd. structuurvisie gemeente eMMen 2020 62 62 Emmen zet in op functieverruiming/-verbreding van de voormalige agrarische erven. Door andere functies toe te staan krijgen nieuwe initiatieven een kans en vindt herbenutting van de bebouwing en erven plaats. Planologisch wordt in dit geval meer op vorm gestuurd dan op functie74. Goed voorbeeld zijn andere vormen van wonen en werken. Uit onderzoek in de provincie Drenthe75 komt bijvoorbeeld naar voren dat één op de zes vrijkomende agrarische gebouwen als woon/werkeenheid wordt benut. Voor een aantal gevallen is specifiek beleid vereist (zoals bijvoorbeeld de vigerende beleidsnotitie paardenhouderij of de ruimte voor ruimte regeling).

Door nieuwe initiatieven mogelijk te maken wordt mogelijke leegstand76 omgebogen in een nieuwe sociaal-economische drager in het buitengebied. Bij de vitalisering van het platteland zijn er een tweetal aandachtspunten: - Welke vormen van gemengd gebruik zijn er in een gebied mogelijk (functies kunnen elkaar belemmeren)? - Een bedrijfsmatige invulling van een voormalig agrarisch pand is een prima ontwikkeling; daar waar de groei van een bedrijf de schaalgroote van de bestaande panden gaat overstijgen is een verplaatsing naar een bedrijventerrein aan de orde. Koersen voor de landbouw Vanwege de omvang en verschillende landbouwstructuur is het grondgebied opgeknipt in vier deelgebieden77. Ook voor de landbouw geldt dat er met name een kwaliteitsslag nodig is. De inzet richt zich met name op deelgebied A (de Monden); voor de overige gebieden wordt een minder actieve sturing voorgestaan. Reden voor deze gedifferentieerde inzet, vormt het minder vanzelfsprekende toekomstperspectief in De Monden. Onderzoek van Alterra dat in het kader van de structuurvisie is uitgevoerd laat zien dat in de andere drie deelgebieden de ontwikkelingskansen relatief beter c.q. makkelijker zijn en minder directe inzet van de gemeente vragen.

In de Monden, en met name rondom een aantal kleinere kernen is de schaalgrootte van bedrijven relatief klein; ook is de uitgangssituatie ten aanzien van de opvolging relatief minder gunstig. Uiteraard is is het wel zo dat resultaten van de verschillende uitwerkingen (grootschaligheid, vrijkomende agrarische gebouwen) ook voor de rest van de gemeente gebruikt wordt. 74 Het accent ligt op het stellen voorwaarden om een bepaalde beeldkwaliteit te realiseren 75 Het onderzoek van Duintop (2008) geeft aan dat de belangstelling voor vestiging in een vrijkomend agrarisch bedrijf groot is. Op dit moment zit één vijfde deel van de kleinere bedrijven in een vrijkomend agrarisch bedrijven. De werkgelegenheid is circa 3 personen per bedrijf. Als veruit belangrijkste voorwaarden voor vestiging van een bedrijf in een VAB worden betaalbaarheid en bereikbaarheid (goede ligging, goede ontsluiting, nabij dorpskern) genoemd. Meest genoemde knelpunten voor vestiging van een bedrijf in een VAB zijn hoge kosten en beperkende voorschriften. 76 Tussen het moment van bedrijfsbeëindiging en het daadwerkelijk vrijkomen van een agrarisch gebouw zitten vaak nog vele jaren. 77 In navolging van Alterra, die een tweetal onderzoeken over de positie en toekomst van de landbouw in de gemeente heeft gevoerd.

structuurvisie gemeente eMMen 2020 63 63 Deelgebied A: de Monden Het noordoostelijk deel van de gemeente kent een grootschalige opzet. Kenmerkend is het hoge aandeel akkerbouw en de geringe stedelijke druk. Hoewel nu al 90% van de arbeidsplaatsen te vinden is buiten de landbouw, kent dit deel een sterk agrarisch karakter. In het centrale deel van De Monden wordt geen grootschalige transitie naar andere functies voorgestaan. In afwachting van de mate waarin schaalvergroting voldoende kansen biedt, wordt de landbouw zoveel mogelijk gefaciliteerd. Dit kan betekenen dat de verkaveling of bouwblokken ‘vergroot’ worden. Verwacht wordt dat de akkerbouw op termijn in zijn huidige verschijningsvorm vermindert. Indien de melkquota worden afgeschaft is de melkveehouderij kansrijk. In diverse studies wordt de geschiktheid van Noord-Nederland als groeiregio voor de melkveehouderij aangeprezen. Reden hiervoor is de gunstige ruimtelijke ligging; wat tot uiting komt in: nabijheid afzetmarkten, lage grondprijzen, voldoende milieuruimte (m.n. mestafzet), infrastructuur en verwerkende bedrijvigheid. Traditionele gezinsbedrijven lopen bij schaalvergroting aan tegen de grenzen van inkomen, arbeid en financiering. De sprong naar schaalvergroting vergt een brede scope, waarbij kapitaalvoorziening, landschapsbeheer, dierenwelzijn en arbeidsorganisatie ook een rol spelen.

Er zijn verschillende grootschalige concepten denkbaar, de overeenkomst is dat een dergelijk landbouwbedrijf met honderden koeien en hectares benodigd is voor een efficiënte bedrijfsuitoefening. Het een en ander hangt sterk af van het afschaffen van melkquota. Het Veenkoloniale deel van de gemeente is het meest geschikt voor de grootschalige agrarische bedrijfsvormen. Het al dan niet toestaan van nieuwe bebouwing wordt gerelateerd aan de uitoefening van de grondgebonden landbouw op bedrijfseconomische grondslag. Afhankelijk van marktontwikkelingen is een verdere diversificatie mogelijk. Door het stimuleren van toelever- en afleverrelaties en/of verwerking van de productie in gemeente liggen er kansen tot een verdergaande specialisatie en innovatie. Een clustering van dergelijke bedrijven kan wenselijk zijn waardoor nieuwe ruimtelijke vormen kunnen ontstaan. Gedacht kan hierbij worden aan bijvoorbeeld een agrarisch bedrijfslandgoed of een agribusinesspark. De situering van deze ‘megafarms’ vormt hierbij een aandachtspunt vanwege de openheid in het gebied. Deelgebied B, de kern Emmen en de directe omgeving : Het gebied rond de stad Emmen is het uitloopgebied van de stad. De druk op de ruimte is er relatief hoog. Grootschalige landbouw in dit gedeelte is hier minder wenselijk en aantrekkelijk gezien de functie die het gebied heeft voor de stad.

Het gebied is een verwevingsgebied van landbouw, recreatie en landschap. Deelgebied C: Dit deelgebied ligt ten zuiden van de A37 en kan getypeerd worden als ontwikkelingsgebied voor bedrijven, glastuinbouw en grootschalige landbouw. De ruimtedruk vanuit andere functies is behoorlijk. Voor de grondgebonden landbouw (grootschalig) liggen er vooral kansen ten zuiden van Klazienaveen. Deelgebied D: De zuidrand van de gemeente kenmerkt zich door kleinschalig landschap, met veel grasland en de aanwezigheid van natuurwaarden (Bargerveen, Schoonebeeker Diep). Landbouw gaat hier samen op met recreatie, natuur en landelijk wonen. Functieverruiming c.q. multifunctionaliteit staat hier voorop. Bijzonder aandachtspunt vormt de zone rondom het Bargerveen. De natuurfunctie is gebaat bij een andere waterstand dan de agrarische functie. structuurvisie gemeente eMMen 2020 | 64 6.2 Wonen Emmen zet in op aantrekkelijke, sterk gevarieerde woonmilieus. Variatie is nodig om verschillende doelgroepen | 78 aan Emmen te binden. Aan de ene kant is het woonbeleid bedoeld om inwoners van passende behuizing te voorzien en hen een aantrekkelijk woningaanbod te bieden om hen vast te houden. Continue aanpassing van het aanbod aan de veranderende woningvraag is geboden. Gezien de autonome bevolkingsontwikkeling is een relatief beperkt aantal woningen nodig.

Voor specifieke doelgroepen als starters, senioren en studenten wordt verwezen naar de actualisatie van het Woonplan (2007), het gelijktijdig vastgestelde beleidsadvies ‘jongeren op de woningmarkt’ | 79 en de Nota Zorgeloos Wonen (2007). Maar er is méér nodig om te groeien naar 120.000 inwoners. Volgens prognoses is de autonome groei van de bevolking beperkt | 80. Door nieuwe en aantrekkelijke woonmilieus te realiseren, worden mensen van elders verleid te wonen in Emmen. Deze woonmilieus vormen de basis voor een nieuwe economische drager; nieuwe bewoners leveren extra banen op, bijvoorbeeld in de detailhandel en dienstverlening. Gemikt wordt op vestigers uit zowel de regio, als ook van elders (Randstad). Hiertoe is een landelijke promotiecampagne noodzakelijk | 81. De ambitie vertaald De ambitie om te groeien betekent dat er nieuwe woningen gerealiseerd moeten worden tot 2020. Om 120.000 inwoners te kunnen huisvesten, zijn circa 8.750 | 82 nieuwe woningen nodig. Deze woningen worden stap voor stap, op verschillende wijze, verdeeld over de gemeente gerealiseerd. Voor de precieze consequenties van de ambities op het bouwprograma wordt verwezen naar het in 2007 geactualiseerde Woonplan. Het Woonplan haakt voor wat betreft de verdeling over kernen aan op de functie die kernen in het kader van het provinciaal ruimtelijk beleid hebben.

Het streekcentrum Emmen kent een regionale opvangtaak. Voorts kennen de grotere hoofdkernen in de kwadranten een hogere opgave. Wanneer de opgave en maximale restcapaciteit tegen elkaar worden afgezet, blijkt dat is er in de kern Emmen een overschot | 83 is. Daarbuiten is daarentegen een tekort aan plancapaciteit | 84. De gemeentelijke vestigingsoverschotten zijn tot nu toe hoofdzakelijk het gevolg van vestiging in het streekcentrum Emmen. Dit bevestigt de regionale functie van het streekcentrum, hoewel ook veel vestigers in Emmen afkomstig zijn van buiten de provincie (vooral Zuid Holland). Om de groeiambities te bereiken dient ingespeeld te worden op de behoefte aan landelijk en dorps wonen van mensen uit de Randstad. De dorpen en het landelijk gebied zullen een belangrijke rol spelen bij het realiseren van de gemeentelijke groeiambitie door het deel van de nu verruimde opgave van de dorpen dat nog niet is ingevuld met concrete plannen geheel of gedeeltelijk te reserveren voor het realiseren van bijzondere woonmilieus. 78 Ouderen met veel tijd en geld, gezinnen met kinderen, starters in werk- en wooncarrière, ouderen met behoefte aan ‘cure & care’. 79 Door de Hogeschool Drenthe is bijvoorbeeld aangegeven dat op termijn behoefte ontstaat aan huisvesting van 375 buitenlandse studenten.

Hiertoe zijn of worden locaties ontwikkeld invulling kunnen geven aan deze vraag (Valtherlaan, Bosweg, Delftlanden). Op de middellange termijn moeten nieuwe locaties gevonden worden, vooral in / nabij het Emmen Centrum 80 Migratie naar Duitsland is van invloed op de bevolkingsomvang en kan de voorzieningenstructuur aantasten. Daarom wordt ingezet op een aantrekkelijk woon-, werk- en leefklimaat, zodat het duidelijk meerwaarde heeft om in Emmen te blijven wonen. Overigens blijkt, met een naijleffect van enkele jaren, dat een aanzienlijk gedeelte weer terug komt uit Duitsland. 81 Uit genoemd onderzoek van RIGO blijkt dat de Emmense groeiambitie haalbaar is, mits hiervoor wel potentieel uit de Randstad aangeboord wordt middels een bijzondere marketingstrategie. Het RIGO heeft berekend dat voor de periode tot 2020 het benodigde vestigingsoverschot van 750 personen per jaar in potentie mogelijk is. Met een dergelijk vestigingsoverschot kan de ambitie van 120.000 inwoners in 2020 worden gehaald. 82 Actualisatie Woonplan Emmen 2020. In de actualisatie van het Woonplan (2007) is een verdeling gemaakt van het aantal nieuwe woningen (8.750 over streekcentrum, hoofdkernen en kleine kernen, incl. vervanging). De 8 hoofdkernen zijn Nieuw Weerdinge, Emmer Compascuum, Nieuw Amsterdam-Veenoord, Erica, Klazienaveen, Zwartemeer, Schoonebeek en Weiteveen.

Daarbij is rekening gehouden met een dalende omvang per huishouden. Deze zal tussen 2006 en 2020 naar verwachting afnemen naar circa 2,0 personen/woning. Jaarlijks dienen gemiddeld 500 woningen aan de voorraad te worden toegevoegd. Om de achterstanden (ten opzichte van het Woonplan uit 2002) in te halen wordt de productie tot 2010 opgeschroefd naar circa 900 woningen per jaar. 83 Binnen de kern Emmen wordt een aanzienlijk deel van de nieuwbouw gerealiseerd in de Delftlanden. Het maximum aantal woningen bedraagt 3.400. Aandachtspunt bij de herziening van de plannen voor Delftlanden II en III is een vraaggerichte uitwerking. 84 Bij de kleine kernen heeft dit vooral te maken met de relatief grote verruiming van de bouwmogelijkheden in POP II. 64 structuurvisie gemeente eMMen 2020 | 65 Samenvatting Quick Scan Woningbouw De bouwopgave (incl.

vervanging) per 01/01/2006 tot | - 2010 | 2010 - 2020 - streekcentrum | 2413 | 3113 - hoofdkernen | 1013 | 1792 - kleine kernen | 173 | 251 - landelijk gebied | -4 | 0 de gemeente | 3599 | 5156 Restcapaciteit (bouwprogramma + reserveringen) per 01/01/2006 tot | - 2010 | 2010 - 2020 - streekcentrum | 3189 | 3662 - hoofdkernen | 1163 | 665 - kleine kernen | 135 | 156 - landelijk gebied | 104 | 46 de gemeente | 4487 | 4483 Behoefte aan plancapaciteit per 01/01/2006 tot | - 2010 | 2010 - 2020 - streekcentrum | -776 | -549 - hoofdkernen | -150 | 1127 - kleine kernen | 38 | 95 - landelijk gebied | -108 | -46 de gemeente | -888 | 673 Uit: actualisatie Woonplan2020 (2007) | 85 Van kwantiteit naar kwaliteit: differentiatie van woonmilieus Om een gevarieerd woningaanbod in heel Emmen te realiseren, is aansluiting nodig op de woonwensen van inwoners. Het streekcentrum Emmen heeft een taak in de regio om te voorzien in de woningvraag. Eerder is gekozen om deze opgave langs drie wegen in te vullen: herstructurering, inbreiding en uitbreiding (de “Stadsontwikkelingtrojka”). Inzet van de structuurvisie is deze benadering zowel breder in te zetten, als ook te komen tot een vernieuwingsslag. De herstructureringsopgave is tot nu toe vooral aan de orde geweest in de kern Emmen en tot op zekere hoogte in een enkel groter dorp (Klazienaveen, Nieuw-Amsterdam/Veenoord).

Maar ook in andere dorpen manifesteert de bouwopgave zich meer en meer in de vorm van vervanging en inbreiding. In bijna alle dorpen is de noodzakelijke toename van de voorraad beperkt, maar dit betekent niet dat er weinig tot geen woningen gebouwd worden. De opgave ligt er om de woningvoorraad in lijn te brengen en te houden met de woonwensen van huidige én toekomstige inwoners. Dit betekent: - | meer levensloopbestendige woningen: bij voorkeur zo dicht mogelijk bij de kern van het dorp. Zo wordt tegemoet gekomen aan de toenemende behoefte naar wonen met zorg en welzijnsdiensten; - | meer ruimte voor bouwkavels: zo wordt tegemoet gekomen aan de wens van inwoners om zelf de regie in handen te hebben bij het creëren van hun woon- en leefomgeving; 85 Geactualiseerd beleid bevolkingsontwikkeling: 2000 | 2005 | 2010 | 2015 | 2020 streekcentrum | 53.530 | 55.010 | 57.730 | 60.530 | 63.402 hoofdkernen | 37.481 | 38.534 | 39.573 | 40.487 | 41.300 kleine kernen | 8.961 | 9.146 | 9.187 | 9.228 | 9.269 landelijk gebied | 6.006 | 5.932 | 5.932 | 5.932 | 5.932 gemeente Emmen | 105.978 | 108.622 | 112.422 | 116.177 | 119.903 65 structuurvisie gemeente eMMen 2020 66 66 - realisatie van nieuwe dorpse en landelijke woonmilieus in combinatie met investeringen in het landschap om de kwaliteit van wonen en leven een impuls te geven en een concurrerend woonmilieu te bieden.

Hier tegenover staat dat de bestaande woningvoorraad vaak niet meer voldoet aan de huidige kwaliteitseisen en dus voor een deel voor herstructurering in aanmerking komt. Anderzijds verandert ook de wijze waarop de strategie van herstructurering-inbreiding-uitbreiding wordt vormgegeven. Het beeld dat daarin vooral naar voren komt, is dat in de toekomst de opgave gefragementeerder en kleinschaliger is dan nu, ongeacht de aard van de opgave (herstucturering, inbreiding of uitbreiding). De opgave is echter breder dan alleen maar woningen. Ook de woonomgeving, voorzieningen en het sociaal klimaat vallen onder de opgave deze aan te passen aan de huidige kwaliteitseisen. Concreet voorbeeld is dat soms in wijken het aantal parkeerplaatsen niet meer in overeenstemming is met de vraag. Tenslotte kan aandacht voor de versterking van de kwaliteit van het eigen woningbezit ook nodig zijn. Na afronding van de grootschalige herstructurering in de Emmen Revisited wijken en Emmermeer is op middellange termijn de woningmarkt ‘op orde’. Om ervoor te zorgen dat dit zo blijft, is een continue aanpassing aan de veranderende vraag geboden. Op den duur ontstaat een cyclische vernieuwing van de bestaande woongebieden.

Dit sluit goed aan op het verhuisgedrag dat in Emmen waarneembaar is: een aanzienlijk deel van de ‘pioniers’ trekken steeds naar nieuwe of vernieuwde woonwijken, waardoor ze ruimte achterlaten voor andere Emmenaren. De mogelijkheden voor inbreiding zijn tot 2020 beperkt. Met uitzondering van het centrum, worden er geen grote herontwikkelings/transformatielocaties verwacht. Verdichting vindt nog wel plaats in Emmerhout en het centrum van de Bargeres. De omvang hiervan is beperkt om verstoring van de woningmarkt en de kenmerkende ruimtelijke kwaliteit van deze wijken te vermijden. In de eerste fase van de Delftlanden (tot 2012) is ruimte voor uitbreiding van groenstedelijke woonmilieus. Delftlanden voorziet daarmee in de groeimogelijkheden van Emmen middels stedelijke uitleg. Voor de tweede en derde fase van de Delftlanden vindt een verschuiving naar meer dorpse en landelijke woonmilieus plaats. Voorop staat dat een bijzonder en onderscheidend woonmilieu wordt neergezet. Wervende woonmilieus als economische impuls De gemeente Emmen zet in op andere bronnen van werkgelegenheid. Dat betekent een omslag in het denken: niet langer voortbouwen op wat bekend is in Emmen, maar juist op nieuwe sectoren die ‘vanaf de grond’ moeten worden opgebouwd. Het aantrekken van nieuwe inwoners (vestigers) is een middel om de dienstensector (zorg, recreatie en detailhandel) te stimuleren.

De kracht van Emmen is dat er hier veel ruimte is. Ruimte in letterlijke zin, waardoor mensen meer ‘woning en kavel’ voor hun geld krijgen dan elders (Easy Jet- filosofie). Maar ook ruimte in regelgeving: Emmen biedt ruimte voor experimentele vormen van wonen en particulier opdrachtgeverschap86. Om de verschillende geïnteresseerden te bereiken is een viertal nieuwe, aantrekkelijke woonmilieus ontworpen die variatie aanbrengen in het aanbod en tegelijkertijd de economie en landschappelijke kwaliteiten versterken. Op deze wijze worden mensen van elders verleid de stap te zetten naar Emmen te komen. Voor de één is hierbij het ‘buiten’ wonen, voor de ander de combinatie van woning met bos of natuur de trekker. De realisatie van woonmilieus gaat hierbij gepaard met een gelijktijdige versterking van het landschap ter plekke (rood voor groen). 86 De vraag naar zelfbouw is overal in Nederland hoog, en in Emmen past het ook nog eens in een traditie.

structuurvisie gemeente eMMen 2020 67 67 Er zijn vier nieuwe woonmilieus geformuleerd, te weten: - Water/lintwonen langs vaarverbinding Erica- ter Apel (enkele honderden woningen; tussen Emmer- en Barger Compascuum); - Erfwonen in het gebied tussen Dommerskanaal en beekdal Schoonebeekerdiep (enkele tientallen woningen); - Boswonen op de Hondsrug (een combinatie van bosaanleg en woningbouw), afhankelijk van de vraag enkele tientallen tot honderden)87; - Weide- of waterwonen in fase 2 en 3 van de Delftlanden (maximaal 1.900 woningen). Het totale aantal woningen in de Delftlanden kent een maximum van 3.400 woningen. Als gezegd staat de nadere uitwerking nog niet vast, zodat flexibel ingespeeld kan worden op de voortdurend veranderende marktvraag. Hierbij is een koppeling denkbaar met waterberging/ beekdalherstel van de aangrenzende Buma Marchienawijk. Zowel voor het water als de woonwijk kan deze koppeling bijdragen aan de wervendheid c.q. bijzonderheid van dit woonmilieu. Daarnaast zijn andere nieuwe woonvormen denkbaar, bijvoorbeeld de koppeling van water en wonen. Van belang is dat nieuwe woningen aansluiten bij de markt en onderscheidend zijn. Specifiek dient in dit kader het initiatief genoemd te worden van de realisatie van een waterlandgoed in het zuidoosten van Emmer-Compascuum88.

Met name voor de periode na 2010 is de uitbreiding van het woningaanbod minder sterk noodzakelijk nodig voor de autonome bevolkingsontwikkeling. De autonome vraag wordt vooral in de bestaande kernen gerealiseerd. De ontwikkeling van nieuwe woonmilieus vindt gespreid over de gemeente plaats, waarbij veruit de meeste nieuwe woonmilieus in de nabijheid van één of enkele kernen gelegen zijn. Om de ambitie van de 120.000 inwoners te behalen dienen er in de gemeente een aantal nieuwe woonmilieus te wordt gerealiseerd; de autonome bevolkingsontwikkeling is hiertoe te laag. Hierbij wordt de koppeling van aantallen woningen aan kernen verlaten, aangezien ingezet wordt op woonmilieus die niet altijd één-op-één zijn toe te delen aan een kern. 6.3 Voorzieningen Emmen, centrum van en voor de regio Emmen heeft een belangrijke verzorgende functie voor de omliggende regio. Het directe verzorgingsgebied van de stad van ruim 60.000 mensen wordt aangevuld tot bijna 110.000 inwoners in de gemeente. Maar ook in de omliggende gemeenten, zowel aan Nederlandse als Duitse zijde van de grens, wonen mensen die voor hun voorzieningen op Emmen zijn georiënteerd.

Emmen biedt regionale voorzieningen zoals een stedelijk winkel- en uitgaanscentrum, theater, bioscoop en andere culturele voorzieningen, hoger onderwijs, een regionaal ziekenhuis, kennisinstituten en is toeristische trekker met (inter)nationale aantrekkingskracht. De aanwezigheid van de stedelijkheid en een uitgestrekt landelijk gebied op onderling korte afstand van elkaar is aantrekkelijk. Dit betekent dat een verdere versterking van het centrum van groot belang is voor zowel de stad als het omliggende land. Conform het Masterplan Emmen Centrum 2020 wordt het hart van Emmen verder uitgebouwd met stedelijke woonmilieus, winkels met nationale uitstraling, kantoren en leisurevoorzieningen. Eén van de belangrijkste opgaven in het centrum vormt de verplaatsing van de gehele dierentuin naar de locatie op de es. In combinatie met 87 Ruim 2.250 ha is aangemerkt als mogelijk geschikt voor boswonen (900 woningen). In de uitwerking wordt nog nader op exacte locaties ingegaan. Er wordt een versterking van het landschap nagestreefd, wat betekent dat er veel aandacht uit zal gaan naar de locatie en functie van het bos ten opzichte van het reeds aanwezige bos, de bodem en aanwezige ecologische structuren. 88 Het initiatief behelst de realisatie van ca. 34 woningen, 2 waterlandgoed-hoofdgebouwen en 33 ha waterlandgoed. De locatie ligt aan de Oosterdiep OZ, ter hoogte van de visvijver.

structuurvisie gemeente eMMen 2020 68 68 het theater ontstaat hier een trekker van formaat. Het nieuwe complex van theater en dierenpark zet Emmen nog meer dan voorheen als leisureport op de kaart. Tegelijkertijd liggen er kansen voor een impuls binnen het bestaande centrum. Deze worden in de periode tot 2020 benut. Versterking van de bestaande ruimtelijke structuur van niet commerciële voorzieningen Emmen beschikt over een bovengemiddeld aantal voorzieningen89; deze zijn fijnmazig verspreid over de gemeente. Emmen kent relatief veel basisscholen90, welzijnsaccommodaties en sportvoorzieningen. Het aantal en aandeel zorgvoorzieningen blijft achter bij het gemiddelde. Eén van de Emmense kwaliteiten is dat voorzieningen nabij zijn. De ruimtelijke opbouw van de gemeente speelt een grote rol in deze ‘luxe’ positie. In de gemeente is sprake van een sterk hiërarchische structuur. De kern Emmen vervult een functie voor de eigen gemeente en een groot omliggend gebied. Klazienaveen is een subregionaal centrum. Het heeft een bovenlokale functie voor de omliggende kernen. Het voorzieningenpakket in de andere kernen richt zich vooral op de eigen inwoners. In de centra vormen de winkels en andere voorzieningen het hart van de wijk of dorp. Vanwege de belangrijke rol voor de leefbaarheid is de inzet van de gemeente gericht op het behoud van deze ruimtelijke voorzieningenstructuur.

De gemeente Emmen houdt hierbij het principe aan van spreiding van lokale voorzieningen en tegelijkertijd efficiënte bundeling (zoals bijvoorbeeld een brede school of kulturhus) om de kwaliteit op niveau te houden c.q. te versterken. Natuurlijke momenten worden aangegrepen om deze wijzigingen in de structuur te realiseren. Met natuurlijke wijzigingsmomenten wordt bijvoorbeeld gedoeld op: - de noodzakelijke vervanging van één of enkele accomodaties in een gebied; - een voorziening komt onder druk te staan vanwege een afname in het gebruik; - ingrepen in een gebied zoals een herstructurering; - de ontwikkeling van een nieuwe voorziening waaraan zaken gekoppeld kunnen worden. Afwegingen over het al dan niet aanpakken van voorzieningen worden bezien vanuit een aantal kenmerken91, te weten vernieuwing, betaalbaarheid, kwaliteit, bereikbaarheid, inzet van bewoners, specifiek beleid en multifunctionaliteit. Genoemde kenmerken vormen in onderlinge samenhang de leidraad. Wat op termijn verandert is de positie van scholen en onderwijsvoorzieningen in dorpen en wijken. Nu nog zijn de scholen grotendeels monofunctioneel en dienen vooral scholingsdoeleinden. In de periode tot 2020 groeien scholen uit tot nieuwe dragers in wijken en dorpen. Centraal staat het 89 Bij het totstandkomingsproces van de structuurvisie zijn diverse onderzoeken uitgevoerd.

90 3 maal zoveel basisscholen (normen van het Provinciaal Instituut Zorg en Welzijn Groningen), 4 maal zoveel welzijnsaccomodaties. 91 Afwegingen en discussies over het al dan niet aanpakken van voorzieningen worden bezien vanuit een zevental kenmerken: 1. Vernieuwing: in plaats van aanpassing en continuering van het huidige voorzieningenniveau vindt vernieuwing plaats door te investeren in bundeling en clustering en toepassing van nieuwe concepten; 2. Betaalbaarheid; 3. Kwaliteit in plaats van kwantiteit: geïnvestererd wordt in een voorzieningenniveau van kwaliteit in plaats van het instandhouden van kwantiteit; 4. De bereikbaarheid van voorzieningen is leidend, niet de directe nabijheid van voorzieningen; 5. Uitgangspunt zijn gebundelde/geclusterde voorzieningen (multifuncionaliteit); 6. Meer nadruk op specifiek beleid; de primaire voorzieningen zijn aanbodgericht, verdere invulling en opplussing vindt vraaggeoriënteerd plaats; 7. Meer inzet en gebruik van de vitale kracht van bewoners. Startpunt van totstandkoming en instandhouding van voorzieningen zijn de burgers zelf. Het een en ander wordt nader uitgewerkt in de verschillende sectorale sporen. Voor wat betreft niet-commerciële activiteiten betreft het een gehele reeks aan voorzieningen en accommodaties.

Gedacht kan hier worden aan: - onderwijs & opvang (kinderopvang, peuterschool, basisschool en voortgezet onderwijs, brede school, e.d.) - zorg (verpleeg- en verzorgingstehuizen, huis- en tandartsen, fysiotherapeuten, gehandicaptenvoorzieningen, woonzorgcomplexen,e .d.) - sport (zwembaden, sportvelden, gymzalen, speeltoestellen, e.d.) - overig (bibliotheek, buurtontmoetingscentra, e.d.) structuurvisie gemeente eMMen 2020 69 69 concept van de Brede School92 met daaromheen allerlei andere voorzieningen (zorg, sport, winkels, ontmoetingsplek). De precieze invulling van dergelijke complexen hangt af van de lokale omstandigheden (maatwerk). Binnen de gemeente zijn er momenteel een aantal (Emmerhout, Angeslo). De clustering van voorzieningen kan ook plaatsvinden binnen het concept ‘Kulturhus’. Voor de invulling van beide concepten geldt dat maatwerk per wijk of dorp nodig is. Ook de verdergaande integratie van wonen, zorg, welzijn en voorzieningen in woonzorgzones/ - complexen zet zich de komende jaren voort. De verschillende instellingen en corporaties werken hierbij onder regie van de gemeente nauw samen. Deze ontwikkelingen zijn positief voor de leefbaarheid in wijken en dorpen. In Emmer-Compascuum en Emmermeer zijn twee woonzorgzones gerealiseerd.

Meer dan voorheen komen keuzes aan de orde welk voorzieningenpakket bij een kern, buurt of wijk past en welke locaties hiervoor geschikt zijn. Een stricte toedeling van voorzieningen aan een kern is gezien de planperiode tot aan 2020 weinig flexibel en staat haaks op het streven naar maatwerk. Het schept verwachtingen die door diverse ontwikkelingen achterhaald worden en/of zet het werkveld van de verschillende partijen op slot. Van belang is voorts niet zozeer het gebouw waarin een voorziening is gehuisvest, alswel de functie van de voorziening. Tenslotte geldt dat hoe hoger het schaalniveau is, des te meer voorzieningen er zijn. Dit betekent dat in een aantal gevallen voorzieningen per kwadrant centraal beschikbaar zijn en niet per dorp. Hierbij kan gedacht worden aan een bibliotheek, gezondheids- of ouderencentrum of sporthal/ -park. Tenslotte is er nog een aantal regionale voorzieningen (theater, hoger onderwijs, ziekenhuis). Deze zijn grotendeels aanwezig in de stad Emmen. 6.4 Veiligheid Van de G27-gemeenten behoort Emmen tot de veiligste gemeenten. Dit heeft deels te maken met het relatief grote aantal kernen, maar ook met de opzet van Emmen als open, groene stad. Een voortzetting van dit unieke Emmense concept is van belang voor een duurzame en (sociaal) veilige gemeente.

De fysieke structuur van de gemeente dient derhalve bij te dragen aan de sociale veiligheid en leefbaarheid. Hoewel de structuurvisie vooral een ruimtelijk-economisch plan is, kan de fysiek-ruimtelijke structuur niet los worden gezien van de sociale structuur. Er zit een zekere samenhang tussen het oplossen van vraagstukken van fysieke en sociale aard. Voor wat betreft het aspect fysieke veiligheid worden nieuwe ontwikkelingen hierop getoest. Hierbij gaat het om de vraag binnen welke termijn en in welke mate hulpdiensten een object kunnen bereiken. Met name de situering ten opzichte van de vier brandweerposten (Emmen, Emmer- Compascuum, Klazienaveen en Schoonebeek) kan van invloed zijn op een ontwikkeling of inrichting van een gebied (maximale opkomsttijden). 92 De Brede School wordt omschreven als: “een geïntegreerde aanpak ter verbetering van de ontwikkelingskansen van kinderen en jongeren in hun diverse leefmilieus: op school, in het gezin en in hun vrije tijd. Het gaat daarbij om de inrichting van een netwerk van onderwijs, welzijn en zorg rond kind en gezin, ter bevordering van de sociale competenties van kinderen en jongeren en van hun actieve deelname aan samenleving, onderwijs, recreatie en werk. Om deze integrale aanpak waar te kunnen maken wordt gebruik gemaakt van de centrale plaats die de school inneemt in het leven van kinderen.

Daardoor biedt de school een basis voor continuïteit om de ontwikkelingskansen van kinderen gericht op te bouwen. Niet door de school alleen maar in samenwerking met andere jeugdvoorzieningen”. Plaatsgebonden Risico (PR) Het plaatsgebonden risico (PR) is de berekende kans per jaar, dat een persoon overlijdt als rechtstreeks gevolg van een ongeval bij een risicobron, aangenomen dat hij op die plaats permanent en onbeschermd verblijft. In het PR zijn twee kansen verwerkt: o De kans dat een ramp, zoals het ontsnappen van een gevaarlijke stof, plaatsvindt. o De kans dat een persoon daadwerkelijk overlijdt als gevolg daarvan. Daar waar deze kans 1:1.000.000 is, ligt wettelijk de risicocontour (de PR=10 -6 contour). Groepsrisico (GR) Het groepsrisico (GR) geeft de kans aan dat een hele groep personen overlijdt door een ongeval met een risicovolle activiteit. In het groepsrisico wordt rekening gehouden met het aantal mensen dat in de buurt van een ongeval aanwezig kan zijn. Daar waar deze kans 1: 100.000.000 is, ligt wettelijk de risicocontour (de GR= 10 -8 contour). structuurvisie gemeente eMMen 2020 70 70 Specifiek aspect is de externe veiligheid93. Het Besluit Externe Veiligheid Inrichtingen (BEVI) verplicht gemeenten afstand te houden tussen (beperkt) kwetsbare objecten en risicovolle activiteiten.

Ten behoeve van een duurzame structuur van de gemeente is een scheiding van activiteiten (kwetsbare en risicovol) aangebracht; nieuwe BEVI-activiteiten zijn in principe alleen mogelijk in daarvoor aangewezen zoekgebieden. Tevens wordt een buffer aangebracht om te voorkomen dat nieuwe activiteiten toekomstige functies belemmeren. De zoekgebieden voor de vestiging van nieuwe BEVI-inrichtingen liggen op de bedrijventerreinen Bargermeer, A37 en De Vierslagen. Buiten deze zoekgebieden is nieuwvestiging in principe niet mogelijk. Uitzondering hierop vormen de LPG-tankstations. Per locatie vindt een aparte beoordeling in het kader van het BEVI plaats in de planologische procedure. Voorts gelden de volgende uitgangspunten: - Bestaande BEVI-inrichtingen op de bedrijventerreinen Bargermeer, A37 en De Vierslagen blijven gehandhaafd; buiten deze terreinen worden zij gerespecteerd; - De (PR)=10 -6 contouren vallen binnen de zoekgebieden; er bevinden zich geen (beperkt) kwetsbare objecten of bestemmingen binnen een PR=10 -6 contour94; - Realisatie van nieuwe kwetsbare objecten binnen de zoekgebieden is niet toegestaan; daarbuiten is dit op de 3 bedrijventerreinen beperkt mogelijk. - Indien mogelijk vindt een concentratie van BEVI-inrichtingen plaats in de gebieden 1 en 2, beide in paars aangegeven op onderstaande kaart95.

Overlap van PR=10 -6 contouren van BEVI-inrichtingen is hier toegestaan. - Domino- en cumulatie-effecten dienen zoveel mogelijk beperkt te worden; - Wijziging van bedrijfsvoering buiten de zoekgebieden mag niet leiden tot verhoging van het PR. - Een toename van het GR dient ten allen tijde afgewogen en verantwoord te worden. Uitgangspunt is dat het GR niet alleen afgezet wordt tegen de oriënterende waarde, maar ook ten opzichte van de huidige situatie96. De oriëntatiewaarde van het GR wordt als plafond gehanteerd. - Invloedsgebieden97 vallen niet buiten de grenzen van de bedrijventerreinen; functies met niet-zelfredzame groepen passen niet binnen een invloedsgebied. Met betrekking tot het transport van gevaarlijke stoffen wordt aangesloten op vigerende wet- en regelgeving. Binnen de gemeente zijn de A37, de N34, en een gedeelte van de N862 en Rondweg aangewezen als ‘gevaarlijke stoffenroute’. In het planMER zijn ontwikkelingen hieraan getoetst. Een laatste aspect, tenslotte, zijn buisleidingen met gevaarlijke stoffen. Op een aantal plekken lopen er dwars door de gemeente een aantal hogedruk aardgasleidingen en leidingen van de NAM. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt rekening gehouden met de ligging van deze leidingen en worden de voorgeschreven afstanden ten aanzien van externe veiligheid in acht genomen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://emmen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/cae868a6-dedb-483f-a59a-5f9a4ea060cc?agendaItemId=958d0ed0-a468-4b9f-96ef-7f0de5aa962f