bijlage 3. Convenant Deal Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe 2023-2027 versie 23 mei 23

Format dealtekst Regio Deal 4 e tranche Versie: 23 m ei 2023 Dit form at is het vaste stram ien van Regio Deals. Op onderdelen kan hiervan worden afgeweken. Als dat m ogelijk is, dan staat dat aangegeven. De bedoeling van een vast form at is de herkenbaarheid van Regio Deals onderling en als onderdeel van de ‘Rijksdealfam ilie’. De opbouw van de onderdelen ‘Partijen’, ‘algem ene overwegingen’, ‘specifieke overwegingen’ en de slotbepalingen zijn vaststaand. De tekst voor de algem ene overwegingen wordt altijd geheel en ongewijzigd opgenom en. In de overige onderdelen zitten vaste elem enten, m aar deze kunnen indien nodig, naar behoefte, aangevuld worden, voor zover de juridische afdeling van BZK daarm ee akkoord gaat. Naast dit form at voor de Regio Deal zullen de publieke partijen te zijner tijd een concept van de beschikking (m et oplegger) ontvangen, waarin de rijksbijdrage aan de Regio Deal wordt vastgelegd op grond van de Regeling specifieke uitkering Regio Deals vierde tranche. REGIO DEAL ZUID- EN OOST-DRENTHE 2023-2027 In volle vaart door voor Brede Welvaart in Zuid- en Oost-Drenthe Citeertitel, veelal gelijk aan de naam van het voorstel, zoals genoemd in Kamerbrief van 17 februari 2023 over de geselecteerde voorstellen. Een aanvullende ondertitel is, desgewenst, mogelijk.

BEGRIPSBEPALING: In dit convenant wordt verstaan onder: • Regio Deal: convenant dat door de m inister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties eventueel een andere m inister/staatssecretaris en één of m eer regiopartners is gesloten om de kwaliteit van leven, wonen en werken van inwoners en ondernem ers in een regio te verbeteren; • Regio Envelop: het bedrag van €900 m iljoen dat het kabinet beschikbaar heeft gesteld om in de periode van 2022 - 2025 nieuwe Regio Deals af te sluiten. • regiokassier: publieke regiopartner, zijnde een provincie, gem eente of openbaar lichaam als bedoeld in artikel 8, eerste lid, van de Wet gem eenschappelijke regelingen, die ten behoeve van de uitvoering van de Regio Deal de taak van kassier vervult of zal vervullen; • regionale private financiering: voor de uitvoeringsactiviteiten van de Regio Deal beschikbaar gestelde financiële bijdragen of bijdragen in natura van een private regiopartner; • regionale publieke financiering: voor de uitvoeringsactiviteiten van de Regio Deal beschikbaar gestelde financiële bijdragen of bijdragen in natura van een publieke regiopartner, niet zijnde een specifieke uitkering, opdracht of subsidie van het Rijk; • Bijdrage in natura: een bijdrage van eigen arbeid, het verlenen van een dienst en het inbrengen of ter beschikking stellen van (on)roerende goederen zonder dat daar een (evenredige) tegenprestatie

tegenover staat. • Regeling Specifieke uitkering vierde tranche Regio Deals: betreft de specifieke uitkering waarin de juridische- en financiële kaders en verplichtingen voor het toekennen van de rijksm iddelen uit de Regio Envelop aan een regiokassier door het Rijk staan. Nota Bene: Indien gewenst kunt u begrippen hierboven toevoegen PARTIJEN: Dit zijn degenen die afspraken maken en ondertekenen. Organisaties of samenwerkingsverbanden kunnen dat alleen als zij een rechtspersoon zijn. Indien samenwerkingsverbanden geen rechtspersoonlijkheid bezitten kunnen zij enkel als partij deelnemen aan deze Regio Deal indien minimaal één van de partijen in dit samenwerkingsverband tekent namens alle andere partijen. Deze partij zal wel door middel van bijvoorbeeld een volmacht dienen aan te tonen dat deze vertegenwoordigings- en tekenbevoegd is om namens de andere partijen in dit samenwerkingsverband deze Regio Deal aan te gaan. Indien er geen sprake is van een rechtspersoon, of als een organisatie de Regio Deal niet wil ondertekenen, dan is er de mogelijkheid dat zij apart genoemd worden als een partner en eventueel schriftelijk hun steun verklaren. Er kan echter geen specifieke actie voor hen beschreven worden in de dealtekst. Het opnemen van deze partners in de Regio Deal is maatwerk, wat mede getoetst wordt door de juridische afdeling van BZK Bespreek dit met de Dealmaker van BZK.

-1-

1. de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Hanke Bruins Slot, hierna te noem en: BZK; 2. de Minister/Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, [Naam ], hierna te noem en: OCW; 3. de Minister/Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, [Naam ], hierna te noem en: IenW; 4. de Minister/Staatssecretaris van Econom ische Zaken, [Naam ], hierna te noem en: EZK; 5. De Minister/Staatssecretaris van …………. Partijen genoem d onder 1 tot en m et (invullen nummer indien meer dan 1 partij namens het rijk deelneemt) ieder handelend in hun hoedanigheid van bestuursorgaan en hierna sam en te noemen: het Rijk; 6. Gedeputeerde staten van de provincie Drenthe, nam ens deze: de heer/m evrouw Y (gedeputeerde of CdK), hierna te noem en: Provincie Drenthe; 7. Gedeputeerde staten van de provincie Overijssel, nam ens deze: de heer A.P. Heidem a (CdK), hierna te noem en: Provincie Overijssel; 8. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Borger-Odoorn, nam ens deze: de heer/m evrouw Y (wethouder of burgemeester), hierna te noem en: Gem eente BorgerOdoorn; 9. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Coevorden, nam ens deze: de heer/m evrouw Y (wethouder of burgemeester), hierna te noem en: Gem eente Coevorden; 10.

Het college van burgem eester en wethouders van de gem eente Em m en, nam ens deze: de heer/m evrouw Y (wethouder of burgemeester), hierna te noem en: Gem eente Em m en; 11. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Hardenberg, nam ens deze: d e heer/m evrouw Y (wethouder of burgemeester), hierna te noem en: Gem eente Hardenberg 12. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Hoogeveen, nam ens deze: de heer/m evrouw Y (wethouder of burgemeester), hierna te noem en: Gem eente Hoogeveen 13. [Titel van de instelling of organisatie of bedrijf bijvoorbeeld Stichting ….., of Universiteit …., nam ens deze: de heer/m evrouw Z [titel van de voorzitter of lid van bestuur of directie] 14. ……………. Partijen genoem d onder [pm X tot en m et [pm X] ieder handelend in hun hoedanigheid van bestuursorgaan en onder [pm X] hierna sam en te noem en: Regio; De volgende regionale partijen ondersteunen het convenant door m iddel van steunverklaringen: <partijen noem en> 15. [Titel van de instelling of organisatie of bedrijf bijvoorbeeld Stichting ….., of Universiteit …., nam ens deze: de heer/m evrouw Z [titel van de voorzitter of lid van bestuur of directie] 16. …………… 17. …......... 18. …......... 19. …......... 20. …......... Alle Partijen hierna allen tezam en te noem en: Partijen.

Nota Bene: Indien gewenst kunnen partijen er ook voor kiezen een steunverklaring voor de betrokkenheid bij de Regio Deal te tekenen. Als dat het geval is, dan kan dit ook hier worden vermeld.

-2-

ALGEMENE OVERWEGINGEN 1. Voor het kabinet Rutte IV telt elke regio. Krachtige regio’s dragen bij aan een veerkrachtige sam enleving. In Nederland staan we m et elkaar voor grote opgaven. Opgaven, die in elke regio anders tot uiting kom en. Elke regio is im m ers uniek, heeft een eigen verhaal, identiteit en kansen. Het is belangrijk om oog te hebben voor de specifieke opgaven en ontwikkelm ogelijkheden per gebied en om de ontwikkeling van stad en landelijk gebied in sam enhang te beschouwen. 2. Het gaat om regionale opgaven en kansen die de draagkracht van individuele overheid slagen overstijgen en waar interbestuurlijk sam enspel en sam enwerking m et kennisinstituten, m aatschappelijke organisaties en/of bedrijfsleven nodig is om de opgaven effectief op te pakken; 3. In Regio Deals werken regionale partijen en Rijk sam en als partners om de kwaliteit van leven, wonen en werken van inwoners en ondernemers (m et andere woorden, de brede welvaart) te vergroten. De kracht van de regio is hierbij het uitgangspunt. Het kabinet stelt voor deze Regio Deals m iddelen beschikbaar uit de zogenoem de Regio Envelop, waaruit de Regio Deals vanuit het Rijk worden gefinancierd. Ook vanuit de regio zelf wordt gezorgd voor financiering.

Ter onderstreping van hun partnerschap hebben Rijk en Regio als vertrekpunt dat de rijksbijdrage gepaard gaat m et m inim aal eenzelfde bijdrage aan regionale (publieke en/of private) financiering 4. De m iddelen uit de Regio Envelop dienen verder als vliegwiel voor extra investeringen in de regionale ontwikkeling zodat uiteindelijk vanuit de regio nog m eer financiering wordt ing ezet voor de aanpak van de regionale opgaven. 5. Deze integrale en gezam enlijke aanpak m et bijbehorende financiering van zowel Rijk als regio is het onderscheidende karakter van de Regio Deals ten opzichte van reguliere beleidsinstrum enten. 6. Met de Regio Deal gaan Rijk en Regio een duurzaam partnerschap aan om de opgave die in de regio speelt gezam enlijk aan te pakken. Het ondertekenen van de Regio Deal is daarbij niet het eind, m aar slechts het begin van de sam enwerking. 7. De bijdragen uit de Regio Envelop zijn bedoeld als een tijdelijke im puls voor regionale ontwikkeling m et een duurzaam effect, waarbij structurele exploitatiekosten van lange term ijn investeringen geborgd m oeten zijn. 8. Regio Deals gaan om m eer dan alleen de gecoördineerde inzet van financiële m iddelen.

Zij kenm erken zich ook door een sterke, continue inzet van alle betrokkenen, creëren nieuwe sam enwerkingsvorm en en niet-financiële ondersteuning om de, in de regionale opgave gestelde, am bities en doelen te bereiken. De Regio Deals hebben een lerend en adaptief karakter. 9. De in de Regio Deal gem aakte wederzijdse afspraken over am bitie, doelen, beoogde resultaten, inzet en aanpak zijn in gezam enlijk overleg en m et onderlinge overeenstem m ing tussen Rijk en Regio tot stand gekom en. 10. De m iddelen uit de Regio Envelop voor de Regio Deals vierde tranche worden door BZK beschikbaar gesteld als een specifieke uitkering op grond van de Regeling specifieke uitkering Regio Deals vierde tranche.

-3-

SPECIFIEKE OVERWEGINGEN De specifieke overwegingen vormen samen met artikel 1 t/m 4 de beleidsmatige kern van de Regio Deal. Dit onderdeel geeft aan waarom en waarvoor we deze Regio Deal sluiten. Het geeft daarmee een inleiding op de Regio Deal en zet uiteen wat de opgave(n) is/zijn, welke urgentie er is en waarom het Rijk hierbij betrokken moet zijn. In de specifieke overwegingen worden geen afspraken gemaakt. Let bij de tekst op een consistent gebruik van begrippen en afkortingen, en plaats verwijzingen naar relevantie beleidsdocumenten zoveel mogelijk in een voetnoot. Aansluiting bij regionale beleidsdoelen, programma’s of actieplannen Welke opgaven zijn er in de Regio om aan te pakken, context Regio Zuid- en Oost-Drenthe De regio Zuid- en Oost-Drenthe beslaat het grondgebied van de Drentse gem eenten BorgerOdoorn, Coevorden, Em m en, Hoogeveen en de Overijsselse gem eente Hardenberg. Het is een grensregio m et het Duitse Nedersaksen en neemt een eigen positie in tussen de regio’s Zwolle, Twente en Assen-Groningen. De Europese corridor A37 ontsluit het gebied naar Duitsland en de Hunebed Highway N34 doet dat, via de A28, naar de rest van Nederland. Bepalend voor het landschap en het ontstaan van dorpen en steden is De Hondsrug, een hoge zandrug m idden in het veengebied. De Hondsrug loopt van de stad Groningen t ot aan de gem eente Coevorden.

De eerste bewoners vestigden zich op de hooggelegen zandgronden en brachten daar de regio tot leven. In het lagergelegen m oerasgebied kwam langzaam de veenontginning op gang, een tijd waarin onder erbarm elijke om standigheden h ard werd gewerkt voor een laag loon. Deze geschiedenis zien we terug in het landschap en zien we terug in de huidige sam enleving, ook in de cultuur en de sociaaleconomische structuur. Overerfbare arm oede is een term die vaak valt en die de bloei van de regio bem oeilijkt. Met het stoppen van de veenwinning is er in de jaren 50 door het Rijk een succesvolle industriepolitiek doorgevoerd. Het gevolg hiervan was een grote m aakindustrie in de regio Zuid- en Oost-Drenthe, echter veelal m et de ‘beslissers’ en R&D afdelingen elders Sinds de jaren 90 heeft de regio als gevolg van het wegtrekken van bedrijven (in buitenlandse handen) banen verloren. De regio heeft zich begin deze eeuw herpakt m et een focus op hier passende sectoren zoals groene chem ie en m aakindustrie . Typerend voor de regio is de ruim te. Ruim te die kansen biedt om te vestigen, te ondernem en, te innoveren, te ontwikkelen en te recreëren. Groene ruim te die zowel inwoners als toeristen uitnodigt naar buiten te gaan en m ogelijkheden biedt voor de vrijetijdseconom ie. Naast de kwetsbaarheid zoals eerder beschreven is de ruim te een enorme regionale kracht.

Een belangrijke basis voor onze brede welvaart. Naast een sterke industrie hebben we een gevarieerde vrijetijdseconom ie. Onze econom ie draait op vakm ensen, dat zie je ook terug in ons brede en kwalitatieve m bo -aanbod. Ruim te is een ‘plus’ m aar ook wel een zorg; niet al onze inwoners ervaren de nabijheid van voorzieningen, passend onderwijs en werk. Academ ische opleidingen en carrièrem ogelijkheden voor hbo’ers en wo’ers liggen buiten de regio. Dat betekent dat ze wegtrekken en m eestal niet terugkom en. De afstand tot zorg- en welzijnsinstellingen wordt alleen m aar groter. Er is dan ook een sterke investeringsbehoefte in m obiliteit zodat de regio m eer verbonden raakt: m et elkaar, m et de rest van Nederland en over de grens. Dat vergroot onze kracht en m ogelijkheden om de ruim te te benutten. De meest kenmerkende meervoudige opgaven in de regio Zuid- en Oost-Drenthe zijn: Intergenerationele armoede Intergenerationele arm oede kenm erkt de regio Zuid- en Oost-Drenthe al generaties lang. Problem en worden overgedragen van generatie op generatie en zijn relatief m o eilijk m et interventies en beleid te keren. Wanneer je ouders arm zijn, is de kans groot dat je ook in arm oede opgroeit. Ruim 60% van de kinderen die arm zijn, hebben ook ouders die in arm oede zijn opgegroeid. Daarm ee hebben we te m aken m et een hardnekkig fenom een.

-4-

Kwetsbare economie Een deel van de regio is econom isch relatief kwetsbaar (bij conjunctuurschom m elingen en langjarige crises) door de econom ische structuur. Er is veel (kleiner) MKB, m aar ook een flink aantal (oudere) industriële vestigingen die de groene en digitale transities nog door m oeten. Het opleidingsniveau is gem iddeld lager dan in vergelijkbare regio’s. Dat leidt tot m inder toekom stbestendigheid en innoverend verm ogen, en een achterblijvende werkgelegenheidsontwikkeling. Zeker zijn er ook economische groeibriljanten, m aar die kunnen de kwetsbaarheid nog onvoldoende com penseren. De regio werkte de afgelopen jaren al aan econom ische structuurversterking in het triple helix verband van de Dutch TechZone (gesteund door het m inisterie van EZK). Op basis van het gelegde fundament bouwen we m et de Dutch TechZone verder aan o.a. het kennis - en innovatie ecosysteem (waaronder GreenWise Cam pus, onderdeel van Universiteit van het Noorden) m et wo, hbo en m bo, IQ-BLVD, DOC33 en IT-hub). Vergrijzing en ontgroening De regio heeft in sterke m ate te m aken m et vergrijzing en ontgroening. 80% van de jongeren trekken weg uit de regio voor een hbo- of wo-studie en keren niet terug. Om dat er onvoldoende werk is passend bij hun opleiding.

Onze m bo-studenten en -opgeleide vakm ensen zijn tegelijkertijd een kracht, het zijn de gespecialiseerde doeners waar heel Nederland op dit m om ent om vraagt. De regio kent ook parels van bedrijven die we graag willen behouden. Niet zo bekend wellicht m aar: Old Am sterdam kom t uit Hoogeveen, de Ariane raket heeft onderdelen uit Dedem svaart en de scherpe cam eralens van de IPhone kom t ‘gewoon’ uit Hardenberg. Met een nieuwe Regio Deal willen we m eer van deze parels naar de regio trekken. Dat vraagt een investering in onze aantrekkelijkheid op m eerdere fronten: beroepsbevolking, onderwijs, voorzieningen en bereikbaarheid. En ook daarbij kijken we over de grens. Kom ende jaren kiezen wij voor het verder versterken van de vrijetijdseconom ie en de innovatieve (m aak)industrie m et internationale uitstraling. We willen een regio zijn van hoogwaardig toegepaste kennis en vakm anschap. Kansenongelijkheid De regio heeft specifiek te m aken m et problem en als een gem iddeld laag inkom ensniveau en schooladvies, analfabetism e en een hoge zorgvraag*. Door deze problem en kom en niet alle inwoners m ee in de snel veranderende samenleving. En net als in de rest van Nederland is het oo k voor bedrijven in deze regio steeds m oeilijker gekwalificeerd personeel te vinden.

Op dit terrein wordt door betrokken stakeholders veel m eer sam engewerkt dan 3 jaar geleden, toch is extra inzet hard nodig. Daarnaast m oet ook het werkaanbod groeien en dat betekent dat we m eer bedrijven m oeten aantrekken. Het verdwijnen, en de nabijheid, van voorzieningen Ouderen blijven steeds langer zelfstandig wonen, ze kom en zelfs uit andere delen van Nederland naar deze regio om van hun pensioen te genieten. Hierdoor stijgt de zorgvraag nog m eer en wordt een groeiend beroep gedaan op ondersteunende voorzieningen. Mede door krapte op de arbeidsm arkt en een negatief im ago van werken in de zorg, is het een uitdaging hierin blijvend te voorzien. Het landelijke gebied m et kleine dorpen en verspreid wonende inwoners m aakt goede verbindingen en bereikbaarheid belangrijk, regionale m iddelen zijn hiertoe niet toereikend. Urgentie Waarom moet hier nu iets aan gebeuren? Zie voor voorbeelden 2 e en 3 e tranche in het document ‘Format Regio Deal -voorbeelden’ (onderdeel 2). Urgentie en cijfers Zuid- en Oost-Drenthe De inwoners van de regio verdienen een blijvende investering om de generatie die nu opgroeit in de regio Zuid- en Oost-Drenthe over 30 jaar, in 2050, dezelfde kansen te bieden als leeftijdsgenoten in de rest van Nederland. Dit betekent dat voor ons een ontwikkeling naar het landelijke gem iddelde.

In de hierboven genoem de kenm erkende opgaven van de regio Zuid - en Oost-Drenthe, genoemd bij specifieke overwegingen, staat de urgentie deels beschreven. Dat de brede welvaart in deze regio al jaren onder druk staat is goed zichtbaar in verschillende rapporten en in o.a. de Monitor Brede Welvaart van het CBS -op verzoek van het huidige program m a Regio -5-

Deal Zuid- en Oost-Drenthe 19-23 gespecificeerd op Zuid- en Oost-Drenthe- en rapporten van het Planbureau van de Leefom geving (PBL), Prim os prognosecijfers en de Brede Welvaart Monitor Drenthe van het Trendbureau Drenthe. Zo is er in Zuid- en Oost-Drenthe een stapeling van sociaaleconomische problematiek; de inwoners zijn lager geschoold, hebben een lager besteedbaar inkom en, zijn vaker werkloos en m inder positief over de eigen gezondheid 1. In landelijke gebieden in Zuid- en Oost-Drenthe krijgen kinderen van ouders m et een relatief laag inkom en veel vaker een onderadvies dan daarbuiten. In som m ige gem eenten op het platteland krijgt bijna één op de drie kinderen van relatief arm e ouders een lager schooladvies 2. Som s kiezen ouders liever voor een school dichtbij, ook al sluit dat m inder goed aan bij het adviesniveau van het kind 3. De bevolking in Zuid- en Oost-Drenthe krim pt. Dit is in het huidige decennium ingezet, om naar verwachting na 2030 te versnellen. In totaal zal de bevolking in de vijf gem eenten volgens deze ram ingen afnem en m et circa 7,5%. Het is vooral de categorie 20-65-jarigen die kom ende jaren kleiner wordt. Het willen behouden van jongeren is veelal onderdeel van de zorg voor de toekom st 4.

Deze leeftijdscategorie vormt de potentiële beroepsbevolking en de ontwikkeling van deze groep bepaalt de om vang van de arbeidsm arktvijver waaruit gevist wordt. Zowel de groene als grijze druk nem en toe 5. In Zuid- en Oost-Drenthe is vooral voor de groep m iddelbaar geschoolden sterk vertegenwoordigd. Ook deze groep is in de economie van de toekomst hard nodig, m aar daarvoor geldt wel een grote om -, op-, en bijscholingsopgave omdat veel werk verandert en de beroepsopgeleiden in deze grote veranderingen m ee m oeten. Van investeringsprogramma naar structurele investeringen: In 2019 sloten zes gemeenten en één provincie in Zuid - en Oost-Drenthe een eerste Regio Deal m et het Rijk voor vier jaar. Vanuit het Rijk tekenden mee de ministeries van LNV, BZK, OCW, VWS en EZK. Deze sam enwerking, inclusief de provincie Overijssel, is de afgelopen jaren effectief en vruchtbaar gebleken. Een achterstand op brede welvaart haal je echter niet in vier jaar tijd in. Met opnieuw vier jaar investering en inzet m aken de partijen een goede slag. Echter vraagt het gebied om structurele m iddelen om blijvend te investeren in de brede welvaart. Met als am bitie: dat de generatie die nu opgroeit in de regio Zuid- en Oost-Drenthe over 30 jaar, in 2050, dezelfde kansen heeft als leeftijdsgenoten in de rest van Nederland. De partijen willen de goede sam enwerking m et het Rijk continueren.

Inwoners en bedrijven plukken nu al vruchten van de sam enwerking, in de regio weet m en elkaar veel beter te vinden, het netwerk is versterkt. Daar is m eer uit te halen en de am bitie van de regio is verder gegroeid in de afgelopen jaren. De urgentie om de achterstand tot het landelijk gem iddelde in te halen is gebleven. Gezam enlijk zien deze Regio Deal als een unieke kans om te leren de brug te slaan tussen Rijksbeleid en regionale im pact door inpassing in het DNA van en de dynam iek in de regio. De Regio Deal is dus de fysieke plek én de m entale ruimte waarin de regionale actoren landelijk beleid en lokale aanpak aan elkaar verbinden en in de praktijk brengen wat werkt.

CBS, Monitor Brede Welvaart Drenthe, 22 Monitor Brede Welvaart Drenthe,22 3 Trendbureau Drenthe, Van basisschool naar voortgezet onderwijs In gesprek met onderwijs en ouders, 2018 4 Monitor Brede Welvaart Drenthe, 22 5 Primos prognose, 22 1 2

-6-

Aansluiting bij nationale beleidsdoelen of programma’s Hoe sluiten deze opgaven aan bij nationale beleidsdoelen? Zie voor voorbeelden 2 e en 3 e tranche in het document ‘Format Regio Deal -voorbeelden’ (onderdeel 1). De Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe 2023-2027 draagt bij aan diverse opgaven uit het Coalitieakkoord 'Om zien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekom st' en nationale beleidsdoelstellingen, te weten: • • • • •

• • • • •

•

• • • • • • • • •

Iedereen in Nederland verdient een goed bestaan en m oet m ee kunnen doen. Dat begint bij het bieden van dezelfde kansen aan alle kinderen, jongeren en studenten om zich te ontwikkelen en te ontplooien (program m alijnen 1 en 2). Vergroten kansengelijkheid, door te investeren in kinderopvang, voor- en vroegschoolse educatie en de rijke schooldag (program m alijn 2). Het versterken van het beroepsonderwijs (program m alijn 1). Het bevorderen van perm anente scholing (program m alijn 1). Het versterken van het bedrijfsleven en het vestigingsklim aat en stim uleren m et een duidelijke strategie een maakindustrie die vooroploopt, door te voorzien in goed opgeleid personeel en het tekort aan technisch en praktisch opgeleide werknem ers aan te pakken (program m alijn 3). Continueren publiek-private sam enwerking op het terrein van kennis en innovatie. (program m alijn 3). Het versterken van de kenniseconom ie waarbij investeren in onderzoek en ontwikkeling plaatsvinden (program m alijnen 1 en 3). Het versterken van de basis van onze kennisinstellingen en innovatieve ecosystem en en het stim uleren om in de regio en internationaal sam en te werken (program m alijn 3).

De ondersteuning van innovatieve ‘startups’ en ‘scale -ups’ en het m issie gedreven innovatiebeleid gericht op de drie grote transities: klim aat en energie, digitalisering en sleuteltechnologieën, en de circulaire econom ie (program m alijn 3). Cultuur is van wezenlijk belang voor onze sam enleving en een investering in onze m aatschappij: de verbindende, inspirerende en prikkelende kracht van kunst en cultuur brengt m ensen bij elkaar brengt, daagt uit en biedt nieuwe perspectieven (program m alijn 4). De huidige digitale revolutie biedt geweldige kansen voor onze sam enleving en econom ie. Het benutten van die kansen m et uitstekende digitale vaardigheden, hoogstaande digitale infrastructuur en am bitieuze samenwerking in technologische innovatie (program m alijnen 1 en 3). De bestrijding van de digitale kloof die een groeiende ongelijkheid in onze sam enleving veroorzaakt (program m alijnen 1 en 2). Het verzilveren van de kansen van de digitale econom ie, waarbij iedereen de kans krijgt om m ee te kom en door digitale kennis- en vaardigheden aan te bieden in het onderwijs en via om - en bijscholing (program m alijnen 1, 2 en 3). De gerichte aanpak van digibetism e via een publiek-private strategie voor digitale geletterdheid (program m alijnen 1 en 2). De zorg voor iedereen betaalbaar, beschikbaar en bereikbaar houden.

Daarbij wordt naast gezondheid breder gekeken naar: onderwijs, sport, huisvesting, bestaanszekerheid en leefom geving (program m alijn 2). Meer aandacht voor preventie en een gezonde levensstijl van jongs af aan (program m alijn 2). Aanpakken van verm ijdbare gezondheidsverschillen (program m alijn 2). De am bitie dat ouderen gezond ouder kunnen worden in hun eigen of een passende om geving (program m alijn 2). Versterken bestaanszekerheid en kansengelijkheid door het versterken van het beroepsonderwijs en het wetenschappelijk onderwijs en het waarborgen sociale veiligheid en gelijke behandeling (program m alijnen 1 en 2). Stim uleren op lokaal niveau van m ogelijkheden voor burgerparticipatie en burgerinitiatieven (flankerend them a 2).

-7-

Nationale doelstellingen en program m a's: 0. 1. 2. 3. 4. 5.

Actieprogram m a kansrijke start (VWS, program m alijn 2). Program m a Gezonde leefom geving, PGLO (VWS, program m alijnen 2 en 4). Program m a Jeugdwerkloosheid (VWS, program m alijnen 1, 2 en 3). Gelijke Kansen Alliantie (OCW, program m alijn 2). Program m a Terugdringen kinderarm oede in Nederland (VWS, program m alijnen 1 en 2). Aanpak program m a: Terugdringen kinderarm oede in Nederland (SZW, program m alijnen 1,2 en 3). 6. Preventie en bestrijding van stille arm oede en sociale uitsluiting (SZW, program m alijnen 1,2 en 3). 7. Im plementatieplan Aanpak geldzorgen, arm oede en schulden (SZW, program m alijnen 1,2 en 3). 8. Iedereen doet m ee, m et gelijke kansen (OCW, program m alijnen 1 en 2) 9. Leven lang ontwikkelen (OCW, Program m alijn 1) 10. Beter sturen op kwaliteit, m et en voor vitale regio's (OCW, program m alijnen 1 en 2) 11. Program m a Sterk beroepsonderwijs (OCW, program m alijn 1). 12. Program m a Regio's aan de grens (BZK, program m alijn 4 en flankerend them a 1) 13. Mobiliteitsvisie (IenW, program m alijnen 2, 3 en 4). 14. Program m a Toekom stbeeld Fiets (IenW, Flankerend them a 1). 15. Intentieverklaring Waterstof Noord Nederland en Nedersaksen (BZK, Flankerend them a 1). 16. Sam enwerkingsagenda Nederland – Nedersaksen (BZK, flankerende them a 2). 17. Agenda stad/City Deals (BZK, program m alijnen 1 t/m 4 en flankerende the m a's 1 en 2). 18.

Integraal Zorg Akkoord – IZA (VWS, program m alijn 2). 19. Gezond en Actief Leven Akkoord - GALA (VWS, program m alijn 2) 20. Strategie Digitale Econom ie, m inisterie EZK (program m alijn 3) 21. Kam erbrief strategisch en groen industriebeleid, m inisterie EZK, p rogram m alijn 3)

Waarom is er een rol voor het Rijk? Bijvoorbeeld: gebiedsoverstijgend effect of opgave gaat draagkracht regio te boven . Zie voor voorbeelden 2 e en 3 e tranche in het document ‘Format Regio Deal -voorbeelden’ (onderdeel 3). Naast de opgaven en problem atiek in de regio Zuid- en Oost-Drenthe beschikt de regio tegelijk over veerkracht. De uitdagingen die nu en in de toekom st op het gebied afkom en, gaan de draagkracht van de Regio echter ten dele te boven. De opgaven zijn com plex en m eervoudig. Dit m aakt verdere krachtenbundeling m et het Rijk noodzakelijk om de brede welvaart in regio Zuid en Oost-Drenthe te versterken. En deze Regio Deal kan ook bijdragen aan het behalen van nationale beleidsdoelen zoals hierboven beschreven. Het Rijk levert - naast een financiële bijdrage – ook een inhoudelijke bijdrage aan deze Regio Deal op de volgende wijze: • Participeren in de Regio Deal op am btelijk en bestuurlijk niveau. • Het werken aan de wegnem ing van eventuele belem m eringen in wet- en regelgeving in onze (grens)regio aan de hand van concrete casussen. • Het voorkom en van negatieve grenseffecten bij het ontwikkelen van nieuw beleid. • Attenderen van (m ee) koppelkansen en m ogelijkheden vanuit verschillende departem enten. • Inbrengen van kennis, ervaring en netwerken van het Rijk en andere regio’s.

-8-

Komen het volgende overeen: 1. AMBITIE, DOEL, BEOOGDE RESULTATEN EN AANPAK REGIO DEAL ZUID- EN OOSTDRENTHE 2023-2027

Artikel 1 – Am bitie [Dit artikel bevat de gedeelde toekomstvisie op de regio van Partijen op de lange termijn. Deze is vaak niet goed meetbaar en beperkt concreet.] Zie voor voorbeelden 2 e en 3 e tranche in het document ‘Format Regio Deal -voorbeelden’ (onderdeel 4). Partijen streven ernaar dat de generatie die nu opgroeit in de regio Zuid - en Oost-Drenthe heeft over 30 jaar, in 2050, dezelfde kansen heeft als leeftijdsgenoten in de rest van Nederland. Dit betekent dat voor ons een ontwikkeling naar het landelijke gem iddelde. Deze ontwikkeling uit zich in een stijgend gem iddeld inkom en, m inder kinderen die in arm oede opgroeien, een stijgende werkgelegenheidsontwikkeling, een bij de ontwikkeling van de beroepsbevolking passende ontwikkeling van de werkgelegenheid en m eer en hoger gekwalificeerd personeel.

Artikel 2 - Doel [Het doel van de Regio Deal is datgene waar de inspanningen op zijn gericht (concretisering van de ambitie); wat is er bereikt op het moment dat de Regio Deal eindigt (outcome)? Dit is meetbaar of aantoonbaar: hoe kan TK/PS/Gemeenteraad vaststellen of de doelen zijn behaald? Hierbij worden de diverse pijlers/thema’s/actielijnen onderscheiden.] Om de am bitie te verwezenlijken zijn de volgende zaken noodzakelijk: een aantrekkelijke leefom geving, een ruim , passend en bereikbaar onderwijsaanbod voor de kom ende generaties, een sociaaleconomische structuur m et ruim te voor innovatie en ondernem en, banen passend bij onze inwoners en een aantrekkelijk vestigingsklim aat. Met behoud van ons uniek landschap, de (groene) ruim te en de regionale cultuur vorm t dit sam en de vitale, verbonden en veerkrachtige regio die de partijen voor ogen hebben. Partijen stim uleren de kennis en expertise van zowel inwoners als bedrijven in he t effectief gebruik m aken van regelingen, netwerken en andere m ogelijkheden. De doelen worden nader uitgelegd in de volgende program m alijnen. De program m alijnen worden integraal aangepakt en in de uitwerking van de deal ook integraal ontwikkelt:

1. In program m alijn 1 Leven Lang ontwikkelen (LLO) kom en m eerdere opgaven sam en: kansengelijkheid, vergrijzing en ontgroening en intergenerationele arm oede. De regio heeft een kwetsbare leercultuur en die willen we verrijken door levenslang te ontwikkelen zo in te richten dat het past bij onze vraag vanuit de arbeidsm arkt en past bij onze inwoners, van jong tot oud. Niet alleen inhoudelijk: welke sectoren vragen om m eer arbeidskrachten en dus opleidingen, m aar ook in vorm : hoe bieden we de opleidingen aan en passen we leren en ontwikkelen flexibel aan op wat werkt voor onze inwoners en werkgevers. Zo creëren we een leeromgeving die uitdaagt tot m eedoen, ontwikkele n, die kansengelijkheid bevordert en zo de regio in staat stelt om individuen en gem eenschappen bij te laten dragen aan en de vruchten te plukken van brede welvaart. De partijen richten zich specifiek de volgende hoofddoelen: • Creëren rijke leerom geving en leercultuur. • Stim uleren van passend opleiden voor de regio. • Innovatie van onderwijs gericht op transitie, talent en veerkracht. Jongeren & huidige arbeidsbevolking behouden voor onderwijs & arbeidsm arkt. • De partijen stim uleren het versterken en verbete ren van grensoverschrijdend onderwijs (een geografisch 360 graden perspectief van de regio). -9-

2. In program malijn 2: Zorg en welzijn kom en m eerdere opgaven bij elkaar: kansengelijkheid, intergenerationele arm oede, het verdwijnen van de nabijheid van voorzieningen. De partijen investeren in het positief opgroeien van de huidige en toekom stige generaties en talentontwikkeling. Aan de ene kant het versterken van de veerkracht en weerbaarheid van individuele inwoners en aan de andere kant het versterken van de om geving en het pedagogische klim aat waarin jeugd en volwassenen opgroeien en leven. Om onze doelen te halen verleggen we de focus van zorg naar gezondheid. En investeren we in brede preventie. De partijen richten zich specifiek op de volgende hoofddoelen, waarbij de focus ligt op de generatie die nu opgroeit: • Meer kansengelijkheid voor kinderen in Zuid- en Oost-Drenthe. • Minder (intergenerationele) arm oede. • Meer balans tussen vraag en aanbod van zorg en het opvangen van de zorgbehoefte, door insteek op preventieve gezondheid. 3. Program m alijn 3: Economische structuurversterking draagt bij aan de opgaven: kwetsbare econom ie, kansengelijkheid, ontgroening en intergenerationele arm oede. Het hebben van een baan draagt bij aan het welzijn van inwoners. En zorgt voor m eer brede welvaart in de regio. Door m eer econom ische kracht van de regio zijn we beter bestand tegen conjuncturele schommelingen.

Een aantrekkelijke en econom isch krachtige re gio zorgt voor een beter vestigingsklim aat waarin bedrijven ontstaan of zich vestigen van elders. • • •

De partijen hebben de volgende hoofddoelen geformuleerd: Een veerkrachtige en toekomstbestendige econom ie: sm art (digitaal) en circulair (groen), m et sterke ketens en clusters Stim uleren van innovatie en toepassing daarvan in de: m aakindustrie, groene chem ie, vrijetijdseconom ie en zorgeconom ie.

4. Program m alijn 4: Aantrekkelijke regio draagt bij aan de volgende opgaven: het verdwijnen en nabijheid van voorzieningen, vergrijzing en ontgroening, kansenongelijkheid, kwetsbare econom ie. De partijen willen de regio profileren, ten behoeve van de inwoners, bedrijven en m aatschappelijke organisaties. Een veelzijdige en prettige leefomgeving m et goed ontsloten en toegankelijke voorzieningen is hiervoor van groot belang. De partijen hebben het volgende hoofddoel geform uleerd: • Een prettige leefom geving voor huidige inwoners en voor toekom stig inwoners én bedrijven die de partijen naar de regio willen halen. Deze lee fom geving valt of staat m et de nabijheid van voorzieningen (scholen, huisartsen, consultatiebureaus, winkels) m aar ook de beschikbaarheid van cultuur, zoals theater, bioscoop, verenigingsleven, natuur, dagrecreatie en andere vrijetijdsbesteding • De regio op de kaart zetten. Flankerende thema’s: Naast de genoemde hoofddoelen hebben partijen een aantal flankerende thema's benoemd, die als rode draden door de programmalijnen lopen. Deze worden in belangrijke m ate in de resultaten en aanpak van de vier program m alijnen uitgewerkt. Thema: Regio aan de grens: 360 graden leefom geving De partijen werken grensontkennend en oplossingsgericht. De regio houdt niet op bij de grens. Niet bij een gemeente of provinciegrens, ook niet bij de grens m et Duitsland.

Wij kijken m et een 360 graden perspectief naar de regio. Dit doen we m et bestuurlijke en kennispartners en het bedrijfsleven aan de (Duitse) grenzen. In de kom ende periode willen we kansen benutten verder door te gaan om m et andere regio's en de rest van Nederland sam en te leren en te werken. We zetten ons in om het grensoverschrijdend onderwijs te verbeteren (een geografisch 360 graden perspectief van de regio). -10-

Thema: Samen met inwoners De partners vinden het van groot belang dat deze Regio Deal een sam enwerking is tussen overheden, kennisinstellingen, bedrijven/organisaties én de inwoners van de regio. Dit doen we vanuit twee beweegredenen: • Het besef dat de uitdagingen en kansen in deze Regio Deal vragen om een bundeling van de kennis, ervaring en rollen van alle partners: overheid, bedrijfsleven, onderwijs en inwoners: m et andere woorden: we m oeten alle m iddelen, rollen, perspectieven waarover deze partners beschikken, sam enbrengen om to t toekom stgerichte, innovatieve en gedragen oplossingen te kom en. • De m aatschappelijke urgentie om de stem, het perspectief en de participatie van inwoners in te brengen in beleid en uitvoering waarm ee we dem ocratische legitim atie, de representatie en het draagvlak voor de keuzes en de oplossingen in deze Regio Deal in onze sam enleving versterken. Artikel – Inzet en aanpak [Gelet op ambitie en doel, wat is dan de aanpak/ inzet om de beoogde resultaten (output) van de Regio Deal te bereiken en te borgen? Vaak uitgesplitst naar de doelen in artikel 2. Deze bevatten min of meer concrete indicatoren die later bij evaluatie terug zullen komen.

Het is wenselijk om de onderliggende aannames hier ook op te nemen: waarom denkt u dat de aanpak / inzet zal bijdragen aan het doel? Welke randvoorwaarden zijn er noodzakelijk om met deze aanpak de doelen te behalen?] Indien de tekst bij dit onderdeel te lang wordt, kan gekozen worden voor een onderverdeling in subartikelen per pijler/thema/actielijn. Inzet en aanpak: ontwikkeldeal Met een program m atische aanpak op basis van integraliteit en gelijkwaardigheid werken de partijen m et publieke en private partners de programmalijnen en doelen verder uit. De m anier van ‘lerend werken` als ontwikkeldeal in de huidige Regio Deal Zuid - en Oost-Drenthe 2019-2023, heeft haar kracht bewezen. Er liggen geen projecten zogezegd klaar op de plank waarbij financiering wordt gezocht. De resultaten worden uitgewerkt m et een gezam enlijke integrale aanpak. We sluiten ook aan bij de landelijke ontwikkelingen en bestaande initiatieven. De sam enwerking in de Regio Deal vorm t een plek waar Rijks- en Regionaal beleid en uitvoering elkaar ontm oeten, verrijken, versterken en samensmelten. Zoals hierboven specifiek benoem d bij de aansluiting op nationale beleidsdoelen, (Rijks)programma's en actielijnen. Zoals bijv. het Integraal Zorg Akkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), LLO-katalysator, het Landelijk Circulair en Groene econom iebeleid en de m obiliteitsvisie.

De program malijnen kennen flankerende thema's die als rode draden door het gehele program m a gaan. Tevens zijn de program m alijnen sterk verbonden aan elkaar en zullen op inzet en aanpak ook regelm atig sam en opgepakt worden. Inzet en aanpak wordt echt als regio, Rijk en partners verder ontwikkelt en opgepakt: 1.

Program m alijn 1 Leven Lang ontwikkelen (LLO) De partijen werken m et de volgende aanpak aan de beoogde resultaten: • Het stim uleren van een leerrijke omgeving en leercultuur. Onderwijs m et oog voor de leefwereld van studenten en leerlingen. • Het ondersteunen van een toekom stgericht en passend onderwijsaanbod. Met m ogelijkheden voor kort cyclisch en flexibel opleidingsaanbod en m ogelijkheden tot deelcertificaten. • Form ele scholing, trainingen (informele scholing) en inform eel leren versterken elkaar. Dit geldt voor alle leeftijden. • Doorlopende leerlijnen stimuleren (voor- en vroegschoolse educatie, prim air onderwijs (po), voortgezet onderwijs (vo), m bo, hbo, wo). • Werken aan toekom stgericht en hybride onderwijs op alle niveaus.

-11-

• • • • • • • • •

Werken over de grens gaan we m akkelijker en gangbaarder m aken door betere accreditatie diplom a's. Het in beeld brengen en verminderen van knelpunten van wet- en regelgeving op het gebied van (innovatief) onderwijs (sam en m et het m inisterie van OCW). Het in beeld brengen en verminderen van knelpunten van wet- en regelgeving op het gebied van grensoverschrijdend werken en leren (sam en met het m inisterie van BZK). De LLO-aanpak in de regio, in sam enwerking m et het m inisterie van OCW en SZW uitrollen. Bevorderen van een innovatieom geving waarin praktijk, theorie, vakm anschap en wetenschap bij elkaar kom en. Bijvoorbeeld door practoraten, lectoraten en leerstoelen m eer m et elkaar te laten sam enwerken. Het aanjagen van innovatie van onderwijs in de regio, gericht op talent en veerkracht (andere m anieren vinden om onderwijs vorm te geven, zowel voor leerlingen als docenten). Het stim uleren van het ontwikkelen van hybride (vak-) opleidingen, op alle niveaus, sam en m et bedrijven, kennisinstellingen en organisaties. Het in kaart brengen van vraag en aanbod aan opleidingen. Concreet inspelen op nationaal beleid (EZK en OCW) gericht op voldoende en technisch geschoold (toekomstig) personeel. Bijv.

Het Nationaal Groeifondsvoorstel Investeren in talent voor de toekomst waarm ee m iddelen beschikbaar kunnen kom en voor m eer techniekpromotie in het PO en VO en het Nationaal Groeifondsvoorstel LLO-katalysator waarm ee m iddelen beschikbaar zijn gekom en om regionaal een zelfstandig functionerend LLO-ecosysteem op te zetten.

2.

Program m alijn 2: Zorg en welzijn. De focus ligt op de generatie kinderen die nu opgroeit, al vanaf (voor) de geboorte. Wij bereiken hen vooral via jeugdgezondheidszorg, kinderopvang en scholen. Blijvend aandachtspunt in onze gehele aanpak is de (digitale ) laaggeletterdheid. Daarnaast m oeten we anticiperen op de snel stijgende zorgvraag terwijl het aanbod van zorg in de regio afneem t. De aanpak richt zich op: • De rijke schooldag, denk hierbij aan in contact kom en m et cultuur, m uziek en sport. • Het sam enbrengen van inform ele en formele (zorg) structuren. Je kunt hierbij denken aan het inzetten van ervaringsdeskundigen, waarm ee we het ‘norm ale’ leven willen versterken. • Het ontwikkelen van een integrale aanpak gericht op kinderen en hun gezinnen die in arm oede leven. • Stim uleren van gelijke ontwikkeling kinderen vóór de basisschoolleeftijd. • Doorontwikkelen gezinsaanpak intergenerationele arm oede. • Doorontwikkelen en versterken regionaal werkgeverschap in de zorg. • Technologie in de zorg toepasbaar m aken. • Inzet voor behoud van toegankelijkheid van basisvoorzieningen. • We onderzoeken of het investeren en experimenteren in zorgzam e gem eenschappen bijdraagt aan m eer passende ondersteuning, m inder zorgvragen en m inder kosten . Voor volwassenen en kinderen die in de knel dreigen te kom en.

• Dom ein overstijgend sam enwerken (DOS) in sam enwerking m et VWS, waarin ook aandacht is voor ouderen. • Het stim uleren van vervoersgelijkheid, dit draagt bij aan kansengelijkheid.

3.

Program m alijn 3: Economische structuurversterking De beoogde resultaten willen de partijen bereiken m et de volgende aanpak. Binnen deze pijler richten de partijen zich op innovatie ; in de m aakindustrie, de groene chem ie, de vrijetijdseconom ie en de zorgeconom ie: • Het aanjagen van innovatiekracht in de regio en het ontwikkelen, delen en toepassen van kennis, het stim uleren van sam enwerking tussen MBO, HBO, WO (onder andere via practoraten, lectoraten en leerstoelen) en het bedrijfsleven. • Het aanjagen en ondersteunen van het vergroenen (circulair m aken) en digitaliseren van (industrieel) en MKB. Het bevorderen van het opdoen van daarvoor benodigde kennis en vaardigheden (skills) in via daarvoor beschikbare om gevingen en adviesaanbod (zoals Sm art Industry, European Digital Innovation Hub (EDIH), digitale werkplaatsen). • Het versterken van structurele sam enwerkingen (clustervorm ing) op het terrein van Hum an Capital en stim uleren van strategische personeelsplanning.

-12-

•

• • •

4.

Het aanjagen en ondersteunen van een verdere sam enwerking tussen kennisinstellingen, bedrijfsleven en overheden. We stim uleren en ondersteunen het verdere uitbouwen en hechter verbinden van het kennis - en innovatie-ecosysteem in de regio. Het ontwikkelen van een strategische acquisitie -aanpak die waarde oplevert voor de regio. In sam enspel m et bijvoorbeeld NV NOM en Top Dutch. Het stim uleren van betere om standigheden voor start-up/scale-up. Dit doen we o.a. door initiatieven te ondersteunen, versterken van het bestaand netwerk. Het stim uleren en aanjagen van acties die leiden tot het behouden en binnenhalen van talenten en professionals (van binnen en buiten Nederland) voor de regio.

Program m alijn 4 Aantrekkelijke regio Een prettige leefom geving en goede profilering staat centraal voor de aanpak van de partijen. Voor zowel de inwoners van de regio, als de toekom stig bewoners en bedrijven. • Profilering van de regio, de kracht van de regio laten zien. De partijen gaan de regio sterker profileren en positioneren, dit doen we zelf. En werken uiteraard sam en m et bestaande initiatieven en sam enwerkingen. • Versterking van de infrastructuur van voorzieningen van de regio op het terrein van cultuur, sport en recreatie, inclusief vrijetijdseconom ie. Daarbij sluiten we aan bij al bestaande initiatieven en projecten en hebben we oog voor de bereikbaarheid en nabijheid van deze voorzieningen. • Het stim uleren van een aantrekkelijker leefom geving (van stationsgebieden tot aantrekkelijke openbare ruim te tot theater). • Het inzichtelijk m aken van kansen en het versterken van een optim ale ontsluiting van de regio Zuid- en Oost-Drenthe, zowel tussen onze kernen, als m et de rest van Nederland en de grensregio m et Duitsland. • Het stim uleren van fietsm obiliteit zowel op het gebied van woon-werk verkeer als recreatief. • Het ondersteunen van inwonersinitiatieven op het gebied van leefom geving, leefbaarheid en het stim uleren van ontm oeting, participatie in dorpen en wijken, bij grote opgaven die op ons afkom en.

Flankerende thema’s: Thema: Regio aan de grens Voor de Regio Deal willen de partijen geografisch een ‘360 graden leefom geving’. Niet alleen een 360 graden arbeidsmarkt, m aar dus ook voor recreatie & toerism e, m obiliteit, onderwijs en voor economie (bijvoorbeeld waterstof). Zo werken we op m eerdere bele ids(terreinen) sterker sam en m et Duitse partners voor m eer brede welvaart en een toekom stbestendige leefom geving in de regio. Het flankerend them a regio aan de grens raakt uiteraard ook de lijnen welzijn & zorg, economische structuurversterking, aantrekkelijke regio. Deels ook m et leven lang ontwikkelen. De inzet en aanpak: • We m aken verder gebruik en sluiten aan bij bestaande sam enwerkingsverbanden, initiatieven, agenda's, kennis en expertise. • Het stim uleren van grensoverschrijdende sam enwerkingsprojecten . Zoals bijv. Het verbinden van bedrijvennetwerken aan beide zijden van de grens, grensoverschrijdende traineeships, sam enwerking op het gebied van recreatie en toerism e, het bevorderen van grensoverschrijdende (arbeids)m obiliteit. Zoals bijv. Em m en-Rheine/ Nedersaksenlijn. • Het signaleren en aanpakken van negatieve grenseffecten bij bestaand beleid en het ontwikkelen van nieuw beleid en wet- en regelgeving.

Thema: Samen met inwoners De invoeging van het inwonerperspectief is een van de m eest uitdagende, want m inst vanzelfsprekende: het gaat letterlijk niet vanzelf en vraagt daarom extra inzet van alle betrokkenen op verschillende momenten in de gehele dealperiode. Hoe we dit doen, werken we de kom ende periode nader uit, waarbij het van het gro otste belang is dat dit passend en zorgvuldig gebeurt en m et veel aandacht voor de wederzijdse verwachtingen en de verschillende rollen en taken die stakeholders ten opzichte van elkaar hebben. Het uitgangspunt daarbij wel is gelijkwaardigheid: alle perspectieven hebben een eigen intrinsieke waarde en zijn dus waardevol. We willen de kennis en de ervaringsdeskundigheid van inwoners in deze Regio Deal activeren om dit als een basis te gebruiken: wat betekent het om inwoners in de regio te zijn en welke wensen, behoeften, noden en ideeën er leven er in de regio. Het naar boven halen en expliciet m aken van -13-

de kennis van de regio en de toekom stbeelden van inwoners is essentieel om dat dit een voedingsbodem vormt en de potentie bepaalt van de projecten en processen die in de Regio Deal worden uitgevoerd. Nota Bene: Als het voor uw regio beter werkt, dan kunt u de onderwerpen van artikel 3 en 4 omdraaien.

-14-

Artikel 4 – Beoogde resultaten [Gelet op ambitie en doel, wat zijn dan de resultaten (output) van de Regio Deal? Vaak uitgesplitst naar de doelen in artikel 2. Deze bevatten min of meer concrete indicatoren die later bij evaluatie terug zullen komen] Partijen beogen m et de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe 2023-2027 de genoem de doelen te verwezenlijken door de volgende resultaten te behalen per program m alijn: 1.

Program m alijn 1 Leven Lang ontwikkelen (LLO) De partijen zorgen voor m eer ondersteuning en m eer kansen voor een passende startkwalificaties voor jongeren en het verbeteren van skills en kennis van bestaand personeel (LLO). Dat vertaalt zich in de volgende resultaten: • Op het gebied van vraaggericht opleiden wordt in de regio beter samengewerkt tussen onderwijs, m aatschappelijke organisaties en bedrijfsleven. Het bedrijfsleven wordt beter bediend in haar behoefte en vraag, het onderwijs speelt daar sneller op in en is daar flexibeler in. Klaslokaal en werkvloer kom en dichter bij elkaar. • Een hoger gem iddeld opleidingsniveau van de beroepsbevolking. • Een substantieel hoger percentage m ensen m et startkwalificatie (we streven naar 100%). • Het aantal gekwalificeerde arbeidskrachten blijft m inim aal op hetzelfde niveau, ook bij een gewijzigde arbeidsm arkt. Tegen de trend in houden we dit cijfer op peil. • Er is betere balans tussen vraag en aanbod op het gebied van opleidingen en kwalificaties op basis van bovenregio naal inzicht. Hierbij wordt de link gelegd m et program m alijn 4 ‘Aantrekkelijke regio’ om dat dit bijdraagt aan het behouden en aantrekken van inwoners. • Er zijn m inder belem m eringen om grensoverschrijdend te werken en leren. Hierbij hebben verschillende partners aan de grens de krachten gebundeld.

Deze LLO-aanpak en de daarbij behorende resultaten dragen bij aan het versterken van de brede welvaart en de kansengelijkheid van de beweging van zorg naar gezondheid van program m alijn 2. Het versterkt vervolgens het arbeidspotentieel en daarm ee ook de econom ische structuurversterking beoogd m et program m alijn 3.

2.

Program m alijn 2: Zorg en welzijn. Om onze hoofddoelen te bereiken en m eer kansengelijkheid en daarm ee bestaanszekerheid te creëren werken de partijen aan onderstaande tussentijdse resultaten: • De vraag naar jeugdzorg is verm inderd. • De gezinsaanpak intergenerationele arm oede is geïm plem enteerd in de reguliere werkwijze • Minder effect van belem m erende om gevingsfactoren op de leeruitkom sten/ talentontwikkeling van kinderen. • Het regionaal werkgeverschap in de zorg is (in de volle breedte) versterkt. Er is een verm indering van het tekort aan zorgpersoneel (link naar econom ische structuurversterking) en verbeteren van de kwaliteit van het personeel (link naar LLO) • We streven naar een toekom stbestendige financiering (financieringsm odel) voor zorgzam e gem eenschappen. • De zorg m aakt aantoonbaar m eer gebruik van (innovatieve) technologie . • Er zijn m eer zorgzam e gem eenschappen in de regio, zoals we bijvoorbeeld Hollandscheveld al kennen. • Verbetering van de vervoersgelijkheid in de regio.

3.

Program m alijn 3: Economische structuurversterking Om het hoofddoel van een veerkrachtige en toekom stbestendige econom ie te bereiken, richten de partijen zich op de innovatieve m aakindustrie, de groene chem ie, de vrijetijdseconomie en de zorg. We kijken m et een geografisch 360 graden perspectief naar de regio, ook voor de arbeidsmarkt en afzetm arkt. Het bedrijfsleven speelt, sam en m et de overheid en de kennisinstellingen een belangrijke rol in de circulaire econom ie. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de bestaande infrastructuur als de IT-hub, Greenwise Cam pus en DOC33 We behouden focus zetten de volgende resultaten neer: • De innovatiekracht en de kennisdeling in de regio is versterkt en er is een beter start up/scale-up klim aat.

-15-

• • • • 4.

We hebben een digitaler en m eer circulair bedrijfsleven in de regio. Bedrijven werken hierop sam en en wisselen onderling kennis en ervaring uit. Er wordt m eer sam engewerkt op het terrein van Hum an Capital. De focus van werkgevers en werknem ers is gericht op leven lang ontwikkelen. Relevante doorlopende leerlijnen in de regio zijn versterkt. Het kennis- en innovatie-ecosysteem in de regio is verder uitgebouwd en staat sterker. We hebben m eer talenten en arbe idskrachten om de am bities van de regio waar te m aken.

Program m alijn 4: Aantrekkelijke regio De partijen willen de volgende resultaten neerzetten: • Sterker im ago van de regio. Binnen en buiten de regio. • Versterking van de voorzieningen van de regio op het terrein van cultuur, sport en recreatie, vrijetijdseconom ie en bereikbaarheid. • Meer jongeren die hun werkende leven starten of terugkeren naar de (geboorte)regio. • De tekorten aan gespecialiseerd personeel (bijvoorbeeld huisartsen) in de regio zijn verm inderd.

De doelen en resultaten uit de andere program m alijnen dragen bij aan een aantrekkelijke regio. Flankerende thema’s: De resultaten van de flankerende them a's zullen in belangrijke m ate binnen de genoem de program malijnen worden behaald. Bij ‘leven lang ontwikkelen’, ‘zorg en welzijn’ en ‘econom ische structuurversterking’ en ook bij ‘aantrekkelijke regio’ zijn deze te beno em en. Thema: Regio aan de grens • Er zijn m inder belem m eringen om grensoverschrijdend te werken en leren. • Er is m eer grensoverschrijdende sam enwerking op onderwijs, arbeidsm arkt, recreatie en toerism e en m obiliteit. • Het inzichtelijk m aken en voorkomen van negatieve grenseffecten voor de bewoners van de grensregio bij het wijzigen of ontwikkelen van beleid. Thema: Samen met inwoners Het duurzaam en passend borgen van de stem, het perspectief en de participatie van inwoners in de gehele deal(periode) zorgt voor m eer effect, m eer draagvlak m eer im pact van de Regio Deal. Zoals gezegd, de m anier waarop zullen we in gezam enlijkheid nog goe d en zorgvuldig uitwerken, waarbij we aansluiten bij de goede praktijken en initiatieven die we al kennen in de regio, zoals bestaande burgerinitiatieven, projecten m et ervaringsdeskundigen of goede voorbeelden van inwonerparticipatietrajecten.

Dit m aakt de Regio Deal projecten effectiever, het bevordert het draagvlak bij inwoners en dit vergroot de im pact van de Regio Deal als geheel.

-16-

Deel 2 Uitvoering & rapportage 2. Inzet middelen Regio Envelop voor uitvoering Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe 2023-2027

Artikel 5 – Uitgangspunten 1. Partijen beogen een gecoördineerde beleidsm atige inzet van hun gezam enlijke financiële m iddelen op basis van de afspraken in deze Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe 2023-2027. De Regio geeft m et die middelen uitvoering aan de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe 2023-2027 zoals het initiëren en/of realiseren van program m a’s en projecten en andere uitvoeringsactiviteiten in het kader van de am bitie, het doel, de beoogde resultaten en de aanpak van de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe 2023-2027 zoals bedoeld in artikelen 1 tot en m et 4. Op deze wijze zetten Partijen zich in om de regionale opgave van (de) regio Zuid - en Oost-Drenthe 2023-2027 te realiseren. 2. BZK reserveert m axim aal € 30 m ln. inclusief eventueel verschuldigde BTW vanuit de Regio Envelop als rijksbijdrage voor uitvoeringsactiviteiten als bedoeld in het eerste lid , volgens de in de onderstaande tabel opgenom en onderverdeling. Maxim aal 3% van de totaal ontvangen rijksbijdrage m ag aan uitvoeringskosten oftewel VAT-kosten (Voorbereiding, Adm inistratie en Toezicht) worden besteed. Van dit percentage kan onder omstandigheden worden afgeweken.

De Regio Zuid- en Oost-Drenthe/de regiopartners reserveert m inim aal een bedrag van in totaal € 30 m ln aan regionale financiering voor uitvoeringsactiviteiten als bedoeld in het eerste lid volgens de in de onderstaande tabel opgenom en onderverdeling: Uitvoeringsactiviteiten

Maximale rijksbijdrage1) € 4,75 m ln.

Regionale financiering € 4,75 m ln.

Totaal bedrag € 9,5 m ln.

Zorg en Welzijn

€ 7,25 m ln.

€ 7,25 m ln.

€ 14,5 m ln.

Econom ische Structuurversterking

€ 7,25 m ln.

€ 7,25 m ln.

€ 14,5 m ln.

€ 4,75 m ln.

€ 4,75 m ln.

€ 9,5 m ln.

€ 2,5 m ln.

€ 2,5 m ln.

€ 5,0 m ln.

€ 2,5 m ln.

€ 2,5 m ln.

€ 5,0 m ln.

Levenlang Ontwikkelen (LLO)

Aantrekkelijke Regio Flankerende them a's: 1) Sam en m et Inwoners 2) Regio aan de grens Uitvoeringskosten (VAT)

€ 1,8 m ln.

Effect BTW com pensatie

€ 0,2 m ln.

Bijdragen totaal m axim aal 1)

€ 30 m ln.

€ 30 m ln.

€ 60 m ln.

Dit bedrag is inclusief eventueel verschuldigde BTW.

3. De regionale financiering is als volgt opgebouwd: Publieke financiering Financiële bijdrage Bijdrage in natura Bijdragen totaal m axim aal

€ 20 m ln. € 0 m ln. € 20 m ln.

Private financiering € 8 m ln. € 2 m ln. € 10 m ln.

Totaal bedrag € 28 m ln. € 2 m ln. € 30 m ln.

Nota Bene: Het streven is om zo concreet mogelijk de opbouw van de regionale financiering in het convenant op te nemen. 4. De verdeling opgenomen in de tabel in het tweede lid geldt als uitgangspunt. Partijen zijn zich ervan bewust dat gedurende de looptijd van de Regio Deal om standigheden en/of prioriteiten -17-

kunnen wijzigen. Partijen kunnen, na bespreking in het Rijk-Regio-overleg zoals bedoeld in artikel 7, eerste lid, een gewijzigde verdeling afspreken. Op deze wijziging van Regio Deal Zuid-en Oost-Drenthe 2023-2027 is artikel 12 van toepassing.

Artikel 6 - Regiokassier Partijen spreken af dat in het kader van de uitvoeringsactiviteiten van de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe 2023-2027 zal de provincie Drenthe de rol zal vervullen van regiokassier. De regiokassier draagt zorg voor het nakomen van de financiële kaders, zoals verwoord in de Regeling specifieke uitkering Regio Deals vierde tranche. Het is optioneel om als Partijen de nadere invulling van de rol van de regiokassier bij de uitvoering verder te concretiseren en aan te vullen. 3. Governance uitvoering Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe 2023-2027 [Wie gaat hoe de Regio Deal aansturen en uitvoeren?] Artikel 7 - Rijk–Regio-overleg 5. Periodiek treden Partijen in overleg over de onderlinge sam enwerking in het kader van de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe 2023-2027 en m et andere publieke en/of private sam enwerkingspartners. Dit Rijk-Regio-overleg zorgt voor de coördinatie van de inzet van Partijen in het kader van de uitvoering van Regio Deal Zuid - en Oost-Drenthe 2023-2027, de daarbij behorende uitwisseling van inform atie en voor het bespreken van de voortgang, inclusief de in artikel 8 bedoelde m onitoring. 6. Het Rijk-Regio-overleg vergadert tenm inste eenm aal per jaar, uiterlijk in de m aand september, ten behoeve van de bespreking van de in artikel 8, tweede lid, bedoelde jaarlijkse voortgangsrapportage Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe 2023-2027. 7.

Het Rijk-Regio-overleg form uleert en bewaakt de kaders waarbinnen de uitvoering van de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe 2023-2027 plaatsvindt. 8. Het in het eerste lid bedoelde Rijk-Regio-overleg bestaat uit de volgende triple -helix vertegenwoordigers: a. vanuit de m inisteries van het Rijk: i. Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties; ii. ………………..…….. iii. ………………………… b. vanuit de Regio: iv. Vertegenwoordiger van de gem eente Borger-Odoorn, v. Vertegenwoordiger van de gem eente Coevorden, vi. Vertegenwoordiger van de gem eente Em m en, vii. Vertegenwoordiger van de gem eente Hardenberg, viii. Vertegenwoordiger van de gem eente Hoogeveen, ix. Vertegenwoordiger van de provincie Drenthe, x. Vertegenwoordiger van de provincie Overijssel, xi. Vertegenwoordiger nam ens de in het gebied actieve woningbouwcorporaties, xii. Vertegenwoordiger vanuit het regionale bedrijfsleven die tevens de verbinding legt met DTZ (Dutch Tech Zone), xiii. Vertegenwoordiger nam ens de kennisinstellingen en, xiv. Vertegenwoordiger uit het veld van de zorg- en welzijnsorganisaties.

9. Het Rijk-Regio-overleg voorziet in zijn eigen werkwijze. Voor de uitvoering van de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe 2023-2027 m aakt het Rijk-Regio-overleg hiertoe nadere werkafspraken en legt deze vast. Onder m eer wordt in deze werkafspraken vastgelegd op welke wijze de Partijen verantwoording afleggen aan hun volksvertegenwoordigers en achterbannen.