Bijlage 9 - Structuurvisie gemeente eMMen 2020 - Veelzijdigheid Troef
Tekst van het document
Hier is ruimte voor de ontwikkeling van het nieuwe dierenpark/theater. Tevens ligt er in dit deel een functie voor de drinkwaterwinning. Voor het gebied dat hier ten noorden van ligt is een recreatieve en landschappelijke verbinding van het centrum met het Oranjekanaal en Noordbargerbos van belang. Deze verbinding heeft zowel een uitloopfunctie voor de stad, als een entreefunctie voor recreanten. Emmer- en Schimmer Es Voor de Emmer en Schimmer Es is de karakteristieke openheid leidend. De inzet richt zich op behoud en versterking van beide essen. Hierbij blijft de agrarische functie zoveel mogelijk gehandhaafd en wordt het recreatief medegebruik versterkt. Daar waar de landbouw niet meer mogelijk is, wordt gezocht naar vormen van agrarische verbreding. De huidige openingen aan de stadszijde worden gebruikt als groen overgangsgebied tussen stedelijk gebied en es. Een enkel en kleinschalig initiatief, zoals bijvoorbeeld een theehuis annex infocentrum, is hierbij denkbaar mits: - hoogwaardig; - qua aard en schaal passend; - functioneel gelieerd aan de landschappelijke c.q. parkfunctie; - landschappelijk ingepast. Herstel beekdalen Een karakteristiek en ruimtelijk structurerend element zijn de beekdalen die de gemeentegrenzen deels markeren. Het gebied ten zuiden van Schoonebeek en Nieuw Schoonebeek kenmerkt zich door het beekdal van het Schoonebeekerdiep.
Behoud en herstel van landschappelijke en natuurlijke waarden, in combinatie met het vergroten van de waterbergende functie en waterkwaliteit, staan hier voorop. Mogelijkheden tot recreatief medegebruik (zoals fiets-, wandel- en/of kanoroutes) krijgen hierbinnen nadrukkelijk een plek. Op het vlak van cultuurhistorie en landschap heeft de zuidelijke rand van de gemeente veel te bieden25. Ook herstel van houtwallen langs de rand van het beekdal en behoud van oude meanders vormt een aandachtspunt. In het oosten van de gemeente is en wordt gewerkt aan herstel van de Runde. Water, landschap en natuur staan voorop waarbij ook aandacht is voor recreatief medegebruik. Ook ten aanzien van de Sleenerstroom en Buma/ Marchiene Wijk geldt dat ingezet wordt op beekdalherstel. Behalve ruimte voor het beekwater levert dit kansen op voor de ontwikkeling van landschap en natuur in de bedding van de beek. Voor wat betreft de Sleenerstroom is hierbij aandacht voor de directe omgeving (weilanden). Ter hoogte van de Delftlanden liggen er kansen voor win-win situaties; de Buma Marchiene Wijk vormt de afscheiding tussen stad en land. Het water kan benut worden als overgang tussen deze functies. Daarnaast is het benutten van water in de woningbouw kansrijk. Het herstel van het Valtherdiep tenslotte levert kansen op voor Nieuw Weerdinge.
4.2 Duurzaamheid in tijd en ruimte Duurzame ontwikkeling betekent dat we voorzien in onze behoeften van vandaag zonder de kansen voor de generaties van morgen op het spel te zetten. Bij duurzaamheid gaat het niet alleen maar om het milieu, maar ook om het zoeken naar een evenwicht tussen milieutechnische, economische en maatschappelijke behoeften en het vinden van een geïntegreerd antwoord daarop. 25 Op de overgang van het voormalige hoogveen en het beekdal van het Schoonebeekerdiep is de verkaveling van de randveenontginning herkenbaar. De strokenverkaveling en lange lintbebouwing aan de rand van het veen is nog aanwezig. Het beekdal is herkenbaar als open landschap. Naar het westen toe gaat het over in een esdorp-achtig landschap. In het gebied zijn daarnaast ook overblijfselen van de meer recente historie aanwezig (bijvoorbeeld olie-winning en uitkijktoren). Juist door het leggen van verbindingen tussen deze elementen (fiets-, wandel en/of kano(thema)routes, horeca, b&b) en tussen het dal van het Schoonebeekerdiep en de aangrenzende omgeving ontstaat een toeristische kansrijke zone.
structuurvisie gemeente eMMen 2020 35 35 Het inbedden van het begrip duurzaamheid in een ruimtelijke visie betekent dat keuzes en functies ten opzichte van elkaar en in de tijd worden afgewogen.Dit betekent ook dat er tussen functies relaties gelegd worden (bijvoorbeeld combinatie van waterberging, natuurontwikkeling en recreatie) of andersom, dat een gebied geschikt is voor meer functies. De hantering van de lagenbenadering heeft ertoe geleid dat gemaakte keuzes geënt zijn op de aanwezige structuren, zoals het landschap, de bodem en het water. Naast een aantal onderwerpen die apart aan bod komen, zoals water, is er een aantal aspecten die in ogenschouw genomen moeten worden bij nieuwe ontwikkelingen. Het gaat hier bijvoorbeeld om cultuurhistorie, archeologie, energie en natuur. Water is leidend Water is als het leidend principe gehanteerd bij de ruimtelijke inrichting26. Dit betekent dat keuzes over water bepalend zijn voor het ontwikkelen van andere functies (en vice versa). Onderwerpen als wateroverlast, waterkwaliteit, verdroging en stijging van de zeespiegel kennen een sterke relatie met de wijze waarop wij onze ruimte hebben ingericht. Water heeft ruimte nodig en biedt tegelijkertijd mogelijkheden voor andere functies. Emmen kiest voor waterberging op de juiste plek.
Dit wil zeggen dat bij nieuwe ontwikkelingen het vereiste percentage water niet per sé in het plangebied wordt aangebracht, maar op de meest geschikte plek. Zo is het eenvoudiger water in de lage gebieden buiten het stedelijk gebied te bergen in plaats van bovenop de uitlopers van de Hondsrug. Om ook in de toekomst droge voeten te houden en water langer vast te houden ligt er een opgave meer water te bergen27. In het kader van het Lokaal Bestuursaccoord Noodretentie (LBN) worden hier op regionaal niveau afspraken over gemaakt. Doel hiervan is het voorkomen c.q. beperken van wateroverlast in het stedelijk en landelijk gebied voor het gehele stroomgebied. Voor berging van water zijn 5 soorten maatregelen benoemd: 1. Vasthouden van water in greppels en sloten; 2. Vasthouden van water in waterschapsleidingen; 3. Vasthouden van water in lokale laagten; 4. Beekherstel; 5. Noodberging vanuit het hoofdsysteem in bergingsgebieden . In het landelijk gebied zijn er met name in het Veenkoloniale deel van de gemeente mogelijkheden de waterbergende functie te vergroten door herstel van de beekdalen en vergroting van de capaciteit van het uitgebreide wijken- en kanalenstelsel. Voor een deel van het gemeentelijk oppervlak is dit echter niet voldoende; tevens is er behoefte aan retentiegebied in de directe omgeving van het stedelijk gebied.
26 Binnen de huidige ruimtelijke opbouw van Emmen speelt water ook al een belangrijke rol. Naast de beekdalen ligt een uitgebreid stelsel van kanalen, wijken en sloten ten grondslag aan het landschap. 27 Ca. 2,36 mln m3 water voor waterberging in het Emmense deel van het stroomgebied van het waterschap Velt en Vecht. Dit is exclusief het Schoonebeekerdiep; de gemeentelijke wateropgave is verkleind omdat het deel nabij het Schoonebeekerdiep door het waterschap als ‘waterneutraal’ wordt beschouwd. Uitgangspunt voor de bepaling van de waterbergingssbehoefte is de situatie uit 1998+10% in 2050. Duurzaam: iets in stand houden, het handhaven Ontwikkeling: groei of vooruitgang Duurzame ontwikkeling: vooruitgang van een gebied mogelijk maken met behoud ervan voor de toekomst structuurvisie gemeente eMMen 2020 36 36 Kaart 4.1: Ruimtelijke kwaliteit structuurvisie gemeente eMMen 2020 37 37 Kaart 4.2: Ruimtelijke kwaliteit versterken structuurvisie gemeente eMMen 2020 38 38 Kaart 4.3 waterstructuur structuurvisie gemeente eMMen 2020 39 39 In het LBN en de op handen zijnde uitwerking van het POP-Drenthe zijn voor de gemeente Emmen op korte termijn (2008-2015) de volgende maatregelen aangegeven: - Waterbeheersingsplan Oosteindse Veen (211.000m3) - Herstel beekdal Sleenerstroom/ Holslootdiep (1.000.000m3) - Herstel Schoonebeekerdiep (800.000m3) Het is vooral de bedoeling om hermeandering en
een natuurlijker inrichting van het beekdal van het Schoonebeekerdiep te realiseren, zodat het water hier langer vastgehouden wordt en de opgave voor retentie in de gemeente Emmen afneemt. Dit geldt ook voor de Sleenerstroom/ Buma/ Marchienawijk. In samenhang met de verdere planvorming in de Delftlanden liggen hier kansen voor een combinatie beekdalherstel (Sleenerstroom en Buma Marchienawijk), waterberging en de realisatie van een aantrekkelijk uitloopgebied. Van een tweetal gebieden is verder aangegeven dat zij in potentie geschikt zijn om water te bergen. Het betreft hier het gebied ten westen van Zandpol. Hier bestaat een mogelijkheid om een noodberging van 700.000m3 te realiseren. Er is echter op korte termijn geen directe noodzaak om hierin te voorzien. Om de geschiktheid voor deze waterbergende functie niet te verminderen is dit gebied aangemerkt als een mogelijk zoekgebied voor waterberging. Een tweede mogelijk zoekgebied betreft het Oranjedal. Door de relatieve laagte en ligging nabij het stedelijk gebied biedt het Oranjedal een mogelijkheid om nabij de kern Emmen maximaal 1,5 miljoen28 m3 water te bergen. Op basis van het gehanteerde klimaatscenario en de mogelijkheden die er in de regio liggen, ligt er op korte termijn geen prioriteit om waterberging in het Oranjedal te realiseren (niet voor 2015 aan de orde).
Het Oranjedal is wel als mogelijk zoekgebied benoemd, om potentiële geschiktheid voor waterberging (openheid en relatieve onbebouwdheid) te handhaven. Alleen als de klimaatverandering verder doorzet danwel aanleiding geeft tot extra waterberging zal dit gebied aan de beurt komen. Vooralsnog verandert er niets aan de huidige agrarische functie. De aanwijzing van mogelijk zoekgebied betekent niet dat deze gebieden ‘op slot’ wordt gezet. Het betekent wel dat deze gebieden niet in aanmerking komen voor vergaande verstedelijkinig of andere grootschalige functiewijzigingen. Landbouw en het open landschap blijven behouden. Benodigde uitbreidingen kunnen in principe gewoon doorgang vinden, mits het plan ‘waterproof’ is. Dit wel zeggen, mits een uitbreiding een mogelijke bergingsfunctie niet belemmerd29. Het vergt een vroegtijdige afstemming met het waterschap ten aanzien van de precieze ruimtelijke inrichting en financiële consequenties. Tenslotte kan voortschrijdend inzicht over de geschiktheid van een zoekgebied er nog toe leiden dat de status mogelijk zoekgebied komt te vervallen. Aandachtspunt voor de berging van water is voorts het glastuinbouwgebied Erica. Indien hier op termijn uitbreiding plaatsvindt, dan wordt onderzocht in welke mate berging binnen danwel buiten het plangebied noodzakelijk is.
Mogelijkheden liggen er ten westen van de Vierslagen (zoekgebied Zandpol) dan wel ten oosten van het tuinbouwgebied Erica. De combinatie van water en recreatie is te vinden bij de vaarverbinding Erica-Ter Apel. Met het herstel wordt een ontbrekende schakel in het (inter)nationale basistoervaartnetwerk weggenomen. Tegelijkertijd wordt een groter deel van de gemeente voor de vaarrecreatie ontsloten. Vanwege het eminente belang van het Bargerveen is de inzet gericht op het realiseren van een randzone. Deze overgangszone wordt gecombineerd met andere functies. Daar waar het vanuit de natuur gewenst is het waterpeil te verhogen in deze overgangszone, geldt dat dit alleen mogelijk is waar dit geen schade toebrengt aan de aangrenzende bestaande woon- en verkeersfuncties. Ingezet wordt voorts op het herstel van de vier beekdalen binnen de gemeente. Onder ‘ruimtelijke kwaliteit’ zijn deze in de vorige paragraaf beschreven. Door de bodemopbouw (zand) en de ligging aan de bovenloop van een aantal beken is het grondwater in Emmen van hoge kwaliteit. Aangezien 28 In de voorontwerp structuurvisie werd nog uitgegaan van een capaciteit van 3,08 miljoen m3 water. Nader onderzoek heeft uitgewezen dat er maximaal ca 1,5 mln m3 water aan berging past.
29 Als de berging nog niet ingericht is, komen eventuele meerkosten van het extra ‘waterproof’ maken (bijvoorbeeld extra ophoging) voor rekening van het waterschap. Het betreft hier kosten die het waterschap bij de inrichting anders toch maakt. Achterliggende gedachte is dat het faciliteren van de agrarische sector zorgt voor behoud van het retentiegebied. structuurvisie gemeente eMMen 2020 40 40 schoon water nu en straks een schaars goed is, is het van belang dat de bestaande waterwinningsgebieden (Noordbargeres en Valtherbos) behouden blijven. Cultuurhistorie Vanwege het rijk geschakeerde aanbod en het belang hiervan op de ruimtelijke beleving en ontwikkeling wordt cultuurhistorie eveneens als een medebepalend principe gezien. Het gebruik van cultuurhistorische elementen en de benutting van streekeigen kenmerken in nieuwbouw is hier een voorbeeld van. Cultuurhistorische elementen in Emmen zijn onder meer de molens30 in een zestal dorpen, de ja-knikkers in Schoonebeek en diverse strategisch-militaire overblijfselen31. De cultuurhistorische waarden verschillen voor de hoge (zand) en lage (veen) gebieden in Emmen. Op het zand zijn de hunebedden, wegenpatronen, hoogteverschillen en percelering bepalend. De Emmer en Schimmer Es zijn als Belvedère32- gebieden aangewezen. In het veen zijn de sporen waarneembaar van de ontginningsgeschiedenis van het veen.
Dit vormen hier de belangrijkste cultuurhistorische waarden en trekkers. Variërend van de kolonisten in het veen (Roswinkel), boekweitcultuur op het veen, de wijkenstructuur, de veenlinie door het veen (bijv. Emmerschans) tot de randveenontginningen aan het veen (Schoonebeek). Met name ook de grootschalige ontginningen zijn in belangrijke mate bepalend geweest voor het ontstane landschap en de ruimtelijke structuur van het gebied en de dorpen. Daarom is het Veenkoloniale deel in het zuidoosten van de gemeente ook als Belvedèregebied benoemd. De aanwezige archeologische waarden moeten ook zorgvuldig meegenomen worden bij ontwikkelingen. In zijn algemeenheid geldt dat de zandgebieden (en in het bijzonder de hoogste gedeelten van de Hondsrug) de grootste archeologische monumenten en waarden bevatten. In een aparte beleidsnotitie wordt dit onderwerp specifiek voor de Emmense situatie nader uitgewerkt. Open, groene gemeente Ten aanzien van natuur geldt dat deze waar mogelijk versterkt wordt door mogelijkheden beter te benutten. Natuur wordt in principe geconcentreerd in de ecologische hoofdstructuur. Ruimtelijk gezien betreft het hier in hoofdlijnen de keten Valtherbos-Emmerdennen-Oosterbos-Bargerveen en de verbindingen hiertussen, alsmede de beekdalen van Runde en Valtherbeek en een zone tussen Schoonebeekerdiep en Dommerskanaal.
Bij de beheerder van het Oosterbos bestaat de wens tot vernatten. Vernatting is alleen mogelijk indien dit andere functies niet schaadt. Landbouw als drager van het landschap Een groot deel van de gemeente kent een agrarisch gebruik. De landbouw is dan ook een belangrijke drager van het landschap. Met de te verwachten ontwikkelingen in deze sector, komt de landschappelijke functie onder druk te staan. Verwacht wordt dat in de grootschalige en open gebieden de landbouw voldoende mogelijkheden heeft op te schalen. Gezien het feit dat het voor een groot deel in de gemeente om open, grootschalig (en veelal agrarisch) landschap gaat is behoud van dit karakteristieke landschap voldoende gewaarborgd. Aandachtspunt is de inpassing van grotere agrarische bedrijven in het landelijk gebied. Nieuwbouw c.q. -vestiging in de als waardevol aangemerkte open ruimte is in principe alleen mogelijk indien er een ruimtelijke en economische meerwaarde is. Daarnaast worden haalbare alternatieven voor de uitstoot vanuit de agrarische sector mogelijk gemaakt. Meer economische functies en woningbouw in agrarische gebouwen dragen bij aan de vitalisering van het platteland. Daar waar agrarisch gebruik van de landerijen niet meer of onvoldoende lukt en verruiging/verpaupering onwenselijk is, wordt gezocht naar andere functies (natuur, water, recreatie, landgoederen, e.d.).
Behalve het stimuleren van passend hergebruik van (waardevolle) agrarische gebouwen wordt ingezet op het afbreken van landschapsontsierende agrarische gebouwen. Hiertoe is, in aansluiting op het provinciale beleid, een ruimte-voor-ruimte regeling geformuleerd. 30 In Zuidbarge, Veenoord, Veenpark, Weerdinge, Emmer-Compascuum en Erica 31 Zoals bijvoorbeeld de Emmerschans, oude verdedigingsroutes en een uitkijktoren uit de koude oorlog. 32 Belvedeèe is een zienswijze op de omgang met het cultureel erfgoed en bijbehorende ruimtelijke planvorming: behoud door ontwikkeling. structuurvisie gemeente eMMen 2020 41 41 kaart 4.4: Cultuurhistorie structuurvisie gemeente eMMen 2020 42 42 kaart 4.5: Natuur
structuurvisie gemeente eMMen 2020 43 43 Groen in de publieke ruimte Emmen is een open groene gemeente door de hechte relatie tussen stedenbouw en het landschap van zand en veen. De opbouw van het groen in de kernen is hier een afspiegeling van33. De rijkdom en diversiteit van het openbaar groen geeft de kernen een eigen identiteit. Kenmerk van het groen in de gemeente is de ruime opzet (700 ha34) en het landschap als uitgangspunt van het ontwerp. Dit is een kwantiteit en kwaliteit die aan de basis staat van de vitaliteit van Emmen en waar gemeente en inwoners verantwoord mee om willen gaan. Om voor toekomstige generaties de groene Emmense identiteit te handhaven moet geïnvesteerd worden in bestaande en nieuwe groene structuren. In het Groenkompas is de visie neergelegd op de inrichting en daarmee ook op het beheer van het groen. Het geeft de hoofdlijnen weer, waarbij gewerkt is met bouwstenen35. Het is de opgave het groen stapsgewijs te verbeteren en om te vormen naar een groenstructuur die optimaal aansluit bij de ruimtelijke opbouw én in stand te houden is. In het Groenkompas is voorgesteld het beheer op bepaalde plekken in de hoofdgroenstructuur te extensiveren en op bijzondere plekken juist te intensiveren. Eenmalige omvormingsinvesteringen zijn dan noodzakelijk.
Landgoederen Onder een landgoed wordt ‘een functionele eenheid, bestaande uit bos of andere natuur al dan niet met agrarische gronden met een productiedoelstelling’ verstaan. Vormen van bos- en landbouw kunnen onderdeel uitmaken van de bedrijfsvoering. Een landgoed omvat minimaal 5 ha bos en is in principe openbaar toegankelijk. Op het landgoed staat een woonhuis met tuin van allure en uitstraling. Als ruimtelijk kenmerk geldt dat er een raamwerk van wegen, waterlopen, lanen en singels is, waarbinnen de verschillende ruimtegebruikvormen zijn gerangschikt. Het geheel is een ecologische, economische en esthetische eenheid waarvan de invulling is geïnspireerd door het omringende landschap, de cultuurhistorie en de bodemgesteldheid. Een nieuw landgoed moet een meerwaarde hebben en een positieve uitwerking op het gebied. Er dient gezocht te worden naar functies die op elkaar zijn afgestemd c.q. elkaar versterken. Om te kunnen bepalen of een nieuw landgoed realiseerbaar is, vindt een tweetal toetsen plaats. Het betreft de locatietoets en een inrichtingstoets. Bij de locatietoets wordt de geschiktheid van een plek beoordeeld (sluit een plan aan op het bestaande of wenselijke landschap?). Als geschikte locaties voor een nieuw landgoed komen in aanmerking: - Locaties die conform de ruimtelijke hoofdstructuur voor bebossing in aanmerking komen.
Het betreft hier met name de zandgronden van de (uitlopers van de) Hondsrug. In het kader van bebossing is voorts nog een boscompensatieplan/kaart opgesteld waarin te bebossen locaties worden aangegeven; - Locaties die vallen binnen de (deels nog te realiseren) ecologische hoofdstructuur; - Locaties die vallen binnen de overgangszone van het Bargerveen. Bij de inrichtingstoets komen aspecten aan de orde als: - Maatvoering (bestaande en nieuwe bebouwing altijd in verhouding tot grootte van het landgoed; bestaande en nieuwe bebouwing is geconcentreerd in één ruimtelijke eenheid); - Openbaarheid (is er sprake van ruimte openstelling door het jaar heen?); - Duurzaamheid (is realisatie en beheer van het groen zekergesteld, alsmede instandhouding van het gehele landgoed); - Beeldkwaliteit (is een goede landschappelijke en architectonische inpassing gewaarborgd, sluit de inrichting aan op de landschapstructuur en wordt het raamwerk van wegen, waterlopen, lanen en singels versterkt). Een buitenplaats is een voornaam woonhuis in het landelijk gebied op een mooie plaats in het landschap en op niet al te grote afstand van de stad. Een nieuwe buitenplaats dient minimaal 1 ha bos te bevatten. Qua locatie komen plekken waar nieuwe landschapskwaliteiten en woningbouw worden nagestreefd hiervoor in aanmerking. Ook voor wat betreft buitenplaatsen vindt een locatie- en inrichtingstoets plaats.
33 Van alle G-31 gemeenten scoort Emmen het hoogste op tevredenheid met het groen in en om de stad. 34 Excl. bos- en natuurterreinen 35 De belangrijkste bouwstenen zijn structuurlijnen, randen, sferen, schakels en centrale groene ruimten. In een groenstructuurplan en een groenbeheerplan dienen de actiepunten nader geconcretiseerd te worden. structuurvisie gemeente eMMen 2020 44 44 Energie De zoektocht naar (ver)nieuw(bare) vormen van energie en het benutten van deze vormen sluiten nauw aan op het streven naar duurzaamheid. Zo lijken er in Emmen kansen te liggen voor de industrie en land- en tuinbouwsector. De teelt van biomassa met een hoge energetische waarde en/of de verwerking van restafval uit de land- en tuinbouw in combinatie met biovergistinginstallaties zijn hier voorbeelden van. De relatief lage grondprijs, aanwezige ruimte en aanwezigheid van de glastuinbouw (warmte en biomasssa) maken dat Emmen hiervoor een geschikte locatie is36. Ook zijn koppelingen denkbaar tussen de industriële verwerking en teelt van biomassa (bijvoorbeeld biodieselfabriek)37. Naarmate een installatie grootschaliger van aard wordt, ligt vestiging op de bedrijventerreinen of glastuinbouwgebieden voor de hand. Met betrekking tot een aantal andere vormen van duurzame energie, is Emmen bezig de mogelijkheden te onderzoeken.
Windenergie wordt alleen onder strikte, nog te ontwikkelen randvoorwaarden, toelaatbaar geacht in De Monden en eventueel langs de oostgrens van de gemeente met Duitsland38. Deze randvoorwaarden moeten worden uitgewerkt als waarborg voor maatschappelijke inpassing en landschappelijke inpassing (c.q. verrijking). Een aantal gebieden in Emmen is te kwetsbaar voor windturbines, zoals het Natura2000 hoogveenreservaat Bargerveen. Andere delen zijn niet geschikt vanwege het geringe windaanbod, dat gecompenseerd zou moet worden door nog hogere masten. Gezien de mogelijke hinder voor bewoners en de aanwezige ruimtelijke kwaliteiten van het landschap wordt hier alleen onder strenge randvoorwaarden op ingezet. Andere voorbeelden van duurzame energie zijn: - Restwarmte: het betreft de aanleg van een warmtenet tussen Emmtec en een aantal voorzieningen in het centrum; - Aardwarmte (geo-energie): in samenwerking met de provincie is onderzoek verricht of en waar er kansen liggen. De hoge temperatuurcondities in de beoogde watervoerende lagen in de diepe ondergrond zijn een gunstige voorwaarde voor de toepassing van aardwarmte39.
Koude/warmteopslag: overschotten aan warmte of koude kunnen worden gebufferd in het grondwater en op het gewenste moment worden benut; - Warmtekrachtkoppeling: met name bij de glastuinbouw wordt – mede vanwege de relatief hoge energieprijzen – ook elektriciteit geproduceerd; - Bio-brandstoffen: op het Emmtec-terrein is de eerste Nederlandse biodieselfabriek gevestigd; Ook andere vormen om gestelde doelen ten aanzien van CO2-reductie te halen worden op dit moment verkend. De toepassing van andere vormen, zoals zonne-energie, heeft de aandacht van de gemeente. De opslag van CO2 of andere broeikasgassen in voormalige aardgaswinlocaties is ook aan de orde. Voorts wordt bij nieuwe stedenbouwkundige plannen een zo gunstig mogelijke opzet nagestreefd. Luchtkwaliteit Onderzoek laat zien dat in Emmen de luchtkwaliteit ruim voldoet aan de normen. De meeste ontwikkelingen vinden verspreid over de gemeente plaats. Gezien het enorme oppervlak van de gemeente is de verwachting dat de luchtkwaliteit hierbij niet een probleem vormt. Voor de 36 In de beleidsnotitie ‘co-vergistinginstallaties’ worden de randvoorwaarden en het afwegingskader omtrent biomassa specifiek uitgewerkt 37 De teelt van biomassa-gewassen heeft ook ruimtelijk-economische gevolgen; het landschap dient in Emmen als decor voor recreatie & toerisme.
38 Het betreft hier alleen het deel ten noorden van de A37; het deel ten zuiden van de A37 wordt voor een belangrijk deel ingenomen door het Bargerveen, waarbij plaatsin van windturbines niet aan de orde is. 39 Door TNO wordt gesteld dat op het Rundedal een optimaal vermogen van circa 13 MWth te produceren is tegen een kostprijs die vergelijkbaar is met aardgaswarmte. Vanwege de relatief beperkte warmtevraag lijken de kosten voor toepassing in Emmen-centrum vooralsnog te hoog.
structuurvisie gemeente eMMen 2020 45 45 onderdelen met de potentieel grootste impact40 is gekoppeld aan de ontwerp structuurvisie een plan-milieu-effectrapport (plan-m.e.r.) opgesteld. De effecten van al deze ontwikkelingen op de luchtkwaliteit zijn als neutraal beoordeeld. Bodemkwaliteit Emmen streeft naar een duurzaam bodemgebruik. Dit betekent dat: • Het bodemgebruik is afgestemd op de bodemkwaliteit en vice versa; • Het bodemgebruik niet leidt tot een verandering van de bodemkwaliteit; • Er sprake is van een optimaal bodemgebruik; • De bodemkwaliteit waar mogelijk verbeterd c.q. versterkt wordt. In algemene zin kan worden gesteld dat de bodemkwaliteit in de gemeente overwegend goed is. Uitgangspunt is dat bestaande of nieuwe activiteiten niet mogen leiden tot bodemverontreiniging. Lokaal is er, net als elders, soms sprake van bodemverontreiniging. De gemeente streeft ernaar dat bodemverontreiniging bij voorkeur in combinatie met maatschappelijke ontwikkelingen ter hand wordt genomen. Uitgangspunten hierbij zijn functiegerichtheid (bodem geschikt maken voor het beoogde gebruik) en kosteneffectiviteit (kostenaspect speelt rol in keuze van variant). Concreet betekent dit dat op een beperkt aantal locaties de bodemkwaliteit een belemmering vormt voor bepaalde gebruiksmogelijkheden.
In die situaties wordt gezocht naar een passende bestemming of er moeten saneringsmaatregelen worden genomen om het gewenste gebruik mogelijk te maken. Bodemsanering vormt in veel gevallen niet een op zich staand item maar maakt onderdeel uit van het planningsproces. Met andere woorden de bodem(kwaliteit) is sturend voor de ruimtelijke inrichting en de ruimtelijke inrichting is sturend voor de bodemkwaliteit. De budgetten voor bodemsanering zijn in algemene zin niet toereikend om knelpunten op te lossen. Om de bodemsaneringsoperatie te versnellen en mogelijke knelpunten voor ruimtelijke ontwikkeling op te heffen ligt het voor de hand investeringen zo effectief mogelijk in te zetten. Een mogelijkheid hiervoor is om maximaal in te zetten op samenloopvoordelen. Voorbeelden hiervan zijn: benutten van saneringswater voor proceswater (vindt plaats op Bargermeer Noord), benutting koude of warmtecapaciteit (project gemeentehuis) en locatie-ontwikkeling in relatie met bodemsanering. Het streven is de rol van samenloop te vergroten en eventuele knelpunten hiervoor weg te nemen.
40 Dit zijn: wonen in de stad, nieuwe woonmilieus, waterberging Oranjedal, glastuinbouw, ontwikkeling De Monden, ontwikkeling woon/werkcombinaties Dordse Allee en leisure structuurvisie gemeente eMMen 2020 46 46 Hoofdstuk 5: Gewenste ruimtelijke ontwikkelingen in de tweede laag 5.1 Verkeer en vervoer De komende jaren groeit het verkeer in Emmen en omgeving verder41. Deze groei wordt veroorzaakt door verschillende factoren. Veel huishoudens beschikken inmiddels over twee auto’s. De gemiddelde woon-werkafstand is toegenomen doordat het tegenwoordig minder vanzelfsprekend is dat mensen in dezelfde stad wonen en werken. Daarnaast groeit het aantal eenpersoonshuishoudens gestaag. Door deze ontwikkeling vindt jaarlijks een autonome groei van het autoverkeer plaats. De afgelopen jaren bedroeg deze autonome groei (landelijk) gemiddeld 2%. Ook de ambitie van Emmen te groeien naar 120.000 inwoners en meer dan 55.000 arbeidsplaatsen leidt tot een toename van het aantal verkeersbewegingen. Wegverkeer De hoofdverkeerstructuur van Emmen wordt bepaald door een beperkt aantal wegen. Voor de externe verbindingen zijn dit de A37 voor het verkeer uit west Nederland en uit Duitsland, de N34 voor het verkeer uit Groningen en Twente, de N381 (Frieslandroute) voor het verkeer uit Friesland en de N391 als achterlandverbinding met zuidoost Groningen.
Hiermee is Emmen goed aangesloten op het (inter)nationale wegennet. Binnen Emmen hebben de Rondweg, de Hondsrugweg en de N862/Dordsestraat(Emmen – Klazienaveen) een belangrijke functie voor de ontsluiting van woon- en werkgebieden. 41 In de Nota Mobiliteit (2004) geeft het Rijk haar visie op het verkeers- en vervoerbeleid tot en met 2015. Daarin heeft zij het voorgaande beleid (SVVII) van het autogebruik zoveel mogelijk afremmen verlaten. Mobiliteit en transport worden als onmisbaar beschouwd. Aan der andere kant mag het geen overmatige negatieve gevolgen voor de omgeving hebben op het gebied van veiligheid en leefbaarheid (‘mobiliteit mag, maar niet altijd en overal’). Bereikbaarheid wordt gezien als een voorwaarde voor de sociale en economische ontwikkeling en wordt gegarandeerd door de huidige infrastructuur beter te benutten en waar nodig extra te bouwen. De gebruiker moet ‘gestuurd’ worden in zijn keuze door kosten (zo mogelijk variabel) in rekening te brengen. Dit beleid moet leiden tot een optimale balans tussen optimale keuzevrijheid Structuurplan 1980 Sinds het vorige Structuurplan is er in Emmen veel veranderd en verbeterd op het vlak van verkeer en vervoer. Doelen die in het structuurplan 1980 werden genoemd zijn inmiddels gehaald. Zo is de A37 tussen Hoogeveen en Emmen gerealiseerd en aangesloten op de A31 in Duitsland. Ook de N34 is aanzienlijk verbeterd.
De realisatie van de wegomlegging om Emmen en Odoorn heeft plaatsgevonden. Ook is het traject tussen Emmen Zuid en knooppunt Holsloot verdubbeld in samenhang met de realisatie van de aansluiting van de Rondweg op de N34. Daarnaast heeft de afbouw van de provinciale weg tussen Emmen en Drachten (N364) plaatsgevonden en is vrij recent de N391 richting ter Apel gerealiseerd. In het structuurplan 1980 werd geconstateerd dat door het ontbreken van verbindingen tussen de radialen (tangenten) naar het centrum, al het verkeer zich via het centrum afwikkelde. Tangenten als de Rondweg en de Boermarkeweg/Wolfsbergenweg moesten hier met name voor een verkeersontlasting zorgen. Toch blijkt dat de verkeersdruk in het centrum hoog blijft en ook de verkeersdruk op de betreffende radialen is inmiddels fors toegenomen. Andere doelen zijn nog niet gerealiseerd of inmiddels bijgesteld. Het gaat hier onder meer om de realisatie van de noordelijke rondweg, de aanleg van een directe spoorverbinding tussen Hoogeeveen en Emmen en het doortrekken van de spoorlijn Zwolle – Emmen richting ter Apel. structuurvisie gemeente eMMen 2020 47 47 Kaart 5.2: hoofd verkeersstructuur
structuurvisie gemeente eMMen 2020 48 48 De Hondsrugweg heeft een ontsluitingsfunctie voor het centrum en de aanliggende woon- en werkgebieden, maar ook een functie voor doorgaand verkeer. De Rondweg heeft een belangrijke functie als ontsluiting van industrieterrein Bargermeer en praktisch alle woonwijken binnen de kern Emmen. De N34, de N862 en de Nieuw Amsterdamsestraat vormen de drie toegangsassen met de stad vanaf de A37. Buiten de kern Emmen zijn de N379 (Zwartemeer-Emmer-Compascuum) in combinatie met de weg langs de (Verlengde) Hoogeveense Vaart en de route langs Schoonebeek naar Coevorden structurerende elementen. In 2008 wordt de nieuwe rondweg Nieuw Amsterdam gerealiseerd als alternatieve route voor de Vaart Noordzijde en de Zijtak oost- en westzijde. De hierboven genoemde wegen hebben een belangrijke structurerende functie. Daarnaast is er een categorie wegen42 die hier niet zijn genoemd, maar die wel een belangrijke functie hebben voor de ontsluiting van een woonwijk, dorp of belangrijk werkgebied. Het betreft hier de gebiedsontsluitingswegen. Knelpunten Ondanks het behalen van een aantal doelen uit het structuurplan 1980 blijft er een aantal knelpunten over. Ook zijn er nieuwe knelpunten ontstaan 43, met name door de groei van het autoverkeer. Uit de netwerkanalyse Zuid-Drenthe blijkt dat de N34 een potentieel knelpunt vormt voor de bereikbaarheid in Zuid Drenthe.
De provincies Overijssel en Drenthe hebben besloten deze route volledig in te richten als autoweg waardoor een volwaardig alternatief kan ontstaan voor de noord-zuid verbindingen en voor verkeer uit het westen dat nu via de A28 wordt afgewikkeld, maar vastloopt in de ‘flessenhals’ bij Zwolle. Ook wordt zo een goede verbinding met Twente bereikt. Voor onze gemeente geldt dat ingezet wordt op een verdubbeling van de N34 vanaf Emmen- Zuid/Erm tot en met de ongelijkvloerse kruising met de Frieslandroute. Met de voltooiing van de A37 als autosnelweg in 2007 heeft Emmen een goede verbinding richting Zwolle en het Duitse achterland. De externe autobereikbaarheid is hiermee sterk verbeterd. Een kwaliteitsslag op Duits grondgebied oostelijk van de A31 is echter nog onzeker. De E233 is in Duitsland de verbinding tussen de A37/A31 en de A1 (Hamburg/Scandinavië), maar voldoet in de huidige situatie nog niet. Hierbij gaat het om een relatie van internationale betekenis die deel uitmaakt van de Noordelijke Ontwikkelings As (NOA). De ontwikkeling van deze as is van groot belang voor de regio Emmen. Door de ombouw van de A37 tot autosnelweg neemt het belang van de twee toegangsassen naar Emmen (Nieuw Amsterdamsestraat en N862) toe. Voor de N862 komt uitbreiding van de capaciteit aan de orde.
Verkeersprognoses voor 2020 geven aan dat de verkeersintensiteiten op deze weg oplopen tot 22.000 motorvoertuigen per etmaal. Dit hangt nauw samen met de ontwikkeling van bedrijventerrein Bargermeer. De komende jaren wordt ingezet op het omvormen van deze as tot een 2 x 2- stadsboulevard. Vanuit Emmen Zuid (Delftlanden, Rietlanden en Bargeres) is de Nieuw Amsterdamsestraat een logische route naar het centrum van Emmen. Deze route wordt niet gestimuleerd. Wenselijk is dat het verkeer vanuit het zuiden van Emmen zoveel mogelijk de route Nieuw Amsterdamsestraat, Rondweg, Hondsrugweg volgt om belasting van Noordbarge te voorkomen. Voor twee toegangsassen vanaf de N34 wordt op korte termijn onderzocht of afsluiting voor het autoverkeer mogelijk is. De wens bestaat om de barrièrewerking van de Ermerweg dwars door het Noordbargerbos op te heffen. Alternatieve routes lopen via de Rondweg en de Hondsrugweg of via de Frieslandroute. Het kruispunt van de Odoornerweg met de N34, net buiten de gemeentegrenzen, is (verkeers)onveilig. De functie van de Odoornerweg zal in nauw overleg met alle betrokkenen (provinciale weg, grondgebied gemeente Borger-Odoorn) moeten worden besproken en eventueel herzien. Mogelijke opties kunnen zijn een ongelijkvloerse kruising op dezelfde plek of een verplaatsing en combinatie met een nieuwe ontsluiting van Odoorn op de N34.
Voor Emmen is het van belang dat onderzocht moet worden of de druk op de Frieslandroute, met name op het 42 Deze wegen zijn in het categoriseringsplan van het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoerplan (2000) volgens de principes van duurzaam veilig benoemd tot gebiedsontsluitingsweg. Binnen Emmen gaat het ondermeer om de Statenweg/van Schaikweg, Boslaan, Weerdingerstraat, Boermarkeweg, Ermerweg, Houtweg en Dordtsestraat. Buiten de kern Emmen gaat het ondermeer om de ontsluiting van Klazienaveen en Emmer Compascuum. 43 De verschillende knelpunten zijn geïnventariseerd in de netwerkanalyse Zuid Drenthe en middels een analyse met het verkeersmodel Emmen voor het prognosejaar 2020. structuurvisie gemeente eMMen 2020 49 49 kruispunt met de Hondsrugweg, door een combinatie van beide ingrepen niet onaanvaardbaar groot wordt. Qua interne bereikbaarheid zijn er twee prominente knelpunten. Het betreft hier de Rondweg en de Hondsrugweg. Samen vormen zij een belangrijk deel van de ruggengraat van de Emmense wegenstructuur. Om de doorstroming te verbeteren en de veiligheid te vergroten wordt ingezet op een optimalisering van de Rondweg door de ontwikkeling van ongelijkvloerse knooppunten (stroomfunctie). Het betreft hier de nieuwe aansluiting van Delftlanden, de aansluiting met de Hondsrugweg en de nieuw aan te leggen aansluiting ter hoogte van businesspark Meerdijk.
Ook het knooppunt van de N862 met de Rondweg wordt aangepast. Aandachtspunt hierbij is een zo soepele mogelijke afwikkeling van het doorgaande verkeer van en naar de N391 richting de A37. Met het gereedkomen van de A37 en de inzet op de twee hoofdontsluitingen als ontwikkelingsas verplaatst het zwaartepunt van woon-, werk en recreatieve activiteiten zich in zuidelijke richting. De aansluiting van de Nieuw Amsterdamsestraat voldoet al goed. In het kader van het BAHCO- programma worden de aansluitingen van Bargermeer op de Rondweg onder de loep genomen. Gezien de gevoeligheid van het gebied waarin een Noordelijke Rondweg44 is geprojecteerd, de kosten van de aanleg en een lange proceduretijd wordt er vóór 2020 geen Noordelijke Rondweg voorzien. Een verkenningenstudie dient vooralsnog de haalbaarheid, wenselijkheid en noodzakelijkheid aan te tonen. Ter hoogte van het centrum vormt de doorstroming van de Hondsrugweg een knelpunt. In het Structuurplan 1980 werd al aangegeven dat deze weg een dubbele functie zou krijgen. Namelijk een belangrijke verdeelfunctie voor het centrumgebonden verkeer en daarnaast een ‘snel in belangrijkheid toenemende doorvoerfunctie voor aan de gemeente gebonden noord-zuidverkeer’. Deze verwachting is uitgekomen45.
De combinatie van stroom- en ontsluitingsweg van het centrum (en dierentuin) en de eenzijdige oriëntatie van het centrum op de Hondsrugweg zorgt voor veel voertuigbewegingen. Momenteel rijden dagelijks ruim 22.000 motorvoertuigen per etmaal over de Hondsrugweg. Door sociaal economische ontwikkelingen (toename van woningen en arbeidsplaatsen) neemt de verkeersintensiteit toe tot 30.000 in 2020. Nader onderzoek is nodig om te kijken hoe de barrièrewerking van de Hondsrugweg kan worden verminderd en hoe de bereikbaarheid van het centrum van Emmen in de toekomst kan worden gegarandeerd46. Op de vorm en functie van de Hondsrugweg wordt in het kader van de netwerkanalyse en van een nieuw op te stellen GVVP nader ingegaan. Ook in de projecten Dierenpark/theater en Masterplan Emmen Centrum komt dit aan de orde. In de Veenkoloniën lopen de meeste verbindingen radiaal vanuit de Hondsrug van west naar oost. Dit geldt ook voor de recent aangelegde N391 naar Ter Apel. In het kader van het strategisch project ‘De Monden’ wordt nader onderzoek gedaam naar de mogelijkheid de kernen Nieuw Weerdinge en Emmer-Compascuum soepeler aan te sluiten op deze doorgaande route en het geluidsportcentrum Pottendijk hierbij te betrekken. 44 Het ‘afmaken’ van de Rondweg door aanleg van het noordelijk tracé is een onderwerp dat al langer op de agenda staat.
Onderzoek laat zien dat de aanleg van een Noordelijke Rondweg een beperkte bijdrage levert aan de oplossing van een deel van de bereikbaarheids- en oplossingsproblemen in de noordelijke wijken van Emmen. De bereikbaarheidsproblemen op het zuidelijk deel van de rondweg worden met alleen de aanleg van een noordelijke rondweg niet opgelost. Aan de hand van recente verkeersmodellen (waarbij ook alle extra benodigde woningen in Emmen-Noord zijn gesitueerd) zijn tevens de verkeersintensiteiten berekend. Deze kwam voor de Noordelijke Rondweg uit op 4.100 tot 6.300 vervoersbewegingen/etmaal. Ter vergelijking: Op de bestaande Rondweg worden 15.000 tot ruim 30.000 vervoersbewegingen verwacht in 2020 en op de Hondsrugweg 30.000. 45 In principe maken drie verschillende verkeersstromen gebruik van de Hondsrugweg. Ten eerste het bestemmingsverkeer voor wonen en winkelen en voor bezoekers van de dierentuin. Daarnaast heeft de Hondsrugweg een verdeelfunctie voor de woongebieden die direct aan het centrum zijn gesitueerd. De derde verkeersstroom bestaat uit doorgaand verkeer ten opzichte van het centrum. Het betreft hier onder meer verkeer uit de dorpen en steden ten noorden van Emmen naar het industrieterrein Bargermeer en verkeer van de zuidelijke woonwijken richting het noorden. 46 Waarschijnlijk zullen de verkeersintensiteiiten drastisch omlaag moeten.
Dit betekent dat allereerst moet worden onderzocht wat de precieze omvang van de stroom doorgaand verkeer door het centrum is en wat de (on)mogelijkheden zijn deze stroom via alternatieve routes om te leiden. De N34 kan hier een belangrijk functie in vervullen. Ook dient hierbij nadrukkelijk naar de Boermarkeweg en de route Weerdingerstraat/Kolhoopstraat gekeken te worden. Een eventuele downgrading van de Hondsrugweg leidt tot een verkeerstoename op deze wegen terwijl deze wegen op dit moment ook hun maximale capaciteit bereiken. Daarnaast dient bekeken te worden of voor bestemmingsverkeer alternatieve routes mogelijk zijn, bijvoorbeeld door het herverdelen van parkeerplaatsen in het centrum. structuurvisie gemeente eMMen 2020 50 50 Doordat Emmen een steeds grotere regiofunctie krijgt en het aantal functies binnen het centrum toeneemt stijgt de vraag naar parkeren, vooral in het centrum van Emmen. In aansluiting op ontwikkelingen uit het Masterplan Emmen Centrum wordt het parkeren in het centrum kwantitatief en kwalitatief in evenwicht gebracht. Onderzocht wordt of een betere spreiding van parkeerlocaties mogelijk is, waardoor de verkeersdruk gespreid wordt. Het realiseren van een parkeerring en aandacht voor ondergronds parkeren zijn hierbij als optie in beeld. Dit onderzoek vindt plaats in het kader van de actualisatie van de parkeernota (2008).
Spoorvervoer en overig openbaar vervoer Emmen ligt aan het eindpunt van de spoorlijn Emmen – Zwolle. Twee maal per uur rijdt er een trein van en naar Zwolle47. Dit betreft één sneltrein en één stoptrein. In Mariënberg heeft de stoptrein aansluiting op de treinverbinding met Twente. De gemeente Emmen heeft drie treinstations. Het hoofdstation in het centrum is tevens een knooppunt voor het regionale busvervoer. Daarnaast zijn er de stations Bargeres en Nieuw Amsterdam. Het verder optimaliseren en uitbouwen van de spoorlijn Emmen - Zwolle voor personen- en goederenvervoer, mede in relatie met de geplande aanleg van de Hanzelijn, zorgt voor een integrale verbetering van de railbereikbaarheid. De inzet is gericht op: - snelheidsverhoging (gedeeltelijke verdubbeling noodzakelijk) - frequentie-, functionaliteits- en comfortverbetering - overstapverbetering (in Zwolle) - (beter) geschikt(er) maken voor goederenvervoer Conform het Bereikbaarheidsprofiel Noord-Nederland en de Railvisie 2020 vormt een (partiële) verdubbeling in de komende planperiode het wensbeeld. Emmen sluit hierdoor ‘automatisch’ aan op het landelijke Intercity-net. Uitgangspunt is dat de spoorlijn voldoende robuust is zodat een eventueel vertraagde trein geen kettingeffect van vertragingen meer zal genereren.
Voor het robuust maken van de spoorlijn is het noodzakelijk dat het knooppunt bij Herfte met de spoorlijn naar Groningen en Leeuwarden wordt aangepakt. De treinverbinding met Twente is op dit moment niet optimaal. Naast het verbeteren van de aansluiting in Mariënberg wordt onderzocht of een rechtstreekse treinverbinding van Emmen naar Almelo haalbaar is. Een aansluiting vanuit Emmen op het Duitse personenspoorwegnet (parallel aan de A37) kan voorts nieuwe kansen genereren. Ten aanzien van het doortrekken van de spoorlijn richting Groningen wordt verwacht dat dit niet een item zal zijn voor 202048. Mocht een onderzoek worden opgestart naar de haalbaarheid van een dergelijke spoorverbinding dan werkt Emmen daar actief aan mee. Tevens blijft de ruimte van de voormalige spoorlijn richting Weerdinge gereserveerd. Met de realisatie van de Delftlanden verschuift het zwaartepunt van Emmen in zuidwestelijke richting. Daarom wordt het station Bargeres verplaatst; het nieuwe station Emmen-Zuid nabij de Delft- en Rietlanden genereert meer passagiers. Tevens wordt de woon- en werkfunctie in dit deel van de gemeente versterkt door de aanwezigheid van een (intercity) station. Bij het station komt een goede P&R-voorziening die mogelijk in een later stadium kan worden uitgebouwd tot transferium. Het station Emmen-centrum blijft het hoofdstation.
Via Coevorden is er voor het goederenvervoer aansluiting op het Duitse spoorwegnet. Meer bedrijven in Emmen beschikken over eigen spoorwegaansluitingen of complete eigen emplacementen. Openbare laad- en losmogelijkheden zijn er zowel in Emmen, als ook in Nieuw- Amsterdam en Schoonebeek. Knelpunt is het rangeren in het centrum van Emmen. Het is wenselijk om het rangeren uit het centrum van Emmen te verplaatsen richting Nieuw Amsterdam. Dit vereist een nieuwe aantakking op het spoor bij Bargermeer, wat niet eenvoudig is. Nader onderzoek is in dit kader noodzakelijk. Per bus is Emmen bereikbaar via de volgende lijnen: 47 De verbetering van de lijn Emmen- Zwolle voor personen- en goederenvervoer is ook vanuit de netwerkanalyse als kans benoemd. 48 Binnen Noord Nederland wordt de discussie over deze een spoorlijn wel regelmatig aangezwengeld. Verschillende varianten zijn ondertussen voorgesteld zoals een rechtstreekse verbinding, aansluiten op de spoorlijn naar Stadskanaal of een verbinding via Hoogeveen zoals die het structuurplan 1980 wordt genoemd.
structuurvisie gemeente eMMen 2020 51 51 - Van en naar Groningen rijdt vier keer per uur een snelbus, de zogenaamde Q-liner; - Tussen Hoogeveen en Emmen rijdt één keer per uur een snelbus; - Tussen Assen en Emmen rijden twee buslijnen, beide via een indirecte route; - Tussen Emmen en Meppen loopt drie maal per dag een bus, in Meppen is er een directe aansluiting op het grote Duitse spoorwegnet; - Met en tussen omliggende kernen bestaan verschillende verbindingen, die over het algemeen een lage frequentie hebben. Binnen de kern Emmen rijdt een stadsdienst die vrijwel alle wijken, met uitzondering van Emmermeer, met het centrum verbindt. De gemeente Emmen heeft de ambitie het busvervoer in de regio (buitengebied, over de grens) te verbeteren en oriënteert zich op de mogelijkheden die er zijn het regionale en grensoverschrijdende openbaar vervoer te verbeteren. Ook de bereikbaarheid van werklocaties via het openbaar vervoer vormt een aandachtspunt. Er wordt niet ingezet op de realisatie van transferia49 aan de rand van de stad. Aangezien het grootste deel van de bezoekers van buiten Emmen uit de regio komt wordt verwacht dat een kwaliteitsimpuls van het regionale openbaar vervoer beter effect resulteert. Wel kan het, vanwege de beperkte hoeveelheid ruimte, voor bezoekers van de dierentuin in de toekomst nodig zijn om een transferium aan te leggen.
Langzaam verkeer Ter vergroting van de veiligheid en leefbaarheid wordt in verblijfsgebieden daar waar mogelijk het ‘Shared Space’- concept nagestreefd50. Een dicht fietspadennetwerk verbindt de woon-, werk-, recreatie- en winkelgebieden binnen de gemeente. Emmen kiest voor bevordering van het langzaam verkeer. Ingezet wordt op een veilige en snelle fietsroutestructuur, wat betekent dat: - vanuit ieder woonwijk van Emmen het centrum via minimaal één conflictvrije fietsroute51 kan worden bereikt; - vanuit ieder dorp de kern Emmen via minimaal één conflictvrije fietsroute kan worden bereikt. - De fietspaden, maar ook kruispunten en andere ‘obstakels’, zoveel mogelijk geoptimaliseerd wordt zodat fietspaden waar mogelijk verworden tot fietssnelwegen. De komende jaren vindt inzet plaats op de realisatie van ontbrekende schakels en de opwaardering van het bestaande netwerk. Een analyse van ontbrekende schakels vindt plaats in het te actualiseren Fietstotaalplan. Het optimaliseren van het recreatieve internationale fietsnetwerk is voorts één van de opgaves om de recreatieve mogelijkheden in Emmen en omgeving te vergroten52. Dit gebeurt met behulp van het fietsknooppuntensysteem53. Behalve een verdere aanvulling van de fietsstructuur wordt het landschap, de rust en de ruimte van Emmen ook wandelend ervaren.
Ook hier geldt dat ingezet wordt op verbeteringen van en aanvullingen op het bestaande internationale netwerk. 49 Een bestemmingstranserium is een overstappunt van auto op openbaar vervoer aan de rand van de stad voor bezoekers aan de stad. Zij parkeren daar hun auto om het laatste deel van hun reis met het openbaar vervoer af te leggen. Een herkomsttransferium is gericht op de inwoners van een stad en biedt hun de mogelijkheid om vanaf een OV-knooppunt aan de rand van hun stad het vervolg van hun reis per openbaar vervoer af te leggen. 50 Shared Space streeft naar een inrichting van de openbare ruimte, waarbij verkeer, verblijf en alle andere ruimtelijke functies in balans zijn. Voor de inrichting van de openbare ruimte maakt Shared Space onderscheid tussen verblijfsruimte en verkeersruimte. In een verblijfsruimte zijn de bewegingsvrijheid van en sociale interactie tussen mensen maatgevend. Verblijfsruimte moet worden ingericht als mensruimte en moet uitnodigen tot sociaal gedrag. De mens op doorreis is hier te gast en gedraagt zich er ook naar, anders dan in een verkeersruimte. 51 Met een conflictvrije route wordt een snelle en veilige route aangeduid die loopt via vrijliggende fietspaden, rotondes en met verkeerslichten geregelde oversteken.
52 Concreet zijn er in het kader van de totstandkoming van de ontwerp structuurvisie diverse fietspaden genoemd, zoals een fietsverbinding tussen Barger-Compascuum en Hebelermeer, een compleet fietspad langs de Runde met brug over verl. V. Echtenskanaal, een fietspad langs de grens en een fietspad langs de nieuwe ontsluitingsweg van De Vierslagen. 53 Het fietsknooppuntensysteem is een nieuwe vorm van bewegwijzering voor het recreatief fietsverkeer. Verschillende soorten fietsroutes worden aan elkaar geknoopt, waarbij elk knooppunt een codering meekrijgt. Aan de hand daarvan kunnen fietsers naar eigen inzicht fietsroutes samenstellen. structuurvisie gemeente eMMen 2020 52 52 Hoofdstuk 6. Gewenste ruimtelijke ontwikkelingen in de derde laag In deze occupatielaag komen thema’s als wonen, werken, recreatie en voorzieningen aan de orde. 6.1 Werken Onafhankelijk onderzoek54 classificeert Emmen, gelegen in de Noordelijke Ontwikkelingsas, in een eindbeeld ‘werklocaties Noord-Nederland 2030’ als: - één van de drie noordelijke duurzame productieknooppunten - één van de vijf noordelijke stedelijke zakencentra - één van de drie eersteklas bedrijvenparken Om dit en de economische diversificatie te bereiken is een aantal impulsen in de ruimtelijke economie noodzakelijk.
Ruimtelijk gezien betekent dit in hoofdlijnen dat: a) de bestaande bedrijventerreinen (deels) geherstructureerd worden en uitbreidingen gerealiseerd worden (Tweeling, Pollux, Emmer-Compascuum en Bargermeer); b) de glastuinbouwsector verder groeien; c) er ruimte wordt gecreëerd voor leisure 55; d) de zorgsector zich ruimtelijk kan venieuwen. Ruimtelijk uitgangspunt is dat nieuwe grootschalige activiteiten op het gebied van groothandel, transport, moderne industrie en glastuinbouw gebundeld worden rondom de A37. Tevens vinden nieuwe ontwikkelingen zoveel mogelijk plaats vanuit bestaande werkclusters. Ontwerp en inrichting vinden op zodanige wijze plaats dat de ruimtelijke kwaliteiten van de open ruimte behouden blijft en als vestigingscriterium functioneert. Daarom wordt de bedrijvigheid gebundeld langs de lobben die vanuit de kern Emmen de A37 raken. Bij de op- en afritten van de A37 naar Emmen is ruimte voor verdichting met nieuwe economische ontwikkelingen. Hier tussenin bevinden zich open ruimten. Met het accentueren van de voor Emmen kenmerkende openheid wordt een onderscheidend visitekaartje van de gemeente neergezet. Bedrijventerreinen Emmen kent netto meer dan 800 ha oppervlak aan bedrijventerrein. Veruit het grootste deel hiervan is geconcentreerd in en rond de kern Emmen.
Het ‘zwaartepunt’ verschuift naar het zuiden door de ontwikkeling van het bedrijvenpark A37 en het bedrijventerrein de Tweeling. De bedrijventerreinen A37, Bargermeer, De Tweeling en Pollux bieden voldoende ruimte om de groei in de kansrijke sectoren (transport, VAL) te kunnen opvangen. De vraag naar bedrijventerreinen is geraamd op gemiddeld 15 ha netto per jaar. Tot en met 2020 is 19556 ha aan bedrijvenkavels benodigd. Begin 2008 is er nog ruim 95 ha beschikbaar, waarvan ruim 20 ha in 54 Noord-Nederlandse werklocaties van de toekomst, VNO-NCW/STEC, 2003 55 Als kansrijke sector is leisure niet verbonden aan bedrijventerrein of een ander type ruimtelijke verschijningsvorm, maar strekt zich uit over het gehele gemeentelijk grondgebied. 56 Dit is exclusief de ‘ijzeren voorraad’ (een vuistregel dat een gemeente altijd 4 maal de jaarlijkse uitgifte in voorraad moet hebben). structuurvisie gemeente eMMen 2020 | 53 optie. Met de verdere ontwikkeling van De Tweeling wordt nog eens ca. 40 ha voor uitgifte beschikbaar gesteld. Voor de uitbreiding van het bedrijventerrein De Tweeling zijn afspraken gemaakt met de gemeente Coevorden over de waterberging. Qua uitstraling kan waterberging, direct aansluitend op het terrein, een belangrijke meerwaarde hebben. Daarnaast is het gebied tussen Bargermeer en het Bedrijvenpark A37 als zoeklocatie van ca. 30 ha (netto) aangewezen.
Samen met de naar omvang gemeten kleinere ontwikkelingen van Emmer- Compascuum (ca. 4 ha) en Pollux IV (ca. 6 ha) is het totale aanbod ca. 175 ha. De herstructurering van verouderde bedrijventerreinen kan de komende jaren nog ruimtewinst opleveren. | Met de geplande uitbreidingen is de hoeveelheid bedrijventerrein tot na 2015 (voorlopig) voldoende om aan de vraag te kunnen voldoen. In het kader van de nota werklocaties dient nader onderzoek uit te wijzen hoe er op termijn met de vraag-aanbodsituatie aan bedrijventerreinen wordt omgegaan. Het merendeel van de bedrijvigheid in Emmen is geconcentreerd op enkele grote bedrijventerreinen die met elkaar het grootste bedrijventerrein van Noord-Nederland vormen. Bij de dorpen is ruimte voor lokale bedrijvigheid die qua aard en schaal past. Dit vereist maatwerk; per locatie vindt een afweging plaats op het niveau van het bestemmingsplan. Aandacht voor de combinatie van wonen en werken is hierbij ook aan de orde.
Tabel 6.1: overzicht bedrijven- en kantorenterreinen per 31-12-2007 Bedrijventerrein | Bruto | Netto | Uitgeefbaar | Segment Bargermeer | 505 | 434 | 8,11 | Modern gemengd Emmtec - Zuid | 95 | 80 | 19,16 | Zwaar Bedrijvenpark A37 | 88 | 49,1 | 39,36 | Modern gemengd, hoogwaardig en industrie Eigenhaard | 45 | 35,7 | 4,91 | Hoogwaardig en kantoor Waanderveld | 32 | 24 | 3,21 | Hoogwaardig Kantorenpark Westenesch | 2,4 | 1 | 0,17 | Kantoor Ziekenhuislocatie Scheperpark | 2,4 | 2,01 | - | Kantoor Businesspark Meerdijk | 13 | Ca. 10 | 13,08 | Kantoor Barger Oosterveld | 29 | 25 | - | Modern gemengd Klazienaveen (oud) | 24 | 21 | - | Modern gemengd Pollux | 35,9 | 27,6 | 7,05 | Modern gemengd, hoogwaardig en kantoor Vierslagen | 48 | 40 | 0,5 | Modern gemengd Weiteveen | 1 | 0,7 | - | Lokaal gemengd Zwartemeer | 5 | 4 | - | Lokaal gemengd Tweeling | 51 | 40 | 0,09 | Modern gemengd Nieuw Weerdinge | 9 | 7 | - | Modern gemengd Emmer Compascuum | 25,8 | 18 | - | Modern gemengd 1016,5 | 819,2 | 95,64 Er ligt wel een kwalitatieve opgave. Doordat het aanbod en de omvang van bedrijventerreinen groot is, is de (mogelijkheid tot) mobiliteit van bedrijven binnen en tussen de verschillende bedrijventerreinen evenzo groot. Het risico is aanwezig dat bedrijven wegtrekken naar nieuwe bedrijventerreinen.
Er is en blijft een aanzienlijke inzet op herstructurering en acquisitie noodzakelijk om de bestaande bedrijventerreinen aantrekkelijk te houden en verloedering tegen te gaan. In dit kader wordt er gewerkt aan de herstructurering van Bargermeer (Bahco). Ook de kwaliteit van de andere terreinen, zoals bijvoorbeeld de Tweeling en de Vierslagen, moet op peil gehouden worden. In de nota werklocaties wordt nader ingegaan op de afzonderlijke bedrijventerreinen. ICT De aanleg van het LOFAR-netwerk levert voor Emmen kansen op in de sfeer van een snel glasvezelnetwerk voor ICT. Met de herstructurering van Bargermeer wordt dit bedrijventerrein rechtstreeks aangesloten op de ICT-snelweg van Nederland. Bij de aanleg en herstructurering van andere bedrijventerreinen gaat hier speciale aandacht naar uit. Ook voor andere sectoren leveren de toenemende ICT-ontwikkelingen kansen. Hierbij valt te denken aan detailhandel of zorg (online dokter, zorgPortal(s) en koppeling woonzorgzones met domotica). De structuurvisie krijgt een uitwerking door een heldere differentiatie/ segmentatie tussen en binnen de bedrijventerreinen op te zetten (nota werklocaties). Bedrijven kunnen zo een heldere locatiekeuze maken die het beste aansluit op hun activiteiten; economische activiteiten komen daar terecht waar deze het minste hinder opleveren (indien dit het geval is).
De vestiging van een risicovol bedrijf levert beperkingen op voor de omgeving. Op de terreinen Bargermeer, A37 en De Vierslagen zijn zoekgebieden hiervoor aangewezen. In de veiligheidsparagraaf wordt apart ingegaan op de vestigingsmogelijkheden voor risicovolle bedrijven (BEVI-inrichtingen). 53 structuurvisie gemeente eMMen 2020 54 54 Woonwerkcombinaties Emmen stimuleert de realisatie van woonwerkcombinaties. De inzet op woonwerkeenheden speelt zowel in op de groei van MKB-bedrijvigheid57 als ook op de gestegen vraag naar woonwerk- eenheden. Tevens is dit segment aantrekkelijk voor jonge, startende ondernemers. Op Waanderveld, Pollux en aan de rand van de Rietlanden heeft het afgelopen decennium een flinke uitbreiding plaatsgevonden. Op korte termijn is voor dit segment op het Businesspark Meerdijk ruimte beschikbaar. Voor de wat langere termijn is een aantal gebieden in beeld, te weten: de zone langs de ‘laan naar Nieuw Amsterdam’, Pollux IV en Emmer Compascuum (mits passend binnen de milieucontouren). De ‘Laan naar Nieuw Amsterdam’ wordt op termijn omgevormd tot diensten- en woonwerk-as. Langs deze laan wordt ingezet op woonwerkcombinaties, al dan niet in combinatie met de ontwikkeling van andere hoogwaardige werkvormen. Het gedeelte ter hoogte van de Delftlanden leent zich hierbij goed voor de combinatie van wonen met werken.
Het sluit aan op het aan de overzijde gelegen Waanderveld en heeft gezien de ligging van het station Emmen-Zuid potenties. Dit gedeelte kan vóór 2015 gerealiseerd worden. Uitzondering is het zuidoostelijk deel van deze laan (ter hoogte RWZI en Van der Valk). Hier is ruimte voor een bijzondere publieksaantrekkende en/of leisure functie. Vanwege de ligging (visitekaartje) worden eisen gesteld aan de vormgeving. De ‘laan naar Nieuw-Amsterdam’ is een toegangsas van Emmen met de A37; het uitbouwen van de ruimtelijke kwaliteit staat hierbij voorop. De andere laan, de ‘Dordse Allee’ vormt de andere entree- as. De inzet op vergroting van de uitstraling langs de ‘Dordse Allee’ gaat vanwege regelgeving (geluid, veiligheid) minder goed samen met woonwerkcombinaties. Verhoging van de kwaliteit kan bereikt worden door de voorzijde(s) van bedrijven op Bargermeer ‘om te keren’. Tenslotte bieden vrijkomende agrarische gebouwen ook mogelijkheden voor de combinatie van wonen met werken. Kantoren Emmen kent bijna 380.000 m2 kantooroppervlak, waarvan 180.000m2 te vinden is in kantoorgebouwen. Kenmerkend voor de gebruikers van kantoorgebouwen in Emmen is de sterke lokale/regionale georiënteerdheid en de beperkte schaal58. Emmen zet in op een groei van de (zakelijke) dienstverlening59 Deze sector is voor een aanzienlijk deel gevestigd in kantoren.
Voor de ontwikkeling van kantoorgebouwen in kantoorruimte wordt tot 2020 is een vraag van ruim 38.000 m² netto vloeroppervlak voorzien60. Naast kantoorruimte in kantoorgebouwen ontstaat overigens ook nog kantoorruimte bij gebouwen die een andere hoofdfunctie hebben dan ‘kantoor’. Dit verschijnsel wordt ook wel aangeduid met verkantorisering61. Met een leegstand van ca. 15.000 m², ligt er een opgave voor 25.000 m² netto vloeroppervlak. Het grootste gedeelte van deze opgave is voorzien in het centrumgebied van Emmen. Het Masterplan Emmen Centrum kiest voor de versterking van de kantoorfunctie op drie locaties: 1. Langs de Hondsrugweg en Weerdingerstraat; 2. De directe omgeving van het station; 3. In het zuidelijk deel van het centrum langs de invalsroute Emmen – Klazienaveen. 57 Onderzoek van het EIM geeft aan dat de MKB-bedrijvigheid in Drenthe relatief vaak gekoppeld is aan een (koop)woning. 58 De grotendeels kleinere kantoren wensen een eigen gezicht in een aantrekkelijke en ruime omgeving. 59 In de westerse economieën is een duidelijke trend waarneembaar van landbouw en industrie naar dienstverlening. Binnen de commerciële dienstverlening is er een onderscheid tussen producenten- en consumentendiensten. Een groei van de industrie heeft, door verdere uitbesteding van diensten, een groei van de producentendiensten tot gevolg.